Για όσους ασχολούνται με την παιδαγωγική και τη μουσική παιδεία, η Δέσποινα Μπογδάνη–Σογιούλ δεν χρειάζεται συστάσεις. Μουσικός, συγγραφέας, αλλά πάνω από όλα γυναίκα που πιστεύει βαθιά ότι η τέχνη είναι το “οξυγόνο” που χρειαζόμαστε όλοι για να αντέξουμε.

Εγγονή του μεγάλου Μιχάλη Σογιούλ, η Δέσποινα Σογιούλ θα μπορούσε να επαναπαυθεί στην παρακαταθήκη του παππού της. Εκείνη όμως επέλεξε να την κάνει εργαλείο, να την “εκδημοκρατίσει” και να τη φέρει στα μέτρα των παιδιών, δείχνοντάς τους ότι οι μεγάλοι δημιουργοί ήταν, πάνω από όλα, άνθρωποι με πάθη και αδυναμίες.

Είχα τη χαρά να κουβεντιάσω μαζί της κάποιες πτυχές της επαγγελματικής, αλλά και προσωπικής ζωής της και ιδού το δικό της ολόγραμμα.

Συνέντευξη στη Ρίτσα Μασούρα 

–Το όνομα “Σογιούλ” είναι ένας κόσμος ολάκερος για την ελληνική μουσική. Πότε ένιωσες ότι αυτό το όνομα έπαψε να είναι μια τρυφερή οικογενειακή ανάμνηση κι έγινε, τρόπον τινα, “ευθύνη” που πρέπει να πορευτείς μαζί της;  

 Ο Μιχάλης Σουγιούλ ήταν παρών -αν και στην πραγματικότητα ήταν απών- με
χιλιάδες τρόπους μέσα στο σπίτι μας. Από τους συνεργάτες του και που σιγά
σιγά μετά τον θάνατό του είχαν γίνει φίλοι των παιδιών του, από τα αντικείμενά
του που μας περιστοίχιζαν και που είχαμε εντάξει στην πραγματικότητά μας-
εγώ παίζω ακόμα με τη δική του φλογέρα στους μαθητές μου- από τα
τραγούδια του που ποτέ δεν έλλειπαν από τα γλέντια… Όλα δημιουργούσαν
την ανάμνηση αλλά αυτομάτως και την ευθύνη. Παρόλα αυτά θα σου πω μια
σκηνή που έζησα: Μια φορά συμμετείχα σε μια συναυλία του Γιώργου
Νταλάρα με τους μαθητές μου στη Χορωδία του Κολλεγίου Αθηνών την οποία
διηύθυνα. Είχε φτάσει πλέον η βραδιά της συναυλίας. Δίπλα μου, στις
κουΐντες πριν βγω με τους μαθητές μου, στεκόταν ο Κώστα Γανωσέλης. Ήταν
ο ενορχηστρωτής των τραγουδιών του Γιώργου Νταλάρα επί χρόνια αλλά και
στη συγκεκριμένη συναυλία. Σπουδαίος μουσικός! Γύρισε με κοίταξε και μου
είπε: -Ξέρεις πόσο μεγάλο ταλέντο ήταν ο παππούς σου; Βλέπω μέχρι σήμερα τις
παρτιτούρες και τις ενορχηστρώσεις του κι ακόμα προσπαθώ να καταλάβω πώς τα
δημιουργούσε όλα αυτά ενώ ήταν αυτοδίδακτος. Προσπαθώ να τον μιμηθώ όπως και
άλλοι μουσικοί αλλά είναι αδύνατον να μιμηθεί κάποιος τους μουσικούς του δρόμους
και το μουσικό του ταλέντο.
Αυτή ήταν η στιγμή που με έβαλε στη θέση ευθύνης αν και στην πραγματικότητα
νομίζω ότι όλα όσα μου είπε ο Κώστας Γανωσέλης τα είχα νιώσει, τα είχα σκεφτεί
αλλά έπρεπε κάποιος τρίτος να τα «σφραγίσει».

-Έχεις διανύσει μια πορεία τριάντα ετών στις σχολικές αίθουσες. Μέσα από αυτή την πορεία έχεις καταγράψει τι σε δυσκόλεψε περισσότερο στο να μάθεις τα παιδιά να αγαπούν την τέχνη; 

 Η τέχνη λείπει από τη ζωή μας, από τη ζωή μικρών και μεγάλων. Μιλώντας
όμως ειδικότερα για την τέχνη της μουσικής ήρθαν στιγμές που έπρεπε να
αναμετρηθώ με την έλλειψη αισθητικής που συναντούσαν οι μαθητές μου
στην καθημερινότητά του. Επίσης έπρεπε να βρω μια γλώσσα επικοινωνίας
και έκφρασης μαζί τους που θα ήταν πέρα από τα στεγανά της εκπαίδευσης
και θα ήταν μια γλώσσα που τα παιδιά καταλαβαίνουν πολύ καλά, αγαπούν
και χρησιμοποιούν. Έτσι δημιουργήθηκε η ανάγκη μου να τους μιλάω για
μύθους της τέχνης, για ιστορίες της μουσικής μέσα από τις δικές μου ιστορίες
και τα παραμύθια. Από ανάγκη λοιπόν έγινα…συγγραφέας!

– Στα βιβλία σου, ο Μίκης Θεοδωράκης (“Ο παππούς μου ο γίγαντας”, εκδόσεις Πατάκη) ή η Μαρία Κάλλας (“Μαρία Κάλλας, ζώντας μόνο για την τέχνη”, εκδόσεις Πατάκη)  δεν είναι “αγάλματα της Ιστορίας”. Τους παρουσιάζεις ως ευαίσθητους ανθρώπους με στοιχεία πολύ μακριά από εκείνα των θρύλων που δημιουργεί ο άνθρωπος. Πιστεύεις ότι έτσι γίνεται το αφήγημα πιο εύπεπτο πιο κατανοητό για ένα παιδί;

 Ο Μίκης Θεοδωράκης, η Μαρία Κάλλας, ο Μάνος Χατζιδάκις είναι αναμφίβολα
γίγαντες της τέχνης. Γίγαντες που οι ζωές και το έργο τους πατούν ανάμεσα
στο φανταστικό και το πραγματικό παρότι δεν χάνουν την ανθρώπινη
ταυτότητα που τα καθορίζει και τα δύο. Θαρρώ ότι στις ιστορίες μου λοιπόν
κράτησα το απόσταγμα από τη ζωή και το έργο τους και ένιωσα ότι με αυτές
μπορούσα να δώσω μια μικρή σπρωξιά σε γονείς και παιδιά να ψάξουν για
τους σπουδαίους αυτούς δημιουργούς πολύ περισσότερο και με κάθε μέσο.

Αναρωτιέμαι αν κάποιες προσωπικές σου μνήμες καθόρισαν τον τρόπο που γράφεις. Αν ναι, πώς ισορροπείς ανάμεσα σ΄ αυτό που έζησες εσύ και σε αυτό που πρέπει να πάρει ένα παιδί ως μάθημα ή ως τμήμα της Ιστορίας;

 Οι μνήμες και τα βιώματα δημιουργούν συνήθως τις ιστορίες για παιδιά. Ας
πούμε ο Μίκης Θεοδωράκης όταν εγώ τον συνάντησα ανοίγοντας της πόρτα
του σπιτιού μου, όντας ένα μικρό παιδί οκτώ ετών, όπως ήταν ντυμένος στα μαύρα και θεόρατος καθώς ήταν πραγματικά έγινε στα μάτια μου ο γίγαντας
που περιγράφω στο βιβλίο μου. Η Μαρία Κάλλας ήταν η αιτία που για πρώτη
φορά είδα τον μπαμπά μου να κλαίει καθώς η τηλεόραση το 1977 μετέδιδε τον
θάνατό της και πραγματικά με εντυπωσίασε ενώ δημιούργησε την αφετηρία
της ιστορίας που έγραψα για εκείνη. Άρα ναι…τα βιώματα γίνονται αφορμές
και αφετηρίες!

-Μητέρα, καθηγήτρια, συγγραφέας… οι ρόλοι είναι πολλοί. Υπήρξαν στιγμές που ένιωσες ότι έπρεπε να “χαμηλώσεις την ένταση” σε μια πλευρά του εαυτού σου για να μπορέσεις να ανταπεξέλθεις στις υπόλοιπες;

 Παλεύουμε με τα αυτονόητα ακόμα, πάντα με την ίδια ένταση και σ’ ένα
πολλαπλό επίπεδο κυρίως σε ότι αφορά τον πολιτισμού και τις τέχνες.
Προφανώς είμαστε βήματα πιο μπροστά σε σχέση με το παρελθόν αλλά
έχουμε να διανύσουμε πολλά χιλιόμετρα ακόμα. Θα σου πω ένα παράδειγμα
που πιστεύω ότι αυτομάτως θα λειτουργήσει και ως απάντηση. Όταν στην
Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση αφαιρούνται ώρες συνεχώς
από τα μαθήματα τέχνης και προστίθενται ώρες Πληροφορικής δε χρειάζεται
να απορούμε και να γκρινιάζουμε για την επέλαση του ψηφιακού κόσμου στη
ζωή των παιδιών μας. Μοιάζει σαν κακόγουστο αστείο.

– Μετά από τόσες αλλαγές και δυσκολίες, τι είναι αυτό που σε κρατάει ακόμα δημιουργική και σου δίνει δύναμη να συνεχίζεις;

 Προσπαθώ να μείνω ζωντανή, να αντισταθώ σε αυτό που με περιβάλλει και
πολλές φορές νιώθω ότι με προσβάλλει, σε αυτό που δεν μου ταιριάζει ή με
θλίβει και το βάζω σε ένα παγκόσμιο επίπεδο και όχι μόνο. Το μόνο
«εργαλείο» που μπορεί να με βοηθήσει να το πετύχω είναι η δημιουργικότητα
που δίνει μόνο και δεν παίρνει ποτέ τίποτα. Η δημιουργικότητα που με φέρνει
σε επαφή με ομάδες ομοειδείς για να δημιουργήσω και εγώ την δική μου
κοινότητα. Είναι λοιπόν τρόπος ζωής και επιβίωσης…

-Στο βιβλίο σου “Κόκκινο” (εκδόσεις Πατάκη) που φαίνεται ότι πηγαίνει εξαιρετικά καλά, μιλάς για συναισθήματα πολύ βαθιά, αν και εκ πρώτης όψεως είναι τόσο συνηθισμένα στις τρυφερές ηλικίες. Πιστεύεις ότι  εμείς οι μεγάλοι υποτιμάμε τα παιδιά; Καταλαβαίνουν περισσότερα από όσα νομίζουμε;

 Τα παιδιά σήμερα έχουν παραστάσεις και ερεθίσματα, πολύ περισσότερα από
τις προηγούμενες γενιές, που τα κάνει να αντιλαμβάνονται, να κατανοούν, να
επικοινωνούν και να εκφράζονται με τόλμη και υψηλές αντιληπτικές
δυνατότητες. Τα χρώματα ήταν πάντα ένα μέσο για όλα αυτά που ίσως δεν
δώσαμε ιδιαίτερη σημασία ή δεν τα αξιολογήσαμε με πολλούς τρόπους και
δυναμικές. Άρα το Κόκκινο έρχεται να δώσει μια γνωστή επί της ουσίας
διάσταση στο χρώμα ως μέσο ψυχικής, συναισθηματικής απόδοσης. Οι
μεγάλοι πράγματι δεν παίρνουν στα σοβαρά τα παιδιά ενώ στην
πραγματικότητα θα μπορούσαν να μάθουν τόσα πολλά από αυτά…σκέψου ας
πούμε πόσα κρύβουμε από αυτά ή τον τρόπο με τον οποίο τους
απευθυνόμαστε.

-Αν κοιτάξεις πίσω από τον “Παππού μου τον γίγαντα” μέχρι το “Κόκκινο”, έχω αμυδρά την αίσθηση ότι  μπορεί να ξετυλίγεται ένα κομμάτι της ζωής σου. Τελικά, τι αφήνεις εσύ σε κάθε βιβλίο και τι είναι αυτό που παίρνεις πίσω από τους μικρούς σου αναγνώστες;

 Το κάθε βιβλίο όπως είπα και πριν έχει την άκρη του κουβαριού που θα
ξετυλίξει την ιστορία που θέλω να γράψω. Οπότε η μοιρασιά και το μοίρασμα
είναι ένας κοινός τόπος που συναντιόμαστε γονείς, παιδιά και εγώ μαζί. Αυτή
η διαδικασία της συνάντησης και του μοιράσματος που δίνει τη δυνατότητα και στο βιβλίο σου να αλλάξει πολλά χεράκια είναι ότι λαχταράς την ώρα που
γράφεις, δυνατό και διαχρονικό.

-Κλείνοντας, θα μπορούσες να περιγράψεις μια συνάντησή σου με μικρά παιδιά σε παρουσίαση του βιβλίου σου «Κόκκινο»; Το ρωτώ γιατί το βιβλίο κατακλύζεται από ένα χρώμα, ένα φιλί και μια κατακόκκινη καρδιά. Τι επιλέγουν τα παιδιά;

 Το Κόκκινο περιγράφει ότι ζούμε και ότι ξέρουμε. Ποιος είναι αυτός που δεν
έχει λερώσει τη μυτίτσα του με καρπούζι το καλοκαίρι, ποιος είναι αυτός που
δεν ξέρει ότι καρδιά είναι κόκκινη ή δεν ξέρει ότι βλέποντας το κόκκινο φανάρι
θα σταματήσει και δε θα περάσει απέναντι. Ποιος είναι αυτός που δεν έχει
σπάσει πρώτος το ρόδι την Πρωτοχρονιά ή δεν έχει γεμίσει το προσωπάκι του
από πολλά κόκκινα φιλιά της μαμάς του. Κάπως έτσι ξεκινάμε λοιπόν με
κοινές μνήμες και χτίζουμε τις δικές μας τις καινούργιες κάθε φορά και
κλείνουμε την παρουσίαση του βιβλίου με πινέλα, μπογιές, χαρτιά του μέτρου
ανακατεμένα και γονείς που παρέα με τα παιδιά τους θυμούνται πώς είναι να
ξαναγίνεσαι παιδί.

Ευχαριστώ και φυσικά καλές διαδρομές στα δικά σου «παιδιά», τα βιβλία σου.

Ο Χρήστος Χωμενίδης μοιράζεται μαζί μας «ιστορίες και αμαρτίες» στο Ξέρει η πάπια πού είναι η λίμνη, ένα βιβλίο με έντονα αυτοβιογραφικά στοιχεία και απαράμιλλο χιούμορ, ενώ δύο βραβευμένοι Αμερικανοί επιστήμονες, ο Ed Tronick και η Claudia M. Gold, φωτίζουν στην Τέχνη του να διαφωνείς τις ρήξεις ως ευκαιρίες για τις ανθρώπινες σχέσεις.

Επίσης, το νέο βιβλίο της σούπερ δημιουργικής και ευφάνταστης συγγραφέα και εικονογράφου Κατερίνας Κρις

Η μικρή αλχημίστρια – Ένα (σοφό) εγχειρίδιο συναισθημάτων έφτασε για να εμπνεύσει τους μικρούς αναγνώστες να… μεταλλάξουν τα συναισθήματά τους και να τα κάνουν πολύχρωμα και λαμπερά!

Η συγγραφέας και αρχαιολόγος Εύη Πίνη επιστρέφει με το νέο της βιβλίο Η κυρά της Ελευσίνας και άλλες ιστορίες.

Τέλος, ο παιδικός μας κατάλογος εμπλουτίζεται με 7 νέους τίτλους γεμάτους πολύχρωμες εικόνες και πολλές δραστηριότητες για μικρά παιδιά!

Μετάφραση: Κωνσταντίνα Γεωργούλια
Πολλές φορές πιστεύουμε ότι το καθοριστικό χαρακτηριστικό μιας υγιούς σχέσης είναι η τέλεια αρμονία. Ωστόσο, η αλήθεια είναι ότι οι ανθρώπινες σχέσεις είναι εξαιρετικά πολύπλοκες, πολυσήμαντες και εν πολλοίς χαοτικές. Κι αυτό δεν είναι ένα αναγκαίο κακό, αντίθετα είναι εξαιρετικά κομβικό στοιχείο της κοινωνικής και της συναισθηματικής ανάπτυξης του ανθρώπου. Το κλασικό «πείραμα του ανέκφραστου προσώπου» του Εντ Τρόνικ αποτελεί εντυπωσιακό παράδειγμα του πώς τα μωρά επηρεάζονται βαθιά από τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά των γονέων τους. Το έργο του Τρόνικ, που έμελλε να ασκήσει μεγάλη επιρροή στους ερευνητές των σχέσεων, αποκαλύπτει ότι, παρόλο που η βαθιά αίσθηση του εαυτού μας, ως αποτέλεσμα μιας αναπτυξιακής διαδικασίας, είναι αυτή που μας καθιστά ξεχωριστούς, η επιβίωσή μας εξαρτάται από την επαφή με τους άλλους ανθρώπους. H Τέχνη του να διαφωνείς μας δείχνει στην πράξη πώς η επεξεργασία των διασταυρούμενων μηνυμάτων και των άστοχων προθέσεων –που ακολουθούνται από την επανασύνδεση– είναι το μυστικό για καλύτερες σχέσεις και αποτελεί έναν πολύτιμο σύμμαχο στην προσπάθεια δημιουργίας ουσιαστικών, μακροχρόνιων σχέσεων εμπιστοσύνης σε δύσκολες περιόδους.

Η ΑΝΝΑ ΤΟΤΕ ΚΑΙ ΠΑΝΤΑ …

 Τ’ ΑΥΓΟΥΣΤΙΑΤΙΚΟ ΦΕΓΓΑΡΙ

ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΕΝΑ-ΕΝΑ-ΤΕΣΣΕΡΑ

ΚΑΤΩ ΑΠ’ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ

(Εξώφυλλα: Θέντα Μιμηλάκη)

Μια ιστορία ενηλικίωσης τότε και πάντα σε τέσσερις πράξεις

Πρόκειται για μια τετραλογία μυθιστορημάτων τα οποία, χάρη στον αυθεντικό προ-φεμινιστικό λόγο της πρωταγωνίστριάς τους, μας μεταφέρουν από την ελληνική επαρχία της δεκαετίας του ’50 –με την αυστηρότητα των ηθών, αλλά και τα ατελείωτα παιχνίδια των παιδιών στους δρόμους– στην ταραγμένη Αθήνα των αρχών της δεκαετίας του ’60 με τις μεγάλες κινητοποιήσεις του «Ένα-Ένα-Τέσσερα», για να καταλήξουν –μέσα από τα τρικυμιώδη χρόνια της Χούντας και τα καθοριστικά γεγονότα του Πολυτεχνείου– στις πρώτες μέρες της μεταπολίτευσης.

Μέσα σ’ όλα αυτά, η Άννα (αλλά κι η κάθε Άννα τότε και πάντα) ψάχνει τρόπο να απολαύσει τη ζωή της σκοντάφτοντας πάνω στα κοινωνικά στερεότυπα, τις έμφυλες συμπεριφορές και τα σκληρά ήθη της εποχής. Κι ενόσω αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στο “θέλω” και στο “πρέπει”, στο προσωπικό και στο συλλογικό, προσδιορίζει ασυνείδητα τη νέα της ταυτότητα, αλλά και τον ρόλο της ως ενήλικης γυναίκας.

Τ’ ΑΥΓΟΥΣΤΙΑΤΙΚΟ ΦΕΓΓΑΡΙ

Η Άννα είναι μαθήτρια Δημοτικού και σκέτος πονοκέφαλος για τη μαμά της, που υποστηρίζει ότι  «τα θηλυκά δεν πρέπει να έχουν μεγάλο πόδι ούτε μεγάλο στόμα ούτε μεγάλο μπόι ούτε μεγάλη ιδέα». Η Άννα όμως δε λογαριάζει τον εαυτό της για θηλυκό!

Μόλις κατάλαβε μάλιστα ότι δεν της αρέσουν τα κοριτσίστικα παιχνίδια, έψαξε και βρήκε την παρέα των αγοριών. Εκείνα, εχθρικά και διστακτικά στην αρχή, θα τη χρίσουν σύντομα αρχηγό τους. Τι θα συμβεί όμως στην Άννα όταν η γυναικεία της φύση αρχίζει να παίρνει το πάνω χέρι;

Παιχνίδια και μπλεξίματα σε μια φαινομενικά ήσυχη επαρχιακή πόλη, η οποία κρύβει πολλά μυστικά για την προέφηβη Άννα και τους φίλους της.

ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

Σχολικό έτος 1957-58. Η Άννα είναι δεκατριών χρονών και πάει στο Γυμνάσιο, όπου θα αντιπαρατεθεί με τους αυστηρούς κανόνες του, θα βιώσει τα πρώτα ερωτικά σκιρτήματα, τις πρώτες τραυματικές εμπειρίες, μα, πάνω απ’ όλα, έναν ισχυρό δεσμό με τον φιλόλογό της, που θα παρακολουθήσουμε μέσα από τις σελίδες του κρυφού της ημερολογίου.

Μια βουτιά στις σκέψεις και την ψυχοσύνθεση μιας ανήσυχης έφηβης που μεγαλώνει σε μια επαρχιακή πόλη της δεκαετίας του ’50 κι έρχεται αντιμέτωπη με κακοποιητικές συμπεριφορές αγοριών και αντρών, καθώς και τις διαρκείς παραινέσεις της μητέρας της για το πώς θα πρέπει να φέρεται.

ΕΝΑ-ΕΝΑ-ΤΕΣΣΕΡΑ

Τον Φλεβάρη του 1963 η Άννα ζει στην Αθήνα, είναι τελειόφοιτη του οκτατάξιου Γυμνάσιου και συμμετέχει σ’ ένα συλλαλητήριο στο κέντρο της Αθήνας, όπου μαθητές και φοιτητές διεκδικούν καλύτερη παιδεία. Μέσα στη βουή του «Ένα-Ένα-Τέσσερα», εκείνη ξαναζεί τα πρώτα της χρόνια στην Αθήνα, όταν είχε μόλις φτάσει με την οικογένειά της από την επαρχία και ανακάλυπτε τη σκληρή όψη της πόλης. Κι ενώ το συλλαλητήριο εξελίσσεται σε μια αντιπαράθεση μεταξύ μαθητών και αστυνομίας, η Άννα, η οποία ποτέ ως τότε δεν είχε ανακατευτεί με τα πολιτικά, βρίσκεται, χωρίς να το θέλει, στο κέντρο της αντιπαράθεσης και συνειδητοποιεί ότι όλη η ζωή, όσο και να μην το επιδιώκει κανείς, είναι τελικά ένας πολιτικός αγώνας!

ΚΑΤΩ ΑΠ’ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ

Απρίλης του 1967 και η Άννα είναι πλέον η μαμά του Νικόλα και όπου να ’ναι θα γεννήσει ακόμα ένα αγόρι. Όμως, θες η χούντα που έρχεται και στρογγυλοκάθεται στον σβέρκο όλων, θες η ιδιαίτερη κατάσταση της οικογένειας με τη μαχητική Άννα, τον πολύ μεγαλύτερο σύζυγό της κι ένα σωρό θείους και θείες που δε λένε να βάλουν γλώσσα μέσα τους, το αγόρι που πρόκειται να γεννηθεί αποφασίζει να φωλιάσει κάτω από την καρδιά της μαμάς και να μη βγει, παρά μόνο όταν νιώσει ότι θα είναι πραγματικά ελεύθερο!

Από εκεί μας αφηγείται εφτά χρόνια στρατοκρατίας, αγώνων ενάντια στη χούντα, φόβου και τόλμης, αλλά και πολλών μικρών, υπέροχων οικογενειακών στιγμών.

Η Βούλα Μάστορη (1945-2016) γεννήθηκε στο Αγρίνιο από Μικρασιάτες γονείς. Μεγάλωσε στην Άμφισσα και σε ηλικία 12 ετών εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Έγραψε συνολικά περίπου 50 βιβλία για παιδιά, εφήβους και ενήλικες. Τα έργα της διακρίνονται από ρεαλιστικό στοιχείο και φεμινιστική διάθεση. Βραβεύτηκε από τη Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά, τον Κύκλο Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών, το Υπουργείο Πολιτισμού και τιμήθηκε με Κρατικό Βραβείο Παιδικής Λογοτεχνίας το 2005 και με αναγραφή του ονόματός της στον Διεθνή Τιμητικό Πίνακα IBBY. Το 2008 υπήρξε υποψήφια για το διεθνές Βραβείο Άντερσεν. Αποσπάσματα βιβλίων της διδάσκονται στα αναγνωστικά και ανθολόγια πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.