James Ellroy, «Πανικός» στο Χόλιγουντ

  Θανάσης Βασιλείου –  «Ο Ογκίστ Κοντ ονειρευόταν ότι οι κοινωνιολόγοι θα γίνουν οι ιερείς της κοινωνίας. Αυτό, δόξα τω Θεώ, δεν έγινε ποτέ. Οι πραγματικοί κοινωνιολόγοι δεν μπορούν να επωμιστούν τον ρόλο των ειδημόνων και δεν θα πρέπει να θέλουν κάτι τέτοιο… άλλως, προωθούν ένα δόγμα». Το απόσπασμα, από το «Συζητήσεις του Ούλριχ Μπεκ με τον Γιοχάνες Βιλμς» (Καστανιώτης, 2000). Τα δίδασκε κάτι τέτοια ο Μπεκ: «Οταν τα μεγάλα συστήματα διαλύονται, όταν ο κόσμος αλλάζει, οι άνθρωποι αναζητούν νέους δρόμους ― πλάγιους, όχι απόλυτα κανονικούς». Ας θυμηθούμε, επίσης, το σχόλιό του στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου: «Η αυτοκατάρρευση του σοσιαλιστικού μπλοκ ήταν το έσχατο-καίριο πλήγμα που κατέφερε ο σοσιαλισμός στον καπιταλισμό»… μια συντριπτική περιγραφή της «κοινωνίας της διακινδύνευσης».

Ο Ούλριχ Μπεκ πέθανε την Πρωτοχρονιά του 2015· ο θάνατός του ανακοινώθηκε την περασμένη Κυριακή. Από τους πλέον γνωστούς διανοούμενους της Γερμανίας και της Ευρώπης, σταρ της κοινωνιολογίας, φλογερός Ευρωπαίος φεντεραλιστής, μέλος της «Ομάδας Σπινέλι» του Ευρωκοινοβουλίου, σοβαρή φωνή των Γερμανών Σοσιαλδημοκρατών, αγαπημένος των ΜΜΕ και των δημοσιογράφων, ο Μπεκ άφησε έργο σε εκκρεμότητα. Αφησε, όμως, στον ακαδημαϊκό κόσμο και στον χώρο των ιδεών τις αναλύσεις του για την «κοινωνία του ρίσκου» μαζί με το αίτημα για την «επινόηση του πολιτικού» σε μια Ευρώπη που, σήμερα, σκιάζεται από τον «μερκιαβελισμό» ― άλλη μία δική του έννοια.

Ο Μπεκ υπήρξε διανοούμενος που ασχολήθηκε με ζητήματα του μέλλοντός μας· ένας αυθεντικός τύπος κοινωνιολόγου-παραγωγού θεωριών. Εδωσε τη δυνατότητα να μιλάμε για τον κοινωνικό κόσμο και τους κινδύνους του, εισάγοντας ένα εντυπωσιακό φάσμα νέων εννοιών και καυτών ζητημάτων. Στην πραγματικότητα, μας εφοδίασε με τα κατάλληλα εργαλεία για να δούμε πράγματα που δεν βλέπαμε και να μιλήσουμε γι’ αυτά.

Από την Πομερανία

Γεννήθηκε στο Στολπ της Πομερανίας (το σημερινό Σλουπσκ της Πολωνίας) το 1944. Με το πέρας του Πολέμου η οικογένεια Μπεκ εγκαταστάθηκε στο Ανόβερο. Ο Ούλριχ Μπεκ, από τη Νομική Σχολή του Φράιμπουργκ, στράφηκε στην κοινωνιολογία, τη φιλοσοφία και τις πολιτικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, όπου και αναγορεύτηκε διδάκτωρ της Κοινωνιολογίας το 1972. Στη συνέχεια, έγινε καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μίνστερ και αργότερα στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης. Το 1981 αρχίζει να εκδίδει το κοινωνιολογικό περιοδικό Soziale Welt. Από το 1998 διετέλεσε Distinguished Research Professor στο London School of Economics. Το 1986 κυκλοφόρησε το βιβλίο για την «Κοινωνία του ρίσκου ή της διακινδύνευσης και τη νέα νεωτερικότητα» (Risikogesellschaft – Auf dem Weg in eine andere Moderne). Καθώς ο κίνδυνος έγινε οφθαλμοφανής με το δυστύχημα στο Τσερνόμπιλ, ο Μπεκ έγινε διεθνώς γνωστός.

Εκτοτε, ασχολήθηκε με την επανατοποθέτηση της κοινωνιολογίας στο ενεστωτικό, νέο διεθνές περιβάλλον του παγκόσμιου συστήματος, αναζητώντας για 25-30 χρόνια νέες απαντήσεις στο εξής ερώτημα: Πώς μπορεί η κοινωνική και πολιτική σκέψη, η δράση για την αντιμετώπιση των μεγάλων παγκόσμιων μεταβολών (καταστροφή του περιβάλλοντος, οικονομικές κρίσεις, υπερθέρμανση του πλανήτη, κρίση της δημοκρατίας και των θεσμών του κράτους-έθνους) να συνδεθεί γόνιμα με τη δεύτερη νεωτερικότητα; Ισως με μια πολιτική που δεν εφαρμόζει απλώς, αλλά που αλλάζει τους κανόνες («Η επινόηση του πολιτικού», Λιβάνης, 1996). Ισως με «μια διαφορετική πολιτική, που θα κάνει την εμφάνισή της από τη στιγμή θα κάποια κυβέρνηση θα παραδεχθεί ανοιχτά ότι δεν είναι η αγορά αυτή που κατευθύνει. Μόνον τότε θα μπορούσε να υπάρξει ξανά ένα New Deal: ανάμεσα στις γενεές, ανάμεσα στους ανέργους και τους εργαζομένους, ανάμεσα στο κράτος και την κοινωνία» («Τι είναι η παγκοσμιοποίηση;», Καστανιώτης, 2002).

Πολλαπλά συμφέροντα

Ο Μπεκ ήταν τιμώμενο πρόσωπο στο 2ο Διεθνές Συνέδριο της Ελληνικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας στην Αθήνα, στις 5-7 Νοεμβρίου 2009, και είχε αναφερθεί στα εμπόδια που θέτουν τα πολλαπλά διαφορετικά εθνικά συμφέροντα στον παγκόσμιο διάλογο και τη συνεργασία μεταξύ των πολιτισμών.

Στο τελευταίο του βιβλίο, «Από τον Μακιαβέλι στη Μερκιαβέλι – Η γερμανική Ευρώπη» (Πατάκης, 2013), η επιχειρηματολογία του είχε να κάνει με το ατελέσφορο και αντιπαραγωγικό σχήμα «κρατικός σοσιαλισμός για τους πλούσιους και τις τράπεζες και νεοφιλελευθερισμός για τα μεσαία στρώματα και τους φτωχούς», την επιβολή «από τα πάνω» του οικονομικού και πολιτικού σχεδίου, εκ Βερολίνου προερχόμενου, και την αντίσταση «από τα κάτω» ― αναδεικνύοντας τη δομική δυσαρμονία που πνίγει τη συλλογική δράση και το «όλοι μαζί μπορούμε» της Ευρώπης.

Ο Μπεκ προέτασσε το «παράδειγμα της στρογγύλης τραπέζης» ως κοινό πεδίο συζήτησης για την κοινωνία του ρίσκου και τη λήψη αποφάσεων στην εποχή της αβεβαιότητας. Αφηνε ανοιχτή την όποια έκβαση για το καλό ή το κακό της Ευρώπης, για όσο κρατεί η «μεσοβασιλεία» των μακιαβελικών διχονοιών και των καταστροφικών αντιθέσεων που εκμεταλλεύεται «Ο ηγεμόνας» του Μακιαβέλι και, εν προκειμένω, μια ισχυρή και μονίμως δυσαρεστημένη γυναίκα, η Αγκελα Μέρκελ (εξ ου και το «Μερκιαβέλι»).

Η κατακλείδα, πάντως, του Μπεκ ερχόταν από έναν στίχο του Χέλντερλιν σαν παρηγορητική υπόσχεση που ας έχουμε κατά νου: «Οπου ο κίνδυνος, εκεί φυτρώνει και η σωτηρία».

Βιβλία του που κυκλοφορούν στα ελληνικά

Στην ελληνική έχουν μεταφραστεί τα εξής έργα του Μπεκ: «Η επινόηση του πολιτικού» (Λιβάνης, 1996), «Μια ζωή δική μας. Περιηγήσεις στην άγνωστη κοινωνία που ζούμε» (Ulrich Beck, Ulf Erdmann Ziegler, με φωτογραφίες του Timm Rautert, Νήσος, 2000), «Τι είναι παγκοσμιοποίηση;» (Καστανιώτης, 2002), «Ελευθερία ή καπιταλισμός: Συζητήσεις με τον Γιοχάνες Βιλμς» (Καστανιώτης, 2005), «Από τον Μακιαβέλι στη Μερκιαβέλι» (Πατάκης, 2013).

Πηγή, Καθημερινή

Με φόντο –και συχνά στο προσκήνιο– την ταραγμένη, όπως πάντα, ιστορία της πατρίδας μας, στο κατώφλι εδώ του 21ου αιώνα, εκτυλίσσεται στις σελίδες αυτού του βιβλίου μια τραγική φαρσοκωμωδία. Ο Αγγλοσάξονες θα την κατέτασσαν στην κατηγορία του Campus Novel, καθώς συμμετέχουν και δρουν, με τις πολιτικές διασυνδέσεις τους, λιγότερο ή περισσότερο προβεβλημένα μέλη της λεγομένης «πανεπιστημιακής κοινότητας». Κοινότητα συνηθίζεται πράγματι να λέγεται ο κλειστός αυτός κύκλος, κι έτσι ονομάζεται και σ’ αυτήν τη μυθιστορία, παρά το γεγονός ότι οι ανελέητες φαγωμάρες των διαπρεπών μελών του κάνουν τα «συντροφικά μαχαιρώματα» της πολιτικής σκηνής να μοιάζουν αθώα παιδικά παιχνιδάκια μπροστά τους. Ιδέες, προφανώς, κυκλοφορούν ελεύθερα εδώ, ελέω και του σχετικού ασύλου. Ενώ εκτίθενται επίσης και λογής λογής ελευθεριάζουσες πρακτικές. Από τις ζωές των ακαδημαϊκών ταγών μας δεν γινόταν ασφαλώς να λείψουν και τα περιστασιακά ή καθ΄έξιν μπερμπάντικα, ιδιόρρυθμα έστω, ερωτικά σκιρτήματα τους.
Τελικώς, ο κομπασμός του Φάλσταφ στον Ερρίκο Δ! του Σαίξπηρ,  ταιριάζει γάντι στις πεποιθήσεις και στα καμώματα των ηρώων του Αμφιθεάτρου. «Δεν είμαι μόνον εγώ ο ίδιος ξύπνιος, παρά είμαι η αιτία που την εξυπνάδα τη βρίσκεις και σ’ άλλους ανθρώπους.» Να, όμως, που η αποφασιστική πρωτοβουλία της κεντρικής ηρωίδας στη δραματική κατάληξη του έργου, δικής της αποκλειστικά εμπνεύσεως, διαψεύδει με πάταγο τα καυχησιάρικα αυτά λόγια. Οι πρωταγωνιστές και οι δευτεραγωνιστές του δράματος –με την εξαίρεση ενός και μόνον, που έχει όμως ήδη λάβει τη θέση του στο πολιτικό μας Πάνθεον– είναι γεννήματα φαντασίας. Οποιεσδήποτε ομοιότητες, πόσω μάλλον ταυτίσεις, με πραγματικά πρόσωπα εντοπισθούν από τον φιλοπερίεργο αναγνώστη, θα είναι με δική του πρωτοβουλία και ευθύνη.

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΓΡΑΨΑΝ:

Ποιος είναι τελικά ο καθηγητής Ηλίας Ηπίτης; Ο Κώστας Τσαούσης ανιχνεύει πρόσωπα και καταστάσεις στο Αμφιθέατρο του Δημήτρη Ποταμιάνου
Ένας πρώην πρωθυπουργός περιλαμβάνεται μεταξύ των πρωταγωνιστών του τελευταίου βιβλίου του γνωστού συγγραφέα, και ομότιμου καθηγητή Επικοινωνίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Δημήτρη Ποταμιάνου.
Ποιος πολιτικός –και μάλιστα πρώην πρωθυπουργός– βρίσκεται πίσω από την περσόνα του καθηγητή Ηλία Ηπίτη που «κατασκευάζει» στο τελευταίο βιβλίο του ο γνωστός συγγραφέας Δημήτρης Ποταμιάνος; Καθόλου δύσκολο να βρεθεί και να ταυτοποιηθεί το πραγματικό πρόσωπο αν και ίδιος ο Ποταμιάνος –που διαθέτει και εκείνος επαρκή ακαδημαϊκή… προϋπηρεσία, και μάλιστα στο Πάντειο Πανεπιστήμιο– επιμένει να δηλώνει προς πάσα κατεύθυνση, όπως στο μικρό σημείωμα στο οπισθόφυλλο του βιβλίου με τίτλο «Αμφιθέατρο» (των εκδόσεων Ποταμός), ότι «οι πρωταγωνιστές και οι δευτεραγωνιστές του δράματος –με την εξαίρεση ενός και μόνον, που έχει όμως ήδη λάβει τη θέση του στο πολιτικό μας Πάνθεον– είναι γεννήματα φαντασίας. Οποιεσδήποτε ομοιότητες, πόσω μάλλον ταυτίσεις, με πραγματικά πρόσωπα εντοπισθούν από τον φιλοπερίεργο αναγνώστη, θα είναι με δική του πρωτοβουλία και ευθύνη».
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ
του Κώστα Τσαούση, www.protothema.gr, 29.12.2014

Όπως κι αν κοιτάξουμε την πεζογραφία του Μπακόλα, όχι μόνο τη «Μεγάλη πλατεία», αλλά και τα βιβλία που δημοσιεύτηκαν πριν και μετά από αυτήν, θα υπάρξει η ίδια διαπίστωση:

Ο συγγραφέας, αναφέρει το Αθηναϊκό Πρακτορείο, βουτάει με το κεφάλι στα νερά της Ιστορίας, καλύπτοντας τουλάχιστον ογδόντα χρόνια του 20ου αιώνα, σ’ ένα γεωγραφικό τοπίο το οποίο έχει ως προνομιακά σημεία αναφοράς την πόλη της Θεσσαλονίκης και την περιφέρεια της Μακεδονίας, χωρίς να πρέπει ως εκ τούτου να αποκλειστεί από την επικράτειά του η υπόλοιπη Βόρεια Ελλάδα ή και, περιστασιακά, η Αθήνα.

Η Ιστορία είναι ο αδιαφιλονίκητος πρωταγωνιστής της «Μεγάλης πλατείας». Στη σκηνή θα ανέβουν καταρχάς τα μείζονα γεγονότα: οι μνήμες του ελληνικού μικρασιατικού κόσμου, ο Μάης του 1936, ο Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος, η Κατοχή, οι διώξεις του εβραϊκού πληθυσμού της Θεσσαλονίκης, αλλά και ο Εμφύλιος.

Ισότιμη, όμως, θέση στο βιβλίο θα διεκδικήσουν και τα μικρά, αφανή συμβάντα, με τους μυθοπλαστικούς της ήρωες, τον Φώτη, τον Χρίστο, την Αγγέλα, τον Γιάννη, τον Χριστόφορο, τον Άγγελο και την Αντιγόνη, να τρέχουν πίσω από τις συνεχείς αναστατώσεις.

Και να πώς ξέρει να δουλεύει με τα υλικά της τέχνης του ο καλός μυθιστοριογράφος: τα γεγονότα μπορεί να δείχνουν σπουδαία, αλλά τα πρόσωπα της «Μεγάλης πλατείας» είναι σαν να μετέχουν τελείως από σπόντα στον καιρό τους.

Όσα διαδραματίζονται στην πόλη και στον τόπο τους, δεν τα αφορούν παρά μόνο κατά το μέτρο της στιγμιαίας εμπλοκής τους στα δρώμενα. Ο Μπακόλας θα αποτυπώσει την εποχή και το κλίμα της σε συνειδήσεις που κατανοούν την Ιστορία μόνο μέσα από το καθημερινό τους βίωμα. Οι ήρωες δεν θα ζωντανέψουν ιδεολογίες και δεν θα επωμιστούν ορατά κοινωνικά βάρη.

Το συλλογικό θα εισβάλει στη ζωή τους λιγότερο σαν μια κοντινή, χειροπιαστή κατάσταση και περισσότερο σαν ένας μακρινός (ενδεχομένως και παραμορφωμένος) θόρυβος.

Παρόλα αυτά, έστω έκκεντρα, έστω υπό γωνίαν, η πολιτική και η Ιστορία δεν θα αποχωρήσουν από τον στίβο της «Μεγάλης πλατείας». Όλες οι συλλογικότητες, μαζί με τις γενιές τους, είναι εδώ: οι μάνες της Μικρασιατικής Καταστροφής, οι νεαροί του Μεσοπολέμου και οι έφηβοι της Κατοχής και του Εμφυλίου (ανάμεσά τους κι ο Μπακόλας).

Όσο για τις ταξικές ιδιαιτερότητες και τις ομαδικές νοοτροπίες, θα αποδοθούν κάπως αχνά, χωρίς ιδιαίτερη έμφαση, αρκεί ο συγγραφέας να έχει εξασφαλίσει ένα ρεαλιστικό πλαίσιο για την ανάπτυξη του μύθου του.

Ο Μπακόλας θα έχει με αυτή την ευκαιρία τη δυνατότητα να ξεδιπλώσει στη «Μεγάλη πλατεία» και την ιδιοφυή τεχνική του: τον πρωθύστερο, μακροπερίοδο και σκοπίμως ανολοκλήρωτο λόγο του, που θα συστεγάσει στις εικόνες του τις πιο διαφορετικές πραγματικότητες, παραχωρώντας εκ παραλλήλου απεριόριστη ελευθερία στη λειτουργία της πρόσφατης ή της απώτατης μνήμης.

Η «Μεγάλη πλατεία» είναι ένα μυθιστόρημα χωρίς αρχή, μέση και τέλος: ένα μυθιστόρημα κυκλικό, προσανατολισμένο με πάθος στα πάθη της πόλης του – μια πόλη που μοιάζει με τεράστια, περιστρεφόμενη σκηνή στο θέατρο του κόσμου. Γράφοντας, εκτός των άλλων, και ένα μυθιστόρημα πόλης, ο Μπακόλας θα επιτρέψει στη μυθοποιημένη πόλη της Θεσσαλονίκης να δεξιωθεί και το μεσαιωνικό παρελθόν της.

Η πορεία προς τα πίσω θα φτάσει μέχρι την επανάσταση των Ζηλωτών κατά τον 14ο αιώνα. Και η βυζαντινή ιστορία των Ζηλωτών θα τρέξει παράλληλα με την προπολεμική και τη μεταπολεμική ιστορία της Θεσσαλονίκης σε ένα χρονικό τόξο όπου οι άνθρωποι θα πρέπει να πολεμήσουν πεισματικά και χωρίς εκ των προτέρων εγγυήσεις με τη δύσκολη μοίρα τους.

Ο σύγχρονος αθηναιογράφος, Γιάννης Καιροφύλας, παρουσιάζει στο βιβλίο του «Αναμνήσεις ενός Αθηναίου», όλη την ιστορία της Αθήνας, από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι τις μεγάλες αλλαγές του ’60 και του ’70, μέσα από τις παιδικές κι εφηβικές του αναμνήσεις.

Υπόθεση: Παλιός Αθηναίος, με πολλά χρόνια στην πλάτη του, ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου μάς γυρίζει πίσω στα προ του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου παιδικά του χρόνια, μας μιλάει για τη μαύρη Κατοχή της περιόδου 1941-1944 και φτάνει στη μεταπολεμική περίοδο, που συνθέτουν οι δεκαετίες του ’50, του ’60 και του ’70, θυμίζοντάς μας όσα ζήσαμε εκείνη την εποχή των μεγάλων αλλαγών που έγιναν στην Αθήνα, σε αυτή την όμορφη αλλά και ταλαιπωρημένη πόλη όπου ζούμε και σήμερα.

Οι αναμνήσεις σε γυρίζουν πίσω στις όμορφες εκείνες εποχές που δεν ξεχνιούνται και σε κάνουν συχνά να ξαναζείς τις ευτυχισμένες μέρες των νεανικών σου χρόνων που τώρα τις νοσταλγείς• πολλές φορές όμως θυμάσαι και τις δύσκολες ώρες, τα δίσεκτα χρόνια, που θέλεις να ξεχνάς, γιατί σου μαύρισαν κάποτε την ψυχή.

Ο συγγραφέας: Ο Γιάννης Καιροφύλας, που θεωρείται ο σύγχρονος αθηναιογράφος, έχει γράψει περισσότερα από τριάντα βιβλία για την ιστορία της Αθήνας από τα χρόνια του Όθωνα μέχρι σήμερα. Για το έργο του έχει τιμηθεί από πολλούς δημόσιους και άλλους φορείς και οργανισμούς. Μεταξύ άλλων, του έχουν απονεμηθεί το Μετάλλιο της Πόλεως των Αθηνών από το δήμο Αθηναίων, χρυσό μετάλλιο από το Σύλλογο Αθηναίων, ειδικό βραβείο για την προσφορά του στη δημοσιογραφία από το Ίδρυμα Μπότση και χρυσό μετάλλιο για τη συμβολή του στη διαφώτιση του κοινού από τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη

 Συν – εξιστορεί με ξυλογραφίες ο Νίκος Σταυρακαντωνάκης, εκδόσεις Κουκουνάρι

[Widget_Twitter id=”1″]