Νέα Κόμματα. Παλιές Αρένες

Όταν η πολιτική αναδιάταξη συναντά την κρίση του δημόσιου διαλόγου.

ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ-ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΑΡΜΑΟΣ

Η ελληνική πολιτική σκηνή φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα φάση αναδιάταξης, με τη δημιουργία νέων κομμάτων να προδιαγράφεται πλέον ως άμεση εξέλιξη: η Μαρία Καρυστιανού και ο Αλέξης Τσίπρας αναμένεται να ανακοινώσουν τις δικές τους πρωτοβουλίες. Δύο διαφορετικές αφετηρίες. Δύο διαφορετικές διαδρομές.

Ατομική έκθεση της εικαστικού Γεωργίας Μπλιάτσου σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Λουίζας Καραπιδάκη

 ΕΓΚΑΙΝΙΑ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 15 ΜΑΪΟΥ ΩΡΑ 20:00

Η Gallery Art Prisma εγκαινιάζει την εικαστική έκθεση της Γεωργίας Μπλιάτσου «Aura Maritima» με την επιμέλεια της Ιστορικού Τέχνης Λουίζας Καραπιδάκη.

Ένα εικαστικό θαλασσινό περιβάλλον, ένα θαλασσινό σύμπαν  που η Γεωργία Μπλιάτσου  αφηγείται με τα δικά της προσωπικά εικαστικά μέσα.

Η έκθεση «Aura Maritima» εντάσσεται στις «ΗΜΕΡΕΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ 2026» όπου θα πραγματοποιηθεί ξενάγηση από την ιστορικό τέχνης Λουίζα Καραπιδάκη την Πέμπτη 4 Ιουνίου στις 7:30 το βράδυ.

Στον κατάλογο της έκθεσης η ιστορικός τέχνης προλογίζει:

«Η ενότητα Aura maritima της Γεωργίας Μπλιάτσου αναπτύσσεται ως ένα συνεκτικό εικαστικό περιβάλλον, όπου το θαλάσσιο στοιχείο δεν αποτελεί απλώς θεματική αφετηρία, αλλά πεδίο διαρκούς μετασχηματισμού. Σε απόσταση από τη φυσιοκρατική περιγραφή, η καλλιτέχνις προσεγγίζει την εικόνα ως ενεργό ίχνος, φορέα μνήμης, εμπειρίας και χρονικότητας, στο οποίο η μορφή δεν παγιώνεται, αλλά μεταβαίνει. Το υδάτινο σύμπαν, με τις αναφορές του στην πανίδα με τα λογής-λογής ψάρια και τα θαλασσινά και τη χλωρίδα με τα σπερματόφυτα και τις φυκιάδες, αποδίδεται άλλοτε υπαινικτικά και άλλοτε αποσπασματικά, ενταγμένο σε έναν ασταθή, σχεδόν αχρονικό χώρο, όπου η διάκριση μεταξύ μορφής και φόντου καθίσταται ενίοτε ρευστή.

Η ζωγραφική επιφάνεια λειτουργεί ως πεδίο συνεχούς γίγνεσθαι. Η ροή της πινελιάς και η διάχυση του χρώματος δεν αναπαριστούν το υδάτινο στοιχείο, αλλά το ενεργοποιούν ως εμπειρία. Η χειρονομιακή γραφή και η ένταση της χρωματικής κλίμακας συγκροτούν ένα εκφραστικό ιδίωμα που συνομιλεί με εξπρεσιονιστικές πρακτικές, χωρίς να εγκλωβίζεται σε κατηγοριοποιήσεις. Εδώ, η αφαίρεση και η σχηματοποίηση δεν λειτουργούν ως αφαιρετικές στρατηγικές απομάκρυνσης από το πραγματικό, αλλά ως διαδικασίες επαναδιατύπωσής του, γιατί η μορφή διαλύεται και επανεμφανίζεται ως καθαρό εικαστικό συμβάν.

Κεντρικό ρόλο στη συγκρότηση του έργου διαδραματίζει η επανάληψη και η μεταμόρφωση του μοτίβου, μέσω των οποίων αρθρώνεται μια ιδιοσυγκρασιακή εικαστική γλώσσα. Η εικόνα δεν επιδιώκει να αναπαραστήσει, αλλά να υποβάλει και να ενεργοποιήσει μια διαδικασία πρόσληψης που υπερβαίνει την άμεση αναγνωρισιμότητα και οδηγεί σε μια περισσότερο εσωτερικευμένη, βιωματική σχέση με το έργο.

Στο πλαίσιο αυτό, οι αποτυπώσεις gyotaku εισάγουν τη διάσταση της άμεσης επαφής με το πραγματικό. Ως πρακτικές σχεδόν τελετουργικές, διατηρούν το ίχνος του σώματος, μεταφέροντας την υλικότητά του στην επιφάνεια της εικόνας. Αντιθετικά, οι λινοτυπίες, με την πειθαρχία της χάραξης και την έντονη τονική αντίθεση, συγκροτούν ένα διαφορετικό μορφοπλαστικό καθεστώς, όπου η μορφή συμπυκνώνεται και αποκτά δομική σαφήνεια.

Η συνύπαρξη αυτών των τεχνικών δεν λειτουργεί ως παράθεση ετερογενών μέσων, αλλά ως οργανικό σύστημα σχέσεων. Ζωγραφική, λινοτυπία και αποτύπωση συνδιαμορφώνουν ένα ενιαίο εικαστικό πεδίο, στο οποίο διερευνώνται καίριες εντάσεις, μεταξύ αναπαράστασης και αποτυπώματος, ελέγχου και τυχαιότητας, μορφής και διάλυσης. Κάθε έργο προσεγγίζεται ως θραύσμα μιας ευρύτερης εικαστικής αφήγησης, όπου η ζωή, η μνήμη και η ύλη συνυφαίνονται, συγκροτώντας ένα διακριτό και συνεκτικό καλλιτεχνικό σύμπαν.»

Ο εικαστικός θαλάσσιος κόσμος της ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΜΠΛΑΤΣΟΥ μας περιπλανεί στο μαγικό ονειρικό θαλάσσιο κόσμο.

ΗΜΕΡΕΣ ΚΑΙ ΩΡΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

Τρίτη – Πέμπτη – Παρασκευή

11.00-15.00 και 18.00-21.00

Τετάρτη – Σάββατο

11.00-15.00

Παρουσίαση λευκώματος: Πέμπτη 7 Μαΐου 19:00-22:00
Το λεύκωμα θα εκτίθεται στην γκαλερί τις δύο επόμενες ημέρες:
Παρασκευή 8 Μαΐου: 12:00–20:00
Σάββατο 9 Μαΐου: 11:00–15:00

Γιατί ένας καλλιτέχνης επιλέγει σήμερα να κάνει χειροποίητες εικόνες σε βιβλία και τι είναι ένα artist’s book; Πώς ένας ζωγράφος αφήνει τα πινέλα του για να κάνει χαρακτική; Και τέλος πάντων τι είναι όλα αυτά τα ανθρωπάκια με τους γάντζους και τα καπέλα;

Το Art Project Space παρουσιάζει μία μοναδική συλλεκτική έκδοση με πρωτότυπα χαρακτικά και υπόσχεται να δώσει απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα. Η έκδοση, περιορισμένη σε 20 μόλις αντίτυπα, περιέχει 10 πρωτότυπα χαρακτικά τυπωμένα σε Ιαπωνικό χαρτί Shiramine.

Στο λεύκωμα εμπεριέχεται συνοδευτικό κείμενο της ιστορικού τέχνης Λουΐζας Καραπιδάκη.
Η ιστορικός τέχνης Λουΐζα Καραπιδάκη σημειώνει για το έργο του:

Το αποτέλεσμα είναι ένα σώμα έργων που ισορροπεί ανάμεσα στην παράδοση της χαρακτικής και σε μια σύγχρονη, προσωπική εικονογραφία. Με έντονη χιουμοριστική διάθεση και επιτηδευμένη απλότητα, οι εικόνες παραμένουν καθαρές, ευανάγνωστες αλλά όχι απλοϊκές, άμεσες αλλά και πολυεπίπεδες. Ο θεατής καλείται να εισέλθει σε έναν κόσμο όπου η περιπέτεια δεν είναι μόνο αφηγηματική, αλλά πρωτίστως εικαστική εμπειρία.

Το νέο βιβλίο – έργο τέχνης του Νίκου Κυριακόπουλου με τίτλο: Πειρατές, συνεχίζει μία μεγάλη Ευρωπαϊκή παράδοση, αυτή του livre d’ artiste.

Ο Νίκος Κυριακόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1980. Σπούδασε Ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών (1998-2004) με καθηγητή τον Δημήτρη Μυταρά. Έχει πραγματοποιήσει 9 ατομικές εκθέσεις στην Αθήνα. Έργα του βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα, στην Ιρλανδία και στις Η.Π.Α. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Την παρουσίαση του λευκώματος θα κάνουν ο καλλιτέχνης Νίκος Κυριακόπουλος, η ιστορικός τέχνης Λουΐζα Καραπιδάκη και ο Παναγιώτης Δουδωνής, συνταγματολόγος, λέκτορας του Oriel College του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.

Νίκος Κυριακόπουλος: Πειρατές

Μετά την εικαστική περιπλάνηση στον κόσμο των Conquistadors, ο Νίκος Κυριακόπουλος εστιάζει το ενδιαφέρον του στη μυθοπλαστική ανασύσταση της ενότητας Πειρατές και προσχωρεί στην αυστηρότητα και την πειθαρχία της χαρακτικής σε λινόλεουμ, διαμορφώνοντας ένα προσωπικό ιδίωμα όπου η αφήγηση αποκτά συμπυκνωμένη, σχεδόν συμβολική μορφή.

Οι πειρατές του Κυριακόπουλου δεν αποτελούν ιστορικά τεκμήρια ούτε αναπαραστάσεις συγκεκριμένων προσώπων· αντίθετα, λειτουργούν ως αρχετυπικές φιγούρες μιας εσωτερικής μυθολογίας. Στοιχεία όπως τα τριγωνικά καπέλα, οι καλύπτρες ματιών, τα σαρίκια, οι γάντζοι και τα σπαθιά μετατρέπονται από αναγνωρίσιμα μοτίβα σε φορείς αφήγησης. Ο καλλιτέχνης δεν ενδιαφέρεται μόνον για τη δραματοποιημένη εικόνα της θυελλώδους ζωής τους, αλλά και για τις ενδιάμεσες στιγμές: την αναμονή, την ανάπαυση, τη σιωπηλή ένταση της αναζήτησης του θησαυρού. Πίσω από τον μύθο της περιπέτειας, αναδύεται μια πιο ανθρώπινη, σχεδόν καθημερινή διάσταση της πειρατικής ζωής.

Κεντρικός άξονας της πρακτικής του είναι η έννοια ενός «κώδικα φαντασίας», με ένα σύστημα σημείων και μορφών που επαναδιατυπώνει τη λαϊκή εικονογραφία μέσα από προσωπικούς κανόνες. Η επιλογή της χαρακτικής δεν είναι τυχαία: το χάραγμα στο λινόλεουμ επιβάλλει μια οικονομία μέσων και μια σαφήνεια γραφής, που ενισχύει την αφηγηματική καθαρότητα των εικόνων. Οι μορφές εμφανίζονται απλοποιημένες, σχεδόν πρωτόλειες, αλλά ταυτόχρονα φορτισμένες με νοηματική ένταση.

Στο επίπεδο της τεχνικής, ο Κυριακόπουλος θέτει αυστηρούς περιορισμούς ως δημιουργικά εργαλεία. Η χρήση μιας παλέτας δεκαέξι χρωμάτων, με τον κανόνα της μη επανάληψης, στο σύνολο των έργων, συνδυάζει τη γεωμετρική ακρίβεια με την εκφραστική ελευθερία. Στα μονοχρωματικά έργα αξιοποιεί μία μήτρα, ενώ στα δίχρωμα και τρίχρωμα έργα επιστρατεύει πολλαπλές μήτρες, δημιουργώντας διαστρωματώσεις που μετριάζουν τη σκληρότητα του υλικού και ενισχύουν τη ζωντάνια της εικόνας.

Το αποτέλεσμα είναι ένα σώμα έργων που ισορροπεί ανάμεσα στην παράδοση της χαρακτικής και σε μια σύγχρονη, προσωπική εικονογραφία. Με έντονη χιουμοριστική διάθεση και επιμελημένη απλότητα, οι εικόνες παραμένουν καθαρές, ευανάγνωστες αλλά όχι απλοϊκές, άμεσες αλλά πολυεπίπεδες. Ο θεατής καλείται να εισέλθει σε έναν κόσμο όπου η περιπέτεια δεν είναι μόνο αφηγηματική, αλλά πρωτίστως εικαστική εμπειρία.

Τα έργα της σειράς Πειρατές αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της καλλιτεχνικής πρότασης του Νίκου Κυριακόπουλου και στο σύνολό τους αποτελούν ένα ολοκληρωμένο livre d’artiste. Αυτή η βιβλιοφιλική και σπάνια έκδοση είναι ένα αυτόνομο αντικείμενο τέχνης. Κάθε έκδοση παράγεται σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων, αριθμημένων και υπογεγραμμένων από τον καλλιτέχνη, διατηρώντας τον χαρακτήρα της μοναδικότητας. Η εκτύπωση των χαρακτικών πραγματοποιείται με ιδιαίτερη φροντίδα στην επιλογή χαρτιών υψηλής ποιότητας και ειδικών προδιαγραφών, ώστε να αναδεικνύεται η εικαστική δημιουργία, η υλικότητα της γραμμής και η ένταση του χρώματος.

Μέσα από αυτή τη σουίτα χαρακτικών, ο Κυριακόπουλος μετασχηματίζει την πειρατική του αφήγηση σε μια εμπειρία άμεση και υλική, όπου η εικόνα δεν λειτουργεί μόνο ως αναπαράσταση αλλά η θέαση συνδέεται με την αίσθηση της αφής και το έργο αποκτά μια διαχρονική υπόσταση, καλώντας τον θεατή σε μια διαφορετική προσέγγιση.

Λουίζα Καραπιδάκη, ιστορικός τέχνης, μέλος της AICA

———–

Χορηγοί επικοινωνίας: Art22, Art Point View, Independent.gr, openartgallery
Παρουσίαση λευκώματος: Πέμπτη 7 Μαΐου 19:00-22:00
Το λεύκωμα θα εκτίθεται στην γκαλερί τις δύο επόμενες ημέρες:
Παρασκευή 8 Μαΐου: 12:00–20:00
Σάββατο 9 Μαΐου: 11:00–15:00

Χώρος εκδήλωσης:
Πολυχώρος Art Project Space
Φαλήρου 66, Αθήνα, Πλησίον ΕΜΣΤ | Σταθμός Metro FIX
Τηλ. 2117504180
e-mail: info@artprojectspace.gr
Είσοδος ελεύθερη

Ο 21χρονος αθλητής καράτε Σασάν Αζαντβάρ Τζοναγάνι, ο οποίος είχε συλληφθεί κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων, εκτελέστηκε τα ξημερώματα της Πέμπτης στη φυλακή Νταστγκέρντ στην Ισφαχάν.

Η εκτέλεση του 21χρονου πραγματοποιήθηκε μετά τη σύλληψή του σε διαδηλώσεις, την ώρα που ο ΟΗΕ και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν για σημαντική αύξηση των εκτελέσεων και των μαζικών συλλήψεων από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου.

Η ιρανική Δικαιοσύνη επιβεβαίωσε την εκτέλεση ενός ακόμη κρατουμένου που είχε συλληφθεί στις πρόσφατες διαδηλώσεις, ενώ διεθνείς οργανισμοί κάνουν λόγο για ραγδαία αύξηση εκτελέσεων και συλλήψεων.

Σύμφωνα με ιρανικά μέσα ενημέρωσης, ο Αζαντβάρ, ο οποίος είχε συλληφθεί στις αρχές Ιανουαρίου, εκτελέστηκε τα ξημερώματα της Πέμπτης.

Πηγή κοντά στην οικογένειά του δήλωσε στο Hrana ότι η κηδεία πραγματοποιήθηκε υπό αυστηρά μέτρα ασφαλείας, με μόλις δέκα συγγενείς να επιτρέπεται να παρευρεθούν.

Ο ΟΗΕ έχει καταγράψει τουλάχιστον 21 εκτελέσεις και περισσότερες από 4.000 συλλήψεις από την έναρξη του πολέμου, προειδοποιώντας για αυξανόμενη χρήση της θανατικής ποινής στο τρέχον περιβάλλον ασφαλείας.

Σύμφωνα με το πρακτορείο Mizan, που συνδέεται με τη Δικαιοσύνη, ο Αζαντβάρ καταδικάστηκε για «μοχαρέμπεχ» («εχθρότητα προς τον Θεό») και «αποτελεσματική συνεργασία με τον εχθρό».

Κατηγορήθηκε ότι επιτέθηκε με πέτρες και ρόπαλα σε όχημα των δυνάμεων ασφαλείας, έσπασε τζάμια και πέταξε πέτρες και τούβλα εναντίον αστυνομικών κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων, χωρίς να αναφερθούν τραυματισμοί από την πλευρά των δυνάμεων ασφαλείας.

Το Mizan ανέφερε επίσης ότι επιχείρησε να ετοιμάσει βενζίνη για να πυρπολήσει όχημα, χωρίς όμως να τα καταφέρει. Οι αρχές υποστήριξαν ότι η δίκη πραγματοποιήθηκε με νομική εκπροσώπηση, χωρίς να δοθούν περαιτέρω λεπτομέρειες.

Ωστόσο, η πλατφόρμα δικηγόρων Dadban υποστήριξε ότι οι κατηγορίες δεν πληρούσαν τον νομικό ορισμό της «εχθρότητας προς τον Θεό» σύμφωνα με την ιρανική νομοθεσία.

Η οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Hengaw έκανε λόγο για «σοβαρές νομικές ασάφειες», ενώ ο συνήγορος υπεράσπισης υποστήριξε ότι δεν υπήρχαν αξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία.

Η ίδια οργάνωση ανέφερε ότι ο Αζαντβάρ, πρωταθλητής καράτε από την επαρχία Ισφαχάν, υπέστη σοβαρά σωματικά και ψυχολογικά βασανιστήρια κατά την κράτησή του, με στόχο την απόσπαση ομολογίας.

Ο 21χρονος συνελήφθη στις 8 Ιανουαρίου και αρχικά κρατήθηκε σε απομόνωση. Η θανατική του καταδίκη εκδόθηκε κατά την κλιμάκωση της σύγκρουσης και επικυρώθηκε αργότερα από το Ανώτατο Δικαστήριο.

Η εκτέλεση εντάσσεται σε μια ευρύτερη σειρά θανατικών ποινών που συνδέονται με υποθέσεις διαδηλώσεων και ζητήματα ασφάλειας. Ο ΟΗΕ αναφέρει ότι από την έναρξη του πολέμου έχουν εκτελεστεί τουλάχιστον 21 άτομα και έχουν συλληφθεί πάνω από 4.000.

Η Διεθνής Αμνηστία ανέφερε ότι κατέγραψε τουλάχιστον 19 εκτελέσεις τις τελευταίες εβδομάδες, προειδοποιώντας παράλληλα για εξαφανίσεις και βασανιστήρια.

Ο επικεφαλής της ιρανικής Δικαιοσύνης, Γκολαμχοσεΐν Μοχσενί Ετζεΐ, δήλωσε πρόσφατα ότι τα δικαστήρια πρέπει να εξετάζουν τις υποθέσεις των συλληφθέντων «εκτός των συνήθων διαδικασιών» και με ταχύτερο ρυθμό, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη δεν θα λάβει υπόψη διεθνείς εκκλήσεις για διακοπή των εκτελέσεων.

euronews 

Η Διαστροφή της Αλήθειας

Η απόπειρα δολοφονίας στο Δείπνο των Ανταποκριτών δεν ήταν μόνο ένα περιστατικό βίας. Ήταν και μια επίδειξη του πώς η πολιτική επικοινωνία μπορεί να μετατρέψει ένα γεγονός σε εργαλείο.

ΙΟΥΣΤΙΝΗ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗ-ΑΡΓΥΡΗ

Γράφει η Ιουστίνη Φραγκούλη 

Μεγάλη διάκριση για την Δρα. Φαίη Διαμαντούδη, η οποία εκλέχθηκε πρύταννις του Πανεπιστημίου Concordia του Μοντρεάλ και αντιπρόεδρος ακαδημαϊκών υποθέσεων για πενταετή θητεία που ξεκινά την 1η Μαΐου 2026. Η δρ. Διαμαντούδη υπηρετούσε ήδη στη θέση προσωρινά από τον Σεπτέμβριο του 2025.

Η Φαίη Διαμαντούδη είναι καθηγήτρια οικονομικών και έχει αναλάβει πολλές ηγετικές θέσεις τα τελευταία 15 χρόνια. Το 2023 διορίστηκε κοσμήτορας μεταπτυχιακών σπουδών, μετά από τρία χρόνια αναπληρωματικών καθηκόντων. Το 2024 υπηρέτησε ως προσωρινή αντιπρόεδρος έρευνας και μεταπτυχιακών σπουδών, ενώ το 2025 ανέλαβε ειδική αποστολή για την ενίσχυση και διαφοροποίηση των πηγών εσόδων του πανεπιστημίου. Στο παρελθόν είχε επίσης διατελέσει διευθύντρια μεταπτυχιακών προγραμμάτων στο Τμήμα Οικονομικών και αναπληρώτρια κοσμήτορας στρατολόγησης και υποτροφιών στη Σχολή Μεταπτυχιακών Σπουδών.

Ο πρόεδρος του Concordia, Graham Carr, τόνισε ότι το πανεπιστήμιο βρίσκεται σε μια κρίσιμη και απαιτητική περίοδο και χρειάζεται μια ακαδημαϊκή ηγεσία με τόλμη, διοικητική ικανότητα και όραμα. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Φαίη Διαμαντούδη αποτελεί «προφανή επιλογή» χάρη στο σημαντικό έργο και την αφοσίωσή της στο πανεπιστήμιο.

Τα τελευταία χρόνια, η Φαίη Διαμαντούδη ηγήθηκε μιας μεγάλης προσπάθειας αναθεώρησης του ακαδημαϊκού μοντέλου λειτουργίας του Concordia, εξετάζοντας προγράμματα σπουδών και δομές με στόχο τη βιώσιμη ανάπτυξη. Συνεργάστηκε στενά με όλα τα ακαδημαϊκά τμήματα και με εκπροσώπους φοιτητικών συλλόγων, συγκεντρώνοντας δεδομένα και καταγράφοντας τις ανάγκες και τις προκλήσεις κάθε μονάδας. Αυτές οι συναντήσεις γέννησαν νέες ιδέες για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του πανεπιστημίου και την προσέλκυση νέων κατηγοριών φοιτητών.

Ο Carr υπογράμμισε επίσης ότι η Δρ. Διαμαντούδη είχε ήδη θέσει τις βάσεις για αυτή την πορεία μέσα από πρωτοβουλίες που εκσυγχρόνισαν τη λειτουργία της Σχολής Μεταπτυχιακών Σπουδών, αύξησαν θεαματικά τις εγγραφές μεταπτυχιακών ερευνητών και ενίσχυσαν σημαντικά τη χρηματοδότηση των φοιτητών. Η ικανότητά της να φέρνει σε επαφή ανθρώπους, να ενθαρρύνει το διάλογο και να κινητοποιεί κοινωνικές ομάδες θεωρείται καθοριστική για τον νέο της ρόλο.

Η ίδια η Δρ. Διαμαντούδη δήλωσε ότι νιώθει βαθιά συνδεδεμένη με το Concordia, όπου έγινε μέλος ΔΕΠ πριν από σχεδόν 25 χρόνια. Αναγνωρίζει ότι το πανεπιστήμιο βρίσκεται σε μια δύσκολη καμπή, αλλά πιστεύει ότι μπορεί να βγει από αυτήν πιο δυνατό, πιο ενωτικό και πιο έτοιμο για το μέλλον. Τόνισε ότι θέλει να συμβάλει στη γεφύρωση του χάσματος ανάμεσα στο όραμα και την εφαρμογή, ανάμεσα στην ηγεσία και την κοινότητα, και ανάμεσα στις πιέσεις και στις ευκαιρίες που αυτές δημιουργούν.

Η Φαίη Διαμαντούδη εντάχθηκε στο Concordia το 2003 ως επίκουρη καθηγήτρια και έγινε πλήρης καθηγήτρια το 2015. Ειδικεύεται στην θεωρία των παιγνίων και την περιβαλλοντική οικονομική, με έρευνα που εξετάζει, μεταξύ άλλων, τη σταθερότητα διεθνών περιβαλλοντικών συμφωνιών. Είναι μέλος του Loyola Sustainability Research Centre.

Η ηγετική της παρουσία επεκτείνεται και πέρα από το Concordia: είναι πρόεδρος της Northeastern Association of Graduate Schools, ταμίας της Canadian Association for Graduate Studies και μέλος της ερευνητικής επιτροπής του Council of Graduate Schools στις ΗΠΑ.

Κατάγεται από την Θεσσαλονίκη και ήρθε στον Καναδά ως διεθνής φοιτήτρια. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Οτάβα και στη συνέχεια ολοκλήρωσε μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στα οικονομικά στο McGill.

κούφια μήλα & καγκιόλια, σκαντζόχεροι & ψάρες:

Μια συνομιλία με το σκιαθίτικο κιλίμι

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ «ΜΕΛΙΝΑ»   

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΔΗΜΟΣ ΣΚΙΑΘΟΥ

Επιμέλεια: Ίρις Κρητικού

Εγκαίνια: Κυριακή 26 Απριλίου 2026 στις 19:00

Διάρκεια: έως και την Κυριακή 10 Μαΐου 2026

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ: Οργανισμός Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας Δήμου Αθηναίων

Η θεια-Σταματίτσα όμως δεν τα εγνώριζεν αυτά· και την παραμονήν της Πρωτοχρονιάς από πρωίας εκαθάριζε και ασβέστωνε το σπίτι του γαμβρού, του ανεψιού της, και ητοιμάζετο να στρώσει τα καλά κιλίμια, ίνα υποδεχθεί τους συμπεθέρους με τον μπακλαβάν…

…………………………………………………………………………………..

Πλαγίως και προς τους δύο τοίχους ήσαν εστρωμένα καινουργή κιλίμια διά πολυχρώμων νημάτων εξυφασμένα μεθ’ ικανής χάριτος διά ρομβοειδών κοσμημάτων διαφόρου χρωματισμού…

Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, Κουκκίτσα (1907)

Καὶ ἡ τρέλα δὲν ἐμαίνετο μόνον τὴ νύκτα, ἀλλὰ καὶ τὴν ἡμέραν. Ἕνα παπαδόσπιτο εἶχεν ἐμπετασθῆ μὲ κοκκίνας σημαίας, ὡς νὰ μὴν ἐδέχετο ὁ παπὰς προσφορὰς ἀπὸ τὰ δύο κόμματα, ἀλλὰ μόνον ἀπὸ τὸ ἕν. Ὅλη ἡ παραθαλάσσιος ἀγορὰ καὶ οἱ παράλληλοι δρόμοι ἐκοκκινοβολοῦσαν ἀπὸ τὰ ἐρυθρὰ ράκη τ᾿ ἀνεμίζοντα εἰς τὸν ἀέρα. Εἷς ἄλλος παπὰς εἶχεν εἰπεῖ τῆς παπαδιᾶς του, μὴ θέλων φανερὰ νὰ ἐκτεθῇ, ν᾿ ἁπλώσῃ ὅλα τὰ ὡραῖα κόκκινα κιλίμια, τάχα διὰ ν᾿ ἀερισθοῦν, εἰς τὰ παράθυρα καὶ εἰς τὸ μπαλκόνι…

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Τα δύο τέρατα (1909)

Την Κυριακή 26 Απριλίου 2026, στις 19:00 σε διοργάνωση του Δήμου Σκιάθου και επιμέλεια της Ίριδος Κρητικού Στο Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων «Μελίνα» εγκαινιάζεται η αφιερωματική ομαδική έκθεση με τίτλο «κούφια μήλα και καγκιόλια, σκαντζόχεροι και ψάρες: μια συνομιλία με το σκιαθίτικο κιλίμι», με έργα σαράντα διακεκριμένων σύγχρονων εικαστικών.

Η έκθεση πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας Δήμου Αθηναίων.

Η έκθεση «Κούφια μήλα και καγκιόλια, σκαντζόχεροι και ψάρες – μια συνομιλία με το σκιαθίτικο κιλίμι», που παρουσιάζεται στον εκθεσιακό χώρο του Πολιτιστικού Κέντρου του Δήμου Αθηναίων «Μελίνα», πραγματοποιήθηκε αρχικά στην εμβληματική Ιερά Μονή Ευαγγελιστρίας. Είναι η πέμπτη αφιερωματική στο νησί συνεργασία της επιμελήτριας με τον Δήμο Σκιάθου, διαδεχόμενη την έκθεση «Πρώτη Σημαία» (2021, Μονή Ευαγγελισμού), την «Άλλη Θάλασσα» (2022, Μουσείο Ναυτικής Παράδοσης Σκιάθου, με αφορμή την επέτειο των 100 ετών από τη Μικρασιατική Καταστροφή), το σπονδυλωτό εικαστικό αφιέρωμα στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη «Εγεννήθην εν Σκιάθω» (2023, Οικία-Μουσείο Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και σε άλλα εμβληματικά τοπόσημα και μουσεία του νησιού), καθώς και το αφιέρωμα στον Αλέξανδρο Μωραϊτίδη «Εικόνες και Ινδάλματα» (2024, Οικία-Μουσείο Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και Οικία-Μουσείο Ζήση Οικονόμου). Όλες οι παραπάνω εκθέσεις έχουν στη συνέχεια επίσης παρουσιαστεί σε εμβληματικούς χώρους πολιτισμού και Μουσεία στην Αθήνα και την Ύδρα.

Η παρούσα έκθεση αποτελεί μια φυσική διαδοχή τους, καθώς με τον πρωτογενή λαογραφικό πυρήνα της ξεκίνησε η συνομιλία της επιμελήτριας μέσω των προηγούμενων θεματικών αφιερωμάτων στο νησί, μέσω των προηγούμενων καταβυθίσεων στο γλωσσάρι των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και της ιστορίας του. Η προσπάθεια να μπουν τα κιλίμια στον χάρτη ξανά, με σκοπό την έρευνα και καταγραφή τους, προσπάθεια που αποτελεί μια αρχή, με αρωγούς σπουδαίους και ευαίσθητους εικαστικούς καλλιτέχνες, είναι αφιερωμένη στις σκιαθίτισσες που ύφαναν αριστουργήματα, αλλά και στις ελάχιστες που εξακολουθούν ως σήμερα να υφαίνουν. Σύντομα εξάλλου προγραμματίζεται από τον Δήμο Σκιάθου και την επιμελήτρια μια σχετική θεματική έκδοση.

Πολύχρωμα στρωμένα κατώφλια ενός πρωθύστερου βίου του νησιού, πλουμισμένα με περίτεχνα ξόμπλια και υφασμένα με ζωηρά χρώματα, τα σκιαθίτικα κιλίμια συνιστούν μια σπουδαία στιγμή της ελληνικής λαϊκής παράδοσης και χειροτεχνίας. Υφασμένα με εντατικά κόκκινα και πράσινα φυτικά χρώματα, με λαμπερό σπανιότερο μαύρο ή ενθέσεις του κίτρινου και με τα γνώριμα σε όλους τους ντόπιους με τις επιμέρους ονομασίες τους σχηματοποιημένα μοτίβα ή «ξόμπλια» που αντλούν τις ονομασίες τους από τη χλωρίδα και την πανίδα του οικείου φυσικού σύμπαντος, δίνοντας επιπλέον τον τίτλο της στην παρούσα έκθεση, τα «σκιαθίτκα», όπως τρυφερά η ντοπιολαλιά τα αγκαλιάζει, απαντούν σε πολλά από τα διηγήματα των δύο Αλέξανδρων, του Παπαδιαμάντη και του Μωραΐτίδη, Σε μια πυκνή διαδοχή από τέτοια κιλίμια, απλωμένα καταμεσής στο λαμπρό δάπεδο, θα έγιναν οι τελευταίες λειτουργίες στον Χριστό, στο Κάστρο, προτού αυτό εγκαταλειφθεί οριστικά λίγο μετά τις απαρχές της Ελληνικής Επανάστασης. Σε ένα τέτοιο απλωμένο στο φτενό στρώμα κιλίμι, άφησε, λέγεται, ο Άγιος των Ελληνικών Γραμμάτων, στις 2 Ιανουαρίου του 1911, την τελευταία του πνοή.

Για τα σκιαθίτικα θαυμαστά κιλίμια, τα πολύχρωμα «στρουσίδια», που κοσμούσαν κάποτε τα πατώματα και τους τοίχους του σπιτιού -ιδίως τον χειμώνα- αλλά και τα μαρμάρινα δάπεδα στις εκκλησίες του τόπου, εξακολουθώντας να στρώνονται ως σήμερα στις μεγάλες γιορτές και στις κοινωνικές χαρές, εξακολουθώντας επίσης να θεωρούνται απαραίτητα για την προίκα της κόρης, παρόλο που η παραγωγή τους έχει σχεδόν σταματήσει, ελάχιστη είναι η αρθρογραφία, με εξαίρεση την εκτενή σχετική αναφορά στο πολύτιμο τετράτομο πόνημα του Σκιαθίτη λαογράφου Γεωργίου Α. Ρήγα «Σκιάθου Λαϊκός Πολιτισμός, τεύχος Δ’ Υλικός Βίος- Κοινωνικός Βίος – Λατρεία – Δεισιδαιμονίαι – Λαϊκή Ιατρική», Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη, 1970. Η έκθεση αυτή μελέτης και διάσωσης, σύγχρονης σκέψης και τέχνης, που αφουγκράζεται και ανιχνεύει με διαλογικό σεβασμό την παράδοση του τόπου και που θα σταθεί, ελπίζουμε, έναυσμα και απαρχή μιας συστημικής έρευνας αλλά και μιας σειράς σχετικών δράσεων και εκδόσεων.

Τα σκιαθίτικα κιλίμια, αναπόσπαστο τεκμήριο της πολιτισμικής εντοπιότητας, ένας αληθινός θησαυρός του τοπικού υλικού λαϊκού πολιτισμού, υφασμένα στον αργαλειό του σπιτιού από τις γυναίκες του νησιού με μαλλί βαμμένο με φυτικό χρώμα που προέρχεται από τη τοπική χλωρίδα και προορισμένα για αυστηρά οικιακή χρήση, έχουν συνήθως κόκκινο κάμπο και σπανιότερα πράσινο, μαύρο ή μπλε. «Το μήκος τους είναι από 3-5 πήχες και το πλάτος τους με 2 ή 3 ή και 4 φύλλα, ανάλογα με τις διαστάσεις του σπιτιού και την οικονομική κατάσταση της οικογένειας», σημειώνει ο Γεώργιος Ρήγας. «Υφαίνονται μονό πανί, με στημόνι χονδρό πάνινο νήμα (μουγκρέλι) και με φάδι χονδρό μάλλινο νήμα, επίτηδες για αυτά νεσμένο (κ’λιμίτ΄κα νήματα). Το μάλλινο φάδι είναι διαφόρων χρωμάτων, κόκκινο, πράσινο, γεράνιο, κίτρινο, βυσσινί, μαύρο κλπ. Το περισσότερο όμως μέρος του κιλιμιού είναι κόκκινο. Τώρα τελευταία υφαίνουν και κιλίμια που σ’ αυτά πλεονάζει το μαύρο χρώμα», καταλήγει, εξηγώντας επίσης ότι τα σκιαθίτικα κιλίμια είναι τριών ειδών: «κιλίμια με αμπάρες, που είναι και τα παλιότερα σχέδια και όπου οι αμπάρες (ταινίες), πλάτους 12-15 εκ., πλουμισμένες συμμετρικά με «ξόμπλια», χωρίζονται μεταξύ τους από στενότερες ταινίες 2 εκ. που λέγονται «λουριά», κιλίμια με καρδιά που υφαίνονται ολόκληρα με ένα χρώμα μάλλινο φάδι, συνήθως κόκκινο και δυο ή τρεις αμπάρες στις δύο άκρες του ή κόσμημα με διπλό ή τριπλό καγκιόλι στις τέσσερις πλευρές και κιλίμια με ψάρες, υφασμένα και πάλι με μονόχρωμο, συνήθως κόκκινο νήμα και τον διάκοσμο με τις ψάρες στο κέντρο του και 2-3 αμπάρες στις άκρες.

Τα μοτίβα αυτά των κιλιμιών, που οι Σκιαθίτες αποκαλούν «ξόμπλια», γεωμετρικά και με έντονα καθαρά χρώματα -κόκκινο, πράσινο ή κίτρινο συνήθως-, δουλεύονται στις στενόμακρες αμπάρες που μετά ενώνονται. Τα μοτίβα αυτά, που οι Σκιαθίτισσες ακόμη ξεχωρίζουν και κατονομάζουν με τα «χαϊδευτικά» τους ονόματα, δημοσιεύονται επίσης  με ευκρινή σχέδια από τον παπα-Γιώργη Ρήγα στον τέταρτο τόμο του έργου του για τον λαϊκό πολιτισμό της Σκιάθου: ψάρες και ψαρίτσες που είναι και το κοινότερο μοτίβο, κούφια μήλα και σταυροί, κυπαρισσάκια και αγκινάρες, κανονάκια και καγκιόλια, σκαντζόχεροι και ξουραφάκια, γιώτες και διπλές γιώτες, συνυπάρχοντας σε αμπάρες και κάνοντας εξαντλητική εναλλασσόμενη χρήση των λιγοστών δόκιμων για το είδος χρωμάτων, συνθέτουν συναρπαστικούς κάμπους απαράμιλλης έμπνευσης, δεξιότητας, σύνθεσης κάθε φορά διαφορετικής και αναβλύζουσας φαντασίας.

Τα έργα των συμμετεχόντων εικαστικών, που ζουν και εργάζονται σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, δημιουργούν ένα πολύτιμο και πυκνό πλέγμα γνώσης και διάσωσης. Πολύτιμη είναι και η συμβολή του Συλλόγου Γυναικών Σκιάθου καθώς και η συμμετοχή του Λυκείου των Ελληνίδων Βόλου, που αναδεικνύοντας τα πολύτιμα κειμήλια του τόπου και προχωρώντας σε νέα τεχνουργήματα μέσω των εργαστηρίων του, αποτελεί εξέχον δείγμα της ζητούμενης διαχρονίας. Σύγχρονες υφαντές προσεγγίσεις, κάμποι κεντημένοι και έργα που συνδέονται με τρόπο ευρύτερο με την textile art αλλά ακόμη, κατασκευές και εγκαταστάσεις ή ζωγραφικές αποτυπώσεις που πραγματεύονται τον κάμπο και τα ξόμπλια του σκιαθίτικου υφαντού, ή που συνομιλούν με το σχήμα, το χρώμα, τα μοτίβα ή και την ίδια την ιδέα και τον συμβολισμό του κιλιμιού, συνομιλούν σε τόπο ιερό και χώρο ιδανικό με έναν μικρό πυρήνα παλαιών σκιαθίτικων κιλιμιών, με σεβασμό, και με αισθητική και εννοιολογική συνέπεια.

Στην έκθεση συμμετέχουν:

Άρτεμις Αλκαλάη, Ευρυδίκη Αρκουδογιάννη, Άννυ Αρχιμανδρίτου, Μαίρη Γαλάνη-Κρητικού, Μαρία Γέρουλα, Νεκταρία Γιακμογλίδου, Στρατηγούλα Γιαννικοπούλου, Βασίλης Γκόκας, Κρίστι Γρηγορίου, Μαρία Γρηγορίου, Μαρία Διακοδημητρίου, Κατερίνα Καλιτσουνάκη, Δέσποινα Καλλιγά, Βάσω Καλουδιώτη, Ελπινίκη Καμόσου, Κατερίνα Κασσαβέτη, Βασίλης Κιλιτσλής, Αλέκος Κυραρίνης, Μαρία Κώτσου, Αναστάσης Μαδαμόπουλος, Λυδία Μαργαρώνη, Μηνάς Μαυρικάκης, Γιώτης Μπαλοδήμος, Μάνος Μπατζόλης, Γιάννης Μπρούζος, Χρίστος Παπαδάκης, Γιάννης Παπαδόπουλος, Διονυσία Παπαδοπούλου, Μπάμπης Πυλαρινός, Ελισάβετ Ροδοπούλου, Μιχάλης Σακαλής, Ισμήνη Σαμανίδου, Ιφιγένεια Σδούκου, Ελένη Σιούστη, Κατερίνα Σταθάτου, Μαρίνα Στελλάτου, Γιώργος Τζάνερης, Νίκος Τριανταφύλλου, Αργύρης Χατζημαλλής, Λύκειο των Ελληνίδων Βόλου.

Με αφορμή την έκθεση εκδόθηκε και κυκλοφορεί ομότιτλο λεύκωμα σε σχεδιασμό του Νίκου Λεοντόπουλου και κείμενα των: Θοδωρή Τζούμα, Δημάρχου Σκιάθου, Δ.Σ. του Συλλόγου Γυναικών Σκιάθου και Ίριδος Κρητικού, Ιστορικού Τέχνης και επιμελήτριας της έκθεσης.

Στο πλαίσιο της έκθεσης προγραμματίζονται παράλληλες δράσεις, εργαστήρια και ξεναγήσεις.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΚΘΕΣΗΣ

κούφια μήλα & καγκιόλια, σκαντζόχεροι & ψάρες:

Μια συνομιλία με το σκιαθίτικο κιλίμι

Εγκαίνια: Κυριακή 26 Απριλίου 2026 στις 19:00

Διάρκεια: 26 Απριλίου – 10 Μαΐου 2026

Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων «Μελίνα» 

Διοργάνωση: Δήμος Σκιάθου  

Επιμέλεια: Ίρις Κρητικού

Με την υποστήριξη: Οργανισμός Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας Δήμου Αθηναίων

Σχεδιασμός καταλόγου: Νίκος Λεοντόπουλος

Ανάρτηση έργων: Νίκος Παπαγιάννης

Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων «Μελίνα», Ηρακλειδών 66, Θησείο 

Ώρες λειτουργίας: Τρίτη – Παρασκευή 11:00-19:00, Σάββατο & Κυριακή 10:00-15:00, Δευτέρα κλειστά. Είσοδος ελεύθερη.

Κούφια μήλα και καγκιόλια
σκαντζόχεροι και ψάρες:
μια συνομιλία με το σκιαθίτικο κιλίμι

Η θεια-Σταματίτσα όμως δεν τα εγνώριζεν αυτά· και την παραμονήν της
Πρωτοχρονιάς από πρωίας εκαθάριζε και ασβέστωνε το σπίτι του
γαμβρού, του ανεψιού της, και ητοιμάζετο να στρώσει τα καλά κιλίμια, ίνα
υποδεχθεί τους συμπεθέρους με τον μπακλαβάν…
…………………………………………………………………………………..
Πλαγίως και προς τους δύο τοίχους ήσαν εστρωμένα καινουργή κιλίμια διά
πολυχρώμων νημάτων εξυφασμένα μεθ’ ικανής χάριτος διά ρομβοειδών
κοσμημάτων διαφόρου χρωματισμού…
Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, Κουκκίτσα (1907)

Καὶ ἡ τρέλα δὲν ἐμαίνετο μόνον τὴ νύκτα, ἀλλὰ καὶ τὴν ἡμέραν. Ἕνα
παπαδόσπιτο εἶχεν ἐμπετασθῆ μὲ κοκκίνας σημαίας, ὡς νὰ μὴν ἐδέχετο ὁ
παπὰς προσφορὰς ἀπὸ τὰ δύο κόμματα, ἀλλὰ μόνον ἀπὸ τὸ ἕν. Ὅλη ἡ
παραθαλάσσιος ἀγορὰ καὶ οἱ παράλληλοι δρόμοι ἐκοκκινοβολοῦσαν ἀπὸ
τὰ ἐρυθρὰ ράκη τ᾿ ἀνεμίζοντα εἰς τὸν ἀέρα. Εἷς ἄλλος παπὰς εἶχεν εἰπεῖ τῆς
παπαδιᾶς του, μὴ θέλων φανερὰ νὰ ἐκτεθῇ, ν᾿ ἁπλώσῃ ὅλα τὰ ὡραῖα
κόκκινα κιλίμια, τάχα διὰ ν᾿ ἀερισθοῦν, εἰς τὰ παράθυρα καὶ εἰς τὸ
μπαλκόνι…
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Τα δύο τέρατα (1909)

Το καλοκαίρι του 2021, προετοιμάζοντας την αξέχαστη έκθεση «Πρώτη
Σημαία» στην εμβληματική Ιερά Μονή Ευαγγελιστρίας όπου το 1807
υφάνθηκε η ιστορική προεπαναστατική ναυτική σταυρική σημαία του
Γιάννη Σταθά, παρατήρησα για πρώτη φορά τα χαρακτηριστικά
σκιαθίτικα κιλίμια, φυλαγμένα προσεκτικά ανάμεσα σε άλλα κειμήλια
της Μονής. Τα συναντούσα επιστρέφοντας κάθε χρόνο ξανά, άλλοτε
στην Οικία Παπαδιαμάντη και άλλοτε στο Σκιαθίτικο Σπίτι, άλλοτε στο
μαρμάρινο δάπεδο ενός χαριστικά ανοιγμένου για εμένα αρχοντικού κι
άλλοτε σε ένα ταπεινό κονάκι της παλιάς πόλης στα ριζά του
Νεκροταφείου, ή στον Ναό των Ιεραρχών με τη μονάκριβη συλλογή του.
Πολύχρωμα όλα τους στρωμένα κατώφλια ενός πρωθύστερου βίου του
νησιού, πλουμισμένα με περίτεχνα ξόμπλια και υφασμένα με ζωηρά
χρώματα, τα σκιαθίτικα κιλίμια συνιστούν μια σπουδαία στιγμή της
ελληνικής λαϊκής παράδοσης και χειροτεχνίας.
Τα κιλίμια της Σκιάθου με τα εντατικά κόκκινα και τα πράσινα φυτικά
χρώματα, με το λαμπερό σπανιότερο μαύρο, τις ενθέσεις του κίτρινου και
τα γνώριμα σε όλους τους ντόπιους με τις επιμέρους ονομασίες τους
σχηματοποιημένα μοτίβα ή «ξόμπλια» που αντλούν τις ονομασίες τους
από τη χλωρίδα και την πανίδα του οικείου φυσικού σύμπαντος, τα
«σκιαθίτκα», όπως τρυφερά η ντοπιολαλιά τα αγκαλιάζει, απαντούν σε
πολλά από τα διηγήματα των δύο Αλέξανδρων, του Παπαδιαμάντη και
του Μωραΐτίδη, που απασχόλησαν εκτενώς προηγούμενα εικαστικά μας
αφιερώματα στο νησί. Σε μια πυκνή διαδοχή από τέτοια κιλίμια,
απλωμένα καταμεσής στο λαμπρό δάπεδο, θα έγιναν οι τελευταίες
λειτουργίες στον Χριστό, στο Κάστρο, προτού αυτό εγκαταλειφθεί
οριστικά λίγο μετά τις απαρχές της Ελληνικής Επανάστασης. Σε ένα
τέτοιο απλωμένο στο φτενό στρώμα κιλίμι, άφησε, λέγεται, ο Άγιος των
Ελληνικών Γραμμάτων, στις 2 Ιανουαρίου του 1911, την τελευταία του
πνοή. Με το ζωντανό άρωμα της δικής του γλαφυρής περιγραφής, που
δεν αφήνει κανένα του νησιού του συνήθειο ή στολίδι αμνημόνευτο, στο
διήγημα «Για τα Ονόματα», θαυμάζουμε την επιμέλεια των γυναικών της
Σκιάθου σε ό,τι αφορά στον στολισμό των σπιτιών τους με λογής-λογής
στρωσίδια, ή διασκεδάζουμε με την ταραχή μιας καλής νοικοκυράς όταν
έντρομη αντιλαμβάνεται στο απαστράπτον σπίτι της την παρουσία ενός
απρόσκλητου κοριού: («…Τὸ πάτωμα ἦτο στρωμένον μὲ ψάθες καὶ μὲ

μεντέρια, τὰ ὁποῖα κάθε πρωί, συχνὰ καὶ τὸ βράδυ, ἐξεστρώνοντο,
ἐτινάσσοντο ἐπιμελῶς, ἐσκουπίζετο τὸ πάτωμα, εἶτα ἐσφουγγαρίζετο, πότε
ὅλον, πότε μέρος, καὶ πάλιν τὰ μεντέρια ἐστρώνοντο καὶ διευθετοῦντο μετὰ
φιλοκαλίας, ὥστε τὰ ἐζήλευε κανεὶς νὰ τὰ βλέπῃ… …Τόσον ἐσυγχίσθη,
ὥστε ἐνῷ πρὸ μιᾶς ὥρας μόλις εἶχε στεγνώσει τὸ πάτωμα ἀπὸ τὸ πρωινὸν
σφουγγάρισμα καὶ μόλις εἶχε στρώσει τὰ μεντέρια, ἀμέσως ἐβάλθη εἰς νέον
κόπον πάλιν, κι ἄρχισε νὰ τὰ ξεστρώνῃ ὅλα, ψάθες, κιλίμια, μαξιλάρες,
μεντέρια, καὶ νὰ τὰ μεταφέρῃ ἔξω εἰς τὴν αὐλήν, νὰ τὰ τινάζῃ ἐκ νέου, νὰ
ἐρευνᾷ λεπτολόγως τὸ πάτωμα, καὶ τέλος, ὅταν δὲν εὗρέ που δεύτερον
ἄτομον τοῦ μυσαροῦ ζῳυφίου, ἀπεφάσισε τέλος νὰ στρώσῃ ἐκ νέου ὅλα τὰ
μεντέρια της»).
Στους δημοφιλείς «Ελαφροΐσκιωτους» πάλι, ο Παπαδιαμάντης
περιγράφει αναλυτικά, με τρόπο σχεδόν απτικό, τον στολισμό της νύφης
με τα καλούδια και τα πανοπροίκια της («είχε κεντήσει η ίδια τον ήλιον
και το φεγγάρι εις τα μανίκια του μεταξωτού άλικου υποκαμίσου της. Εις
την σκούφιαν της πάλιν είχε κεντήσει μεγάλην γάστραν με λουλούδια και με
κλαδιά. Και εις την τραχηλιάν της είχε κεντήσει διάφορες κλάρες. Είχε και
ωραία προμάνικα ανασηκωμένα εκ βαρυτίμου ρωσικού χρυσοϋφάντου.
Και το ποδογύρι ολόχρυσον τρεις σπιθαμές πλατύ», αλλά και τα
απαραίτητα του μελλοντικού νοικοκυριού, καθώς, η «πενθερά της, που
μόλις είχε πεισθεί την τελευταίν ώραν να δώσει την ευχήν της», φορώντας
τα καλά της και «την μαύρην μανδήλαν της χηρείας της, επιφυλαχθείσα να
φορέσει χρωματιστήν «πολίτικην», την στιγμήν μόνον που ήθελεν ασπασθεί
τα στεφάνια», προσέρχεται στην εκκλησία μαζί με την ανδραδέλφη της,
προκειμένου να επιθεωρήσουν τα προικιά, την «τέμπλαν». «Διότι η
τέμπλα», συνεχίζει γλαφυρά ο συγγραφέας, «έμψυχος αυτή, πλατεία,
ακίνητος, στολισμένη ως νύμφη», «δεν είναι να λείψει από την αίθουσαν,
όπου θα τελεσθεί ο γάμος». «Στρώματα, και παπλώματα και κιλίμια,
επιμελώς διπλωμένα, προσκέφαλα, σινδόνια, σωρεύονται ευτάκτως και
κοσμίως κατά του τοίχου, παρά την μίαν γωνίαν του θαλάμου, καλύπτονται
με μεταξωτήν σινδόνα, και επιστέφονται με δύο προσκεφαλάδες με
μεταξωτά περιβλήματα. Αυτή είναι η τέμπλα», καταλήγει ο μοναδικός
Παπαδιαμάντης.

Για τα σκιαθίτικα θαυμαστά κιλίμια, τα πολύχρωμα «στρουσίδια», που
κοσμούσαν κάποτε τα πατώματα και τους τοίχους του σπιτιού -ιδίως τον
χειμώνα- αλλά και τα μαρμάρινα δάπεδα στις εκκλησίες του τόπου,
εξακολουθώντας να στρώνονται ως σήμερα στις μεγάλες γιορτές και στις
κοινωνικές χαρές, εξακολουθώντας επίσης να θεωρούνται απαραίτητα
για την προίκα της κόρης, παρόλο που η παραγωγή τους έχει σχεδόν
σταματήσει, ελάχιστη ήταν η αρθρογραφία που εντόπισα -με εξαίρεση
την εκτενή σχετική αναφορά στις σελίδες 285-341 του τέταρτου τόμου
του πολύτιμου πονήματος του Σκιαθίτη λαογράφου παπα-Γιώργη Ρήγα
με τίτλο «Σκιάθου Λαϊκός Πολιτισμός, τεύχος Δ' Υλικός Βίος-
Κοινωνικός Βίος – Λατρεία – Δεισιδαιμονίαι – Λαϊκή Ιατρική» (έκδοση
του περιοδικού συγγράμματος Ελληνικά της Εταιρείας Μακεδονικών
Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1970), όταν ξεκίνησα με τη σειρά μου να τα
ερευνώ κι εγώ. Γεννήθηκε έτσι μια επιθυμία διάσωσης και καταγραφής
που οδήγησε καταρχήν στην παρούσα έκθεση. Μια έκθεση σύγχρονης
σκέψης και τέχνης, που αφουγκράζεται και ανιχνεύει με διαλογικό
σεβασμό την παράδοση του τόπου και που θα σταθεί, ελπίζω, έναυσμα
ενδιαφέροντος και απαρχή μιας συστημικής έρευνας αλλά και μιας
σειράς σχετικών δράσεων και εκδόσεων που προγραμματίζουμε. Παρόλο
που για τους Σκιαθίτες τα κιλίμια είναι αναπόσπαστο τεκμήριο της
πολιτισμικής τους εντοπιότητας, ένας αληθινός θησαυρός που όλοι οι
ντόπιοι θεωρούν δεδομένο και αναπόσπαστο μέρος του υλικού λαϊκού
τους πολιτισμού, απουσιάζουν σχεδόν ολοκληρωτικά οι ειδικές
μονογραφίες ή άρθρα κι ελάχιστες είναι δυστυχώς, οι γυναίκες που
εξακολουθούν με περισσή υπομονή να τα υφαίνουν.

Η παρούσα έκθεση,
που πραγματοποιείται με την πλήρη στήριξη του Δήμου Σκιάθου,
αποτελεί, ελπίζουμε, μήνυμα αισιοδοξία για τη συνέχεια.
Τα σκιαθίτικα κιλίμια, υφασμένα στον αργαλειό του σπιτιού από τις
γυναίκες του νησιού με μαλλί βαμμένο με φυτικό χρώμα που προέρχεται
από τη τοπική χλωρίδα, και προορισμένα για αυστηρά οικιακή χρήση,
έχουν συνήθως κόκκινο κάμπο και σπανιότερα πράσινο, μαύρο ή μπλε.

«Το μήκος τους είναι από 3-5 πήχες και το πλάτος τους με 2 ή 3 ή και 4
φύλλα, ανάλογα με τις διαστάσεις του σπιτιού και την οικονομική
κατάσταση της οικογένειας», σημειώνει ο Γεώργιος Ρήγας. «Υφαίνονται
μονό πανί, με στημόνι χονδρό πάνινο νήμα (μουγκρέλι) και με φάδι
χονδρό μάλλινο νήμα, επίτηδες για αυτά νεσμένο (κ’λιμίτ΄κα νήματα).

Το μάλλινο φάδι είναι διαφόρων χρωμάτων, κόκκινο, πράσινο, γεράνιο,

κίτρινο, βυσσινί, μαύρο κλπ. Το περισσότερο όμως μέρος του κιλιμιού
είναι κόκκινο.

Τώρα τελευταία υφαίνουν και κιλίμια που σ’ αυτά
πλεονάζει το μαύρο χρώμα», καταλήγει, εξηγώντας επίσης ότι τα
σκιαθίτικα κιλίμια είναι τριών ειδών: «κιλίμια με αμπάρες, που είναι και
τα παλιότερα σχέδια και όπου οι αμπάρες (ταινίες), πλάτους 12-15 εκ.,
πλουμισμένες συμμετρικά με «ξόμπλια», χωρίζονται μεταξύ τους από
στενότερες ταινίες 2 εκ. που λέγονται «λουριά», κιλίμια με καρδιά που
υφαίνονται ολόκληρα με ένα χρώμα μάλλινο φάδι, συνήθως κόκκινο και
δυο ή τρεις αμπάρες στις δύο άκρες του ή κόσμημα με διπλό ή τριπλό
καγκιόλι στις τέσσερις πλευρές και κιλίμια με ψάρες, υφασμένα και πάλι
με μονόχρωμο, συνήθως κόκκινο νήμα και τον διάκοσμο με τις ψάρες
στο κέντρο του και 2-3 αμπάρες στις άκρες.

Τα μοτίβα αυτά των κιλιμιών, που οι Σκιαθίτες αποκαλούν «ξόμπλια»,
γεωμετρικά και με έντονα καθαρά χρώματα -κόκκινο, πράσινο ή κίτρινο
συνήθως-, δουλεύονται στις στενόμακρες αμπάρες που μετά ενώνονται.

Τα μοτίβα αυτά, που οι Σκιαθίτισσες ακόμη ξεχωρίζουν και
κατονομάζουν με τα «χαϊδευτικά» τους ονόματα, δημοσιεύονται επίσης
με περισσή επιμέλεια και ευκρινή σχέδια από τον παπα-Γιώργη Ρήγα
στον τέταρτο τόμο του έργου του για τον λαϊκό πολιτισμό της Σκιάθου:
ψάρες και ψαρίτσες που είναι και το κοινότερο μοτίβο, κούφια μήλα και
σταυροί, κυπαρισσάκια και αγκινάρες, κανονάκια και καγκιόλια,
σκαντζόχεροι και ξουραφάκια, γιώτες και διπλές γιώτες, συνυπάρχοντας
σε αμπάρες και κάνοντας εξαντλητική εναλλασσόμενη χρήση των
λιγοστών δόκιμων για το είδος χρωμάτων, συνθέτουν συναρπαστικούς
κάμπους απαράμιλλης έμπνευσης, δεξιότητας, σύνθεσης κάθε φορά
διαφορετικής και αναβλύζουσας φαντασίας.

Η έκθεση «Κούφια μήλα και καγκιόλια, σκαντζόχεροι και ψάρες – μια
συνομιλία με το σκιαθίτικο κιλίμι», που με ιδιαίτερη χαρά
παρουσιάζουμε τώρα στον εμβληματικό εκθεσιακό χώρο του
Πολιτιστικού Κέντρου του Δήμου Αθηναίων «Μελίνα»,
πραγματοποιήθηκε αρχικά στην εμβληματική Ιερά Μονή
Ευαγγελιστρίας. Είναι η πέμπτη αφιερωματική στο νησί συνεργασία με
τον Δήμο Σκιάθου, διαδεχόμενη την έκθεση «Πρώτη Σημαία», που
παρουσιάστηκε τον Ιούνιο του 2021 στη Μονή Ευαγγελισμού και πάλι,
με αφορμή τη συμπλήρωση 200 ετών από την έναρξη του Αγώνα για την
Ελληνική Ανεξαρτησία, την «Άλλη Θάλασσα» που παρουσιάστηκε τον
Ιούνιο του 2022 στο Μουσείο Ναυτικής Παράδοσης Σκιάθου, με αφορμή
την επέτειο των 100 ετών από τη Μικρασιατική Καταστροφή, το
σπονδυλωτό εικαστικό αφιέρωμα στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη
«Εγεννήθην εν Σκιάθω» που παρουσιάστηκε τον Ιούλιο-Νοέμβριο 2023
στην Οικία-Μουσείο Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και σε άλλα

εμβληματικά τοπόσημα και μουσεία του νησιού, καθώς και το αφιέρωμα
στον Αλέξανδρο Μωραϊτίδη που με τίτλο «Εικόνες και Ινδάλματα»
παρουσιάστηκε τον Ιούλιο-Νοέμβριο 2024 στην Οικία-Μουσείο
Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και στην Οικία-Μουσείο Ζήση Οικονόμου.
Όλες οι παραπάνω εκθέσεις έχουν στη συνέχεια επίσης παρουσιαστεί σε
εμβληματικούς χώρους πολιτισμού και Μουσεία στην Αθήνα και την
Ύδρα.

Η παρούσα έκθεση αποτελεί μια φυσική διαδοχή τους, καθώς με τον
πρωτογενή λαογραφικό πυρήνα της, άρχισα στην πραγματικότητα να
συνομιλώ μέσω των προηγούμενων διαδρομών στο νησί, μέσω των
προηγούμενων καταβυθίσεων στο γλωσσάρι των ιδιαίτερων
χαρακτηριστικών και της ιστορίας του. Στο πλαίσιο της προετοιμασίας
της, το καλοκαίρι του 2024, επισκέφτηκα κάποιες από τις μονάκριβες
ετούτες Σκιαθίτισσες που ύφαιναν ή εξακολουθούν να υφαίνουν. Μου
άνοιξαν τα σπίτια και τα σεντούκια τους, μου έδειξαν φωτογραφίες, μου
μίλησαν για τις γιαγιάδες και τις μητέρες τους. Η δική μας προσπάθεια
να μπουν τα κιλίμια στον χάρτη ξανά, με σκοπό την έρευνα και
καταγραφή τους, προσπάθεια που αποτελεί απλά μια αρχή, με αρωγούς
σπουδαίους και ευαίσθητους εικαστικούς καλλιτέχνες, είναι αφιερωμένη
σε εκείνες.

Τα έργα των συμμετεχόντων εικαστικών, που ζουν και εργάζονται σε
διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, δημιουργούν ένα πολύτιμο και
πυκνό πλέγμα γνώσης και διάσωσης. Πολύτιμη είναι για μία ακόμη φορά
η συμβολή του Συλλόγου Γυναικών Σκιάθου και η συμμετοχή του
Λυκείου των Ελληνίδων Βόλου, που αναδεικνύοντας τα πολύτιμα
κειμήλια του τόπου και προχωρώντας σε νέα τεχνουργήματα μέσω των
εργαστηρίων του, αποτελεί εξέχον δείγμα της ζητούμενης διαχρονίας.
Σύγχρονες υφαντές προσεγγίσεις, κάμποι κεντημένοι και έργα που
συνδέονται με τρόπο ευρύτερο με την textile art αλλά ακόμη, κατασκευές
και εγκαταστάσεις ή ζωγραφικές αποτυπώσεις που πραγματεύονται τον
κάμπο και τα ξόμπλια του σκιαθίτικου υφαντού, ή που συνομιλούν με το
σχήμα, το χρώμα, τα μοτίβα ή και την ίδια την ιδέα και τον συμβολισμό
του κιλιμιού, συνομιλούν σε τόπο ιερό και χώρο ιδανικό με έναν μικρό
πυρήνα παλαιών σκιαθίτικων κιλιμιών, με σεβασμό, και με αισθητική και
εννοιολογική συνέπεια.

Με αφορμή την ενότητα των σκιαθίτικων κιλιμιών που παρουσιάζουμε,
ξεκίνησε από την προηγούμενη χρονιά η επιτόπια έρευνα στο νησί, που
ελπίζουμε να οδηγήσει σύντομα σε μια αφιερωματική έκδοση. «Οι
ελπίδες μιας γυναίκας είναι υφασμένες από ηλιαχτίδες. Μια σκιά μπορεί να
τις εξαφανίσει», έγραψε κάποτε η George Eliot: Ας ακούσουμε αυτή τη φωνή.

Κι ας απλώσουμε τα σκιαθίτικα κιλίμια κάτω από το φως του
ήλιου που τους αξίζει.

Ίρις Κρητικού
Αρχαιολόγος, Ιστορικός της Τέχνης
Επιμελήτρια