Οι πρεσβείες στην Αθήνα μετέδιδαν συνεχώς τις τελευταίες ημέρες τις δημοσκοπήσεις με σκοπό να διαμορφωθούν εκτιμήσεις για τρεις βασικές παραμέτρους με βάση τις οποίες θα καθοριστεί και η στάση των εταίρων. Κατά πόσον θα υπάρξει αυτοδύναμη κυβέρνηση ή κυβέρνηση συνεργασίας, ποια κόμματα θα μετέχουν στην τελευταία και τέλος την περίπτωση αδυναμίας σχηματισμού κυβέρνησης, η οποία πάντως σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις δεν ήταν το πιθανότερο σενάριο.
Διπλωματικές πηγές με γνώση των όσων συζητούνται στις Βρυξέλλες, έλεγαν ότι σε περίπτωση κυβέρνησης συνεργασίας, ο πιο «δύσκολος» συνδυασμός θεωρείται εκείνος του ΣΥΡΙΖΑ με τους ΑΝΕΛ και πιο ευνοϊκός εκείνος μιας κυβέρνησης με κορμό το ΣΥΡΙΖΑ και συμμετοχή των κομμάτων κεντροαριστεράς (Ποτάμι, ΠΑΣΟΚ, Κίνημα).
Η εκτίμηση είναι πάντως ότι το πρώτο μήνυμα που θα μεταδώσουν προς την Αθήνα την επομένη των εκλογών θα είναι στο ίδιο μήκος κύματος των δηλώσεων που επαναλαμβάνονταν στερεότυπα τις τελευταίες ημέρες, δηλαδή ότι θα πρέπει να τηρηθούν οι δεσμεύσεις, να ολοκληρωθεί η αξιολόγηση του προγράμματος η οποία διεκόπη λόγω των πρόωρων εκλογών και να συνεχιστούν οι μεταρρυθμίσεις.
Πηγές από τις Βρυξέλλες, πάντως, έλεγαν ότι είναι απαραίτητο να δοθεί περαιτέρω χρόνος για τη συνεννόηση Ελλάδας – Δανειστών και το κρίσιμο ζήτημα είναι σε ποιο πλαίσιο θα γίνει αυτό, καθώς από την πλευρά του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις προηγείται και θα κληθεί να σχηματίσει κυβέρνηση, δεν θα γίνει αποδεκτό να συνεχιστεί η συζήτηση του προηγούμενου προγράμματος, με βάση τα αντίστοιχα προαπαιτούμενα.
Αντίθετα, προωθείται ένα διαφορετικό σχέδιο, το οποίο προβλέπει ότι αφενός θα ζητηθεί χρόνος για να διεξαχθούν διαπραγματεύσεις αλλά η προηγούμενη «συζήτηση» για το πρόγραμμα δεν έχει νόημα να συνεχιστεί, δεδομένου ότι υπάρχει νέα κυβέρνηση, νέα κατάσταση, αλλά και νέα οικονομικά δεδομένα.
Το οικονομικό επιτελείο του κόμματος, μάλιστα, σκοπεύει να καταθέσει ένα νέο σχέδιο ανασυγκρότησης της ελληνικής οικονομίας προς συζήτηση το, οποίο θα βασίζεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, με τήρηση των δημοσιονομικών κανόνων, αλλά διαφορετικούς στόχους για τα οικονομικά μεγέθη, ενώ θα δίνει έμφαση και στην ανάγκη μεταρρυθμίσεων, αλλά με διαφορετικό περιεχόμενο από εκείνο της τρόικας , καθώς θα εστιάζει στην αντιμετώπιση της διαφθοράς και της διαπλοκής και όχι βέβαια στις ιδιωτικοποιήσεις.
Στο ΣΥΡΙΖΑ εκτιμούν ότι στη βάση αυτή μπορεί να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο αρχικής συνεννόησης, έτσι ώστε να δοθεί και ο απαραίτητος χρόνος για να γίνει η διαπραγμάτευση, ιδιαίτερα καθώς στο πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ θα υπάρχουν σημεία που θεωρούνται σημαντικά και για τους εταίρους όπως οι ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί, αλλά και για τις μεταρρυθμίσεις του κράτους στις οποίες δίνει μεγάλη σημασία το ΔΝΤ.
Αναμένεται ότι η Γερμανία θα είναι στην σκληρή γραμμή, όπως άλλωστε έχει προϊδεάσει τις τελευταίες ημέρες ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε με τις δηλώσεις του, ενώ σταθερή στην ανάγκη σεβασμού των συμφωνηθέντων αναμένεται να είναι και η Κομισιόν.
Έτσι, με ενδιαφέρον αναμένονται οι δηλώσει ς από την Ιταλία και τη Γαλλία και ιδιαίτερα οι αποχρώσεις που θα υπάρξουν, καθώς εκεί θα φανούν οι εσωτερικοί συσχετισμοί και ποια περιθώρια θα αφήσουν για τις ελληνικές κινήσεις.

Ο Γάλλος επίτροπος τόνισε ότι μιλάει «κάθε μέρα» με τον πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά, τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Ευάγγελο Βενιζέλο αλλά και την επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) Κριστίν Λαγκάρντ σχετικά με την κατάσταση στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με τον Πιέρ Μοσκοβισί, ο Αντώνης Σαμαράς γνωρίζει ότι μόνο εάν υλοποιήσει τα συμπεφωνημένα και αποδεχθεί νέες «υποχρεώσεις» πρόκειται να λάβει περαιτέρω βοήθεια. Κοινός στόχος είναι να μπορεί και πάλι η Ελλάδα να σταθεί στα πόδια της, «αλλά είμαστε σύμφωνοι ότι η Ελλάδα χρειάζεται περαιτέρω βοήθεια, αν μη τι άλλο και για να προστατευθεί η Ευρωζώνη, ανέφερε ο επίτροπος.

Τόνισε δε, ότι η επιθυμία της Αθήνας για αποχώρηση του ΔΝΤ δεν μπορεί να εκπληρωθεί. «Το ΔΝΤ πρέπει να παραμείνει, το χρειαζόμαστε για την αξιοπιστία των μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με την Süddeutsche Zeitung η Ε.Ε. επείγεται να «κλείσει» το ελληνικό ζήτημα τις επόμενες μέρες. «Αν δεν τα βρούμε επιτέλους με τους Έλληνες, την 1η Ιανουαρίου μας περιμένει μία νέα ευρω-κρίση», τονίζουν πηγές από ευρωπαϊκούς διαπραγματευτικούς κύκλους στη γερμανική εφημερίδα.

Ο ίδιος ο Μοσκοβισί δηλώνει ότι προφανώς «θα υπάρξει μία παράταση και μετά την Πρωτοχρονιά», εννοώντας προφανώς την «τεχνική παράταση» του ελληνικού προγράμματος. Επιπλέον, ο επίτροπος Νομισματικών Υποθέσεων επιβεβαιώνει την πρόθεση της Κομισιόν να συμφωνήσει σε μία «προληπτική γραμμή πίστωσης» προς την Ελλάδα.

Απαραίτητη η συγκατάθεση της Bundestag

Η Süddeutsche Zeitung επισημαίνει ότι η παράταση του ελληνικού προγράμματος προϋποθέτει την έγκριση της γερμανικής Βουλής (όπως άλλωστε και άλλων κοινοβουλίων στην Ευρωζώνη) και έχουν ήδη λάβει σχετική ειδοποίηση οι επικεφαλής των κοινοβουλευτικών ομάδων στην Bundestag. Η σχετική ψηφοφορία θα μπορούσε να γίνει στις 19 Δεκεμβρίου, τελευταία προγραμματισμένη ημέρα συνεδριάσεων πριν από τις διακοπές των Χριστουγέννων.

Ωστόσο, αν δεν υπάρξει άμεση συμφωνία με την τρόικα για την αξιολόγηση του ελληνικού προγράμματος, δεν αποκλείεται ακόμα και μία έκτακτη συνεδρίαση μεταξύ Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς. Βεβαίως μία τέτοια απόφαση «μάλλον δεν εντείνει τον ενθουσιασμό των βουλευτών για περαιτέρω βοήθεια προς της Ελλάδα», τονίζει η Süddeutsche Zeitung.

Από την άλλη πλευρά θεωρείται μάλλον απίθανο να απορρίψει η Bundestag την παράταση του ελληνικού προγράμματος. Άλλωστε τα δύο προγράμματα βοήθειας προς την Ελλάδα που έχουν ήδη εγκριθεί προβλέπουν συνολικά 240 δισ. ευρώ και η γερμανική κυβέρνηση θεωρεί ότι «10 ή και 12 δισ. επιπλέον θα ήταν το μικρότερο κακό σε σύγκριση με μία πιθανή αποτυχία των μεταρρυθμίσεων», επισημαίνει η Süddeutsche Zeitung. Πόσο μάλλον, όταν «η Ελλάδα αρχίζει επιτέλους να ανακάμπτει οικονομικά μετά από έξι χρόνια ύφεσης».

Πηγή: Deutsche Welle

Η κυβέρνηση, η αντιπολίτευση ή η τρόικα; Θα φταίνε οι πολιτικοί, οι κρατικοί θεσμοί και οι λειτουργοί τους ή οι ψηφοφόροι; Θα φταίει «το πρόγραμμα» ή η ελλιπής εφαρμογή του; Οι πρωταγωνιστές θα μπορούσαν να κάνουν περισσότερα ή μήπως έπρεπε να κάνουν λιγότερα; Δηλαδή, μήπως η «προσαρμογή» ήταν πολύ βίαιη, προκαλώντας μια ύφεση η οποία, με τη σειρά της, παγίδευσε τη χώρα σε μια μαύρη τρύπα χρέους και δυστυχίας; Από την άλλη, μήπως έπρεπε να είχαν προηγηθεί μεταρρυθμίσεις που θα είχαν στόχο να αξιοποιήσουν με τον καλύτερο τρόπο τις θυσίες που κάναμε, να βοηθούσαν στην εξοικονόμηση πόρων χωρίς να καταστρέφουν κοινωνικές δομές, να προωθούσαν την ανάπτυξη;

Πέντε χρόνια αφότου η Ελλάδα βρέθηκε σε αδιέξοδο και αναγκάστηκε να ζητήσει τη βοήθεια των εταίρων της στην Ε.Ε. και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, και ενώ φαίνεται να τελειώνει μια εξάχρονη βαθιά ύφεση, είναι θλιβερό ότι ακόμη δεν αισθανόμαστε ότι βγήκαμε από την τρικυμία και μπορούμε να χτίσουμε σε σταθερό έδαφος. Γι’ αυτό προκύπτουν τόσα ερωτήματα: με την κυβέρνηση να προειδοποιεί ότι όσα κερδήθηκαν κινδυνεύουν να χαθούν και με την αντιπολίτευση να ισχυρίζεται πως μόνη σωτηρία είναι η ακύρωση όσων έγιναν τα τελευταία χρόνια, και οι δύο μαζί καλλιεργούν ένα κλίμα αβεβαιότητας και ματαιότητας. Είναι επιτακτική η ανάγκη να αρχίσουν τα κόμματά μας να δείχνουν ότι εστιάζουν στα προβλήματα του τόπου και όχι μόνο στο πώς θα κερδίσουν πόντους το ένα εναντίον του άλλου – όπως συνηθίζεται εδώ και πολλά χρόνια.

Οι εταίροι μας στην Ε.Ε., η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το ΔΝΤ οφείλουν να γνωρίζουν μια μεγάλη αλήθεια, η οποία κάποιες στιγμές τούς ξεφεύγει μέσα στην ατελείωτη διαπραγμάτευση με τις ελληνικές κυβερνήσεις, όπου συχνά η τρόικα πρέπει να επιμένει στα ήδη συμπεφωνημένα: έχουν και αυτοί μια μεγάλη ευθύνη για το τι θα συμβεί στην Ελλάδα. Οσο κι αν πιστεύουν ότι έχουν απαγκιστρώσει τις δικές τους τράπεζες και τις δικές τους οικονομίες από την Ελλάδα, η χώρα μας έχει ακολουθήσει τις δικές τους επιταγές για να σωθεί. Είτε η Ελλάδα βοήθησε επαρκώς στη διάσωσή της είτε όχι, αυτός που αναλαμβάνει τη διάσωση οφείλει να γνωρίζει τις αδυναμίες και τις ανάγκες αυτού που πάει να βοηθήσει. Πρέπει να ξέρει πόσο να σπρώξει και πόσο να χαλαρώσει το σχοινί. Εάν η διάσωση αποτύχει, θα είναι επειδή η Ευρώπη και οι μηχανισμοί της απέτυχαν. Τότε η Ε.Ε. και το ΔΝΤ θα πρέπει να απαντήσουν στο ερώτημα: «Ποιος έχασε την Ελλάδα;».

Εάν η Ελλάδα δεν μπορεί να κρατηθεί μέσα στην Ευρωζώνη, στο εξωτερικό οι λεπτομέρειες των αιτιών θα απασχολούν μόνο ειδικούς μελετητές, όσων ενδιαφέρονται για τις αιτίες μιας τόσο μεγάλης αποτυχίας. Θα απασχολούν, όμως, και όλους τους Ελληνες. Επειδή, στο τέλος, όποιος και αν φταίει, όσο και αν κατηγορούμε ο ένας τον άλλον και όλοι μαζί «τους ξένους», εμείς οι Ελληνες θα πρέπει να ζήσουμε με τις συνέπειες της αποτυχίας. Και όσο έχουμε ελπίδες ακόμη, ας μην ξεχνάμε τους κινδύνους.

Καθημερινή

Το ΔΝΤ θα συνεχίσει να έχει ρόλο στα ελληνικά δρώμενα και μετά την 1η Ιανουαρίου 2015, έστω και εάν αυτός θα θεωρείται πιο «υποβαθμισμένος» σε σύγκριση με τα ισχύοντα σήμερα.

real.gr

Στην κυβέρνηση εκτιμούν -και ελπίζουν- ότι η τριμερής «τα βάζει όλα στο τραπέζι», ώστε εν συνεχεία να «μαλακώσει».

Ωστόσο, δεν μπορούν να εκτιμήσουν με βεβαιότητα πού θα καθίσει η διαπραγμάτευση, αφενός επειδή πρόκειται για το νέο έλεγχο και αφετέρου επειδή πάνω στα στοιχεία που θα προκύψουν θα δομηθεί το νέο Μνημόνιο.

Από την πλευρά τους, οι δανειστές, προκειμένου να επιστρέψει η τρόικα, επιμένουν στην απαίτησή τους για υλοποίηση όλων των εκκρεμοτήτων.

Ιδίως το ΔΝΤ, απαιτεί άμεση αντιμετώπιση και του ασφαλιστικού και του εργασιακού, γεγονός που -μαζί με τις αποφάσεις του Eurogroup περί της «ενισχυμένης προληπτικής πιστωτικής γραμμής»- καθιστά ιδιαίτερα δύσκολο το πολιτικό περιβάλλον για την κυβέρνηση, ιδίως ενόψει της Προεδρικής εκλoγής.

Αν ξεφύγουμε όμως από τον (απαισιόδοξο) επαρχιωτισμό μας θα πρέπει να παρατηρήσουμε κάτι άλλο. Οι χώρες στις οποίες οι κάτοικοί τους δηλώνουν ότι «τα πράγματα πάνε καλά», είναι λίγες. Είναι δε οι χώρες οι οποίες τώρα οδεύουν προς τον καπιταλισμό: στην Κίνα μόνο 8% δηλώνουν ότι τα πράγματα πάνε σε λάθος κατεύθυνση, στο Βιετνάμ 12%, η Ρωσία 38% κ.ά.

Στην καπιταλιστική Δύση

Στις ώριμες καπιταλιστικές περιοχές, δηλαδή στη Δύση, κυριαρχεί η απαισιοδοξία. Δεν αναφερόμαστε μόνο σε εκείνες που έχουν μνημόνιο ή αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα· δυσαρεστημένοι δηλώνουν 91% των Ισπανών, 90% των Ιταλών, 77% των Γάλλων. Μόνο ένας στους τρεις Αμερικανούς πιστεύει ότι η χώρα του κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, ενώ οι Βρετανοί είναι κάπως πιο αισιόδοξοι (43%). Γενικώς πάντως στις ανεπτυγμένες χώρες (με εξαίρεση τη Γερμανία) υπάρχει δυσθυμία για το μέλλον, σε αντίθεση με τις αναπτυσσόμενες· ακόμη και στη Νικαράγουα το 50% του πληθυσμού περιμένει ότι το μέλλον θα είναι καλύτερο.

Σύμφωνα με τους συντάκτες της έρευνας «έξι χρόνια μετά την παγκόσμια κρίση και εν μέσω μιας άνισης ανάκαμψης οι λαοί του κόσμου παραμένουν μελαγχολικοί. Στα περισσότερα έθνη οι πολίτες λένε ότι η χώρα τους κινείται σε λάθος κατεύθυνση και οι περισσότεροι υποστηρίζουν ότι η οικονομία είναι σε κακή κατάσταση, σύμφωνα με την έρευνα του Pew Research Center που έγινε σε 44 χώρες και στην οποία απάντησαν 48.643 άτομα. Το 60% των ερωτηθέντων παγκοσμίως λέει ότι η οικονομία τους δεν πάει καλά. Το ποσοστό αυτό συμπεριλαμβάνει το 64% όσων ζουν σε ανεπτυγμένες χώρες και το 59% όσων είναι σε αναπτυσσόμενες χώρες. Μόνο στις αναδυόμενες οικονομίες υπάρχει κάποια ικανοποίηση για την οικονομική κατάσταση: το 51% των ερωτηθέντων απάντησε ότι η οικονομία πάει καλά… Αν το δούμε περιφερειακά ένα ποσοστό 88% των Ευρωπαίων λένε ότι η οικονομία τους δεν πάει καλά, όπως και το 76% των κατοίκων της Μέσης Ανατολής και το 60% της Λατινικής Αμερικής. Οι Αφρικανοί είναι διχασμένοι με 51% να βλέπουν τις οικονομίες τους να πηγαίνουν καλά και 47% να πηγαίνουν άσχημα. Οι πιο αισιόδοξοι είναι οι Ασιάτες, το 63% των οποίων θεωρούν ότι οι οικονομίες τους πάνε καλά…».

Αν και για το 2015 το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο περιμένει 4% ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας (2,4% στις ανεπτυγμένες και 5,2% στις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες), η απαισιοδοξία για τις οικονομικές προοπτικές παραμένει. Για τον επόμενο χρόνο, οι Ελληνες κρατούν τα ηνία του πεσιμισμού και σε ό,τι αφορά την οικονομία: Το 53% λέει ότι θα είναι χειρότερα τα πράγματα (19% καλύτερα). Δεύτεροι έρχονται οι Γάλλοι (48% λένε χειρότερα), οι Λιβανέζοι (46%) και οι Παλαιστίνιοι (44%).

Πολιτική ρευστότητα

Αυτή η καθολική δυσθυμία μπορεί να είναι αίτιο της πολιτικής ρευστότητας που επικρατεί στις ανεπτυγμένες χώρες και κάθε ηγέτης μετά την πάροδο μικρού χρονικού διαστήματος μοιάζει ανεπαρκής. Πηγή της δε πιθανότατα είναι η ανασφάλεια που νιώθει ο πληθυσμός, ειδικά εκείνοι που κατά κανόνα ψηφίζουν και μετέχουν ενεργά στις πολιτικές διεργασίες, δηλαδή η μεσαία τάξη.

Ο στρατηγικός αναλυτής και ιστορικός Εντουαρντ Λούτβακ αποδίδει αυτή την ανασφάλεια στον «τούρμπο καπιταλισμό», όπως βάφτισε το υπάρχον οικονομικό σύστημα σε ένα σημαντικό του βιβλίο και τιτλοφορήθηκε στα ελληνικά επί το… αριστερότερον «Αχαλίνωτος καπιταλισμός. Νικητές και ηττημένοι της παγκόσμιας οικονομίας» (εκδ. Α.Α. Λιβάνη).

«Εχει παρατηρηθεί από παλιά», γράφει το ανώτατο στέλεχος του Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών της Ουάσιγκτον, Εντουαρντ Λούτβακ, «ότι η αμερικανική εκδοχή του καπιταλισμού-στροβίλου που ωθείται από την τεχνολογία καταδικάζει τους λιγότερο ειδικευμένους εργαζόμενους σε μια ζωή στάσιμων ή συνεχώς μειούμενων εισοδημάτων… Αυτό όμως που δεν έχει υπολογιστεί, ούτε προς τις φανερές επιπτώσεις του, είναι το γεγονός ότι η αναστάτωση και η αποδιοργάνωση που επιφέρει ο καπιταλισμός-στρόβιλος, με τις επιταχυνόμενες διαρθρωτικές αλλαγές του, καταδικάζει πολλούς εργαζόμενους Αμερικανούς, ανεξαρτήτως επαγγελματικών ικανοτήτων και ειδίκευσης, σε μια ζωή χρόνιας οικονομικής ανασφάλειας. Καθώς ολόκληρες βιομηχανίες ακμάζουν και παρακμάζουν με ρυθμό απείρως γρηγορότερο απ’ ό,τι στο παρελθόν, και εταιρείες επεκτείνονται, συρρικνώνονται, συγχωνεύονται, διασπώνται, πραγματοποιούν απολύσεις και αναδιοργανώνονται με πρωτοφανή ταχύτητα, όλοι οι υπάλληλοί τους –με εξαίρεση εκείνους που βρίσκονται στα ανώτατα διοικητικά επίπεδα– πρέπει να πηγαίνουν κάθε μέρα στη δουλειά τους μη γνωρίζοντας αν θα το κάνουν και την επομένη. Κι αυτή η αβεβαιότητα εξακολουθεί να υπάρχει ακόμη κι όταν η ανεργία είναι κάτω από 5%, πράγμα που συμβαίνει σήμερα, διότι η προοπτική της ανεύρεσης οποιασδήποτε εργασίας δεν είναι καθόλου καθησυχαστική σε σχέση με την ασφάλεια που αισθάνεται κανείς όταν ξέρει πως δεν πρόκειται να χάσει τη δουλειά του…».

Δημιουργική καταστροφή

«Η δημιουργική καταστροφή απαρχαιωμένων ειδικοτήτων, εμπορικών συναλλαγών, επιχειρήσεων και ολόκληρων βιομηχανιών, η οποία προκαλείται από τον ανταγωνισμό», σημειώνει ο Λούτβακ, «έχει πλέον την τάση να καλύπτει μονάχα ορισμένα χρόνια, αντί για μια – δυο γενιές (όπως παλιότερα)· μερικές φορές μάλιστα πολύ λίγα χρόνια. Ο ίδιος ταχύς ρυθμός μεταβολών που αυξάνει την παγκόσμια ευημερία, που επιτρέπει στα φτωχότερα έθνη και τις γεωγραφικές περιοχές να αναπτυχθούν και που ταυτόχρονα προσφέρει ευκαιρίες στα επιχειρηματικά μυαλά σε ολόκληρο τον κόσμο να δράσουν, από την άλλη πλευρά ξεπερνά, με πολύ σκληρό τρόπο, τα όρια προσαρμογής των ατόμων, των οικογενειών και των κοινοτήτων».

Γράφαμε και την προηγούμενη εβδομάδα ότι η μεγαλύτερη πρόκληση του επιταχυνόμενου καπιταλισμού είναι η δυνατότητα προσαρμογής των ατόμων στις απαιτήσεις του. Ο καπιταλισμός πέτυχε (και αντίπαλα σ’ αυτόν συστήματα απέτυχαν) γιατί είναι το μόνο σύστημα που μέχρι στιγμής ξέρουμε το οποίο όχι μόνον επιτρέπει, αλλά επιβραβεύει την καινοτομία και την αλλαγή προς το παραγωγικότερον. Η πρόοδος της τεχνολογίας, όμως, και κυρίως η δικτύωση του κόσμου επιτάχυνε αυτή τη διαδικασία τρομακτικά. Η επιτάχυνση κάνει μεγάλες μάζες πληθυσμού, ειδικά στη Δύση, να νιώθουν ότι απειλούνται από την πρόοδο. Αυτό δημιουργεί σε πρώτη φάση πολιτική ρευστότητα εντός του συντεταγμένου πολιτικού συστήματος και πιθανότατα μετά απόρριψη και καταφυγή (έστω ανέφικτη) σε αντιδραστικές λύσεις.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή της Κυριακής