Για όσους εργαστήκαμε επί χρόνια σε επαγγέλματα χωρίς πραγματικό ωράριο, όλα αυτά ακούγονται παράξενα οικεία. Στη δημοσιογραφία, για παράδειγμα, τα Σαββατοκύριακα, οι υπερωρίες και οι νυχτερινές βάρδιες θεωρούνταν σχεδόν αυτονόητα. Και σε περιόδους μεγάλων γεγονότων ή πολέμων, μπορούσες να δουλεύεις ολόκληρη τη νύχτα και το επόμενο πρωί να αρχίζεις πάλι από την αρχή. Τότε δεν το ονομάζαμε “επιβάρυνση της υγείας”. Το λέγαμε απλώς δουλειά.

Δεν είναι μόνο η νυχτερινή βάρδια. Σαββατοκύριακα, πολύωρη εργασία και ώρες που μας βγάζουν από τον φυσιολογικό ρυθμό της ζωής φαίνεται ότι αφήνουν το αποτύπωμά τους όχι μόνο στο σώμα, αλλά και στην ψυχική και οικογενειακή μας ζωή.

Υπάρχει μια φράση που έχουμε συνηθίσει να λέμε σχεδόν με υπερηφάνεια: «Δουλεύω πολλές ώρες». Κάποτε μάλιστα ακουγόταν σαν παράσημο. Σήμαινε εργατικότητα, φιλοδοξία, επαγγελματική αφοσίωση. Μόνο που το ανθρώπινο σώμα δεν φαίνεται να συμμερίζεται πάντοτε αυτή την άποψη. Η εργασία τη νύχτα, τα Σαββατοκύριακα, οι συνεχείς υπερωρίες αλλά ακόμη και τα ωράρια που αρχίζουν πολύ νωρίς το πρωί ή τελειώνουν αργά το βράδυ μπορεί, όταν γίνονται συστηματικά, να έχουν επιπτώσεις που ξεπερνούν κατά πολύ την απλή κούραση.

Ο γαλλικός οργανισμός ANSES, αρμόδιος μεταξύ άλλων για ζητήματα επαγγελματικής υγείας και ασφάλειας, επαναφέρει το θέμα στο προσκήνιο ζητώντας ουσιαστικά να αντιμετωπίζουμε τα λεγόμενα «άτυπα ωράρια» ως ζήτημα υγείας και όχι απλώς ως ζήτημα οργάνωσης της εργασίας.

Και εδώ βρίσκεται το ενδιαφέρον. Γιατί «άτυπο» δεν είναι μόνο το ωράριο του ανθρώπου που εργάζεται ολόκληρη τη νύχτα. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται η εργασία τα Σαββατοκύριακα, οι ημέρες που ξεπερνούν τις οκτώ ώρες ή οι εβδομάδες που υπερβαίνουν τις σαράντα, αλλά και οι βάρδιες πολύ νωρίς το πρωί ή αργά το βράδυ. Με άλλα λόγια, αφορά πολύ περισσότερους από όσους φανταζόμαστε.

Το σώμα δεν γνωρίζει – δεν αναγνωρίζει

Ο οργανισμός εκτιμά ότι τέτοια ωράρια αφορούν ένα πολύ μεγάλο μέρος του εργαζόμενου πληθυσμού — από υπαλλήλους και αυτοαπασχολούμενους μέχρι νοσηλευτές, φροντιστές, πωλητές, ταμίες, μάγειρες, σερβιτόρους, αρτοποιούς, αγρότες και εργαζομένους στη συντήρηση. Το πρόβλημα αρχίζει από κάτι εξαιρετικά απλό: τον ύπνο. Όταν ο χρόνος εργασίας συγκρούεται συστηματικά με το βιολογικό μας ρολόι, ο ύπνος γίνεται μικρότερος ή λιγότερο αναζωογονητικός. Η κόπωση συσσωρεύεται και το σώμα δεν προλαβαίνει να ανακάμψει. Αλλά η αλυσίδα δεν σταματά εκεί.

Οι επιστημονικές μελέτες που έχουν εξεταστεί συνδέουν τα άτυπα ωράρια με προβλήματα ύπνου και κόπωσης, μυοσκελετικές ενοχλήσεις και μεγαλύτερο κίνδυνο ατυχημάτων. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις επιβάρυνσης της ψυχικής υγείας, με αυξημένο άγχος και καταθλιπτικά συμπτώματα. Το «δουλεύω πολύ» επομένως δεν σημαίνει απλώς «κουράζομαι πολύ». Μπορεί να σημαίνει ότι δεν προλαβαίνω πλέον να αναρρώσω από την ίδια μου την καθημερινότητα.

Υπάρχει όμως και μια άλλη απώλεια

Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο στην προσέγγιση των Γάλλων επιστημόνων είναι ότι δεν εξετάζουν μόνο τι συμβαίνει στο σώμα του εργαζομένου. Εξετάζουν και τι συμβαίνει στη ζωή του. Γιατί ένας άνθρωπος που εργάζεται όταν οι υπόλοιποι ξεκουράζονται αρχίζει σταδιακά να ζει σε διαφορετικό χρόνο από την οικογένεια και τους φίλους του. Όταν δουλεύεις τα περισσότερα Σαββατοκύριακα, δεν χάνεις μόνο δύο ημέρες ανάπαυσης. Χάνεις το οικογενειακό τραπέζι. Μια έξοδο. Μια γιορτή. Τον χρόνο με τα παιδιά. Τη δυνατότητα να δεις φίλους που εργάζονται όταν εσύ είσαι ελεύθερος και είναι ελεύθεροι όταν εσύ εργάζεσαι.

Και αυτή η αποσύνδεση από τον κοινό κοινωνικό χρόνο μπορεί με τη σειρά της να επιβαρύνει την ψυχική υγεία. Δεν είναι κάτι που εμφανίζεται απαραίτητα από τη μια ημέρα στην άλλη. Συσσωρεύεται. Όπως ακριβώς συσσωρεύεται και το χρέος ύπνου.

Η εργασία μπήκε παντού

Υπάρχει βέβαια και κάτι ακόμη που αξίζει να προσθέσουμε στη συζήτηση. Τα όρια ανάμεσα στην εργασία και στον προσωπικό χρόνο έχουν γίνει πολύ πιο ασαφή. Το κινητό τηλέφωνο βρίσκεται δίπλα μας. Τα e-mails φτάνουν το βράδυ. Τα μηνύματα της δουλειάς εμφανίζονται την Κυριακή. Η τηλεργασία, που έδωσε μεγάλη ελευθερία σε εκατομμύρια ανθρώπους, έκανε ταυτόχρονα πολύ ευκολότερο να περάσει η εργασία μέσα στο σπίτι.

Και κάπως έτσι δημιουργήθηκε μια περίεργη κατάσταση: μπορεί να έχουμε φύγει από το γραφείο, αλλά το γραφείο δεν έχει φύγει από εμάς. Δεν είναι ακριβώς το ίδιο με τη νυχτερινή εργασία ή τη βάρδια του Σαββατοκύριακου. Είναι όμως μέρος της ίδιας μεγάλης συζήτησης: πού τελειώνει ο χρόνος της εργασίας και πού αρχίζει ο χρόνος της ζωής;

Να προστατευθεί ο χρόνος που δεν εργαζόμαστε

Η πρόταση του ANSES είναι σαφής: τα άτυπα ωράρια πρέπει, όπου είναι δυνατόν, να περιορίζονται. Και όταν η φύση της εργασίας δεν επιτρέπει κάτι τέτοιο —γιατί προφανώς τα νοσοκομεία, οι μεταφορές, η εστίαση ή πολλές άλλες υπηρεσίες δεν μπορούν να κλείνουν στις πέντε το απόγευμα— χρειάζονται καλύτερες δικλίδες προστασίας.

Ιατρική παρακολούθηση, ειδική μέριμνα για ευάλωτες ομάδες εργαζομένων, επαρκής χρόνος ανάπαυσης και κυρίως ένας σαφέστερος ορισμός του τι θεωρούμε επιβαρυντικό ωράριο.

Γιατί ίσως επί χρόνια συζητούσαμε κυρίως πόσο εργαζόμαστε. Η επιστήμη μας υποχρεώνει τώρα να κοιτάξουμε και κάτι άλλο: πότε εργαζόμαστε — και πόσο χρόνο αφήνουμε τελικά στον οργανισμό μας, στους ανθρώπους μας και στον ίδιο μας τον εαυτό για να ζήσουμε όταν η δουλειά τελειώνει.

Και εδώ θα μπορούσε κάλλιστα να εισέλθει στη συζήτηση το θέμα της τετραήμερης εργασίας: όχι απλώς ως ένα εργασιακό προνόμιο, αλλά ως ένας διαφορετικός τρόπος οργάνωσης του χρόνου, ώστε ακόμη και όταν προκύπτουν υπερωρίες ή νυχτερινές βάρδιες, να υπάρχει επαρκής χρόνος ανάπαυσης και αποκατάστασης για τον εργαζόμενο.

Οι πολλές ώρες εργασίας έχουν γίνει μέρος της καθημερινότητας για εκατομμύρια ανθρώπους. Ωστόσο υπάρχει μια σημαντική διαφορά μεταξύ του να εργάζεστε σκληρά και να είστε εθισμένοι στη δουλειά.

Πώς μπορείτε όμως να καταλάβετε αν έχετε ξεπεράσει τα όρια και έχετε αναπτύξει μια ανθυγιεινή σχέση με τη δουλειά; Υπάρχουν ορισμένα προειδοποιητικά σημάδια.

Η δουλειά σας κάνει να νιώθετε ασφάλεια;

Ο εθισμός στη δουλειά συχνά βασίζεται στο γεγονός ότι η εργασία γίνεται «μηχανισμός διαχείρισης δυσκολιών», σύμφωνα με την Κέλι Γουίτμπι, θεραπεύτρια στο πρακτορείο coaching This is Only Your Life.

«Πολλοί άνθρωποι έμαθαν από μικρή ηλικία ότι το να είναι χρήσιμοι, να πετυχαίνουν ή να φροντίζουν τους άλλους τους έκανε να αισθάνονται ασφαλείς και ότι τους εκτιμούν», πρόσθεσε.

Οι εθισμένοι στην εργασία δεν επιδιώκουν απλώς την επιτυχία, η εργασία τους φαίνεται ευκολότερη από την πραγματική ζωή και είναι αυτή η αίσθηση ασφάλειας που αναζητούν. Αυτό είναι ένα από τα πρώτα σημάδια που πρέπει να προσέξετε.

Μήπως η δουλειά έχει γίνει η ταυτότητά σας;

Ο εθισμός στη δουλειά συνδέεται επίσης στενά με το κομμάτι της προσωπικής ταυτότητας, την οποία το άτομο συχνά αντλεί μέσα από την εργασία του.

«Οι άνθρωποι χτίζουν ολόκληρη την ταυτότητά τους γύρω από τη δουλειά, μέχρι που ξεχνούν ότι έχουν αξία πέρα από αυτό που παράγουν», λέει η Χέλεν Λουέλιν, ιδρύτρια του οργανισμού coaching Elemental Tribe.

Αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι δεν έχετε πολλά ενδιαφέροντα εκτός εργασίας.

Η Μαριάν Τρεντ, κλινική ψυχολόγος στο Good Thinking Psychology, λέει ότι το να μην έχεις πολλά χόμπι μπορεί να σημαίνει ότι νιώθεις ικανοποίηση και ενδιαφέρον για την καριέρα σου. Ωστόσο, προειδοποιεί, είναι σημαντικό να υπάρχει ισορροπία. Αν η εργασία αρχίσει να στερεί από εμάς την ποιότητα ζωής εκτός εργασίας ή από τους γύρω μας, αυτή η υπερβολική εστίαση είναι πιθανό να είναι επιβλαβής.

Η εργασία έχει αντικαταστήσει όλα σου τα χόμπι;

Το πιο επικίνδυνο με τον εθισμό στην εργασία είναι ότι συχνά πρόκειται για μια στάση που λανθασμένα επιδοκιμάζεται, καθώς «έρχεται μεταμφιεσμένη σε φιλοδοξία, υπευθυνότητα και στην εικόνα του αξιόπιστου συνεργάτη» αναφέρει η Λουέλιν. Εάν η εργατικότητα, η επιμονή και η επιδεξιότητα βρίσκονται ψηλά στη λίστα των αξιών σου, τότε είναι πιθανό να δώσεις προτεραιότητα στη δουλειά σου. Είναι σημαντικό να ελέγχεις τον εαυτό σου, επειδή αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κάτι πιο προβληματικό.

Μήπως θέλεις όλο και περισσότερη επιτυχία;

Όταν η σκληρή δουλειά οδηγεί στην επιτυχία, αυτή η ίδια η επιτυχία μπορεί να μετατραπεί σε «παγίδα». Μας παρασύρει σε όλο και περισσότερη εργασία, η οποία τελικά θα υποκαταστήσει την ταυτότητά μας, προειδοποιεί ο Γκάρι Πάρσονς, μέντορας και ομιλητής σε θέματα ψυχικής υγείας στην Selfish Thinking Co, μια εταιρεία ανάπτυξης ηγετικών δεξιοτήτων.

Ο ίδιος εξομολογείται ότι αυτό ακριβώς συνέβη και σε εκείνον όταν έβλεπε την εταιρεία του να αναπτύσσεται με ρυθμό 250% από χρονιά σε χρονιά, ξεπερνώντας σε τζίρο το 1 εκατομμύριο λίρες. Όπως συνειδητοποίησε όμως εκ των υστέρων, στην πραγματικότητα ήταν «εντελώς χαμένος». «Είχα απορροφηθεί τόσο πολύ από την επιτυχία, που η ταυτότητά μου είχε γίνει ένα με αυτήν», αναφέρει ο Πάρσονς. «Έπαψα να είμαι ο Γκάρι, ήμουν απλώς η επιχείρηση. Και όταν τελικά σήκωσα το κεφάλι και κοίταξα την πραγματικότητα, διαγνώστηκα με βαριά κατάθλιψη».

Σου προκαλεί άγχος η μείωση των ρυθμών;

Ένα από τα πιο ξεκάθαρα προειδοποιητικά σημάδια του εθισμού στην εργασία δεν είναι απλώς το πόσο σκληρά δουλεύεις, αλλά το πώς νιώθεις όταν σταματάς. «Αν η μείωση των ρυθμών σού προκαλεί άγχος, ενοχές ή νευρικότητα, το σώμα σου ενδέχεται να έχει εγκλωβιστεί σε κατάσταση επιβίωσης. Σε αυτή την περίπτωση, ένα απορρυθμισμένο νευρικό σύστημα αναζητά απεγνωσμένα την ασφάλεια, πράγμα που διαφέρει εντελώς από το να είσαι απλώς εργατικός», εξηγεί η Γουίτμπι.

Αν τα βράδια, τα Σαββατοκύριακα και οι διακοπές σού προκαλούν εκνευρισμό και ανησυχία, ήρθε η ώρα να επανεξετάσεις την κατάσταση σου.

Νιώθεις νευρικότητα όταν «ξεκουράζεσαι»;

Ένα ακόμη σημαντικό καμπανάκι κινδύνου είναι η συμπεριφορά σου κατά τη διάρκεια της ξεκούρασης. Πιο συγκεκριμένα, η αδυναμία σου να χαλαρώσεις. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν ότι ξεκουράζονται επειδή έφυγαν από το χώρο εργασίας τους.

«Αν όμως το μυαλό τους συνεχίζει να τρέχει, αν ελέγχουν τα email τους ή προγραμματίζουν την επόμενη επαγγελματική υποχρέωση… τότε δεν μιλάμε για πραγματική ξεκούραση», τονίζει η Γουίτμπι. Όταν σκέφτεσαι συνεχώς τη δουλειά, ακόμη και στον ελεύθερο χρόνο σου, το νευρικό σου σύστημα παραμένει σε κατάσταση επιφυλακής, με αποτέλεσμα η πραγματική αποκατάσταση του οργανισμού να είναι σχεδόν αδύνατη.

Τι προτείνουν οι ειδικοί

Φυσικά, υπάρχουν τρόποι για να να αποφύγεις την «παγίδα» του εθισμού στην εργασία. Συγκεκριμένα, οι ειδικοί προτείνουν:

Κάνε τακτικά διαλείμματα. Αρκούν πέντε λεπτά για να πας στην τουαλέτα, να περπατήσεις λίγο ή να φτιάξεις ένα ρόφημα, ώστε να βοηθήσεις τον εγκέφαλό σου να αποσυμπιεστεί. Μπορείς επίσης απλώς να πάρεις μερικές βαθιές, αργές αναπνοές ή να περπατήσεις χωρίς το κινητό σου. Αυτό είναι συχνά αρκετό για να αρχίσει το σώμα σου να αντιλαμβάνεται ότι μπορεί να χαλαρώσει ξανά.

Βάλε πρόγραμμα στην καθημερινότητά σου. Η διαμόρφωση ενός συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος για την ολοκλήρωση των υποχρεώσεών σου, καθώς και η πιστή τήρησή του, θα σε βοηθήσει να ρυθμίσεις τις ώρες σου και να θέσεις ξεκάθαρα όρια.

Βρες ένα υγιές εργασιακό περιβάλλον. Απόφευγε θέσεις εργασίας όπου οι μάνατζερ συντηρούν μια τοξική κουλτούρα. Ένα υγιές εργασιακό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από σαφείς κανόνες συνεργασίας και είναι ως επί το πλείστον ασφαλές. Στις δουλειές με θετικό κλίμα, οι στόχοι είναι ξεκάθαρα χαρτογραφημένοι, ενώ οι επιτυχίες αναγνωρίζονται και επιβραβεύονται.

Δώσε προτεραιότητα στον εαυτό σου. Το να γίνεις πιο «εγωιστής» με την καλή έννοια, προστατεύοντας τον προσωπικό σου χρόνο, μπορεί επίσης να λειτουργήσει ευεργετικά.

Σταμάτα να μετράς τα πάντα με αριθμούς. Μετατόπισε τη σκέψη σου μακριά από τα υλικά αγαθά και τις απολαβές, εστίασε αντίθετα στο πώς νιώθεις. Στην ενέργεια, την ευτυχία και την εσωτερική σου πληρότητα. Αυτό θα σε κατευθύνει ξανά προς μια σαφώς πιο υγιή σχέση με την εργασία σου.

 Με πληροφορίες από το Skynews

Lifo.gr

μετάφραση ΙΣΜΗΝΗ ΚΑΝΣΗ – ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

Ο Γκαλεάνο δεν διάλεξε τυχαία τη Harriet Tubman. Δεν τον ενδιέφεραν οι «διάσημες» γυναίκες με τη συμβατική έννοια. Τον ενδιέφεραν οι άνθρωποι που, σχεδόν αθόρυβα, άλλαξαν την Ιστορία με τις πράξεις τους.

Η Harriet Tubman είναι ακριβώς αυτό: μια γυναίκα χωρίς αξίωμα, χωρίς πλούτο, χωρίς στρατό, που έγινε σύμβολο της ελευθερίας επειδή αρνήθηκε να σωθεί μόνη της.

Η ζωή της μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο. Θυμάμαι ότι είχε πολύ εντυπωσιαστεί από εκείνη τη νέα γυναίκα που πάλευε και βήμα βήμα πετύχαινε όλο και περισσότερα. Η ταινία Harriet προβλήθηκε το 2019, με πρωταγωνίστρια την Cynthia Erivo. Παρακολουθούμε τη νεαρή Harriet Tubman να δραπετεύει από τη δουλεία, αψηφώντας κάθε κίνδυνο, και στη συνέχεια να επιστρέφει ξανά και ξανά στις φυτείες του αμερικανικού Νότου, οδηγώντας δεκάδες σκλάβους στην ελευθερία μέσα από το μυστικό δίκτυο διαφυγής, γνωστό ως Underground Railroad.