Υπάρχουν γωνιές της Αθήνας που τις προσπερνάμε καθημερινά χωρίς να αντιλαμβανόμαστε πόση Ιστορία κρύβεται πίσω από τις μάντρες τους. Ο Κεραμεικός είναι μία από αυτές. Ένας αρχαιολογικός χώρος που βρίσκεται στην καρδιά μιας από τις πιο ζωντανές γειτονιές της πόλης, αλλά για χρόνια έμοιαζε περισσότερο απομονωμένος από τον αστικό ιστό παρά αναπόσπαστο κομμάτι του.

Ανάμεσα στην Ερμού, στην Πειραιώς και την Ασωμάτων βρίσκεται ένας τόπος που υπήρξε εργαστήριο, δρόμος, πύλη της πόλης και κυρίως το σημαντικότερο νεκροταφείο της αρχαίας Αθήνας.

Το όνομά του μαρτυρά την πρώτη του ταυτότητα. Εδώ εγκαταστάθηκαν αγγειοπλάστες και αγγειογράφοι, αξιοποιώντας τα αργιλώδη εδάφη γύρω από τον μικρό Ηριδανό για την παραγωγή των περίφημων αττικών αγγείων.

Κεραμεικός, ένας αρχαιολογικός χώρος όπου βρίσκεται στην καρδιά μιας από τις πιο ζωντανές γειτονιές της πόλης

Οι συχνές πλημμύρες του Ηριδανού δεν ευνόησαν την κατοίκηση της περιοχής και σταδιακά ο Κεραμεικός μετατράπηκε σε χώρο ταφής. Τάφοι, επιτύμβιες στήλες και μνημεία σημάδεψαν τον Κεραμεικό ακολουθώντας την εξέλιξη της Αθήνας από την αρχαϊκή έως την ελληνιστική και τη ρωμαϊκή εποχή. Ανάμεσά τους, περίφημα αττικά αγγεία που συνόδευσαν τους νεκρούς στην τελευταία τους κατοικία, αλλά και η περίφημη οινοχόη του Διπύλου, ένα από τα παλαιότερα δείγματα ελληνικής αλφαβητικής γραφής.

Σήμερα ο Κεραμεικός δεν είναι απλά ένα παράθυρο στην αρχαία Αθήνα. Είναι ένας τόπος όπου το παρελθόν εξακολουθεί να συνυπάρχει με τη σημερινή ζωή της πόλης και πλέον, μετά τις πρόσφατες εργασίες ανάδειξης και αναβάθμισης, από το ΥΠΠΟ, η σχέση αυτή γίνεται ακόμη πιο άμεση.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Κεραμεικού είναι πλέον ανοιχτός προς τη γειτονιά και προσκαλεί τους Αθηναίους να τον γνωρίσουν ξανά, όχι μόνο ως μνημείο αλλά ως μέρος μιας σύγχρονης αστικής βόλτας.

Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών ανάδειξης, ο Κεραμεικός αποκτά νέες εισόδους, περισσότερη φύτευση, σύγχρονες υποδομές και κυρίως έναν διαφορετικό τρόπο να συναντά την πόλη. Περισσότερα από 3.500 δέντρα και φυτά προστέθηκαν στον χώρο, αποκαθιστώντας σε μεγάλο βαθμό το τοπίο και ενισχύοντας την περιβαλλοντική του ποιότητα. Το αρχαίο τοπίο δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ένας απομονωμένος αρχαιολογικός θύλακας, αλλά ως ένας ζωντανός δημόσιος χώρος που μπορεί να ενταχθεί στην καθημερινότητα της Αθήνας.

Η νέα είσοδος από την Ερμού

Η πρώτη εικόνα για τον επισκέπτη έρχεται από την οδό Ερμού. Εκεί όπου μέχρι πρόσφατα υπήρχε ένας πρόχειρος οικίσκος που στέγαζε το εκδοτήριο και ένα μικρό πωλητήριο, δημιουργήθηκε ένα σύγχρονο κτίριο υποδοχής.

 Από το βήμα του ΟΗΕ, ο Ντόναλντ Τραμπ μιλά (χθες, 22 Σεπτεμβρίου) τη γλώσσα της στρατιωτικής και οικονομικής υπεροχής. Την ίδια ώρα η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πολύ διαφορετική εκδοχή του ίδιου προβλήματος: την ενέργεια, το κόστος της και την αντοχή της βιομηχανίας της. Δύο διαφορετικές ιστορίες συναντώνται τελικά στο ίδιο ερώτημα: ποιος διαθέτει σήμερα τη δύναμη, αλλά και τους πόρους για να υπερασπιστεί τις επιλογές του;

Τραμπ στον ΟΗΕ: Η δύναμη ως εξωτερική πολιτική

Υπάρχει μια παράδοξη εικόνα στην ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών. Ο Αμερικανός πρόεδρος ανεβαίνει στο βήμα ενός οργανισμού που δημιουργήθηκε το 1945 για να αποτρέψει την επιστροφή του κόσμου στη λογική ότι ο ισχυρότερος επιβάλλει τη θέλησή του. Και από αυτό ακριβώς το βήμα παρουσιάζει μια αντίληψη των διεθνών σχέσεων στην οποία η στρατιωτική και οικονομική ισχύς αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο.

Στην περίπου 40λεπτη ομιλία του υπερασπίστηκε την αμερικανική εμπλοκή στον πόλεμο με το Ιράν και έφθασε να θέσει δημοσίως το ερώτημα εάν θα πρέπει να «εξαϋλώσει» την Ισλαμική Δημοκρατία εάν δεν υπάρξει συμφωνία. Λίγες ώρες αργότερα, πάντως, χρησιμοποίησε πολύ διαφορετικό τόνο, λέγοντας ότι πιστεύει πως μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία με την Τεχεράνη.

Μίλησε ακόμη για την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία, για τη Βενεζουέλα και την Κούβα, ενώ απέρριψε την ιδέα ενός παγκόσμιου συστήματος ελέγχου της Τεχνητής Νοημοσύνης. Και πρόσθεσε τη δική του πινελιά: πρότεινε η «Artificial Intelligence» να ονομάζεται πλέον «Super Intelligence».

Πίσω από τις επιμέρους δηλώσεις, όμως, υπήρχε μια συνεπής αντίληψη: οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τεράστια στρατιωτική, οικονομική και τεχνολογική δύναμη και η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένη να τη χρησιμοποιήσει για την προώθηση των αμερικανικών συμφερόντων.

Η αντίθεση με το ίδιο το πνεύμα του ΟΗΕ δύσκολα περνούσε απαρατήρητη. Ο γενικός γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες, μιλώντας από το ίδιο βήμα, υπενθύμισε στις μεγάλες δυνάμεις ότι ακόμη και η στρατιωτική υπεροχή δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει την ειρήνη.

Υπήρξε όμως και μια πολύ πιο ανθρώπινη εικόνα μέσα στην αίθουσα. Την ώρα που ο Τραμπ μιλούσε για πολέμους, Ιράν, Βενεζουέλα και αμερικανική ισχύ, ο φωτογραφικός φακός κατέγραφε αντιπροσώπους σκυμένους πάνω στα κινητά τους. Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ φωτογραφήθηκε να κοιτάζει το τηλέφωνό του, ενώ ένας αντιπρόσωπος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης είχε το πρόσωπό του μέσα στα χέρια του. Δημοσιογράφοι που είχαν εικόνα της αίθουσας έγραψαν ότι επρόκειτο για ένα αδιάφορο προς την ομιλία Τραμπ ακροατήριο. Μια μικρή, σχεδόν σουρεαλιστική αντίστιξη σε μια ομιλία για τη μεγάλη παγκόσμια ισχύ.

Ευρώπη: Η ενέργεια γίνεται ξανά το αδύναμο σημείο

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η συζήτηση περί ισχύος έχει πολύ διαφορετικό χαρακτήρα. Η ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και η άνοδος των τιμών των ορυκτών καυσίμων επαναφέρουν στην Ευρώπη ένα πρόβλημα που πίστευε ότι είχε αρχίσει να θέτει υπό έλεγχο: το υψηλό ενεργειακό κόστος και τις συνέπειές του στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας.

Στην Ελλάδα, οι εκπρόσωποι της βιομηχανίας εκπέμπουν σήμα κινδύνου, ιδιαίτερα για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις, ζητώντας την αξιοποίηση των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων στήριξης. Η Κομισιόν έχει ήδη εγκρίνει ελληνικό καθεστώς 405 εκατ. ευρώ για τη μείωση του ενεργειακού κόστους των ενεργοβόρων επιχειρήσεων.

Το πρόβλημα όμως κάθε άλλο παρά ελληνικό είναι. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει απότομη άνοδο των τιμών των ορυκτών καυσίμων, με επιπτώσεις στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά. Δεν διαπιστώνει προς το παρόν άμεσο κίνδυνο επάρκειας για τον χειμώνα 2026-2027, αλλά έχει ήδη ενεργοποιήσει προσωρινά εργαλεία κρατικών ενισχύσεων για τους κλάδους που πλήττονται περισσότερο.

Και οι προειδοποιήσεις από τη βιομηχανία γίνονται όλο και πιο ηχηρές. Η Ineos ανακοίνωσε ότι θέτει σε αδράνεια τρεις χημικές μονάδες στη Βρετανία, αποδίδοντας την απόφαση, μεταξύ άλλων, στο πολύ υψηλό κόστος του φυσικού αερίου σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Η ενεργειακή πολιτική συναντά τη γεωπολιτική.

Η Ευρώπη μπορεί να διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, προηγμένη βιομηχανία και τεχνολογία. Όταν όμως η παραγωγή της εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την τιμή της ενέργειας που διαμορφώνεται σε διεθνείς αγορές και επηρεάζεται από πολέμους και γεωπολιτικές αναταράξεις, η οικονομική της ισχύς δοκιμάζεται.

Και ίσως εκεί συναντώνται τελικά οι δύο φαινομενικά άσχετες πληροφορίες.

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανεβαίνει στο βήμα του ΟΗΕ και προβάλλει την αμερικανική στρατιωτική και οικονομική δύναμη ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής. Την ίδια στιγμή η Ευρώπη ψάχνει τρόπους να προστατεύσει την παραγωγή και τη βιομηχανική της βάση από ένα νέο ενεργειακό σοκ.

Γιατί στον σημερινό κόσμο η ισχύς δεν μετριέται μόνο σε στρατούς. Μετριέται και σε βαρέλια, αγωγούς, αποθήκες φυσικού αερίου και κιλοβατώρες.

φωτ.  https://www.yahoo.com/

Η Πολύαιγος, ένα από τα τελευταία σχεδόν ανέγγιχτα νησιά των Κυκλάδων, βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο. Την ίδια ώρα, η διεθνής αγορά ακινήτων ανακαλύπτει το ένα νησί μετά το άλλο και η οικοδομική πίεση μετακινείται από τη Μύκονο και τη Σαντορίνη προς την Πάρο, την Αντίπαρο, τη Μήλο, τη Σίφνο, τη Σέριφο. Οι Κυκλάδες έγιναν παγκόσμιο brand. Μήπως όμως κινδυνεύουμε να καταστρέψουμε ακριβώς αυτό που πουλάμε;

Υπάρχουν ακόμη στις Κυκλάδες τόποι που, αν τους κοιτάξεις από τη θάλασσα, μοιάζουν να έχουν μείνει έξω από τον χρόνο. Η Πολύαιγος είναι ένας από αυτούς. Ένα σχεδόν ακατοίκητο νησί ανάμεσα στη Μήλο και την Κίμωλο, με γυμνά βράχια, εντυπωσιακές ακτές και ελάχιστα ίχνη ανθρώπινης παρουσίας. Προστατευόμενος τόπος, ενταγμένος στο δίκτυο Natura 2000 και στον σχεδιασμό του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Νοτίου Αιγαίου.

Κι όμως, ακόμη και η Πολύαιγος βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο συζητήσεων για οικοδομικά σχέδια και ιδιωτικές ιδιοκτησίες. Η υπόθεση έχει προκαλέσει κινητοποιήσεις περιβαλλοντικών οργανώσεων και κατοίκων γειτονικών νησιών. Από την πλευρά του, το υπουργείο Περιβάλλοντος έχει διευκρινίσει ότι στο πλαίσιο προστασίας που σχεδιάζεται για την περιοχή δεν προβλέπονται νέες κατοικίες και ξενοδοχειακές μονάδες. Εταιρεία που διαθέτει ιδιοκτησία στο νησί έχει επίσης δηλώσει ότι δεν σχεδιάζει τουριστική ανάπτυξη αλλά αποκατάσταση υφιστάμενης κατοικίας για ιδιωτική χρήση.

Το ενδιαφέρον όμως της Πολυαίγου βρίσκεται πέρα από τη συγκεκριμένη υπόθεση. Γιατί αν η συζήτηση για την οικοδόμηση έχει φτάσει ακόμη και σε ένα από τα τελευταία σχεδόν ανέγγιχτα νησιά του Αιγαίου, προκύπτει ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα: Πού ακριβώς σταματάει;

  Η νήσος Πολύαιγος λέγεται πως  παλιά είχε πληθυσμό 170 ανθρώπων, ο οποίος έφθινε σταθερά με τα χρόνια, ως το 1972, όταν οι περισσότεροι κάτοικοι την εγκατέλειψαν οριστικά. Κάθε χρόνο στις 22 Αυγούστου, ωστόσο, οι απόγονοί τους, καθώς και πολλοί Κιμωλιάτες, συρρέουν στο νησί για να γιορτάσουν την Παναγία Πολυβιάτισσα: την εκκλησία του νησιού, γύρω από την οποία στήνεται φημισμένο πανηγύρι.

Το σπάνιο της διαθέσιμης γης και το κυκλαδικό τοπίο

Οι Κυκλάδες δεν είναι πλέον μόνο ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς της Μεσογείου. Έχουν εξελιχθεί σε μια από τις πιο περιζήτητες αγορές πολυτελούς κατοικίας. Το 2026 η ζήτηση για πολυτελή εξοχικά στην Ελλάδα βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα και, σε κορυφαίους προορισμούς, οι ξένοι αγοραστές αντιπροσωπεύουν το 60% έως 85% της ζήτησης. Στις Κυκλάδες, η Πάρος προηγείται σε όγκο συναλλαγών, ενώ η Αντίπαρος προσελκύει αγοραστές εξαιρετικά υψηλών εισοδημάτων.

Οι τιμές εξηγούν πολλά. Πολυτελείς κατοικίες φτάνουν έως τα 12.000 ευρώ το τετραγωνικό στη Μύκονο, τα 10.000 στην Πάρο και τα 10.200 στην Αντίπαρο. Μάλιστα, η Αντίπαρος ξεπέρασε φέτος ακόμη και τη Μύκονο στη μέση ζητούμενη τιμή κατοικίας.

Κάπου εδώ εμφανίζεται η πρώτη μεγάλη αντίφαση. Ένα από τα στοιχεία που καθιστούν τα ακίνητα των Κυκλάδων τόσο ελκυστικά ως επένδυση είναι ακριβώς η σπανιότητα της διαθέσιμης γης. Η γη είναι λίγη. Άρα ακριβαίνει. Μόνο που αυτή η σπανιότητα δεν είναι ένα απλό χρηματιστηριακό χαρακτηριστικό. Είναι το ίδιο το κυκλαδίτικο τοπίο.

Αγώνας δρόμου συμφερόντων πριν αλλάξουν οι κανόνες;

Στα νησιά, την ίδια ώρα, εντείνεται η συζήτηση για τη φέρουσα ικανότητά τους και για τα νέα πολεοδομικά σχέδια. Το ερώτημα δεν είναι πλέον απλώς εάν μια έκταση είναι οικοδομήσιμη σύμφωνα με τον νόμο. Είναι εάν ολόκληρο το νησί μπορεί να αντέξει την οικοδομική δραστηριότητα που επιτρέπεται σε κάθε μεμονωμένη ιδιοκτησία.

Κάτοικοι και τοπικοί φορείς ζητούν περιορισμούς στην εκτός σχεδίου δόμηση έως ότου ολοκληρωθεί ο νέος πολεοδομικός σχεδιασμός. Και δεν μιλούν μόνο για τη Μύκονο ή τη Σαντορίνη. Ακόμη και στη Σέριφο, στην επίσημη πλατφόρμα διαβούλευσης του ΥΠΕΝ για το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο των Δυτικών Κυκλάδων έχει κατατεθεί η θέση ότι, βάσει των σχετικών δεικτών, το νησί έχει ήδη υπερβεί τη φέρουσα ικανότητά του.

Γιατί ένα νησί δεν είναι ένα σύνολο οικοπέδων. Είναι δρόμοι, απορρίμματα, ενέργεια, αποχέτευση, παραλίες, κυκλοφορία, φυσικό τοπίο. Και πάνω απ’ όλα είναι νερό.

Και τώρα πού θα βρούμε το νερό;

Οι Κυκλάδες ήταν πάντοτε άνυδρες. Σήμερα, πάνω σε αυτή την πραγματικότητα προστίθενται η κλιματική πίεση, η τεράστια εποχική αύξηση του πληθυσμού και μια διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση για νερό. Κάθε νέα κατοικία χρειάζεται νερό. Κάθε τουριστική μονάδα χρειάζεται νερό. Οι κήποι χρειάζονται νερό. Οι πισίνες χρειάζονται νερό. Και ο αριθμός των επισκεπτών τους θερινούς μήνες δεν έχει καμία σχέση με τον μόνιμο πληθυσμό για τον οποίο σχεδιάστηκαν κάποτε οι υποδομές των νησιών.

Δεν είναι τυχαίο ότι το ίδιο το Υπουργείο Περιβάλλοντος χρηματοδοτεί πλέον δεκάδες έργα αντιμετώπισης της λειψυδρίας, μεταξύ των οποίων μονάδες αφαλάτωσης και νέα δίκτυα ύδρευσης. Στα νησιά όπου προβλέπονται νέες παρεμβάσεις περιλαμβάνεται και η Φολέγανδρος. Η αφαλάτωση είναι πολύτιμο εργαλείο και για ορισμένα νησιά αναγκαία λύση. Αλλά απαιτεί ενέργεια, εγκαταστάσεις, δίκτυα και διαχείριση της παραγόμενης άλμης. Και εδώ η έννοια της «φέρουσας ικανότητας» παύει να ακούγεται σαν τεχνικός πολεοδομικός όρος και επιτρέπει να αναδυθεί στην επιφάνεια το ερώτημα: πόσους ανθρώπους, πόσα κτίρια και πόση κατανάλωση μπορεί πραγματικά να συντηρήσει ένα μικρό νησί;

Ήδη άνθρωποι της ίδιας της αγοράς ακινήτων έχουν προειδοποιήσει ότι ο συνδυασμός υπερτουρισμού, ανεπαρκών υποδομών —με ρητή αναφορά στο νερό— και κλιματικής αλλαγής μπορεί να προκαλέσει δομικές αλλαγές στο κυκλαδίτικο οικοσύστημα.

Η ανάπτυξη κινδυνεύει να καταστρέψει το προϊόν της

Θα ήταν εύκολο να αναζητήσουμε έναν ένοχο. Τους ξένους που αγοράζουν. Τις μεσιτικές εταιρείες που πουλούν. Τους επιχειρηματίες που επενδύουν. Τους ιδιοκτήτες που θέλουν να αξιοποιήσουν τη γη τους. Το πρόβλημα όμως είναι πιο σύνθετο.

Η αγορά κάνει αυτό που κάνει κάθε αγορά όταν υπάρχει μεγάλη ζήτηση και προσδοκία υψηλών αποδόσεων. Το ερώτημα είναι ποιο πλαίσιο της θέτει η Πολιτεία. Πού τελειώνει το δικαίωμα αξιοποίησης μιας ιδιοκτησίας και πού αρχίζει η ανάγκη προστασίας ενός τοπίου που αποτελεί κοινό αγαθό; Γιατί η κυκλαδίτικη ταυτότητα δεν βρίσκεται μόνο στα λευκά σπίτια και στα μπλε παράθυρα. Βρίσκεται και στο κενό ανάμεσά τους.

Στις πλαγιές χωρίς σπίτια. Στις ξερολιθιές. Στα μονοπάτια. Στη θέα προς μια ακτή που δεν έχει γίνει ακόμη συγκρότημα κατοικιών. Στην αίσθηση ότι απέναντι υπάρχει ακόμη ένα βουνό και όχι μια σειρά από πισίνες. Εδώ ίσως κρύβεται η μεγαλύτερη ειρωνεία της σημερινής ανάπτυξης των Κυκλάδων.

Αγοράζουμε ένα κομμάτι τους επειδή είναι ακόμη αυθεντικό. Χτίζουμε επάνω του επειδή είναι πολύτιμο. Η αξία του αυξάνεται επειδή η άχτιστη γη λιγοστεύει. Και όσο περισσότερο λιγοστεύει, τόσο περισσότερο ανεβαίνει η τιμή της.

Υπάρχει κάπου ένα τέλος; Τι λένε τα κόμματα, έστω και τώρα, προεκλογικά; Δεν θα έπρεπε να τοποθετηθούν με ένα εκλογικευμένο σκεπτικό από τη στιγμή μάλιστα που ο τουρισμός μας είναι η βαριά βιομηχανία μας;

Με αφορμή το ρεπορτάζ του Inside Story «Εντείνεται η πολιορκία της Πολυαίγου» και στοιχεία από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και δημοσιευμένα στοιχεία της αγοράς ακινήτων.

Την 11η Σεπτεμβρίου του 2001, ενώ ο κόσμος παρακολουθούσε αποσβολωμένος τους Δίδυμους Πύργους να καταρρέουν, χιλιάδες παιδιά βρίσκονταν πολύ κοντά. Πήγαιναν σχολείο στο νότιο Μανχάταν, ζούσαν με τις οικογένειές τους στις γύρω γειτονιές, έπαιζαν στις αυλές τους. Κάποια ήταν ακόμη βρέφη. Κάποια άλλα δεν είχαν γεννηθεί – οι μητέρες τους ήταν έγκυες.

Σήμερα, 25 χρόνια αργότερα, εκείνα τα παιδιά είναι ενήλικες. Και η επιστήμη ετοιμάζεται, με εντυπωσιακή καθυστέρηση, να διερευνήσει συστηματικά τι μπορεί να άφησε στην υγεία τους εκείνη η ημέρα.

Περίπου 25.000 παιδιά ζούσαν ή φοιτούσαν σε σχολεία κοντά στο World Trade Center όταν έγιναν οι επιθέσεις, σύμφωνα με το Reuters. Πολλά εκτέθηκαν στο τεράστιο νέφος σκόνης και συντριμμιών που σκέπασε την περιοχή μετά την κατάρρευση των Πύργων – ένα σύνθετο μείγμα αερομεταφερόμενων ρύπων και τοξικών ουσιών.

Κι όμως, η επιστημονική έρευνα που ακολούθησε επικεντρώθηκε σε μεγάλο βαθμό στους ενήλικες: στους πυροσβέστες, στους αστυνομικούς, στους διασώστες, στους εργαζομένους και στους κατοίκους που εκτέθηκαν στο Ground Zero.

Και δικαιολογημένα. Οι συνέπειες υπήρξαν βαριές. Περισσότερες από 1.500 επιστημονικές δημοσιεύσεις έχουν πλέον καταγράψει προβλήματα που αφορούν, μεταξύ άλλων, το αναπνευστικό και το πεπτικό σύστημα, διάφορες μορφές καρκίνου αλλά και την ψυχική υγεία ανθρώπων που εκτέθηκαν στην καταστροφή. Μόνο ένα μικρό ποσοστό αυτής της έρευνας, όμως, αφορά όσους ήταν παιδιά ή νέοι την εποχή των επιθέσεων.

Τα παιδιά έμειναν στο περιθώριο της έρευνας

Αυτό ακριβώς επιχειρεί τώρα να αλλάξει το αμερικανικό World Trade Center Health Program. Το Κογκρέσο έχει δώσει εντολή για τη δημιουργία μιας νέας ερευνητικής ομάδας, στην οποία θα μπορούν να συμμετέχουν άνθρωποι που την εποχή της 11ης Σεπτεμβρίου ήταν έως 21 ετών – ή βρίσκονταν ακόμη στην κοιλιά της μητέρας τους – και είχαν εκτεθεί στα γεγονότα στη Νέα Υόρκη. Η έρευνα θα εξετάσει τόσο τις μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία όσο και συνέπειες που μπορεί να αφορούν την εκπαίδευση και την εξέλιξη της ζωής τους.

Η χρηματοδότηση μπορεί να φτάσει τα 50 εκατομμύρια δολάρια και, σύμφωνα με το Reuters, το νέο ερευνητικό κέντρο αναμένεται να αρχίσει τη λειτουργία του έως τον Ιούλιο του 2027. Θα συγκροτηθεί ομάδα ανθρώπων που εκτέθηκαν σε μικρή ηλικία και ομάδα σύγκρισης ανθρώπων που δεν εκτέθηκαν, ώστε οι επιστήμονες να μπορέσουν να παρακολουθήσουν συστηματικά τις πιθανές διαφορές στην υγεία τους.

Το ερώτημα είναι σημαντικό επειδή ο παιδικός οργανισμός δεν είναι ένας μικρότερος ενήλικος οργανισμός. Τα παιδιά αναπτύσσονται. Οι πνεύμονες, το ανοσοποιητικό και άλλα συστήματα του σώματος βρίσκονται ακόμη σε διαφορετικές φάσεις ωρίμανσης. Γι’ αυτό και μια περιβαλλοντική έκθεση σε μικρή ηλικία μπορεί να εγείρει διαφορετικά ερευνητικά ερωτήματα από την ίδια έκθεση σε έναν ενήλικα.

Και υπάρχει κάτι ακόμη: ο χρόνος. Οι άνθρωποι που ήταν πέντε, δέκα ή δεκαπέντε ετών το 2001 βρίσκονται σήμερα στα τριάντα και στα σαράντα τους. Έχουν περάσει πλέον αρκετές δεκαετίες ώστε οι ερευνητές να μπορούν να εξετάσουν προβλήματα που ίσως χρειάζονται πολλά χρόνια για να εμφανιστούν.

Δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι όποιος υπήρξε παιδί κοντά στους Δίδυμους Πύργους θα εμφανίσει κάποια ασθένεια. Αυτό ακριβώς καλείται να διερευνήσει η νέα μεγάλη μελέτη: αν υπάρχουν μακροχρόνιοι κίνδυνοι, ποιοι είναι και σε ποιους εμφανίζονται.

Μια επέτειος που αλλάζει χαρακτήρα

Η φετινή επέτειος έχει κάτι διαφορετικό. Είκοσι πέντε χρόνια είναι αρκετός χρόνος ώστε η 11η Σεπτεμβρίου να αρχίζει να περνά από τη ζωντανή μνήμη στην Ιστορία. Υπάρχει ήδη μια ολόκληρη γενιά ενηλίκων που δεν θυμάται πού βρισκόταν όταν έπεσαν οι Πύργοι – γιατί είτε δεν είχε γεννηθεί είτε ήταν πολύ μικρή.

Για κάποιους άλλους όμως η 11η Σεπτεμβρίου δεν είναι μόνο Ιστορία. Είναι κάτι που μπορεί να βρίσκεται ακόμη μέσα στο σώμα τους. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο παράξενα χαρακτηριστικά των μεγάλων ιστορικών γεγονότων. Νομίζουμε ότι τελειώνουν όταν σβήνουν οι φωτιές, απομακρύνονται τα συντρίμμια και περνούν τα χρόνια.

Όμως ορισμένα γεγονότα έχουν μια πολύ μεγαλύτερη διάρκεια.

Τα παιδιά της 11ης Σεπτεμβρίου μεγάλωσαν. Τώρα η επιστήμη αρχίζει να αναζητά αν, μαζί τους, μεγάλωσαν και οι συνέπειες εκείνης της ημέρας.

Με πληροφορίες από Reuters και το World Trade Center Health Program των CDC/NIOSH.

Επιμέλεια: Ίρις Κρητικού

Εγκαίνια: Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου στις 19:00

Διάρκεια έκθεσης: 12 Σεπτεμβρίου – 22 Νοεμβρίου 2026

Η Δημοτική Πινακοθήκη της Αίγινας, συνεχίζοντας το εικαστικό της πρόγραμμα και σε συνέχεια των προγραμματισμένων της αφιερωμάτων σε σημαντικούς εκπροσώπους των εικαστικών τεχνών που συνδέονται με το νησί, υποδέχεται το Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου στις 19:00 τον Δημήτρη Σεβαστάκη, διακεκριμένο ζωγράφο, καθηγητή, συγγραφέα και διανοούμενο, με διηνεκή αναφορά στο έργο του στη γενέθλια Σάμο, τον πλησιόχωρο στο ατελιέ του Υμηττό αλλά και στην Αίγινα, όπου –ωσεί μνημονεύοντας τον αγαπημένο του δάσκαλο Γιάννη Μόραλη, επίσης ζει και δημιουργεί.

Η έκθεση που πραγματοποιείται σε συνεργασία με την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, τελεί σε διοργάνωση του Δήμου Αίγινας και υπό την αιγίδα του 17^ου Aegina Fistiki Fest. Η παρούσα, ιδιαίτερα σημαντική για την Αίγινα και τη Δημοτική της Πινακοθήκη διοργάνωση και τιμητική συνεργασία, συμπίπτει με τον εορτασμό των τριών χρόνων από την έναρξη λειτουργίας της Δημοτικής Πινακοθήκης της Αίγινας τον Σεπτέμβριο του 2023.

Περισσότερα από 60 έργα, λάδια, ακρυλικά, παστέλ, τέμπερες αλλά και σχέδια με μολύβι –τοπία και πρόσωπα-, πολλά από τα οποία εκτίθενται για πρώτη φορά έχοντας δημιουργηθεί με αφορμή τη μεταφορά της έκθεσης στην Αίγινα παρουσιάζονται στην έκθεση. Ο τίτλος της έκθεσης, συμπυκνώνει υπαινικτικά όλα όσα απασχολούν τον ζωγράφο.

Η πρώτη ενότητα, «Ο Λόγος», συμπεριλαμβάνει φανταστικούς, αποκλίνοντες λογοτεχνικούς «εκτός ορίων» ήρωες (πορτραίτα ομοίων διαστάσεων δημιουργημένα κυρίως με ακρυλικά χρώματα που επιτρέπουν την αμεσότητα και εμπνευσμένα από παραβάτες, δράστες, συχνά, βαρύτατων εγκλημάτων που η παγκόσμια λογοτεχνία έχει χρησιμοποιήσει τα «έργα τους» για να μελετήσει τον φόνο, την τιμωρία, την ίαση, τη μετάνοια, την εμμονική επανάληψη, αν και σχεδόν ποτέ αυτοί, οι ακούσιοι συνδημιουργοί, δεν υπήρξαν οι λήπτες της λογοτεχνικής τους αντήχησης. Συμπεριλαμβάνει επίσης τους αναγνώστες, ή, «παραλήπτες» του «κειμένου», πορτραίτα καμωμένα με λάδι οικείων, φίλων και αυτοπροσωπογραφίες, πορτραίτα ανασύστασης άλλων ζωγράφων όπου ο ζωγράφος κάνοντάς τα ξαναγίνεται σπουδαστής. Τέλος, σχέδια λογοτεχνών και άλλων δημιουργών με μολύβια, γραφίτη και μελάνι που μέσω της ζωγραφικής ιδιότητάς τους προσεγγίζουν κάπως τα κείμενα εκείνα που καθορίζουν τις αναζητήσεις του ζωγράφου, τρέπονται δηλαδή σε ιδιόχειρες συμβιώσεις με εκείνα.

Η δεύτερη ενότητα «Ο Τόπος», εστιάζει σε δυο διαφορετικές μα συγκλίνουσες οδούς: από τη μια η ζωγραφική στο τοπίο (και όχι ζωγραφική τοπίου, υπογραμμίζει ο ζωγράφος). Η ζωγραφική «επί τόπου» δηλαδή, στη Σάμο, τον Υμηττό και την Αίγινα, «μια σπάνια πλέον δοκιμασία», που πραγματώνεται σε μικρές κυρίως διαστάσεις με παστέλ λαδιού, εν μέρει καθοδηγητική και εν μέρει απελευθερωτική που οδηγεί στη μνήμη μέσω του βλέμματος. Κι από την άλλη τα τοπία σιωπής, τα μεγαλύτερης διάστασης έργα που δημιουργούνται μέσα στο εργαστήριο, παράλληλα με τις μελέτες στην ύπαιθρο και σε εναλλαγή με τα πορτραίτα, καθώς το ένα τροφοδοτεί το άλλο. Πρόκειται για έργα άλλοτε συμβολικά που εμπίπτουν στην αποταμιευμένη μυθολογία του ζωγράφου (έργα όπου τη σιωπή του ουλτραμαρίν διασχίζουν οι λύκοι, η Σελήνη και τα πλοία που ταξιδεύουν τη νύχτα) και άλλοτε για έργα «εργαστηρίου» με παραλλαγές κυριολεκτικής αστικής θέασης και κρυμμένες αριθμολογημένες τριλογίες. Στο σύνολό τους, πρόκειται για έργα προσωπικών τόπων, ή ίσως πρόκειται για «τεχνικές αντίστασης», για μια απόπειρα «να έρθει πίσω ό,τι έφυγε».

Με αφορμή τη διοργάνωση της έκθεσής του στη Δημοτική Πινακοθήκη της Αίγινας, ο Δημήτρης Σεβαστάκης σημειώνει:

«Η Αίγινα δεν είναι μελαγχολικός τόπος. Μπορείς να ονειρευτείς αίθρια, τεθλασμένα και άναρχα. Να γεφυρώσεις αντιφάσεις, να θυμηθείς, να επιμείνεις. Αυτή η νοηματική ευρυχωρία του νησιού, μου εξασφαλίζει μια συνέχεια με την μεγάλη έκθεσή μου «Ο Λόγος και ο Τόπος» του  2025-2026, στην Εθνική Βιβλιοθήκη/ Ίδρυμα Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος και συγχρόνως, εισηγείται, μια απείθεια, μια ασυνέχεια. Νέα έργα παρεισφρέουν και ανανεώνουν το εκθεσιακό περιεχόμενο. Σχέδια διανοουμένων που σχετίζονται με την Αίγινα, τοπία με παστέλ λαδιού από την αγαπημένη μου, μεσημβρινή  Παλαιοχώρα  ή το δάσος της Αφαίας. Σκηνές από τους κολπίσκους προς τη Βαγία ή το δοκιμαστικό και καχύποπτο κολύμπι της κόρης μου, όταν ήταν μικρή, στις ειρηνικές παραλίες κάτω στου Ν. Καζαντζάκη. Το οικογενειακό απόδειπνο στο φεγγάρι, στη βεράντα μας,  χωρίς να φυσάει βοριάς. Η Αίγινα είναι τόπος διπλής μνήμης. Θυμάμαι τα ξενύχτια με τον δάσκαλό μου Γιάννη Μόραλη, πληθωρικό και απελευθερωμένο στο σπίτι του Νίκου Νικολάου ή στο εργαστήρι του, με τα τελευταία προσχέδια που έδειχνε, (ο δάσκαλός μου, πάντα με τη δειλία μαθητή). Αλλά θυμάμαι και την αγωνία να βρω το φως που διαφεύγει από  την οδοιπορία στον δύσκολο χρόνο…».

Με αφορμή την έκθεση στη Δημοτική Πινακοθήκη της Αίγινας, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, Πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος σημειώνει:

«Ο Δημήτρης Σεβαστάκης (γενν. 1960), γόνος λόγιας οικογένειας, πρωτότοκος γιος του συγγραφέα και βουλευτή Αλέξη Σεβαστάκη και της μορφωμένης και πολύγλωσσης Καίτης Μανταφούνη-Σεβαστάκη, μεγάλωσε με βιβλία, ονόματα και πρόσωπα συγγραφέων, διαβάσματα και συζητήσεις -και αντιδρώντας σε όλα αυτά. Η κύρια αντίδρασή του υπήρξε ίσως η επιλογή του να εκφραστεί χωρίς λόγια, με τη ζωγραφική. Πάντως η πατρική κληρονομιά της γραφής και της πολιτικής πράξης ήταν πάντα εκεί, ισχυρά παρούσα, και ο Δημήτρης Σεβαστάκης δεν την αποποιήθηκε. Το στοίχημά του το έβαλε ασφαλώς στη ζωγραφική, αλλά παράλληλα διαβάζει, γράφει πολύ και τακτικά, σε θέματα κυρίως πολιτικά, διδάσκει  στο Πολυτεχνείο, και διετέλεσε και βουλευτής. Αυτή η θητεία στη γραφή ή η σαγήνη που του ασκεί η γραφή φαίνεται και στους τίτλους που δίνει στα έργα του. Ο Σεβαστάκης είναι λόγιος ζωγράφος. Δεν με ξενίζει καθόλου επομένως που η πρώτη ενότητα της έκθεσης έχει τίτλο «Ο λόγος» και συγκροτείται με κύριο άξονα τη λογοτεχνία: συγγραφείς, αναγνώστες και φανταστικοί λογοτεχνικοί ήρωες. Όλα αυτά τα πρόσωπα ζουν και δημιουργούν σε κάποιον τόπο το καθένα, στην έκθεση όμως, στη δεύτερη ενότητά της, ο τόπος είναι αποκλειστικά του ζωγράφου, ο γενέθλιος τόπος της Σάμου ή ο πλησιόχωρος στο ατελιέ του ζωγράφου Υμηττός. Ζωγραφικά τοπία ελλειπτικά και υπαινικτικά (με παστέλ τα μικρότερα και με λάδι τα μεγαλύτερα), μα όλα τους φωτεινά και ευφρόσυνα…».

Με αφορμή την πραγματοποίηση της έκθεσης στη Δημοτική Πινακοθήκη της Αίγινας, η Ίρις Κρητικού, επιμελήτρια της έκθεσης σημειώνει:

«Στα σχεδιάσματα των αναγνωστών και συνοδοιπόρων του Δημήτρη Σεβαστάκη, αναγνώρισα και τη δική μου καλή μοίρα των πολύτιμων συναντήσεων με τα μοιράσματα Λόγου στην Αθήνα αλλά και στις βεγγέρες της Αίγινας, κατά τα θερινά βράδια της εφηβείας μου. Στις πανσέληνες μπλε νύχτες του άτοπου μύθου και στα διπλής μνήμης επιτόπια τοπία της Σάμου, του Υμηττού και ιδίως της Αίγινας, με τα τις αδρές ραχοκοκαλιές του βουνού και της θάλασσας που μπορούσα από μακριά να αποκαλέσω, βρήκα και τη δική μου συνέχεια του Τόπου. Πρόκειται για έργα υποσυνείδητα βιωμένα και ενσυνείδητα συμβολικά, έργα που εμπίπτουν στην αποταμιευμένη μυθολογία, τη βιωμένη αλήθεια και το φαντασιακό ακριβό απόσταγμα του ζωγράφου. Τη σύγκλιση ετούτη Λόγου και Τόπου, τη νοηματοδότηση των πραγμάτων που επιφέρει η στιβαρή παρουσία κειμένου, ας μεταλάβουν με τη σειρά τους οι θεατές της έκθεσης».

Την έκθεση στη Δημοτική Πινακοθήκη Αίγινας θα πλαισιώσει σειρά παράλληλων εκδηλώσεων, ξεναγήσεων και εργαστηρίων για παιδιά που θα ανακοινωθούν στο πλαίσιο λειτουργίας της έκθεσης.

Ταυτότητα έκθεσης:
«Δημήτρης Σεβαστάκης Ο λόγος και ο τόπος»
Δημοτική Πινακοθήκη Αίγινας / Παλαιάς Χώρας 6, Αίγινα

Εγκαίνια: Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου 2026 στις 19:00
Διάρκεια έκθεσης: 12.9 – 22.11.26

ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
Διοργάνωση: Δήμος Αίγινας

Υπό την Αιγίδα: 17o Aegina Fistiki Fest
Επιμέλεια: Ίρις Κρητικού

Συντονισμός για τη Δημοτική Πινακοθήκη Αίγινας:
Νίκος Πτερούδης – Μαριλένα Γιαννούλη – Ίρις Κρητικού

Υποδοχή κοινού – εκπαιδευτικά εργαστήρια: Μαρία Λιώλη
Γραφιστικός σχεδιασμός: Φωτεινή Κάτσα
Μεταφορές & ανάρτηση έργων: Νίκος Παπαγιάννης
Ημέρες & ώρες Λειτουργίας: καθημερινά εκτός Τρίτης & Τετάρτης 10:30-13:30 &

19:00-21:00.
Είσοδος ελεύθερη.

Δημοτική Πινακοθήκη Αίγινας
Η Δημοτική Πινακοθήκη της Αίγινας, εγκαινίασε τη λειτουργία της τον Σεπτέμβριο του 2023, έχοντας βρει ιδανική στέγη σε ισόγειο ενιαίο χώρο (πρώην κτήριο ΟΤΕ, σε εύκολα προσβάσιμο σημείο της πόλης, κοντά στον διατηρητέο Πύργο Μαρκέλλου). Ανακαινισμένη λιτά αλλά εξαιρετικά λειτουργικά με αποκλειστικό στόχο την εκθεσιακή χρήση, με ελεύθερη είσοδο στους πολίτες αλλά και τους πυκνούς επισκέπτες του νησιού, εγκαινίασε τη λειτουργία της με στόχο την σταδιακή απόκτηση μιας ικανής μόνιμης συλλογής που συμβολικά θα εκπροσωπεί τη σημαίνουσα εικαστική ιστορία του νησιού. Στον ίδιο χώρο, φιλοξενούνται σημαντικές περιοδικές εκθέσεις, συμβατές με το περιεχόμενο και τη λειτουργία του, ενώ τα εκπαιδευτικά προγράμματα και οι τακτές ξεναγήσεις για παιδιά και ενήλικες που διενεργούνται καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, αποτελούν επίσης σημαντική προτεραιότητα.

Πριν από τέσσερις ημέρες γράφαμε ότι η κάλπη στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν ήταν απλώς ακόμη μία περιφερειακή εκλογική αναμέτρηση στη Γερμανία. Το αποτέλεσμα της Κυριακής το επιβεβαίωσε με τρόπο που ίσως ξεπέρασε και τις προβλέψεις.

Το AfD δεν κέρδισε απλώς. Με 43,8% άλλαξε την κλίμακα της συζήτησης — και οι αντιδράσεις που προκάλεσε από τη Βαρσοβία μέχρι τη Ρώμη, τη Μαδρίτη και τη Λισαβόνα δείχνουν ότι η συζήτηση αυτή δεν αφορά πλέον μόνο τη Γερμανία.

Το AfD έχει 39 από τις 83 έδρες. Άρα είναι πρώτο με τεράστια διαφορά, αλλά απέχει από την απόλυτη πλειοψηφία. CDU, SPD και Πράσινοι μαζί έχουν μόλις 31 έδρες, η Αριστερά 8 και το BSW 5.

Και εδώ γίνεται πραγματικά περίεργο: ο Ulrich Siegmund δήλωσε σήμερα ότι θα επιδιώξει να γίνει πρωθυπουργός, αλλά μόνο εφόσον μπορέσει να εξασφαλίσει μια «σταθερή πλειοψηφία». Ήδη αναζητά στήριξη είτε από άλλες κοινοβουλευτικές ομάδες είτε ακόμη και από μεμονωμένους βουλευτές.

Το BSW μπορεί να γίνει ο ρυθμιστής. Δηλώνει ότι δεν θέλει να ψηφίσει ούτε Siegmund ούτε τον CDU υποψήφιο, αλλά σήμερα άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να απέχει στον τρίτο γύρο. Και στον τρίτο γύρο αρκεί απλή πλειοψηφία των ψήφων που θα δοθούν. Αυτό σημαίνει ότι οι 39 έδρες του AfD αποκτούν τελείως διαφορετικό βάρος.

Η Alice Weidel λέει πλέον καθαρά ότι το κόμμα έλαβε εντολή να κυβερνήσει και συνδέει το αποτέλεσμα με μια πολιτική «πρώτα τα συμφέροντα της Γερμανίας, όχι της Ουκρανίας», με κλείσιμο συνόρων, απελάσεις και —ακόμη πιο εντυπωσιακό— πρόβλεψη ότι ο Μερτς μπορεί να έχει αντικατασταθεί πριν από τα Χριστούγεννα.

Αν τελικά το AfD καταφέρει να βγάλει πρωθυπουργό, τότε δεν έχουμε απλώς «ιστορικό 43,8%». Έχουμε κάτι πολύ μεγαλύτερο: την πρώτη πραγματική δοκιμασία του γερμανικού “τείχους προστασίας” απέναντι στο AfD και ενδεχομένως μια πολιτική αλλαγή με επιπτώσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Κι αν δεν σχηματίσει κυβέρνηση με 43,8%, πάλι έχουμε εξαιρετικό θέμα: πώς κυβερνάται ένα κρατίδιο όταν σχεδόν ο ένας στους δύο ψηφίζει ένα κόμμα με το οποίο όλοι οι υπόλοιποι αρνούνται να συνεργαστούν;

Διχασμένη η Ευρώπη; 

Μήπως αρχίζουν να διαμορφώνονται δύο πολιτικές Ευρώπες; Όχι γεωγραφικά Ανατολή–Δύση, γιατί αυτό πλέον δεν λειτουργεί: ο Τουσκ βρίσκεται στη μία πλευρά και δεξιοί/ακροδεξιοί της Ιταλίας, Ισπανίας, Πορτογαλίας και Πολωνίας στην άλλη. Η νέα διαχωριστική γραμμή περνά από μετανάστευση, Ουκρανία, εθνική κυριαρχία και την ίδια την αντίληψη για την ΕΕ.

Ο Ντόναλντ Τουσκ στην Πολωνία έγραψε ότι «μόνο ηλίθιοι ή προδότες μπορούν να χαίρονται με τον θρίαμβο του AfD», στρέφοντας μάλιστα τα πυρά του και προς Πολωνούς πολιτικούς που πανηγύρισαν.

Από την άλλη πλευρά, ο Ματέο Σαλβίνι μίλησε για απόδειξη ότι «μια άλλη Ευρώπη είναι δυνατή», ο Santiago Abascal του Vox για «μεγάλη ελπίδα για τη Γερμανία και την Ευρώπη» και ο André Ventura στην Πορτογαλία για ιστορική νίκη.

Την Κυριακή, 6 Σεπτεμβρίου, οι κάλπες σε ένα κρατίδιο με μόλις δύο εκατομμύρια κατοίκους μπορεί να προκαλέσουν πολιτικό σεισμό σε ολόκληρη τη Γερμανία. Στη Σαξονία-Άνχαλτ, στην πρώην Ανατολική Γερμανία, η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) προηγείται με ποσοστά άνω του 40%, αφήνοντας αρκετά πίσω το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα.

Εάν οι δημοσκοπήσεις επιβεβαιωθούν, δεν θα πρόκειται απλώς για ακόμη μία μεγάλη εκλογική επίδοση της γερμανικής Ακροδεξιάς. Θα δοκιμαστεί στην πράξη το περίφημο πολιτικό «τείχος προστασίας» –η Brandmauer– που έχουν υψώσει τα υπόλοιπα κόμματα αποκλείοντας τη συνεργασία με την AfD. Και το αποτέλεσμα θα φτάσει πολύ πέρα από τα όρια του συγκεκριμένου κρατιδίου.

Υπάρχει όμως μια δεύτερη ιστορία πίσω από αυτές τις εκλογές, η οποία τις κάνει ακόμη πιο κρίσιμες. Η Γερμανία οδηγείται στις κάλπες της Σαξονίας-Άνχαλτ την ώρα που η αντιπαράθεσή της με τη Ρωσία κλιμακώνεται επικίνδυνα και οι γερμανικές αρχές μιλούν πλέον ανοιχτά για υβριδικές επιχειρήσεις στο ευρωπαϊκό έδαφος.

Πριν από λίγες ημέρες, το Βερολίνο απέδωσε επισήμως στη Μόσχα την ευθύνη για την απόπειρα επίθεσης με drone στο αεροδρόμιο Λειψίας/Χάλε. Το μη επανδρωμένο αεροσκάφος έφερε εκρηκτικά και εντοπίστηκε κοντά σε ουκρανικό μεταγωγικό αεροπλάνο. Και η επιλογή του συγκεκριμένου αεροδρομίου έχει ιδιαίτερη σημασία.

Το αεροδρόμιο Λειψίας /Χάλε δεν αποτελεί απλώς ένα μεγάλο πολιτικό αεροδρόμιο. Είναι σημαντικός κόμβος στρατιωτικών και στρατηγικών μεταφορών για τη Γερμανία και το ΝΑΤΟ και έχει αποκτήσει ιδιαίτερη βαρύτητα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Από εκεί πραγματοποιούνται στρατηγικές αερομεταφορές βαρέος υλικού, ενώ το αεροδρόμιο αποτελεί κόμβο της εφοδιαστικής αλυσίδας προς την Ουκρανία.

Η απόπειρα επίθεσης σε ένα τέτοιο σημείο αποκτά επομένως εντελώς διαφορετική διάσταση από μια απλή παραβίαση της ασφάλειας ενός πολιτικού αεροδρομίου. Η γερμανική αντίδραση ήταν άμεση. Το Βερολίνο ανακοίνωσε το κλείσιμο του ρωσικού γενικού προξενείου στη Βόννη και του Russian House στο Βερολίνο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση στάθηκε στο πλευρό της Γερμανίας, εξετάζοντας πρόσθετα μέτρα και κυρώσεις κατά της Ρωσίας.

Η Μόσχα αρνείται κατηγορηματικά οποιαδήποτε ανάμειξη. Χαρακτήρισε τις γερμανικές κατηγορίες κατασκευασμένες και έκανε λόγο για εσκεμμένη πρόκληση του Βερολίνου. Η αντιπαράθεση πέρασε γρήγορα και στο διπλωματικό πεδίο, με τη Ρωσία να καλεί τον Γερμανό επιτετραμμένο στη Μόσχα και να προαναγγέλλει αντίμετρα. Σήμερα η ένταση κλιμακώνεται ακόμη περισσότερο, καθώς η Μόσχα ανακοίνωσε ότι θα κλείσει παραρτήματα του γερμανικού Goethe-Institut στη Ρωσία.

Την ίδια στιγμή, οι γερμανικές αρχές ερευνούν νέες περιπτώσεις δολιοφθοράς σε ενεργειακές υποδομές. Μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο καταγράφηκαν δύο περιστατικά στο ηλεκτρικό δίκτυο, στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία και στο Βρανδεμβούργο.

Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής απόδειξη ρωσικής εμπλοκής στις συγκεκριμένες υποθέσεις – και αυτή η διάκριση είναι σημαντική. Το γεγονός όμως ότι οι έρευνες διεξάγονται πλέον μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της αντιμετώπισης υβριδικών απειλών δείχνει πόσο έχει αλλάξει το περιβάλλον ασφαλείας στη Γερμανία. Και εδώ ακριβώς οι εκλογές της Κυριακής αποκτούν μια ακόμη πιο ενδιαφέρουσα διάσταση.

Η άλλη ματιά προς τη Ρωσία

Στη Σαξονία-Άνχαλτ, όπου η AfD μπορεί να αναδειχθεί πρώτη πολιτική δύναμη, η σχέση με τη Ρωσία αντιμετωπίζεται από σημαντικό μέρος της κοινωνίας με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Η AfD ζητά να σταματήσει η γερμανική στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία και τάσσεται υπέρ της αποκατάστασης των οικονομικών και ενεργειακών σχέσεων με τη Μόσχα. Στην ανατολική Γερμανία, μάλιστα, η στάση αυτή όχι μόνο δεν φαίνεται να της κοστίζει πολιτικά αλλά αποτελεί ένα από τα στοιχεία της απήχησής της.

Γιατί; Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στον σημερινό πόλεμο. Τριάντα έξι χρόνια μετά την επανένωση, η Γερμανία εξακολουθεί να μην έχει μία ενιαία ιστορική μνήμη της Ρωσίας. Στα κρατίδια της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, δεκαετίες συνύπαρξης με τη Σοβιετική Ένωση και τα σοβιετικά στρατεύματα δημιούργησαν μια εξοικείωση με τη Ρωσία που δεν υπήρξε ποτέ στη Δύση. Υπάρχουν οικογενειακές και πολιτισμικές μνήμες, αλλά και η ανάμνηση των στενών οικονομικών δεσμών και της εποχής της φθηνής ρωσικής ενέργειας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Ανατολικογερμανοί είναι συλλήβδην «φιλορώσοι». Σημαίνει όμως ότι ένα μέρος τους δεν συμμερίζεται στον ίδιο βαθμό την αντίληψη της Ρωσίας ως εχθρού και αντιμετωπίζει με μεγαλύτερη δυσπιστία την πολιτική αντιπαράθεσης με τη Μόσχα.

Πάνω σε αυτή τη διαφορετική ιστορική εμπειρία πατούν και άλλες δυσαρέσκειες. Παρά την επανένωση, οι οικονομικές και κοινωνικές διαφορές ανάμεσα στα ανατολικά κρατίδια και τα δυτικά δεν εξαφανίστηκαν ποτέ πλήρως. Η δημογραφική συρρίκνωση, η φυγή νέων ανθρώπων, οι χαμηλότεροι μισθοί και κυρίως η αίσθηση ότι οι μεγάλες αποφάσεις εξακολουθούν να λαμβάνονται «αλλού» έχουν αφήσει ισχυρό πολιτικό αποτύπωμα. Η AfD κατάφερε να εγκατασταθεί ακριβώς μέσα σε αυτό το κενό. Γι’ αυτό και η κάλπη της Κυριακής δεν θα μετρήσει μόνο τη δύναμη της γερμανικής Ακροδεξιάς. Θα μετρήσει και κάτι βαθύτερο: πόσο διαφορετικά εξακολουθούν να αντιλαμβάνονται τη Ρωσία η ανατολική και η δυτική Γερμανία, σε μια στιγμή κατά την οποία το Βερολίνο και οι ευρωπαϊκοί του εταίροι θεωρούν ότι η ρωσική απειλή δεν περιορίζεται πλέον στο ουκρανικό μέτωπο.

Εντυπωσιακή η αντίφαση

Από τη μία, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση ενισχύει την άμυνα, προστατεύει κρίσιμες υποδομές, αντιμετωπίζει drones και δολιοφθορές και ζητά ευρωπαϊκή απάντηση στις υβριδικές επιχειρήσεις. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει ότι θα απαντήσει συλλογικά.

Από την άλλη, σε ένα κρατίδιο της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, ένα κόμμα που ζητά επαναπροσέγγιση με τη Μόσχα μπορεί την Κυριακή να βγει πρώτο με μεγάλη διαφορά.

Ίσως γι’ αυτό η Σαξονία-Άνχαλτ έχει ξαφνικά πολύ μεγαλύτερη σημασία από το μέγεθός της. Γιατί η Κυριακή δεν θα δώσει μόνο μια απάντηση στο ερώτημα πόσο ψηλά μπορεί να φτάσει η AfD.

Θα δείξει και πόσο βαθύ παραμένει το ρήγμα μέσα στη Γερμανία για τη σχέση με τη Ρωσία – ακριβώς τη στιγμή που η σχέση Γερμανίας και Ρωσίας μπαίνει σε μια νέα και πολύ πιο επικίνδυνη φάση.

Με αφορμή  άρθρο της Καθημερινής και πληροφορίες από Reuters και γερμανικά μέσα.