Ο Bryan Johnson ξοδεύει εκατομμύρια, μετρά σχεδόν κάθε λειτουργία του οργανισμού του και έχει μετατρέψει το σώμα του σε ένα πρωτοφανές πείραμα μακροζωίας. Ώσπου μια απρόσμενη διάγνωση έφερε ξανά στο προσκήνιο το ερώτημα που καμία τεχνολογία δεν έχει απαντήσει: μπορούμε πράγματι να νικήσουμε τον χρόνο; Και, αν ναι, γιατί θα θέλαμε να ζήσουμε για πάντα;

Υπάρχει κάτι σχεδόν αρχαιοελληνικό στην ιστορία του Bryan Johnson.

Ο 48χρονος Αμερικανός επιχειρηματίας της τεχνολογίας, που έγινε εκατομμυριούχος πουλώντας την εταιρεία ηλεκτρονικών πληρωμών Braintree έχει αφιερώσει τα τελευταία χρόνια ένα σημαντικό μέρος της περιουσίας του σε έναν στόχο που μέχρι πρόσφατα ανήκε περισσότερο στη μυθολογία παρά στην επιστήμη: να επιβραδύνει –αν όχι να αναστρέψει– τη γήρανση.

Το εγχείρημά του ονομάζεται Project Blueprint. Ο ίδιος έχει ένα ακόμη απλούστερο σύνθημα: Don’t Die. Ο Johnson δεν ζει απλώς υγιεινά. Έχει μετατρέψει την καθημερινότητά του σε ένα εργαστήριο στο οποίο πειραματόζωο και ερευνητής είναι, ουσιαστικά, ο ίδιος.

Κοιμάται σε αυστηρά καθορισμένες ώρες. Γυμνάζεται καθημερινά. Δεν πίνει αλκοόλ. Ακολουθεί εξαιρετικά ελεγχόμενη διατροφή, καταναλώνει ελάχιστο κρέας και μεγάλες ποσότητες πεπτιδίων κολλαγόνου. Παίρνει συμπληρώματα, υποβάλλεται σε συνεχείς αιματολογικές εξετάσεις και απεικονιστικούς ελέγχους και καταγράφει με εντυπωσιακή σχολαστικότητα τους βιοδείκτες του. Έχει περιγράψει τον εαυτό του ως ίσως τον πιο «βιολογικά μετρημένο» άνθρωπο στην ιστορία. Και όμως, μέσα σε αυτή την τεράστια συσσώρευση δεδομένων, κάτι είχε διαφύγει.

Η διάγνωση που δεν περίμενε

Το καλοκαίρι του 2026 ο Johnson ανακοίνωσε ότι διαγνώστηκε με αυτοάνοση γαστρίτιδα, μια χρόνια πάθηση κατά την οποία το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται σε κύτταρα του στομάχου.

Η νόσος μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση σημαντικών θρεπτικών συστατικών, μεταξύ των οποίων ο σίδηρος και η βιταμίνη Β12, και μπορεί να παραμένει για μεγάλο διάστημα χωρίς σαφή συμπτώματα.

Στην περίπτωση του Johnson, ένα από τα επίμονα στοιχεία ήταν τα χαμηλά επίπεδα σιδήρου. Παρά τον εντυπωσιακό αριθμό εξετάσεων στις οποίες υποβαλλόταν, η πραγματική αιτία δεν είχε εντοπιστεί.

Η ειρωνεία είναι προφανής. Ένας άνθρωπος που προσπαθεί να γνωρίζει σχεδόν τα πάντα για το σώμα του ανακάλυψε ότι το σώμα του εξακολουθούσε να κρατά ένα μυστικό. Και τότε το Διαδίκτυο έκανε αυτό που ξέρει να κάνει καλύτερα: αποφάσισε ότι γνωρίζει την απάντηση.

«Φάε κρέας». «Βγες στον ήλιο». «Σταμάτα τις υπερβολές».

Ο Johnson απάντησε ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο περίπλοκη. Υποστήριξε ότι όταν είχε ήδη αρχίσει η αυτοάνοση διαδικασία έτρωγε κόκκινο κρέας και περνούσε πολλές ώρες στον ήλιο. Έχει επίσης αναφέρει ότι είχε διαγνωστεί με αυτοάνοση πάθηση του θυρεοειδούς ήδη από τα 21 του χρόνια.

Δεν υπάρχει, άλλωστε, επιστημονική βάση για να υποστηρίξει κανείς ότι το πρόγραμμα μακροζωίας του προκάλεσε την αυτοάνοση γαστρίτιδα. Η διάγνωση, επομένως, δεν «αποδεικνύει» την αποτυχία του Blueprint. Αποκαλύπτει όμως κάτι ίσως πιο ενδιαφέρον: τα όρια του ελέγχου.

Όταν το σώμα γίνεται δεδομένα

Η περίπτωση Johnson βρίσκεται στην ακραία εκδοχή μιας πολύ ευρύτερης τάσης της εποχής μας.

Μετράμε τα βήματά μας. Τον ύπνο μας. Τους παλμούς μας. Τις θερμίδες. Το οξυγόνο στο αίμα. Την καρδιακή μεταβλητότητα. Τα επίπεδα του στρες. Το σώμα μετατρέπεται σταδιακά σε μια ακολουθία αριθμών που μπορούμε να παρακολουθήσουμε σε μια οθόνη.

Και κάπου εκεί γεννιέται μια γοητευτική αλλά επικίνδυνη ιδέα: ό,τι μπορεί να μετρηθεί μπορεί και να ελεγχθεί.

Ο Johnson οδηγεί αυτή τη λογική στα άκρα. Δεν θέλει απλώς να είναι υγιής στα 48 του. Θέλει να χρησιμοποιήσει την επιστήμη και την τεχνολογία για να επαναπροσδιορίσει τη σχέση του ανθρώπου με τη βιολογική φθορά. Έχει μιλήσει ακόμη και για ένα μέλλον στο οποίο οι άνθρωποι θα μπορούσαν να ζουν εκατοντάδες χρόνια. Και όταν η αυτοάνοση γαστρίτιδα εμφανίστηκε στον δρόμο του, η αντίδρασή του ήταν απολύτως συνεπής με τη φιλοσοφία του: να μετρήσει περισσότερο.

Σχεδιάζει, σύμφωνα με όσα έχει δημοσιοποιήσει, εξαιρετικά λεπτομερή ανάλυση των ανοσοκυττάρων του, προσπαθώντας να καταλάβει ποια ακριβώς κύτταρα επιτίθενται στον οργανισμό του και εάν υπάρχει τρόπος να παρέμβει. Δεν αποδέχεται εύκολα το «δεν γίνεται».

Κι όμως, για πρώτη φορά πρόσφατα άφησε να φανεί μια μικρή ρωγμή στην απόλυτη βεβαιότητα του εγχειρήματος. Αναρωτήθηκε δημόσια μήπως έχει οδηγήσει «όλη αυτή την ιστορία της μακροζωίας» υπερβολικά μακριά.

Ο Ίκαρος και η Ιθάκη

Κάπου εδώ η ιστορία αποκτά μια απροσδόκητη ελληνική διάσταση. Στο πρόσφατο πορτρέτο του Johnson στους New York Times, η δημοσιογράφος Anemona Hartocollis αντιπαραθέτει την αναζήτησή του με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης της ζωής: εκείνον της Ελληνίδας μητέρας της, Καλλιόπης, η οποία έζησε μέχρι τα 97.

Μια γυναίκα που δεν προσπάθησε να καταργήσει τα γηρατειά. Τα έζησε. Περπατούσε, συναντούσε ανθρώπους, πήγαινε στην αγορά και διατήρησε για πολλά χρόνια τη διαύγεια και την κοινωνικότητά της. Η μακροζωία της δεν υπήρξε project. Υπήρξε απλώς ζωή.

Και κάπου εκεί εμφανίζεται ο Καβάφης και η «Ιθάκη». Γιατί ίσως η αξία της μακράς ζωής να μην βρίσκεται τελικά στον αριθμό των ετών που κατορθώσαμε να συγκεντρώσουμε, αλλά σε όσα συνέβησαν κατά τη διαδρομή. Ο ίδιος ο Johnson έχει επικαλεστεί τον Ίκαρο μιλώντας για την περιπέτειά του.

Και ο συμβολισμός είναι σχεδόν αναπόφευκτος.

Ο Ίκαρος δεν τιμωρήθηκε επειδή θέλησε να πετάξει. Το τραγικό στοιχείο του μύθου βρίσκεται στην ανθρώπινη επιθυμία να ξεπεράσουμε τα όριά μας – ακόμη κι όταν δεν γνωρίζουμε ακριβώς πού βρίσκονται.

Γιατί θέλεις να ζήσεις τόσο πολύ;

Ίσως γι’ αυτό η πιο ενδιαφέρουσα ερώτηση προς τον Bryan Johnson να μην είναι ιατρική.Δεν είναι πόσο έχει μειώσει τη βιολογική ηλικία της καρδιάς του. Ούτε πόσα συμπληρώματα παίρνει. Ούτε ποιον καινούργιο βιοδείκτη θα μετρήσει αύριο. Είναι μια πολύ απλούστερη ερώτηση:

Γιατί θέλει τόσο πολύ να ζήσει;

Σε ένα δείπνο στο Aspen, σύμφωνα με τους New York Times, το ερώτημα τέθηκε περίπου έτσι: γιατί θέλεις να ζήσεις μέχρι τα 150;

Και για μια στιγμή υπήρξε σιωπή. Ίσως αυτή η σιωπή να είναι πιο ενδιαφέρουσα από όλους τους αριθμούς του Blueprint.

Η επιστήμη έχει ήδη καταφέρει κάτι που πριν από λίγους αιώνες θα φαινόταν θαύμα: μας χάρισε περισσότερα χρόνια ζωής. Και πιθανότατα θα μας χαρίσει ακόμη περισσότερα. Η έρευνα για τη γήρανση, την κυτταρική φθορά και τις ασθένειες που συνοδεύουν την ηλικία είναι πραγματική και εξαιρετικά σημαντική.

Άλλο όμως είναι η προσπάθεια να ζούμε περισσότερο και καλύτερα και άλλο η ιδέα ότι ο θάνατος αποτελεί ένα τεχνικό πρόβλημα που, με αρκετά δεδομένα και αρκετή τεχνολογία, κάποτε θα επιλύσουμε.

Ο Bryan Johnson εξακολουθεί να πιστεύει ότι μπορούμε να φτάσουμε πολύ μακρύτερα απ’ όσο φανταζόμαστε. Μπορεί ακόμη και να έχει δίκιο. Αλλά η πρόσφατη περιπέτεια της υγείας του υπενθυμίζει κάτι παλιό όσο και ο άνθρωπος: το σώμα δεν είναι μηχανή, η ζωή δεν είναι αλγόριθμος και η μακροζωία δεν είναι ακόμη αθανασία.

Και ίσως, τελικά, το σημαντικότερο ερώτημα να μην είναι πόσα χρόνια μπορούμε να προσθέσουμε στη ζωή. Αλλά πόση ζωή μπορούμε να προσθέσουμε στα χρόνια.

Με πληροφορίες από τους ΝΥΤ και το διαδίκτυο 

Η φωτ. είναι από τους ΝΥΤ 

Πολύ συχνά διαπιστώνω ότι η διατύπωση της έννοιας «φυσιολογικό» προκαλεί την έκλυση κάποιας περίεργης αντανακλαστικής φοβίας. Επίσης συχνά προτιμούν οι γιατροί αφαλέστερες και συχνά υποκριτικές διατυπώσεις όπως πχ «μη ειδικά ευρήματα». Αυτό συμβαίνει επειδή το μυαλό των κλινικών γιατρών έχει πλέον εκπαιδευθεί να βλέπει παντού ασθένειες ή παραλλαγές ασθενειών. Τα όρια της ασθένειας έχουν διευρυνθεί τόσο πολύ πλέον έτσι ώστε πρόσφατες επιδημιολογικές αναλύσεις δείχνουν ότι ολόκληρος ο πληθυσμός των γηραιότερων ενηλίκων (άνω των 65 ετων) ταξινομείται ως πάσχων από τουλάχιστον μία χρόνια ασθένεια. Η τάση της μοντέρνας προληπτικής φροντίδας είναι ότι με (υποτιθέμενο) στόχο την αποφυγή του πρόωρου θανάτου να χορηγεί ισόβια φάρμακα σε ολοένα και περισσότερους νέους και ασυμπτωματικούς ασθενείς. Επίσης είναι ολοφάνερη η προοδευτική ελάττωση των φυσιολογικών ορίων στις τιμές βιοχημικών (βλ. χοληστερίνη, σάκχαρο) ή κλινικών παραμέτρων (βλ. αρτηριακή πίεση). Ποιος όμως καθορίζει το εύρος μιας φυσιολογικής τιμής; Η «αόρατος αυτή αρχή» που καθορίζει τα όρια (για να θυμηθούμε τη Φιλική Εταιρεία) δεν είναι παρά διεθνείς επιτροπές πανεπιστημιακών και ερευνητών με σημαντική εμπειρία στον τομέα των κλινικών μελετών φαρμακευτικών ουσιών.
Αρκετές σχετικά πρόσφατες αναφορές στο καταξιωμένο επιστημονικό περιοδικό British Medical Journal από τον συγγραφέα-λέκτορα του πανεπιστημίου Newcastle-Australia, Dr. Ray Moynihah έχουν δείξει ότι τα περισσότερα άτομα που συμμετέχουν σε επιτροπές ειδικών που καθορίζουν ενδείξεις συνταγογράφησης φαρμάκων έχουν άμεσους δεσμούς με φαρμακευτικές εταιρείες οι οποίες ωφελούνται από την επέκταση της συνταγογράφησης σε υγιείς πληθυσμούς. Μάλιστα αποδείχθηκε ότι ανάμεσα στα 12 μέλη μιας επιτροπής ειδικών που δημιούργησαν μετά το 2003 μιαν αμφιλεγόμενη κατάσταση που λέγεται «προ-υπέρταση» (προκειμένου να συνταγογραφούν οι γιατροί αντιυπερτασικά σε άτομα με οριακές τιμές πίεσης) οι 11 έπαιρναν χρήματα από φαρμακευτικές εταιρείες και οι 6(50%) δήλωναν χρόνιους δεσμούς με περισσότερες από 10 εταιρείες ο καθένας.

Παρομοίως αποκαλύφθηκε ότι πολύ συχνά είχαν αντικρουόμενα συμφέροντα μέλη επιτροπών σε σχέση με συνταγογράφηση φαρμάκων για το διαβήτη και τις ψυχιατρικές διαταραχές. Στον τομέα της ψυχιατρικής μάλιστα βρέθηκε σκανδαλωδώς μεγάλο ποσοστό (56%) διαπλοκής των ειδικών οι οποίοι διευρύνουν τις ενδείξεις φαρμακευτικής θεραπείας και αναφέρονται στο περίφημο Εγχειρίδιο Στατιστικής και Διάγνωσης Ψυχικών Διαταραχών (DSM). Είναι βέβαιο ότι έχει επέλθει τρομακτική ψυχιατροποίηση της ζωής παγκοσμίως αλλά ιδιαίτερα στις ΗΠΑ πολλά εκατομμύρια νέων ανθρώπων, ιδιαίτερα εφήβων, παίρνουν αντικαταθλιπτικά φάρμακα ή φάρμακα για «φυσιολογικές» διαταραχές της διάθεσης με τις ευλογίες του Εγχειριδίου Διάγνωσης DSM. Μάλιστα έχει γίνει πλέον κοινή πεποίθηση όλων των πολιτών ότι δεν υπάρχει περίπτωση να επισκεφθεί σήμερα ψυχίατρο (συμβουλευτικά) ένας κλινικά υγιής άνθρωπος και να φύγει από το ιατρείο χωρίς συνταγή ενός ήπιου αγχολυτικού ή αντικαταθλιπτικού δισκίου.
Ένα, κατά την άποψη μου, σημαντικό πρόσφατο εκδοτικό απόκτημα είναι το βιβλίο με τίτλο «Η διάσωση του φυσιολογικού» του οποίου συγγραφέας είναι ο καταξιωμένος αμερικανός ψυχίατρος Allen Frances (MD), το βιβλίο κυκλοφόρησε μεταφρασμένο στα ελληνικά από τις εκδόσεις Τραυλός (2014). Το ευανάγνωστο και καλογραμμένο αυτό πόνημα προσεγγίζει, κυρίως από την ψυχιατρική πλευρά, το μεγάλο πρόβλημα της σύγχρονης ιατρικής που είναι η μετατροπή των φυσιολογικών καταστάσεων σε παθολογικές, η ιατροποίηση της καθημερινής ζωής σε επικίνδυνο βαθμό, η υπερ-διάγνωση και η υπερβολική ιατρική αγωγή. Είναι ενδιαφέρον ότι ο συγγραφέας, που υπήρξε ένας από τους θεμελιωτές του ψυχιατρικού εγχειριδίου DSM, βρίσκεται σήμερα πολέμιος της μανιώδους ιατροποίησης ελάσσονων ή φυσιολογικών ψυχικών εκδηλώσεων (γεγονός που οδηγεί σε πολυφαρμακία και συχνά λαθεμένη ιατρική αγωγή) οι οποίες εντάσσονται με ρυθμό γεωμετρικής αύξησης στις ανανεωμένες εκδόσεις του DSM.

Δεν είμαι ψυχίατρος αλλά θεωρώ ότι το βιβλίο αυτό μπορούν με άνεση να διαβάσουν γιατροί όλων των ειδικοτήτων και, όσοι διαθέτουν ευθυκρισία και διαφάνεια σκέψης, να διαπιστώσουν ότι η ιατροποίηση της ζωής, η μετατροπή του φυσιολογικού σε παθολογικό, η υπερδιάγνωση και η πολυφαρμακία αποτελούν πλέον μεγάλα προβλήματα όλων των ιατρικών ειδικοτήτων. Υπάρχει πλέον άμεση ανάγκη για διεπιστημονικές συζητήσεις προκειμένου να ενημερωθούν με ειλικρίνεια η κοινωνία, οι γιατροί και άλλοι επιστήμονες μη-γιατροί πάνω στο ζήτημα της άσκησης υπερβολικής ιατρικής. Πολύ φοβάμαι ότι η ιατρική δεν έχει πια ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα και προφανώς το μέλλον διαγράφεται εξαιρετικά ζοφερό αν δεν αλλάξει κάτι άμεσα.
Είναι δεδομένο ότι με βάση το υπάρχον σύστημα αντίληψης οι περισσότερες επιτροπές ειδικών διαπλέκονται με φαρμακευτικά συμφέροντα και προσπαθούν να διευρύνουν τα όρια της νόσου και να χαμηλώσουν τον ουδό για θεραπεία. Υπάρχει όμως ευτυχώς μια διαφαινόμενη τάση αλλαγής πολιτικής και κάποιες ανιδιοτελείς φωνές καλούν για νέους τρόπους ορισμού της ασθένειας με επιτροπές ειδικών ανεξάρτητες από εταιρείες και αντικρουόμενα συμφέροντα.

Η τάση αυτή διαφαίνεται πλέον ανοιχτά και στο περίφημο αμερικανικό FDA το οποίο επιλέγει ως μέλη επιτροπών για έγκριση φαρμακευτικών ουσιών μη διαπλεκόμενους ειδικούς. Ακόμη διαφαίνεται μια τάση ένταξης σε αυτές τις επιτροπές πολιτών με κοινωνικές ευαισθησίες (βλ.οργανισμός Public Citizen στις ΗΠΑ) που όμως να μην είναι γιατροί ή βασικοί ερευνητές. Ας ελπίσουμε ότι θα αρχίσουν να ξεκαθαρίζουν πάλι τα σκοτεινά όρια ασθένειας και υγείας και ότι θα πολλαπλασιαστούν στο μέλλον οι άνθρωποι που στη διάρκεια της ζωής τους δεν θα έχουν πάρει ούτε ένα χάπι χωρίς σοβαρό λόγο, σε αυτό άλλωστε αναμένεται να συμβάλλει ο ιδανικός συνδυασμός γενετικής και πρόληψης.

Θανάσης Δρίτσας,
Καρδιολόγος, Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, συνθέτης και συγγραφέας

[Widget_Twitter id=”1″]