Εγκαίνια έκθεσης: Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου, 18:00-22:00
Διάρκεια έκθεσης: 10 Σεπτεμβρίου έως 3 Οκτωβρίου 2026

Η αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος ανοίγει τη σεζόν με μια εντυπωσιακή ατομική έκθεση του γλύπτη Δημοσθένη Τζανάκου με τίτλο «Μοιρολογίστρες». Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν την Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου, 18:00-22:00, ενώ θα διαρκέσει έως τις 3 Οκτωβρίου. Την επιμέλεια της έκθεσης έχει η Νικολένα Καλαϊτζάκη – Ζούνη, ιστορικός τέχνης – επιμελήτρια εκθέσεων, δημοσιογράφος, συγγραφέας και μέλος της AICA Ελλάδος.

Η κεντρική ιδέα της έκθεσης έχει ως θέμα της το Μοιρολόι με ένα εμβληματικό έργο που απαρτίζεται από 5 φιγούρες που θρηνούν σε φυσικό μέγεθος, ενώ παράλληλα πλαισιώνεται και από άλλα γλυπτά του καλλιτέχνη.

Ο Δημοσθένης Τζανάκος γράφει αναφορικά με την έκθεση: «Το δικό μου εγχείρημα, αποτελείται από ένα σύνταγμα γλυπτών σε έντονες στάσεις θρήνου. Πέντε γυναίκες σε φυσικό μέγεθος, Μανιάτισσες μοιρολογίστρες, φτιαγμένες κυρίως από γύψο. Το έργο κινείται μεταξύ κλασικής γλυπτικής και εξπρεσιονιστικής προσέγγισης σε μια προσωπική προσπάθεια κατανόησης του -κατά Σολωμό- «Μικτού αλλά Νόμιμου». Πρόκειται για γλυπτική με όρους ζωγραφικής, με αυτό που αντιλαμβάνομαι ως ρομαντικό να συγκρούεται με την ειλικρίνεια του υλικού.
Αφορμή για αυτό το εγχείρημα στάθηκε η ίδια η μοίρα, ή τουλάχιστον κάτι που εγώ ερμήνευσα ως οιωνό. Ήταν το καλοκαίρι του 2017 όταν βρέθηκε στα χέρια μου ένα βιβλίο με μανιάτικα μοιρολόγια, ανάμεσα στα οποία κι ένα απευθυνόμενο σε κάποιον με το ονοματεπώνυμο μου. Χρειάστηκαν περίπου τέσσερα χρόνια για να ωριμάσει η συνθήκη ώστε να ξεκινήσω να συνθέτω τη σκέψη μου, και περίπου άλλα δύο χρόνια προκειμένου να στηθεί το σύμπλεγμα. Την τελική του μορφή την πήρε μόλις τον περασμένο Οκτώβρη. Ένα έργο που σεμνύνομαι πως ξεκίνησε από κάτι που θεώρησα σημάδι και κατέληξε να είναι αυτοαναφορικό.
Ενώ η σύλληψη ως προς τη σύνθεση επεδίωκα αρχικά να αναφέρεται στους «Αστούς του Καλαί» (έργο που με συγκλόνισε όταν το είχα δει από κοντά) και να περιέχει την κατακόρυφη σύνδεση του Ροντέν με το Υψηλό, τελικά υπερίσχυσε με τρόπο που δε μπορώ να εξηγήσω ακριβώς, η οριζόντια αφήγηση του Μεσονησίου Φλώρινας και η εικαστική σκέψη που αποκόμισα εκεί ως μαθητής του Ζιώγα.»

Το μοιρολόι αποτελεί μια συνθήκη επιτέλεσης, μια κατάσταση κατά την οποία ο άνθρωπος συμφιλιώνεται με το θρήνο με επιβλητικό τρόπο. Εξέχουσα θέση κατέχουν οι Μανιάτισσες μοιρολογίστρες που με την ικανότητά τους στη σύνθεση και τον αυτοσχεδιασμό δημιουργούν έντονη συναισθηματική φόρτιση σε μια λαϊκή παράδοση αιώνων, καθώς και στην εξέλιξή της. Ωστόσο το μοιρολόι είναι παγκόσμιο και διαχρονικό. Από την αρχαία Ελλάδα και τους τελετουργικούς θρήνους μέχρι την Ιρλανδία και τη Σαρδηνία, και από την Αίγυπτο και τη Μέση Ανατολή μέχρι το Θιβέτ, παρότι σήμερα το φαινόμενο της μακραίωνης αυτής πολιτιστικής κληρονομιάς έχει περιοριστεί, εξακολουθεί να λαμβάνει σημαντική κοινοτική λειτουργία, με τις γυναίκες να διατηρούν πάντοτε κεντρικό ρόλο στις νεκρικές αυτές τελετές. Φυσικά η απεικόνιση του δε λείπει από την Τέχνη, τόσο σε έργα των κλασικών χρόνων, όπως τη «Μορφή γυναίκας που θρηνεί» του 3^ου αιώνα πΧ., τις μεσαιωνικές «Θρηνούσες της Dijon» όσο και σε σύγχρονα έργα. Η ύπαρξη των έργων αυτών δείχνει διαχρονικά την ανάγκη της Τέχνης να δώσει εικόνα στο θρήνο όπως αυτός προκύπτει από το μοιρολόι.

Η επιμελήτρια της έκθεσης Νικολένα Καλαϊτζάκη – Ζούνη αναφέρει μεταξύ άλλων για την έκθεση: «…Οι γυναίκες της σύνθεσης – ως άλλες «μητέρες» που έχασαν το σπλάχνο τους –  δείχνουν να είναι ολοσδιόλου συντετριμμένες από το κακό ριζικό του θανάτου που τις βρήκε. Τα συναισθήματα του πόνου, της απόγνωσης και της απελπισίας που τις διακατέχουν είναι έκδηλα και φανερώνονται από τις στάσεις των σωμάτων τους και την έντονη εκφραστικότητα των προσώπων τους που προκαλούν στον θεατή ρίγη συγκίνησης. Οι δραματικές χειρονομίες των γυναικών, που άλλοτε έχουν καλυμμένα με τα χέρια τους τα πρόσωπά τους και λυγίζουν τα γόνατά τους μη μπορώντας να αντέξουν το βάρος της εσωτερικής τους συντριβής κι άλλοτε υψώνουν τα χέρια στον ουρανό – σαν σε στάση δέησης – κραυγάζοντας, τις εξυψώνουν, το δίχως άλλο, σε διαχρονικά και πανανθρώπινα σύμβολα της ανθρώπινης οδύνης.

Η όψη τους αδρή, ανάγλυφη και τραχιά. Οι έντονες αυλακώσεις της μορφής τους, που αφήνουν εμφανή τα ίχνη της ανθρώπινης χειρονομίας επάνω στο υλικό τους, ενισχύουν το δραματικό στοιχείο της σύνθεσης, το οποίο και αποτελεί, μαζί με τη θεατρικότητα, το πυρηνικό της συστατικό. Αυτή η στοχευμένη, εξπρεσιονιστική παραμόρφωση της φόρμας, από την άλλη, και η αξιοποίηση της ύλης, με τρόπο που συντελεί στο να αποδίδεται η κάθε γυναικεία φιγούρα στην μεγαλύτερή της ένταση, συνδιαμορφώνουν ένα παράδοξο σκηνικό που θυμίζει χορό αρχαίας τραγωδίας. Θρηνωδοί του θανάτου, από παράδοση αιώνων και από τις πληγές της ανθρώπινης μοίρας καμωμένες, οι «Μοιρολογίστρες» του Δημοσθένη Τζανάκου αποτυπώνονται στον χρόνο ρευστές, ιδανικές και παλλόμενες. Μητρικές. Φτιαγμένες από συλλογική μνήμη και ιστορία. Εξ ορισμού προορισμένες για ζωή· φθορά και αθανασία.»

Βιογραφικό:

O Δημοσθένης Τζανάκος γεννήθηκε το 1992 και μεγάλωσε στη Σπάρτη. Είναι αριστούχος απόφοιτος της Σχολής Καλών Τεχνών Φλώρινας και μέλος του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος. Έχει συμμετάσχει σε ομαδικές εκθέσεις, μεταξύ των οποίων, η έκθεση γλυπτικής του ΕΕΤΕ στο Βυζαντινό και Χριστιανικό μουσείο, στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Φλώρινας, στην Κουμαντάρειο Πινακοθήκη Σπάρτης, στην Πνευματική Εστία Σπάρτης, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πατρών, καθώς και σε Αθηναϊκές γκαλερί.

Έργα του εκτίθενται μόνιμα στον περιβάλλοντα χώρο του γηπέδου της ΑΕΚ στη Νέα Φιλαδέλφεια (μνημείο του αδικοχαμένου οπαδού Μιχάλη Κατσούρη), στο Μουσείο Νεότερης Σπάρτης (προτομή του συγγραφέα Δ.Πετσετίδη), στο Regional Museum Celjie στη Σλοβενία (προτομή του ιδρυτή των Διεθνών Παιδικών Αγώνων ICG, Metod Klemenc) στο διοικητήριο του ΚΕΕΜ (προτομή του οπλαρχηγού Κυριακούλη Μαυρομιχάλη), στην πλατεία Βασιλικής (Κουρτσούνα) Λακωνίας (προτομή της Μανιάτισσας Ηρωίδας Ιωάννας Γιατράκου), στο Έλος Λακωνίας (προτομή Άνθιμου Σκαλιστήρη), στην πλατεία του Σμήνους ανατολικής Μάνης (προτομή Κωνσταντή Κολοκοτρώνη), στη Σπάρτη (προτομή του ιατρού Χρήστου Καρβούνη εκ των 118, στην οδό Κ. Παλαιολόγου), προτομή του Λάμπη Κατσούλη (εκ των ιδρυτών της Σχολής Αργυροχρυσοχοϊας) στη Στεμνίτσα Αρκαδίας (σχολή στην οποία ο Τζανάκος Δημοσθένης έχει διδάξει ελεύθερο σχέδιο για δύο ακαδημαϊκά έτη), στο Ίδρυμα Κωστή Παλαμά στην Αθήνα (προτομή Κωστή Παλαμά) και στο Μουσείο Κωστή Παλαμά στην Πάτρα (προτομή Ματθίλδης Σεράο), καθώς και σε ιδιωτικές συλλογές. Το καλοκαίρι του 2025 φιλοτέχνησε το «Μνημείο Ελληνικής Μετανάστευσης» για λογαριασμό κοινότητας ομογενών της Αυστραλίας το οποίο πρόκειται τοποθετηθεί από το νέο έτος σε ανάλογο χώρο της Μελβούρνης.

Από το 2016 διατηρεί εργαστήρι Γλυπτικής στη Σπάρτη και από το Σεπτέμβρη του 2018, εργάζεται και ως καθηγητής καλλιτεχνικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

«Μοιρολογίστρες»

Όντες από κακούργησε ο Δήμος το καλό παιδί,

Ήτανε δεκαοχτώ χρονού κ έκαμε χρόνους δεκατρείς στα κάγκελα της φυλακής.

Μοιρολόγια της Μάνης· κεντημένα από θανατικό. Ξεπηδούν από τις ρίζες της ομηρικής θρηνωδίας και τον απόηχο του αρχαίου δράματος, για να καταγραφούν στο διάβα των αιώνων ανάμεσα στις πιο ξεχωριστές και ιδιότυπες σελίδες της ελληνικής λαογραφικής παράδοσης. Από τη Μάνη, τη γη της πέτρας και της ανδρείας, τα μοιρολόγια έγιναν «δώρα» και «σύμβολα» αιώνων· αιώνων που πέρασαν και έγιναν ιστορία, με τις γυναίκες του ένδοξου τόπου της να φαντάζουν, μέσα από τους ρυθμικούς σπαραγμούς και τις εκφρασμένες οδύνες της ψυχής τους, ιέρειες της ωδής του θανάτου. Ενός θανάτου που μαρτυρά, παρά τα ανθρώπινα πάθη, τη δόξα της ανθρώπινης ζωής, με τα σωστά της και τα λάθη, τα θαρρετά, τα σπουδαία και τα ντροπιαστικά. Και γίνεται στα μοιρολόγια ο θάνατος καθρέφτης της ζωής.

Έτσι έγινε και με τη ζωή και τον θάνατο του Δήμου του Τζανάκου (ή Τζανιάνου) στο μοιρολόι του 1900, που αφηγείται μια πραγματική ιστορία βεντέτας και εκδίκησης που έλαβε χώρα στην περιοχή της Κοίτας μέσα στον αναπαλμό εκείνης της ταραγμένης εποχής. Πρωταγωνιστής ο Δήμος, το καλό παιδί, που σκότωσε συγχωριανό του και μπήκε δεκαοχτώ χρονών στη φυλακή για δεκατρία χρόνια. Όταν αποφυλακίστηκε, παρά τις συμβουλές του πεθερού του, του παπά, που προσπαθούσε να τον συναιτίσει και να τον βάλει στον ίσιο δρόμο, ο Δήμος, που ‘χε φαντασμό, έκανε κι άλλο φονικό. Κι ο πεθερός του, ο παπάς, κατάρα έδωσε μεμιάς: τον Δήμο να σκοτώσουν. Έτσι λοιπόν, οι συγγενείς του νέου θύματός του, του Γιάννη, κυνήγησαν τον Δήμο. Έπεσε η πρώτη μπαταριά… και ο Δήμος ελαβώθηκε. Έριξαν κι άλλη μπαταριά και ο Δήμος εσκοτώθηκε. Και ο Γιάννης δικαιώθηκε.

Το περίφημο αυτό μοιρολόι του Δήμου του Τζανάκου από το 1900 έφτασε στο σήμερα και ήρθε στα χέρια ενός σύγχρονου γλύπτη – κατά τραγική ειρωνεία, συνονόματου του πρωταγωνιστή του, του Δημοσθένη Τζανάκου – μέσω ενός βιβλίου με μανιάτικα μοιρολόγια που το συμπεριλαμβάνει στις σελίδες του (Κουτσιλιέρης, 1997). Και η ιστορία του Δήμου του Τζανάκου έγινε η αφορμή για να δημιουργήσει ο καλλιτέχνης το γλυπτικό του έργο με τίτλο «Μοιρολογίστρες»· ένα εντυπωσιακό σύνταγμα γλυπτών το οποίο παρουσιάζει πέντε γυναικείες φιγούρες, μανιάτισσες μοιρολογίστρες, σε φυσικό μέγεθος, φτιαγμένες κυρίως από γύψο και αποδομένες σε διάφορες στάσεις οδύνης, συμφοράς και οδυρμού, να θρηνούν για τη ζωή και τον θάνατο του Δήμου. Οι «Μοιρολογίστρες» του Τζανάκου, οι οποίες βρίσκουν συγγένεια στους «Αστούς του Καλαί» του Ροντέν μέσω της κλασικής γλυπτικής, παραστατικής, ρεαλιστικής και εξπρεσιονιστικής τους φύσης, μετατρέπουν τον χώρο σε ένα αληθινό βιωματικό σκηνικό θρήνου.

Οι γυναίκες της σύνθεσης – ως άλλες «μητέρες» που έχασαν το σπλάχνο τους –  δείχνουν να είναι ολοσδιόλου συντετριμμένες από το κακό ριζικό του θανάτου που τις βρήκε. Τα συναισθήματα του πόνου, της απόγνωσης και της απελπισίας που τις διακατέχουν είναι έκδηλα και φανερώνονται από τις στάσεις των σωμάτων τους και την έντονη εκφραστικότητα των προσώπων τους που προκαλούν στον θεατή ρίγη συγκίνησης. Οι δραματικές χειρονομίες των γυναικών, που άλλοτε έχουν καλυμμένα με τα χέρια τους τα πρόσωπά τους και λυγίζουν τα γόνατά τους μη μπορώντας να αντέξουν το βάρος της εσωτερικής τους συντριβής κι άλλοτε υψώνουν τα χέρια στον ουρανό – σαν σε στάση δέησης – κραυγάζοντας, τις εξυψώνουν, το δίχως άλλο, σε διαχρονικά και πανανθρώπινα σύμβολα της ανθρώπινης οδύνης.

Η όψη τους αδρή, ανάγλυφη και τραχιά. Οι έντονες αυλακώσεις της μορφής τους, που αφήνουν εμφανή τα ίχνη της ανθρώπινης χειρονομίας επάνω στο υλικό τους, ενισχύουν το δραματικό στοιχείο της σύνθεσης, το οποίο και αποτελεί, μαζί με τη θεατρικότητα, το πυρηνικό της συστατικό. Αυτή η στοχευμένη, εξπρεσιονιστική παραμόρφωση της φόρμας, από την άλλη, και η αξιοποίηση της ύλης, με τρόπο που συντελεί στο να αποδίδεται η κάθε γυναικεία φιγούρα στην μεγαλύτερή της ένταση, συνδιαμορφώνουν ένα παράδοξο σκηνικό που θυμίζει χορό αρχαίας τραγωδίας. Θρηνωδοί του θανάτου, από παράδοση αιώνων και από τις πληγές της ανθρώπινης μοίρας καμωμένες, οι «Μοιρολογίστρες» του Δημοσθένη Τζανάκου αποτυπώνονται στον χρόνο ρευστές, ιδανικές και παλλόμενες. Μητρικές. Φτιαγμένες από συλλογική μνήμη και ιστορία. Εξ ορισμού προορισμένες για ζωή· φθορά και αθανασία.

Νικολένα Καλαϊτζάκη – Ζούνη, Ιστορικός τέχνης & επιμελήτρια εκθέσεων, δημοσιογράφος, συγγραφέας, μέλος AICA Ελλάδος

Βιβλιογραφία

Κουτσιλιέρης, Α. Γ. (1997). Μοιρολόγια της Μάνης, Μνημεία Γλωσσικά-Ιστορικά-Λαογραφικά. Εκδόσεις Μπεκάκος.

Μοιρολογίστρες

Το Δήμο Τζανάκο

Ο Δήμος Τζανάκος στα δεκαοχτώ του χρόνια σκότωσε συγχωριανό του και φυλακίστηκε για δεκατρία χρόνια. Μετά την αποφυλάκιση του έκανε κι άλλο φονικό καθώς εξιστορείται στο μοιρολόι σκοτώθηκε κι τα από συγγενείς του νέου θύματός του:

Όντες από κακούργησε ο Δήμος το καλό παιδί,

Ήτανε δεκαοχτώ χρονού κ έκαμε χρόνους δεκατρείς στα κάγκελα τα φυλακής.

Κι απ΄όντες έσως’ η ποινή και βγήκε από τη φυλακή,

Τον εκαλοπαντρέψασι οι δυο καφάδε τουκι έκαμε πεθερό παπά,

Για να τονε καθοδηγά.

Ο πεθερός του ο παπάς τον εσυβούλευε καλά.

Δήμο ν΄αφήσεις τα’ άρματα, να παρατήσεις τα κακά, γιατί έκαμες πολλούς οχτρούς στην Κοίτα και τα Καλλονιούς.

Απ’ αφορμή τα εκλογής, καλαμπαλίκι τα ρουγός,

Ο Δήμος που ΄χε φαντασμό, απά στον πύργο ανέβηκε και κρόει μια ντουφεκιά,

Το Γιάννη τονε σκότωσε και ρίχνει κι άλλη ντουφεκιά,

Τον αστυνόμο λάβωσε, το ΄να του χέρι του ΄κοψε, τον έκαμε σημαδακό,

Να βρίσκεται θυμητικό.

Ο Τουρλομούσης ο παπάς ο δαίμονας τα Μακρυνάς

Εβγήκε απόξου στην αυλή κι εφώναξε με μια φωνή.

Αμπού ΄στε τα παιδιά μου και με τα ανίπχια μου μαζί,

Α δε σκοτώσετε το Δήμο του Τζανιάνουνε, την κατάρα μου να ΄χετε,

Τι α μείνει ο Δήμος στη ζωή, δεν έχουμε αναβουή.

Μωρή τσατσούλα του παπά, γιατί τον έπαιρνες κοντά τον Δήμο τον παλληκαρά,

Να ρθει να σκάβει λάγκουνα στου Κελεκάτου τα βουνά.

Ζούστησα κι αρματώθησα ο Λιας με το θοδωρή και του παπά οι δυο οι γιοί,

Πάσι απάνου στο Βουνί κι εκει χωσία ΄στήσασι.

Νάσου κι ο Δήμος έφτασε μαζί με τη γυναίκα του.

Ξεζούστη τη λουρίδα του έβαλε χάμου και το γκρα.

Έπεσε η πρώτη μπαταριά

Ο Δήμος ελαβώθηκε

Δο μου γυναίκα τα άρματα, γιατί με φάσι άπιστα κάτι γαδουροπούλαρα.

Ρίξασι κι άλλη μπαταριά,

Ο Δήμος εσκοτώθηκε

Κι ο Γιάννης εδικιώθηκε.

(Μοιρολόγια της Μάνης, Μνημεία Γλωσσικά-Ιστορικά-Λαογραφικά, Ανάργυρου Γ.Κουτσιλιέρη, Εκδόσεις Μπεκάκος, Αθήνα 1997)

Χορηγός οίνου της βραδιάς των εγκαινίων είναι το Κτήμα Παλυβού, ενώ χορηγοί επικοινωνίας είναι το Art22, ArtPointView και το ArtViews

Ημέρες και ώρες λειτουργίας:

Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή 12:00 – 20:00
Τετάρτη, Σάββατο 10:00-18:00
Κυριακή, Δευτέρα κλειστά

Αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος
Λεμπέση 12, Αθήνα | metro Ακρόπολη
Τηλέφωνο 211 182 38 18
www.technohoros.org | info@technohoros.org

Υπήρξε μια εποχή που η Ούμα Θέρμαν δεν χρειαζόταν καν να μιλήσει πολύ στην οθόνη. Αρκούσε να εμφανιστεί.

Η Μία Γουάλας του Pulp Fiction, με το μαύρο καρέ, το λευκό πουκάμισο και εκείνον τον χορό απέναντι στον Τζον Τραβόλτα, έγινε μία από τις εμβληματικές κινηματογραφικές εικόνες της δεκαετίας του ’90. Ύστερα ήρθε η Νύφη του Kill Bill: ένα παράξενο κράμα δύναμης, ομορφιάς, ειρωνείας και εκδικητικής μανίας, σε έναν ρόλο που δύσκολα θα μπορούσε σήμερα να αποσυνδεθεί από το πρόσωπό της.

Η Ούμα Θέρμαν δεν υπήρξε ποτέ η συμβατική καλλονή του Χόλιγουντ. Ψηλή, σχεδόν αγορίστικη στα πρώτα της χρόνια, με ασυνήθιστα χαρακτηριστικά και μια ψυχρότητα που μπορούσε ξαφνικά να μετατραπεί σε ευθραυστότητα, είχε κάτι πολύ πιο σπάνιο: κινηματογραφική παρουσία.

Στη δημόσια εικόνα της Ούμα Θέρμαν υπάρχει βέβαια και ένα μεγάλο κεφάλαιο που λέγεται Ίθαν Χοκ. Παντρεύτηκαν το 1998, απέκτησαν δύο παιδιά, τη Μάγια και τον Λέβον, και χώρισαν λίγα χρόνια αργότερα.

Ο Χοκ επέστρεψε πρόσφατα σε εκείνη την περίοδο με μια φράση που είχε κάτι από μελαγχολία: είπε ότι ζηλεύει τα ζευγάρια που καταφέρνουν να χωρίσουν φιλικά. Δεν θέλησε όμως να προχωρήσει περισσότερο, εξηγώντας ότι έχει υποσχεθεί στα παιδιά τους πως δεν θα συζητά δημοσίως τις λεπτομέρειες του διαζυγίου. Ίσως καλά κάνει. Έπειτα από τόσα χρόνια, το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται πια στο τι ακριβώς συνέβη ανάμεσα σε δύο διάσημους ηθοποιούς, αλλά στο ότι υπήρξαν για ένα διάστημα ένα από εκείνα τα ζευγάρια του Χόλιγουντ στα οποία η προσωπική ζωή και η καριέρα εξελίσσονταν μπροστά στα μάτια του κοινού.

Εκείνη, πάντως, συνέχισε να διαλέγει τον δικό της δρόμο — άλλοτε με εξαιρετικές επιλογές και άλλοτε, όπως συμβαίνει σε κάθε μεγάλη καριέρα, με ρόλους που δύσκολα εξηγούνται εκ των υστέρων.

Ο πατέρας της, Robert Thurman, ο σπουδαίος μελετητής του θιβετιανού βουδισμού που πέθανε τον περασμένο Ιούνιο σε ηλικία 84 ετών, πήγαινε ακόμη παραπέρα. Θεωρούσε την κόρη του κάτι σαν «μετενσαρκωμένη θεά». Δεν ήταν ίσως περίεργο για έναν άνθρωπο που είχε υπάρξει βουδιστής μοναχός και διατηρούσε επί δεκαετίες στενή φιλία με τον Δαλάι Λάμα.

Σήμερα η Ούμα Θέρμαν είναι 56 ετών. Εξακολουθεί να εργάζεται. Κι όμως, κάτι μοιάζει διαφορετικό.

Παρακολουθούσα την Ούμα Θέρμαν από τα πρώτα χρόνια της καριέρας της. Άρεσε πολύ τότε και στη δική μου γενιά: ήταν νέα, ταλαντούχα, διαφορετική από τις τυποποιημένες καλλονές του Χόλιγουντ και διέθετε κάτι που δεν διδάσκεται εύκολα στις σχολές υποκριτικής — παρουσία. Γι’ αυτό και η πρόσφατη θέασή της στην Υποψία μού προκάλεσε αμηχανία. Όχι επειδή περίμενα να δω την Ούμα Θέρμαν του Pulp Fiction τριάντα χρόνια αργότερα. Αλλά επειδή αναρωτήθηκα τι της πρόσφερε πραγματικά αυτός ο ρόλος. Ελάχιστα, κατά τη γνώμη μου. Ίσως μάλιστα να της αφαίρεσε κάτι: την έκανε να φαίνεται λιγότερο ενδιαφέρουσα απ’ όσο είναι.

Υπάρχουν ρόλοι που χτίζουν μια καριέρα και άλλοι που απλώς τη συντηρούν. Υπάρχουν όμως και εκείνοι που ένας καταξιωμένος ηθοποιός πιθανόν δεν χρειάζεται πια να αποδεχθεί. Η Υποψία μοιάζει σήμερα να ανήκει στην τελευταία κατηγορία για την Ούμα Θέρμαν.

Ή μήπως δεν έφταιγε καθόλου η ίδια;

Η Υποψία, που προβλήθηκε το 2022, βασιζόταν στην ισραηλινή σειρά False Flag. Παρά το γεγονός ότι το όνομα της Θέρμαν χρησιμοποιήθηκε ως το μεγάλο όνομα της παραγωγής, ο ρόλος της Νιούμαν ήταν πολύ μικρότερος απ’ όσο άφηνε να εννοηθεί η προώθηση της σειράς. Οι κριτικοί το παρατήρησαν: το πρόβλημα ίσως δεν ήταν ότι η Ούμα Θέρμαν είχε χάσει κάτι, αλλά ότι η σειρά δεν της έδινε σχεδόν τίποτε να κάνει.

Και αυτή είναι μια διάκριση που αξίζει να κάνουμε. Γιατί η καριέρα της δεν έχει σταματήσει. Εμφανίστηκε στο The Old Guard 2, ενώ στο Dexter: Resurrection υποδύεται την Charley, τη μυστηριώδη και αδίστακτη επικεφαλής ασφαλείας του χαρακτήρα του Peter Dinklage. Η σειρά είχε πολύ καλή υποδοχή από σημαντικό μέρος της κριτικής και η Θέρμαν βρίσκεται αυτή την περίοδο ξανά στα γυρίσματα της δεύτερης σεζόν.

Ίσως λοιπόν το ερώτημα δεν είναι εάν δύει το άστρο της Ούμα Θέρμαν.

Ίσως είναι τι κάνει το Χόλιγουντ με μια γυναίκα σαν την Ούμα Θέρμαν όταν παύει να είναι 30 ή 40 ετών.

Οι άνδρες σταρ μπορούν να γεράσουν μπροστά στην κάμερα και το γήρας τους συχνά μεταφράζεται σε κύρος, βάθος, εξουσία. Για τις γυναίκες, η μετάβαση παραμένει δυσκολότερη. Κάποιες βρίσκουν τον μεγάλο δεύτερο κύκλο τους μέσα από ρόλους που γράφονται ακριβώς για την ηλικία και την εμπειρία τους. Άλλες καταλήγουν να χρησιμοποιούνται σχεδόν ως πολιτισμικές αναφορές στον παλιό τους εαυτό: μπαίνουν στην οθόνη και η παραγωγή περιμένει από το κοινό να θυμηθεί ποια ήταν.

Η Θέρμαν έχει περάσει, επιπλέον, από μια προσωπική και επαγγελματική διαδρομή πολύ λιγότερο ανέφελη από εκείνη που υποσχόταν η εκθαμβωτική άνοδός της. Δύο γάμοι, δύσκολοι χωρισμοί, τρία παιδιά και μια κινηματογραφική βιομηχανία με την οποία η σχέση της δεν υπήρξε πάντοτε εύκολη.

Ο Ethan Hawke, με τον οποίο απέκτησαν τη Maya και τον Levon, μιλώντας πρόσφατα για το διαζύγιό τους, είπε ότι «ζηλεύει» όσους καταφέρνουν να χωρίζουν φιλικά. Αρνήθηκε όμως να προχωρήσει περισσότερο: είχε υποσχεθεί στα παιδιά του ότι δεν θα συζητούσε δημόσια τον χωρισμό των γονιών τους.

Ίσως, τελικά, τα άστρα δεν δύουν με τον τρόπο που νομίζουμε.

Μερικές φορές απλώς παύουν να βρίσκονται ακριβώς στο σημείο όπου πέφτει ο προβολέας.

Η Ούμα Θέρμαν εξακολουθεί να έχει εκείνο το παράξενο πρόσωπο, εκείνη την αριστοκρατική αμηχανία και μια παρουσία που δεν μοιάζει με καμία άλλη. Το αν θα υπάρξει ένας ρόλος που θα τα ξαναφέρει όλα στην επιφάνεια, όπως έκανε κάποτε ο Ταραντίνο, μένει να φανεί.

Γιατί ίσως το άστρο της Ούμα Θέρμαν δεν έχει δύσει.

Ίσως περιμένει απλώς έναν σκηνοθέτη που να θυμηθεί τι μπορεί να κάνει με το φως του.

Αυτό, νομίζω, είναι πολύ πιο ενδιαφέρον από ένα “πού χάθηκε η Ούμα Θέρμαν”. Και κρατά και τη δική σου προσωπική παρατήρηση από την Υποψία χωρίς να την παρουσιάζουμε ως αντικειμενική κρίση για την ερμηνεία της.

Τα πιο λαμπρά μυαλά του κόσμου, με τη στήριξη της μεγαλύτερης επένδυσης στην ανθρώπινη ιστορία, παραδέχονται ότι δεν μπορούν να ελέγξουν πλήρως την Τεχνητή Νοημοσύνη που δημιούργησαν, επειδή δεν την κατανοούν πλήρως

Ποτέ στην ιστορία της βιομηχανίας ή των εφευρέσεων κορυφαίες εταιρείες δεν είχαν δημιουργήσει ολόκληρα τμήματα με σκοπό να κατανοήσουν και να ερμηνεύσουν αυτό που οι ίδιες δημιούργησαν και εξαπέλυσαν στον κόσμο, γράφουν οι Jim VandeHei και Mike Allen του Axios στη στήλη «Behind the Curtain».

Οι ειδικοί δεν γνωρίζουν ακριβώς πώς «σκέφτεται» — ούτε τι είναι πραγματικά ικανή να κάνει όταν αφεθεί να εργάζεται αυτόνομα, μαζί με άλλους πράκτορες Τεχνητής Νοημοσύνης (AI agents).

Η προσπάθεια κατανόησης των μοντέλων γίνεται ακόμη πιο επείγουσα μετά τη χθεσινή παρουσίαση από την OpenAI του GPT-6 Astra, το οποίο χαρακτηρίστηκε ως «το ευφυέστερο και καλύτερα ευθυγραμμισμένο μοντέλο στον κόσμο». Ο πρόεδρος της OpenAI, Greg Brockman, χαρακτήρισε το Astra «άλμα δυνατοτήτων μιας ολόκληρης γενιάς» και δήλωσε ότι το μοντέλο θα μπορούσε να πληροί τα κριτήρια της AGI — της Τεχνητής Γενικής Νοημοσύνης, με δυνατότητες αντίστοιχες με εκείνες του ανθρώπου.

• Ο διευθύνων σύμβουλος της OpenAI, Sam Altman, έγραψε την Τρίτη, σε μια προαναγγελία του Astra: «Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποκτά εξαιρετικά μεγάλες δυνατότητες· κανείς δεν κατανοεί πλήρως τις συνέπειες αυτού».
• Οι εταιρείες αγωνίζονται να φτάσουν στην υπερνοημοσύνη χωρίς να υπόκεινται σε υποχρεωτική εποπτεία — ούτε από κάποια ομοσπονδιακή υπηρεσία, ούτε από το υπουργείο Άμυνας ούτε από κάποια ανεξάρτητη κοινοπραξία ειδικών σε θέματα ασφάλειας. Το πόδι παραμένει πατημένο στο γκάζι.

Πίσω από τις γραμμές: Η τεχνολογία εξελίσσεται τόσο γρήγορα και προς τόσες διαφορετικές κατευθύνσεις, ώστε ούτε οι ίδιες οι εταιρείες — πόσο μάλλον η ομοσπονδιακή κυβέρνηση — είναι βέβαιες ποιοι είναι οι πραγματικοί κίνδυνοι ή ποιοι είναι οι καλύτεροι τρόποι για να τους περιορίσουν.

• Ναι, ορισμένοι επικεφαλής εταιρειών Τεχνητής Νοημοσύνης ζητούν κατά καιρούς να μπει φρένο, όταν βλέπουν κάτι που τους τρομάζει. Ωστόσο, με την ομοσπονδιακή ρύθμιση να παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη, οι ίδιες οι εταιρείες είναι εκείνες που αποφασίζουν πότε θα δημοσιοποιήσουν ανησυχητικές συμπεριφορές της ΤΝ.
• Οι μεγάλες εταιρείες ΤΝ γνωρίζουν ότι το δημιούργημά τους μπορεί δυνητικά να πραγματοποιήσει καταστροφικές κυβερνοεπιθέσεις. Γι’ αυτό και υπέγραψαν επιστολή με την οποία κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου και ζητούν «συλλογική δράση».

Το παράδοξο: Κάθε κορυφαίο εργαστήριο ΤΝ διαθέτει πλέον μια ομάδα που έχει ως αποστολή να ανακαλύψει τι ακριβώς κάνει η ίδια του η Τεχνητή Νοημοσύνη.

• Η Anthropic, για παράδειγμα, διαθέτει ομάδα «Interpretability» — Ερμηνευσιμότητας — με σύνθημα «Ασφάλεια μέσω της κατανόησης». Στόχος της είναι «να ανακαλύψει και να κατανοήσει πώς λειτουργούν εσωτερικά τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, ως θεμέλιο για την ασφάλεια της ΤΝ και για θετικά αποτελέσματα».

Πώς λειτουργεί: Κανείς δεν γράφει αυτά τα συστήματα γραμμή προς γραμμή. «Σε σύγκριση με το παραδοσιακό λογισμικό, εδώ έχεις πολύ μικρότερη δυνατότητα να σχεδιάσεις τις συγκεκριμένες συμπεριφορές των μοντέλων», λέει στο Axios ο Alex Mallen, ο οποίος εργάζεται πάνω στην ασφάλεια της ΤΝ στη Redwood Research. «Αντί γι’ αυτό, κατά κάποιον τρόπο, την καλλιεργείς και την αφήνεις να αναπτυχθεί».

Έτσι, τα εργαστήρια δοκιμάζουν τη συμπεριφορά ενός μοντέλου περίπου όπως θα δοκίμαζαν έναν άνθρωπο: του αναθέτουν μια εργασία και παρακολουθούν τι κάνει. Οι ερευνητές αποκαλούν αυτό alignment — «ευθυγράμμιση» — δηλαδή κατά πόσο το μοντέλο παραμένει πιστό στον στόχο που του έχει δοθεί.

Η παραβίαση της Hugging Face τον Ιούλιο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς μοιάζει η αποτυχία αυτής της ευθυγράμμισης. Πράκτορες της OpenAI, στους οποίους είχε δοθεί ένα benchmark προγραμματισμού προς επίλυση, στράφηκαν αντί γι’ αυτό εναντίον των συστημάτων μιας εξωτερικής εταιρείας — και γνώριζαν ότι το έκαναν.

• Στη συλλογιστική ενός από τους agents, την οποία διάβασαν αργότερα οι ερευνητές, αναφερόταν: «Η εκμετάλλευση εξωτερικής υποδομής βρίσκεται εκτός του προβλεπόμενου πεδίου. Ωστόσο, η εργασία είναι αδύνατη, οι άλλοι το κάνουν. Πρέπει να συνεχίσουμε».
• Τα στοιχεία που προέκυψαν από το περιστατικό ήταν τόσο πολλά, ώστε οι άνθρωποι που το διερευνούσαν αναγκάστηκαν, σύμφωνα με ανεξάρτητη έρευνα, να «αναθέσουν σε μεγάλο βαθμό την ανάλυσή μας σε συχνά αναξιόπιστους πράκτορες ΤΝ».
• Η παραβίαση έκανε την OpenAI να σταματήσει απότομα. Η εταιρεία επιβράδυνε την εκπαίδευση των πιο προηγμένων μοντέλων της, προκειμένου να εφαρμόσει ισχυρότερα μέτρα ασφαλείας.

Πού βρισκόμαστε σήμερα: Οι ερευνητές προσπαθούν να «ανοίξουν» τις μηχανές τους για να δουν τι συμβαίνει στο εσωτερικό τους. Αυτός ο ερευνητικός τομέας ονομάζεται interpretability — «ερμηνευσιμότητα». Αντί να εξετάζουν απλώς τι κάνει ένα μοντέλο, οι ερευνητές προσπαθούν να κοιτάξουν μέσα στους ίδιους τους μηχανισμούς του.

• Η Google DeepMind, η οποία τον Δεκέμβριο έδωσε στη δημοσιότητα το μεγαλύτερο μέχρι σήμερα ανοικτό σύνολο τέτοιων εργαλείων, τα περιγράφει σαν «μικροσκόπιο» που επιτρέπει στους ερευνητές «να κοιτάξουν μέσα στα μοντέλα, να δουν τι σκέφτονται και πώς σχηματίζονται αυτές οι σκέψεις».
• Αυτό που αναζητούν, σύμφωνα με τα λόγια της DeepMind, είναι «οι αποκλίσεις ανάμεσα στη συλλογιστική που επικοινωνεί ένα μοντέλο και στην εσωτερική του κατάσταση». Με άλλα λόγια, το χάσμα ανάμεσα σε αυτό που ένα μοντέλο λέει ότι κάνει και σε αυτό που πραγματικά κάνει.

Τι πρέπει να παρακολουθούμε: Στην επόμενη φάση της ασφάλειας της Τεχνητής Νοημοσύνης αναμένεται πολύ περισσότερη έρευνα στον τομέα της ερμηνευσιμότητας.

Ο Evan Hubinger, επικεφαλής των stress tests ευθυγράμμισης στην Anthropic, έγραψε την Τρίτη: «Ο έλεγχος της ευθυγράμμισης αρχίζει να γίνεται πραγματικά δύσκολος και θα χρειαστούμε νέες τεχνικές — για παράδειγμα τεχνικές βασισμένες στην ερμηνευσιμότητα — αν θέλουμε να μπορούμε να συμβαδίζουμε με τις εξελίξεις».

 Andrew Kay του Axios.

Η καταστροφική πλημμύρα που κατέκλυσε πριν από μία εβδομάδα το Νεπάλ, στα σύνορα με την Κίνα, στοίχισε τη ζωή σε τουλάχιστον 1.204 ανθρώπους, με τον αριθμό των αγνοουμένων να ανέρχεται σε 4.216, σύμφωνα με έναν νέο προσωρινό απολογισμό που δημοσιεύτηκε σήμερα από την Αρχή Διαχείρισης Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης.

Από την πλευρά τους, τα κινεζικά κρατικά ΜΜΕ έκαναν λόγο, από την πλευρά του Θιβέτ, για 21 νεκρούς και 541 αγνοούμενους, ανεβάζοντας τον προσωρινό απολογισμό των θυμάτων της καταστροφής σε συνολικά 1.225 νεκρούς και 4.757 αγνοουμένους.

«Οι προκαταρκτικές μας εκτιμήσεις κάνουν λόγο για 7.500 σπίτια που έχουν καταστραφεί ολοσχερώς, είτε έχουν παρασυρθεί από τα νερά είτε έχουν θαφτεί κάτω από τα συντρίμμια και τη λάσπη», δήλωσε ο Ντάρμα Ραζ Ουπρέτι, επικεφαλής της Εθνικής Υπηρεσίας Μείωσης και Διαχείρισης των Κινδύνων Καταστροφών.

Ακόμη και τα σπίτια που παραμένουν όρθια δεν είναι κατοικήσιμα, πρόσθεσε ο Ουπρέτι, με τις αρχές του Νεπάλ να εκτιμούν ότι περίπου 20.000 σπίτια πρέπει να ανοικοδομηθούν.

«Δεν υπάρχει νόημα να οικοδομηθούν εκ νέου τα σπίτια στις ίδιες περιοχές, καθώς έτσι οι άνθρωποι θα παραμείνουν εκτεθειμένοι στους ίδιους κίνδυνους», εξήγησε ο Ουπρέτι.

ΠΗΓΗ 

Βραβείο Γκονκούρ 2026: Μετά τις τελευταίες εκδοτικές αναταράξεις, το λογοτεχνικό ενδιαφέρον επιστρέφει

Επιμέλεια: Book Press

Λεζάντα φωτ. Η πρώτη επιλογή μυθιστορημάτων για το Βραβείο Γκονκούρ, το πλέον έγκριτο γαλλικό βραβείο λογοτεχνίας, που δόθηκε στη δημοσιότητα την Τρίτη, 1 Σεπτεμβρίου, περιλαμβάνει 16 τίτλους. Μεταξύ αυτών βρίσκουμε βιβλία εννέα ανδρών και επτά γυναικών. Εικόνα: Παλιότερη απονομή με τον τότε πρόεδρο Μπερνάρ Πιβό (1935-2024).

Το Βραβείο Γκονκούρ (στα γαλλικά Prix Goncourt) είναι ένα από τα σημαντικότερα βραβεία της γαλλικής λογοτεχνίας. Απονέμεται κάθε χρόνο στις αρχές Νοεμβρίου στον συγγραφέα του «καλύτερου πεζού έργου μυθοπλασίας της χρονιάς».

Η ιστορία του ξεκίνησε με το κληροδότημα του Εντμόν ντε Γκονκούρ, επιτυχημένου συγγραφέα, κριτικού και εκδότη, ο οποίος ίδρυσε τη φερώνυμη Ακαδημία (Académie Goncourt). Το βραβείο έλαβε την ονομασία του από το όνομα του αδερφού του και συνεργάτη, Ζυλ ντε Γκονκούρ (1830-1870). Η πρώτη απονομή του εν λόγω βραβείου έγινε από την Ακαδημία στις 21 Δεκεμβρίου 1903. 

Τόμας Μαν: Επιστροφή σε μια πατρίδα που δεν ήταν πια η ίδια

Η ιστορία τοποθετείται στο 1949. Ο Τόμας Μαν, που είχε εγκαταλείψει τη ναζιστική Γερμανία το 1933 και ζούσε εξόριστος στις ΗΠΑ, επιστρέφει για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο. Μαζί του είναι η κόρη του Έρικα Μαν, συγγραφέας, ηθοποιός, δημοσιογράφος και σφοδρή αντιναζίστρια, την οποία υποδύεται η εξαιρετική Σάντρα Χίλερ. Τον Μαν υποδύεται ο Hanns Zischler.

Κάνουν ένα είδος road trip μέσα σε μια Γερμανία κυριολεκτικά και πολιτικά ερειπωμένη: από την αμερικανοκρατούμενη Φρανκφούρτη προς τη σοβιετικά ελεγχόμενη Βαϊμάρη. Ο Μαν πρόκειται να τιμηθεί για τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Γκαίτε και αποφασίζει να μιλήσει και στις δύο Γερμανίες, την ώρα που Ανατολή και Δύση προσπαθούν η καθεμία να τον οικειοποιηθούν.

Και υπάρχει μια υπέροχη ερώτηση που του θέτουν στην ταινία: «Πού είναι η πατρίδα σας;» Αυτό είναι ουσιαστικά ολόκληρη η ταινία. Τι σημαίνει πατρίδα για έναν άνθρωπο που αναγκάστηκε να την εγκαταλείψει επειδή η χώρα του παραδόθηκε στον ναζισμό; Και τι βρίσκει όταν επιστρέφει; Μια κοινωνία που θέλει να προχωρήσει παρακάτω, αλλά δεν έχει ακόμη λογαριαστεί πραγματικά με όσα έκανε.

Υπάρχει όμως και το οικογενειακό δράμα. Ο γιος του Μαν και αδελφός της Έρικα, Κλάους Μαν, αυτοκτονεί ενώ εκείνοι βρίσκονται στην Ευρώπη. Η Έρικα θέλει να πάνε στην κηδεία. Ο πατέρας επιμένει να συνεχίσει προς τη Βαϊμάρη για την ομιλία του περί Γκαίτε. Και έτσι η ενοχή μιας οικογένειας αρχίζει να καθρεφτίζει, με τον τρόπο του Παβλικόφσκι, την ενοχή μιας ολόκληρης χώρας.

Υπάρχει μάλιστα ένα ενδιαφέρον ιστορικό στοιχείο. Στην πραγματικότητα η Έρικα δεν συνόδευσε τον πατέρα της σε εκείνο το ταξίδι· διαφώνησαν έντονα γι’ αυτό και εκείνη αρνήθηκε να πάει.

Οχτώ χρόνια έπειτα από το έξοχο «Ψυχρός Πόλεμος», ο Παβλικόφσκι επιστρέφει στα μεταπολεμικά ερείπια της Ευρώπης, μαγνητίζοντας με τις ασπρόμαυρες εικόνες του και το τετράγωνο φορμάτ, που ξέρει να χειρίζεται όσο κανείς σήμερα, αναδεικνύοντας τα πρόσωπα, τα αισθήματα, τα αδιέξοδα. Κάτι που επιβράβευσαν και στο τελευταίο φεστιβάλ των Καννών, τιμώντας τον με το βραβείο σκηνοθεσίας.

Στη συγκεκριμένη ταιναί, ο Παβλικόφσκι δεν κάνει απλώς μια βιογραφία του Τόμας Μαν. Ολοκληρώνει κατά κάποιον τρόπο μια άτυπη τριλογία πάνω στην Ευρώπη μετά τον πόλεμο: ταυτότητα, ενοχή, πατρίδα, εξορία και η ηθική σύγχυση μιας ηπείρου που προσπαθεί να ξαναφτιαχτεί πάνω στα ερείπιά της.

Και το Fatherland πήγε πολύ καλά στις Κάννες τον Μάιο: ο Παβλικόφσκι κέρδισε εξ ημισείας το βραβείο σκηνοθεσίας!

Πρώτα μάθε να σκέφτεσαι. Μετά ρώτα την Τεχνητή Νοημοσύνη

Διευκρίνιση: δεν απαγορεύεται γενικά η ΤΝ σε όλα τα δημόσια σχολεία της Νέας Υόρκης. Από τη σχολική χρονιά 2026–27 επιβάλλεται μονοετές μορατόριουμ στη χρήση παραγωγικής ΤΝ από τους μαθητές έως και την 8η τάξη, δηλαδή περίπου μέχρι 13–14 ετών. Αφορά σχεδόν 600.000 μαθητές, τα δύο τρίτα του δημόσιου σχολικού συστήματος της πόλης.

 Στα λύκεια βεβαίως κάνουν σχεδόν το αντίθετο: όλοι οι μαθητές θα παρακολουθούν δύο ενότητες AI literacy το χρόνο και έως 50.000 θα μπορούν να συμμετέχουν σε ελεγχόμενα πιλοτικά προγράμματα ΤΝ, πάντα υπό την επίβλεψη εκπαιδευτικού. Τα «companion chatbots», αντιθέτως, απαγορεύονται σε όλες τις ηλικίες.

 Ο δήμαρχος Ζόραν Μαμντάνι είπε ότι “η βιομηχανία της τεχνολογίας θέλει να μας πείσει ότι η εκπαίδευση των μικρών παιδιών με ΤΝ είναι όχι μόνο αναπόφευκτη αλλά και αναγκαία — εμείς δεν το βλέπουμε έτσι”. “Τα παιδιά”, υποστήριξε, “χρειάζονται δασκάλους, ανθρώπινη επαφή και πρέπει να παλεύουν μόνα τους με τα δύσκολα προβλήματα”

 Ο Μαμντάνι έφερε το παράδειγμα ενός εξάχρονου παιδιού. Δεν του δίνεις κουζίνα και τηγάνι επειδή κάποτε θα πρέπει να μάθει να μαγειρεύει. Στα 16 όμως πρέπει να έχει αποκτήσει αυτή τη γνώση. “Η ίδια αρχή ισχύει για την AI”, είπε.

Η Νέα Υόρκη προχωρά ακόμη παραπέρα: μέχρι τη Β΄ τάξη καθόλου ατομική χρήση οθόνης, από Γ΄ έως Ε΄ συνιστώμενο όριο 30 λεπτών ημερησίως και στις τάξεις 6–8 έως 45 λεπτά. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να χρησιμοποιούν ΤΝ για προετοιμασία μαθημάτων και διοικητική δουλειά, όχι όμως για να βαθμολογούν τους μαθητές.

Ο βρετανικός Guardian κάνει αναφορά στο «cognitive surrender» στη γνωστική παράδοση. Αναφέρεται στην ανησυχία ότι το παιδί, προτού μάθει καλά καλά να σκέφτεται, αρχίζει να παραχωρεί στη μηχανή μέρος της ίδιας της διαδικασίας της σκέψης.

Η επίσημη πολιτική των δημόσιων σχολείων της Νέας Υόρκης

Χθες, 2 Σεπτεμβρίου, στο άνοιγμα του 83ου Φεστιβάλ Βενετίας, ο 65χρονος Κλούνεϊ τιμήθηκε με Χρυσό Λέοντα για το σύνολο της καριέρας του. Και αντί για μια συμβατική ομιλία ευχαριστιών, μίλησε ευθέως για αυταρχισμό, φόβο, δημοσιογραφία, τέχνη και ελευθερία του λόγου.

Η φράση που σήκωσε ο Independent είναι η καρδιά της ομιλίας του. Ο Κλούνεϊ είπε ότι ζούμε σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι που βρίσκονται στην εξουσία και εκείνοι που διαθέτουν τα περισσότερα χρήματα μάς λένε να φοβόμαστε ο ένας τον άλλον. Και συνέδεσε ευθέως τον αυταρχισμό με την επίθεση στην ελεύθερη έκφραση: οι πρώτοι που προσπαθούν να φιμώσουν οι αυταρχικοί, είπε, δεν είναι οι πολιτικοί αλλά οι δημοσιογράφοι που κάνουν ερωτήσεις και οι καλλιτέχνες που αρνούνται τις εύκολες απαντήσεις.

«Οι ιστορίες είναι πάντα επικίνδυνες για όσους εμπορεύονται τον φόβο».

 Η συνέχεια της σκέψης του είναι ότι όσοι φοβούνται τα βιβλία, τη μουσική και τις ιστορίες δεν καταγράφονται ποτέ ως οι ήρωες της Ιστορίας. Και ότι ο κινηματογράφος μπορεί να μην σταματά πολέμους ούτε να διορθώνει εκλογές, αλλά μπορεί να μας θυμίζει ότι ο άγνωστος δεν είναι πραγματικά ξένος.

Και μάλιστα ο Κλούνεϊ δεν έμεινε εκεί. Συνέδεσε αυτή την «κακιστοκρατία» με τη σκληρότητα στη δημόσια ζωή, είπε ότι περιμένει τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ ως θεσμικό αντίβαρο και ελπίζει ότι το 2028 θα υπάρξει επιστροφή σε κάποια κανονικότητα.

Και είπε και κάτι για την ΤΝ: μίλησε για deepfakes του ίδιου και έθεσε το τρομακτικό υποθετικό παράδειγμα ενός πλαστού βίντεο του Πούτιν που ανακοινώνει πυρηνικό πρώτο πλήγμα. Το ερώτημά του ήταν ουσιαστικά: τι κάνει μια κυβέρνηση όταν δεν μπορεί πλέον να γνωρίζει εγκαίρως αν αυτό που βλέπει είναι αληθινό;