Για όσους ασχολούνται με την παιδαγωγική και τη μουσική παιδεία, η Δέσποινα Μπογδάνη–Σογιούλ δεν χρειάζεται συστάσεις. Μουσικός, συγγραφέας, αλλά πάνω από όλα γυναίκα που πιστεύει βαθιά ότι η τέχνη είναι το “οξυγόνο” που χρειαζόμαστε όλοι για να αντέξουμε.

Εγγονή του μεγάλου Μιχάλη Σογιούλ, η Δέσποινα Σογιούλ θα μπορούσε να επαναπαυθεί στην παρακαταθήκη του παππού της. Εκείνη όμως επέλεξε να την κάνει εργαλείο, να την “εκδημοκρατίσει” και να τη φέρει στα μέτρα των παιδιών, δείχνοντάς τους ότι οι μεγάλοι δημιουργοί ήταν, πάνω από όλα, άνθρωποι με πάθη και αδυναμίες.

Είχα τη χαρά να κουβεντιάσω μαζί της κάποιες πτυχές της επαγγελματικής, αλλά και προσωπικής ζωής της και ιδού το δικό της ολόγραμμα.

Συνέντευξη στη Ρίτσα Μασούρα 

–Το όνομα “Σογιούλ” είναι ένας κόσμος ολάκερος για την ελληνική μουσική. Πότε ένιωσες ότι αυτό το όνομα έπαψε να είναι μια τρυφερή οικογενειακή ανάμνηση κι έγινε, τρόπον τινα, “ευθύνη” που πρέπει να πορευτείς μαζί της;  

 Ο Μιχάλης Σουγιούλ ήταν παρών -αν και στην πραγματικότητα ήταν απών- με
χιλιάδες τρόπους μέσα στο σπίτι μας. Από τους συνεργάτες του και που σιγά
σιγά μετά τον θάνατό του είχαν γίνει φίλοι των παιδιών του, από τα αντικείμενά
του που μας περιστοίχιζαν και που είχαμε εντάξει στην πραγματικότητά μας-
εγώ παίζω ακόμα με τη δική του φλογέρα στους μαθητές μου- από τα
τραγούδια του που ποτέ δεν έλλειπαν από τα γλέντια… Όλα δημιουργούσαν
την ανάμνηση αλλά αυτομάτως και την ευθύνη. Παρόλα αυτά θα σου πω μια
σκηνή που έζησα: Μια φορά συμμετείχα σε μια συναυλία του Γιώργου
Νταλάρα με τους μαθητές μου στη Χορωδία του Κολλεγίου Αθηνών την οποία
διηύθυνα. Είχε φτάσει πλέον η βραδιά της συναυλίας. Δίπλα μου, στις
κουΐντες πριν βγω με τους μαθητές μου, στεκόταν ο Κώστα Γανωσέλης. Ήταν
ο ενορχηστρωτής των τραγουδιών του Γιώργου Νταλάρα επί χρόνια αλλά και
στη συγκεκριμένη συναυλία. Σπουδαίος μουσικός! Γύρισε με κοίταξε και μου
είπε: -Ξέρεις πόσο μεγάλο ταλέντο ήταν ο παππούς σου; Βλέπω μέχρι σήμερα τις
παρτιτούρες και τις ενορχηστρώσεις του κι ακόμα προσπαθώ να καταλάβω πώς τα
δημιουργούσε όλα αυτά ενώ ήταν αυτοδίδακτος. Προσπαθώ να τον μιμηθώ όπως και
άλλοι μουσικοί αλλά είναι αδύνατον να μιμηθεί κάποιος τους μουσικούς του δρόμους
και το μουσικό του ταλέντο.
Αυτή ήταν η στιγμή που με έβαλε στη θέση ευθύνης αν και στην πραγματικότητα
νομίζω ότι όλα όσα μου είπε ο Κώστας Γανωσέλης τα είχα νιώσει, τα είχα σκεφτεί
αλλά έπρεπε κάποιος τρίτος να τα «σφραγίσει».

-Έχεις διανύσει μια πορεία τριάντα ετών στις σχολικές αίθουσες. Μέσα από αυτή την πορεία έχεις καταγράψει τι σε δυσκόλεψε περισσότερο στο να μάθεις τα παιδιά να αγαπούν την τέχνη; 

 Η τέχνη λείπει από τη ζωή μας, από τη ζωή μικρών και μεγάλων. Μιλώντας
όμως ειδικότερα για την τέχνη της μουσικής ήρθαν στιγμές που έπρεπε να
αναμετρηθώ με την έλλειψη αισθητικής που συναντούσαν οι μαθητές μου
στην καθημερινότητά του. Επίσης έπρεπε να βρω μια γλώσσα επικοινωνίας
και έκφρασης μαζί τους που θα ήταν πέρα από τα στεγανά της εκπαίδευσης
και θα ήταν μια γλώσσα που τα παιδιά καταλαβαίνουν πολύ καλά, αγαπούν
και χρησιμοποιούν. Έτσι δημιουργήθηκε η ανάγκη μου να τους μιλάω για
μύθους της τέχνης, για ιστορίες της μουσικής μέσα από τις δικές μου ιστορίες
και τα παραμύθια. Από ανάγκη λοιπόν έγινα…συγγραφέας!

– Στα βιβλία σου, ο Μίκης Θεοδωράκης (“Ο παππούς μου ο γίγαντας”, εκδόσεις Πατάκη) ή η Μαρία Κάλλας (“Μαρία Κάλλας, ζώντας μόνο για την τέχνη”, εκδόσεις Πατάκη)  δεν είναι “αγάλματα της Ιστορίας”. Τους παρουσιάζεις ως ευαίσθητους ανθρώπους με στοιχεία πολύ μακριά από εκείνα των θρύλων που δημιουργεί ο άνθρωπος. Πιστεύεις ότι έτσι γίνεται το αφήγημα πιο εύπεπτο πιο κατανοητό για ένα παιδί;

 Ο Μίκης Θεοδωράκης, η Μαρία Κάλλας, ο Μάνος Χατζιδάκις είναι αναμφίβολα
γίγαντες της τέχνης. Γίγαντες που οι ζωές και το έργο τους πατούν ανάμεσα
στο φανταστικό και το πραγματικό παρότι δεν χάνουν την ανθρώπινη
ταυτότητα που τα καθορίζει και τα δύο. Θαρρώ ότι στις ιστορίες μου λοιπόν
κράτησα το απόσταγμα από τη ζωή και το έργο τους και ένιωσα ότι με αυτές
μπορούσα να δώσω μια μικρή σπρωξιά σε γονείς και παιδιά να ψάξουν για
τους σπουδαίους αυτούς δημιουργούς πολύ περισσότερο και με κάθε μέσο.

Αναρωτιέμαι αν κάποιες προσωπικές σου μνήμες καθόρισαν τον τρόπο που γράφεις. Αν ναι, πώς ισορροπείς ανάμεσα σ΄ αυτό που έζησες εσύ και σε αυτό που πρέπει να πάρει ένα παιδί ως μάθημα ή ως τμήμα της Ιστορίας;

 Οι μνήμες και τα βιώματα δημιουργούν συνήθως τις ιστορίες για παιδιά. Ας
πούμε ο Μίκης Θεοδωράκης όταν εγώ τον συνάντησα ανοίγοντας της πόρτα
του σπιτιού μου, όντας ένα μικρό παιδί οκτώ ετών, όπως ήταν ντυμένος στα μαύρα και θεόρατος καθώς ήταν πραγματικά έγινε στα μάτια μου ο γίγαντας
που περιγράφω στο βιβλίο μου. Η Μαρία Κάλλας ήταν η αιτία που για πρώτη
φορά είδα τον μπαμπά μου να κλαίει καθώς η τηλεόραση το 1977 μετέδιδε τον
θάνατό της και πραγματικά με εντυπωσίασε ενώ δημιούργησε την αφετηρία
της ιστορίας που έγραψα για εκείνη. Άρα ναι…τα βιώματα γίνονται αφορμές
και αφετηρίες!

-Μητέρα, καθηγήτρια, συγγραφέας… οι ρόλοι είναι πολλοί. Υπήρξαν στιγμές που ένιωσες ότι έπρεπε να “χαμηλώσεις την ένταση” σε μια πλευρά του εαυτού σου για να μπορέσεις να ανταπεξέλθεις στις υπόλοιπες;

 Παλεύουμε με τα αυτονόητα ακόμα, πάντα με την ίδια ένταση και σ’ ένα
πολλαπλό επίπεδο κυρίως σε ότι αφορά τον πολιτισμού και τις τέχνες.
Προφανώς είμαστε βήματα πιο μπροστά σε σχέση με το παρελθόν αλλά
έχουμε να διανύσουμε πολλά χιλιόμετρα ακόμα. Θα σου πω ένα παράδειγμα
που πιστεύω ότι αυτομάτως θα λειτουργήσει και ως απάντηση. Όταν στην
Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση αφαιρούνται ώρες συνεχώς
από τα μαθήματα τέχνης και προστίθενται ώρες Πληροφορικής δε χρειάζεται
να απορούμε και να γκρινιάζουμε για την επέλαση του ψηφιακού κόσμου στη
ζωή των παιδιών μας. Μοιάζει σαν κακόγουστο αστείο.

– Μετά από τόσες αλλαγές και δυσκολίες, τι είναι αυτό που σε κρατάει ακόμα δημιουργική και σου δίνει δύναμη να συνεχίζεις;

 Προσπαθώ να μείνω ζωντανή, να αντισταθώ σε αυτό που με περιβάλλει και
πολλές φορές νιώθω ότι με προσβάλλει, σε αυτό που δεν μου ταιριάζει ή με
θλίβει και το βάζω σε ένα παγκόσμιο επίπεδο και όχι μόνο. Το μόνο
«εργαλείο» που μπορεί να με βοηθήσει να το πετύχω είναι η δημιουργικότητα
που δίνει μόνο και δεν παίρνει ποτέ τίποτα. Η δημιουργικότητα που με φέρνει
σε επαφή με ομάδες ομοειδείς για να δημιουργήσω και εγώ την δική μου
κοινότητα. Είναι λοιπόν τρόπος ζωής και επιβίωσης…

-Στο βιβλίο σου “Κόκκινο” (εκδόσεις Πατάκη) που φαίνεται ότι πηγαίνει εξαιρετικά καλά, μιλάς για συναισθήματα πολύ βαθιά, αν και εκ πρώτης όψεως είναι τόσο συνηθισμένα στις τρυφερές ηλικίες. Πιστεύεις ότι  εμείς οι μεγάλοι υποτιμάμε τα παιδιά; Καταλαβαίνουν περισσότερα από όσα νομίζουμε;

 Τα παιδιά σήμερα έχουν παραστάσεις και ερεθίσματα, πολύ περισσότερα από
τις προηγούμενες γενιές, που τα κάνει να αντιλαμβάνονται, να κατανοούν, να
επικοινωνούν και να εκφράζονται με τόλμη και υψηλές αντιληπτικές
δυνατότητες. Τα χρώματα ήταν πάντα ένα μέσο για όλα αυτά που ίσως δεν
δώσαμε ιδιαίτερη σημασία ή δεν τα αξιολογήσαμε με πολλούς τρόπους και
δυναμικές. Άρα το Κόκκινο έρχεται να δώσει μια γνωστή επί της ουσίας
διάσταση στο χρώμα ως μέσο ψυχικής, συναισθηματικής απόδοσης. Οι
μεγάλοι πράγματι δεν παίρνουν στα σοβαρά τα παιδιά ενώ στην
πραγματικότητα θα μπορούσαν να μάθουν τόσα πολλά από αυτά…σκέψου ας
πούμε πόσα κρύβουμε από αυτά ή τον τρόπο με τον οποίο τους
απευθυνόμαστε.

-Αν κοιτάξεις πίσω από τον “Παππού μου τον γίγαντα” μέχρι το “Κόκκινο”, έχω αμυδρά την αίσθηση ότι  μπορεί να ξετυλίγεται ένα κομμάτι της ζωής σου. Τελικά, τι αφήνεις εσύ σε κάθε βιβλίο και τι είναι αυτό που παίρνεις πίσω από τους μικρούς σου αναγνώστες;

 Το κάθε βιβλίο όπως είπα και πριν έχει την άκρη του κουβαριού που θα
ξετυλίξει την ιστορία που θέλω να γράψω. Οπότε η μοιρασιά και το μοίρασμα
είναι ένας κοινός τόπος που συναντιόμαστε γονείς, παιδιά και εγώ μαζί. Αυτή
η διαδικασία της συνάντησης και του μοιράσματος που δίνει τη δυνατότητα και στο βιβλίο σου να αλλάξει πολλά χεράκια είναι ότι λαχταράς την ώρα που
γράφεις, δυνατό και διαχρονικό.

-Κλείνοντας, θα μπορούσες να περιγράψεις μια συνάντησή σου με μικρά παιδιά σε παρουσίαση του βιβλίου σου «Κόκκινο»; Το ρωτώ γιατί το βιβλίο κατακλύζεται από ένα χρώμα, ένα φιλί και μια κατακόκκινη καρδιά. Τι επιλέγουν τα παιδιά;

 Το Κόκκινο περιγράφει ότι ζούμε και ότι ξέρουμε. Ποιος είναι αυτός που δεν
έχει λερώσει τη μυτίτσα του με καρπούζι το καλοκαίρι, ποιος είναι αυτός που
δεν ξέρει ότι καρδιά είναι κόκκινη ή δεν ξέρει ότι βλέποντας το κόκκινο φανάρι
θα σταματήσει και δε θα περάσει απέναντι. Ποιος είναι αυτός που δεν έχει
σπάσει πρώτος το ρόδι την Πρωτοχρονιά ή δεν έχει γεμίσει το προσωπάκι του
από πολλά κόκκινα φιλιά της μαμάς του. Κάπως έτσι ξεκινάμε λοιπόν με
κοινές μνήμες και χτίζουμε τις δικές μας τις καινούργιες κάθε φορά και
κλείνουμε την παρουσίαση του βιβλίου με πινέλα, μπογιές, χαρτιά του μέτρου
ανακατεμένα και γονείς που παρέα με τα παιδιά τους θυμούνται πώς είναι να
ξαναγίνεσαι παιδί.

Ευχαριστώ και φυσικά καλές διαδρομές στα δικά σου «παιδιά», τα βιβλία σου.

Πώς αφηγείσαι τη ζωή ενός τραγουδοποιού χωρίς να τη «φυλακίσεις» στα γεγονότα; Πώς πλησιάζεις τους στίχους του χωρίς να τους «μελετήσεις» σαν στεγνά αποσπάσματα ενός corpus; Μελετώντας τον Σωκράτη Μάλαμα, ο Λέων Ναρ επιλέγει έναν διαφορετικό δρόμο: αυτόν της «ποιητικής βιογραφίας».

Στο βιβλίο του “Λέω παραμύθια να ξορκίσω το κακό…” Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Σωκράτη Μάλαμα (πρόλογος, Οδυσσέας Ιωάννου),  ο Δρ. Νεοελληνικής Φιλολογίας – συγγραφέας Λέων Ναρ δεν καταγράφει απλώς τη διαδρομή του Μάλαμα, αλλά τη φωτίζει μέσα από τους ίδιους τους στίχους του, με σεβασμό, ευαισθησία και διαρκή διάλογο.

Ο Μάλαμας, τραγουδοποιός υπαινικτικός και αυτοβιογραφικός, συχνά μελαγχολικός και στοχαστικός, μιλά για την πόλη και την αποξένωση, για την ήττα και την ελπίδα, με τρόπο που αποφεύγει τα μεγάλα λόγια — και ακριβώς γι’ αυτό συγκινεί βαθιά. Ο Ναρ, από την άλλη, ως συγγραφέας και αναγνώστης, ακούει τις λέξεις πέρα από τη μουσική τους. Βλέπει στο έργο του Μάλαμα μια διαρκή συνομιλία με την εποχή, με την κοινωνία, αλλά κυρίως με τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου.

Το αποτέλεσμα είναι ένα υβριδικό, προσωπικό, στοχαστικό βιβλίο. Όχι βιογραφία με την αυστηρή έννοια, ούτε θεωρητική ανάλυση. Μάλλον μια απόπειρα να χαρτογραφηθεί η ψυχή μέσα από τη γλώσσα — εκεί όπου η απλότητα συναντά την ποίηση και το λαϊκό τραγούδι γίνεται σιωπηλό αποτύπωμα της συλλογικής μνήμης.

Μέσα από τις συζητήσεις με τον Μάλαμα, τις παρατηρήσεις και τις λεπτές ερμηνείες του, ο Λέων Ναρ παραδίδει στον αναγνώστη ένα βιβλίο στοχασμού -μια διακριτική προσέγγιση σε έναν καλλιτέχνη που, χωρίς τυμπανοκρουσίες, κατάφερε να γίνει η φωνή όσων δεν φώναξαν ποτέ.

Με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου, την ερχόμενη Τρίτη 17 Ιουνίου, στις 19.30, στο μπαρ Σάρωθρον (Κατούνη 17, Λαδάδικα), στη Θεσσαλονίκη, ο συγγραφέας μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ γι’ αυτό το σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Σωκράτη Μάλαμα:

• To πρώτο εύλογο ερώτημα είναι πώς προέκυψε το βιβλίο…

– Και περιμένετε μια εύλογη απάντηση… Είναι σίγουρα πρόκληση να ξεχωρίζεις τους στίχους από τη μελωδία στη σύνθεση ενός τραγουδοποιού. Ο Σωκράτης, όπως κάθε τραγουδοποιός, γράφει για να τραγουδηθεί, ωστόσο αυτό δε σημαίνει (για μένα) ότι πολλοί στίχοι του δεν μπορούν να λειτουργήσουν αυτόνομα και στο χαρτί. Μήπως και άλλοι τραγουδοποιοί, όπως ο Λέοναρντ Κοέν ή και ο Μπομπ Ντύλαν, δε γράφουν ποίηση που τραγουδιέται; Σίγουρα θα πείτε πως είμαι υπερβολικός… Σίγουρα υπάρχει μια ενιαία διάσταση, μια ισορροπία ανάμεσα στις λέξεις και στη μουσική, ωστόσο τα τελευταία χρόνια, έχει φουντώσει η συζήτηση που εξετάζει τους στίχους των τραγουδιών ως ποίηση – προφανώς και υπάρχει συσχετισμός με την απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας στον Μπομπ Ντύλαν το 2016. Από εκεί ξεκίνησε η σκέψη να ασχοληθώ και να επιμείνω στην αξία των στιχουργημάτων που γράφουν τραγουδοποιοί. Αλλά μήπως και η αναγόρευση του Διονύση Σαββόπουλου σε επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 2017 δεν κινείται προς την ίδια κατεύθυνση;

– Τι είδους βιβλίο είναι το «Λέω παραμύθια να ξορκίσω το κακό»; και τι σημαίνει το «σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας» στον υπότιτλο;

Θα ξεκινήσω ανάποδα. Το βιβλίο δεν είναι σε καμιά περίπτωση μια φιλολογική μονογραφία για τους στίχους του Σωκράτη. Εκκινεί από τους στίχους του Μάλαμα αλλά διευρύνει την οπτική του, με τη συνέργεια και του ίδιου του Σωκράτη, (και τον ευχαριστώ θερμά γι’ αυτό) εξετάζοντας αφενός αρκετές άλλες πτυχές του συνολικού του έργου και αφετέρου ζητήματα σχετικά με το ελληνικό τραγούδι ευρύτερα. Δεν έχουμε εδώ την έκδοση απάντων του ποιητικού του corpus, ούτε η ανάλυση που επιχειρείται είναι εξαντλητική. Άλλωστε, έχω την πεποίθηση ότι η εξονυχιστική μελέτη των όποιων στίχων είναι τεχνητή διαδικασία, που πολλές φορές γίνεται με πολύ τυποποιημένο τρόπο, με αποτέλεσμα να χάνεται εν τέλει η επαφή με το ίδιο το στιχούργημα.

– Αν σας ζητούσε κανείς να περιγράψετε τους στίχους του Μάλαμα τι θα λέγατε;

Τα τραγούδια του Σωκράτη αποτυπώνουν συναισθήματα, αναμετρώνται με κοινωνικές και, άλλες φορές, με υπαρξιακές αγωνίες, περιγράφουν αδιέξοδα, σκιαγραφούν κοινωνικές καταστάσεις. Οι στίχοι του είναι υπαινικτικοί, σε βαθμό που, διαβάζοντάς τους, εντοπίζεις όχι ένα, αλλά πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης. Χαρακτηρίζονται από δωρική απλότητα, υπαρξιακή αγωνία και έντονο κοινωνικό προβληματισμό. Άλλοι στίχοι του είναι πιο βιωματικοί, στο επίκεντρό τους όμως είναι πάντα ο άνθρωπος. Κάποιες φορές οι μπαλάντες του αποτυπώνουν κοινωνικές αγωνίες, οι στίχοι του έχουν λογοτεχνική αξία συγκεφαλαιώνουν εικόνες, ώριμες και διεισδυτικές σκέψεις για βιώματα και υπαρξιακές αγωνίες. Η αποστροφή του για τη μεγαλούπολη είναι ακόμη μία βασική παράμετρος που καταγράφεται, πολλές φορές μάλιστα με βιωματικούς στίχους, σε πολλά από τα τραγούδια του τα οποία καταδεικνύουν επιτυχώς την αποξένωση στις καθημερινές σχέσεις. Άλλα τραγούδια του μιλούν για διαψεύσεις, αδιέξοδα, κοινά όνειρα, ενίοτε μάλιστα με μια μεταφυσική διάσταση που ξεπερνά την ατομική εμπειρία. Ο Μάλαμας δεν είναι χρονογράφος. Κανείς στιχουργός δεν καταγράφει απλώς την πραγματικότητα. Η ανάληψη προσωπικής ευθύνης, το πάθος και η αλήθεια, η κοινωνική παρέμβαση φαίνεται να είναι οι έννοιες που τον απασχολούν.

– Εσείς, προσωπικά, τι θα ξεχωρίζατε από τα τραγούδια του;

Το γεγονός ότι οι στίχοι του Μάλαμα βρίσκονται πάντα σε διαρκή διάλογο με την πραγματικότητα της εποχής, ενώ έντονος είναι συχνά και ο αυτοσαρκασμός. Πάντα με γλώσσα άμεση και ζωντανή, διαμορφώνει τάσεις, εμπνέει αντιδράσεις, ενίοτε πλάθει και συνειδήσεις. Το βλέμμα του είναι διεισδυτικό, ο στίχος του, ιδιαίτερα αιχμηρός, καυτηριάζει τις κοινωνικοπολιτικές καταστάσεις, αντικατοπτρίζει σκέψεις, συναισθήματα και αποτυπώνει πολλαπλές εκφάνσεις της κοινωνικής πραγματικότητας. Τι άλλο;

– Πώς θα «συστήνατε» τον Μάλαμα σε κάποιον -α που δεν έχει έρθει σε επαφή με το έργο του;

Θα έλεγα ότι στην περίπτωση του Σωκράτη επιβεβαιώνεται πως υπάρχουν άνθρωποι που, χωρίς να είναι ποιητές, προσεγγίζουν τον στίχο με τη σκευή της ποίησης. Στις λέξεις του αποκρυσταλλώνεται το μεγαλείο της απλότητας. Είναι τελικά ένας εμπνευσμένος story- teller, που στιγματίζει τη βαρβαρότητα της σύγχρονης αβίωτης πόλης με αυθόρμητο, αυθεντικό, εξαιρετικά καίριο τρόπο. Θα τόνιζα ότι από εκεί τελικά πηγάζει η σπάνιας έντασης διάδραση που έχει με το κοινό του. Κι αυτό διότι, ενώ οι εικόνες τις οποίες φιλοτεχνεί εκκινούν συχνά από προσωπικές του εμπειρίες, προκαλούν σκίρτημα στις ψυχές των ακροατών του, που ταυτίζονται μαζί του. Και όλα αυτά χωρίς περιττά ρητορικά τερτίπια και συναισθηματικές εξάρσεις, χωρίς εξεζητημένες λέξεις και πολύπλοκα σχήματα, απλώς σε μια εξομολογητική ατμόσφαιρα και στο πλαίσιο μιας απόλυτα ισορροπημένης επικοινωνίας του «ποιητικού εγώ» με την κοινωνία.

– Τι σας άφησε αυτό το βιβλίο, η επαφή με τον ίδιο;

Τα τραγούδια του αλλά και οι συναντήσεις που είχα μαζί του με έκαναν να συνειδητοποιήσω ότι δε γίνεται να αφηγηθούμε τις ανθρώπινες εμπειρίες χρησιμοποιώντας μόνο ρεαλιστικά μέσα. Η σύνθεση ενός τραγουδιού προϋποθέτει να σκέφτεσαι αλλά και να αφηγείσαι στον εαυτό σου κάποιες σκηνές. Είναι ένας εσωτερικός διάλογος, παράλληλα όμως το τραγούδι έχει τη δική του ενέργεια. Ο Μάλαμας συγκαταλέγεται στους δημιουργούς, συνθέτες, τραγουδοποιούς, ποιητές και στιχουργούς στους οποίους οφείλουμε τη συνέχεια του λαϊκού μας τραγουδιού. Κατάλαβα καλά, συνομιλώντας μαζί του, ότι η δημιουργία είναι συνομιλία με τις ρωγμές μας. Και έχω την πεποίθηση ότι ο Σωκράτης συνομίλησε πολλές φορές με τις δικές του ρωγμές. Για μένα οι λέξεις είναι πάντα το προκείμενο (για τον Σωκράτη σίγουρα και η μελωδία). Γράφοντας το βιβλίο αλλά και ακούγοντάς τον να μου απαντά στα ερωτήματα που του έθετα, επιβεβαίωσα ότι κάθε τραγούδι, με βάση τις επιρροές που έχει ο κάθε δημιουργός, είναι ένα έργο που το «υπογράφουν» πολλοί. Διακειμενικές αναφορές έχουν τα περισσότερα τραγούδια· το στοίχημα είναι κάθε τραγούδι να έχει τον δικό του χαρακτήρα, αλλιώς οι εικόνες, οι γνώσεις και τα βιώματα από τα οποία αντλεί έμπνευση ο δημιουργός δε θα είχαν αξία, αν δεν υπήρχε και η δική του οπτική. Στα τραγούδια του Μάλαμα υπάρχει άλλες φορές συναισθηματική εκκρεμότητα, άλλες κεκαλυμμένη απορία και άλλες πάλι ειρωνική ανασφάλεια. Εικόνες που σημάδεψαν ανεξίτηλα το συλλογικό υποσυνείδητο τόσο της εποχής του όσο, νομίζω, και της επόμενης.

Σ.Παπ.

ΑΠΕ – ΜΠΕ

Το βιβλίο είναι των εκδόσεων ΠΑΤΑΚΗ

Η άγνωστη ρωμιοσύνη

Λαϊκός πολιτισμός και παράδοση στη Βόρειο Ήπειρο

Θωμάς Στεργιόπουλος 

Από τις εκδόσεις ΡΟΕΣ και στη σειρά «Δοκίμια» κυκλοφορεί σε νέα –αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη– έκδοση (1η έκδοση: Τροχαλία, 1997) το βιβλίο του Θωμά Στεργιόπουλου με τίτλο Η άγνωστη ρωμιοσύνη: Λαϊκός πολιτισμός και παράδοση στη Βόρειο Ήπειρο.

Το βιβλίο περιλαμβάνει 16 λαογραφικά δοκίμια, που καλύπτουν πολλές και διαφορετικές πτυχές του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού στη Βόρεια Ήπειρο. Όπως σημειώνει ο συγγραφέας: «Πέρα απ’ τις κοινές για όλον τον ελληνισμό λαογραφικές καταβολές, ο βορειοηπειρωτικός ελληνισμός δημιούργησε μια δική του παράδοση, έναν λαϊκό πολιτισμό που προσδιορίζεται απ’ τον γεωγραφικό του χώρο, τις αντίξοες συνθήκες και την ψυχική του ιδιομορφία. Είναι μια ντόπια παράδοση που εκτείνεται σε όλο το φάσμα της λαογραφίας, αρχίζοντας απ’ τα δημοτικά τραγούδια, τις παροιμίες, τους θρύλους, τις λαοσοφικές εκφράσεις, τα παραμύθια, τις παραδοσιακές φορεσιές… Στα δημιουργήματα αυτά βρίσκεται διάχυτο το τοπικό στοιχείο· είναι συνυφασμένα με την ιστορική πορεία και την ιδιοσυστασία του βορειοηπειρωτικού ελληνισμού. Ενός ελληνισμού αποκομμένου απ’ τον εθνικό κορμό και σε διαρκή δοκιμασία».

Η διατύπωση του συγγραφέα για την ιδιομορφία του βορειοηπειρωτικού ελληνισμού επιβεβαιώνεται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου. Τα γραπτά του βιβλίου, καρπός πάντοτε επιτόπιας λαογραφικής έρευνας,  προβάλλουν όλα μια άγνωστη για τους περισσότερους από εμάς ρωμιοσύνη – αρκεί, δε, η ενδεικτική αναφορά ορισμένων μόνο τίτλων των επιμέρους κειμένων για να καταδειχθεί το εύρος της θεματολογίας που καλύπτεται: «Ευωδιές και χρώματα απ’ το παλιό Δέλβινο», «Η εποποιία του ’40 στα βορειοηπειρώτικα τραγούδια», «Η κοιλάδα των θρύλων» (για την κοιλάδα της Παύλας), «Ο Χαλασμός» (για τα τραγικά γεγονότα του 1912-’13), «Το σκοτωμένο πανηγύρι του χωριού μου», «Τα δροβιανίτικα πηγάδια», «Τα αγιασμένα εργαστήρια του ψωμιού» (για τους παραδοσιακούς νερόμυλους), «Το τραγούδι των τοπωνυμιών», «Οι φωτογράφοι της Γριάζανης» κ.ο.κ.

Μέσα από μια γλώσσα θερμή, ποιητική, ο Θωμάς Στεργιόπουλος ανοίγει ένα παράθυρο στην άγραφτη ιστορία, τα πάθη και τον ψυχικό πλούτο του βορειοηπειρωτικού ελληνισμού, ενός «εκτός συνόρων» ελληνισμού, άγνωστου και εν πολλοίς σήμερα λησμονημένου.

Το βιβλίο της Μιρέλλας Καλοστύπη περιλαμβάνει δύο θεατρικά της έργα: Τελευταίο φιλί ή Παίξε και Οι λεμονιές στην πίσω αυλή.

Στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου προσθέσαμε το σενάριο μιας ταινίας μικρού μήκους με τίτλο: “Μολυσματικές καταστάσεις”, που έδωσε και τον τίτλο στην έκδοση, δεδομένου ότι και τα θεατρικά έργα της σε ανθρώπινες “μολυσματικές καταστάσεις” αναφέρονται.

Το εξώφυλλο κοσμεί ένα εικαστικό έργο της Μιρέλλας “Ο θεός Διόνυσος”.

Η πρώτη παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει την Κυριακή, 8 Ιουνίου, σε ένα όμορφο καφέ μπαρ ΔΡΑΧΜΗ, στο κέντρο της Αθήνας, πίσω από την Παλαιά Βουλή.

Οι παλιοί φίλοι ας ξανασυναντηθούν.

«Ένα γράμμα αγάπης προς την ανθρωπότητα και τον πλανήτη μας, αλλά κι ένα βιβλίο που αναγνωρίζει, με βαθιά συγκινητικό τρόπο, την αξία κάθε ανθρώπινης ζωής» (Επιτροπή βραβείου Booker 2024). Από τη Βρετανίδα Σαμάνθα Χάρβεϊ (γενν. 1975), που χαρακτηρίστηκε «Μέλβιλ των ουρανών» (The New Yorker).

Το τραύμα μάς αφορά όλους. Είτε προκύπτει από ένα οδυνηρό γεγονός είτε από συσσωρευμένο άγχος, αφήνει ανεξίτηλα ίχνη στον εγκέφαλο με τον χρόνο. Η Δρ Tracey Shors, διακεκριμένη νευροεπιστήμονας, μελετά το τραύμα – πώς μπορεί να προκύψει ανά πάσα στιγμή από μεγάλα ή μικρά γεγονότα και να επανεμφανιστεί με τη μορφή αναμνήσεων, δημιουργώντας νέες καταγραφές που δυσκολεύουν την αποδέσμευσή μας.
Η Δρ Shors τονίζει ότι οι γυναίκες έχουν τριπλάσιο κίνδυνο διάγνωσης με μετατραυματικό στρες λόγω βιολογικών και κοινωνικών παραγόντων, καθιστώντας κρίσιμη την κατανόηση των αναγκών τους. Οι μακροχρόνιες επιπτώσεις του τραύματος περιλαμβάνουν εθισμό, άγχος, κατάθλιψη και μετατραυματικό στρες. Η έρευνα της Δρος Shors προσφέρει ελπίδα με καινοτόμες προσεγγίσεις, όπως το MAP Training, που συνδυάζει ψυχική και σωματική άσκηση, μειώνοντας τις αρνητικές σκέψεις και ενισχύοντας την επεξεργασία του τραύματος. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Η Tracey Shors είναι νευροεπιστήμονας και διακεκριμένη καθηγήτρια στη συμπεριφορική νευροεπιστήμη, τη νευροεπιστήμη συστημάτων και την ψυχολογία καθώς και μέλος του Κέντρου Συνεργατικής Νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο Rutgers. Σήμερα είναι αντιπρόεδρος και διευθύντρια μεταπτυχιακών σπουδών στο τμήμα ψυχολογίας.

 συγγραφέας, Κοψαχείλης Βασίλης, εκδόσεις Παπαδόπουλος 

Η Γεω-επιχειρηματικότητα είναι μια νέα έννοια στη διεθνή πολιτική. Περιγράφει την ικανότητα ξεχωριστών ανθρώπων να καινοτομούν, συνδυάζοντας την οικονομική ισχύ με την κυριαρχία Μεγάλων Ιδεών στην παγκόσμια σκηνή.

Ως έννοια έρχεται να συμπληρώσει τις παλαιότερες της γεωπολιτικής και της γεωοικονομίας στη γεω-στρατηγική ανάλυση.

Ως φαινόμενο έχει βαθιές ρίζες στην ιστορία.

Οι γεω -επιχειρηματίες εμφανίζονταν σε κομβικές στιγμές και άλλαζαν τη ροή των πραγμάτων. Έτσι και σήμερα, οι γεω-επιχειρηματίες έρχονται με μια επαναστατική ατζέντα στην οποία, κράτη, αγορά και κοινωνίες δύσκολα θα προσαρμοστούν. Αθέατα οικοδομούν έναν νέο κόσμο ασύλληπτων προκλήσεων, που ξεπερνά τα γνωστά σημερινά όρια. Όλα και όλοι θα δοκιμαστούν σε νέους ανταγωνισμούς κυριαρχίας.

Το βιβλίο Γεω-επιχειρηματίες: Από τον Ιάσονα στον Έλον Μασκ φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα εναλλακτικό οικοδόμημα σκέψης για το χθες, το σήμερα και το αύριο της παγκόσμιας πολιτικής, της οικονομίας και των συνθηκών ζωής που πιθανόν θα αντιμετωπίσουμε!

Νέο βιβλίο αποκαλύπτει τα μυστικά της «τσαρίνας χωρίς στέμμα». Εχει παντρευτεί τον Πούτιν η Αλίνα Καμπάεβα;

Céline Nony
Alina
Η κρυφή αγάπη του Πούτιν
Είναι η πιο μυστηριώδης γυναίκα στη Ρωσία. Ένα κρατικό μυστικό.
Το όνομά της είναι Αλίνα Καμπάεβα και είναι 40 ετών. Λατρεμένη στην πατρίδα της, παγκόσμιο αστέρι στη ρυθμική γυμναστική και τον αθλητισμό, έχει πλέον σχεδόν εξαφανιστεί από τη δημοσιότητα για να ζήσει παρασκηνιακά στο Κρεμλίνο, στη σκιά του Βλαντιμίρ Πούτιν, του κυβερνήτη όλης της Ρωσίας.

Εκεί, ένας άγραφος κανόνας, γνωστός σε όλους, απαγορεύει κάθε αναφορά σε αυτή την ερωτική ιστορία.

Η Αλίνα Καμπάεβα συστήθηκε στον Βλαντιμίρ Πούτιν το 2001. Ήταν μια συνάντηση που ενορχήστρωσε η προπονήτριά της Ιρίνα Βίνερ, παντρεμένη με τον ολιγάρχη Αλίσερ Ουσμάνοφ. Όπως και η προστατευόμενή τους, και οι δύο κατάγονται από το Ουζμπεκιστάν.
Εκλεγμένη στην Κρατική Δούμα μετά την αποχώρησή της από τον αθλητισμό και τώρα πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της NMG – μιας ισχυρής εταιρείας εκμετάλλευσης μέσων ενημέρωσης υπέρ της εξουσίας – η Αλίνα Καμπάεβα είναι η τέλεια ενσάρκωση των αξιών της Ρωσίας του Πούτιν: λατρεία της ατομικής επιτυχίας και εξύψωση της κοινωνικής αναρρίχησης, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ανάμειξη επιχειρήσεων, αθλητισμού, χρήματος και πολιτικής…

Μια άνευ προηγουμένου έρευνα για την πιο μυστικοπαθή προσωπικότητα της Ρωσίας.

Στο όνομα του Ιησού και των μεταρρυθμίσεων

Δρακονταειδής Φίλιππος ΤΑ ΝΕΑ