εκδόσεις – Art Point View

ΒΙΒΛΙΟ: Από το Μουσείο στην Κυψέλη. Μια διαδρομή υπενθύμισης δια χειρός Νίκου Βατόπουλου

bot — Tue, 25 Aug 2026 09:15:52 +0000

ΒΙΒΛΙΟ: Από το Μουσείο στην Κυψέλη. Μια διαδρομή υπενθύμισης δια χειρός Νίκου Βατόπουλου

Υπενθύμιση με την έννοια της ψηλάφησης, της προτροπής να δούμε πού βρισκόμαστε σήμερα πού ήμασταν και πώς μπορούμε, θεωρητικά προς το παρόν, να κάνουμε ένα βήμα στο μέλλον της πόλης.

Οι δρόμοι, οι πλατείες, τα κτίρια και οι μικρές λεπτομέρειες κάθε αστικού τοπίου συνθέτουν ένα πολύπλοκο μωσαϊκό μνήμης, το οποίο ως κάτοικοι συχνά προσπερνάμε μέσα στη βιασύνη της καθημερινότητας. Όμως, οι πόλεις έχουν ιστορίες να αφηγηθούν σε όσους/-ες επιλέγουν να την περπατήσουν και θέλουν να τις ακούσουν. Με αυτό ακριβώς το βλέμμα προσεγγίζει την Κυψέλη (μία απ’ τις πιο πολυσύχναστες γειτονιές της Αθήνας τα τελευταία χρόνια) ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Νίκος Βατόπουλος στο βιβλίο Από το Μουσείο στην Κυψέλη: Διαδρομές στην Αθήνα (εκδ. Μεταίχμιο), έναν σύντομο αλλά ουσιαστικό οδηγό που λειτουργεί ως πρόσκληση για μια διαφορετική γνωριμία με τη γειτονιά της Κυψέλης και τον ευρύτερο δημόσιο χώρο του κέντρου της Αθήνας.

Ο Βατόπουλος, γνωστός για τη μακρόχρονη ενασχόλησή του με την ιστορία της Αθήνας και την αρχιτεκτονική της φυσιογνωμία, καθιστά από τις πρώτες κιόλας σελίδες σαφή την αγάπη του για την πόλη. Όπως σημειώνει ο ίδιος, «Αυτό είναι ένα βιβλίο που ενθαρρύνει το περπάτημα, τη σκέψη και το διάβασμα. Ενθαρρύνει τη φωτογραφία, την αφήγηση και τον στοχασμό». Πρόκειται για μια φράση που συνοψίζει τη φιλοσοφία του έργου: η περιήγηση στην πόλη δεν είναι απλώς μια μετακίνηση, αλλά μια βιωματική εμπειρία που συνδέει το παρελθόν με το παρόν.

Η προτροπή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή όπου οι τεχνολογικές εξελίξεις διαδέχονται η μία την άλλη με καταιγιστικούς ρυθμούς. Μέσα στην ταχύτητα της σύγχρονης ζωής, η νέα γενιά συχνά δυσκολεύεται να αφομοιώσει τις ιστορικές στρώσεις που συγκροτούν την πόλη στην οποία ζει. Το βιβλίο του Βατόπουλου υπενθυμίζει ότι η κατανόηση του αστικού τοπίου απαιτεί χρόνο, παρατήρηση και διάθεση για εξερεύνηση.

Ο συγγραφέας προσεγγίζει με νοσταλγική αλλά όχι εξιδανικευμένη ματιά τη μεσοαστική Κυψέλη του παρελθόντος και ιδιαίτερα την λεωφόρο Πατησίων του 20ού αιώνα. Μέσα από τις περιγραφές του, ο αναγνώστης επιθυμεί να ταξιδέψει σε μια εποχή όπου οι κοινωνικές συνήθειες, η αρχιτεκτονική και η καθημερινότητα διαμόρφωναν μια διαφορετική εικόνα της περιοχής. Ωστόσο, ο στόχος δεν είναι η αναπόληση ενός χαμένου κόσμου, αλλά η αναγνώριση των σημαδιών που εξακολουθούν να υπάρχουν γύρω μας και αφηγούνται τόσο το παρελθόν όσο και το παρόν της πόλης.

Έτσι δημιουργείται, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο ίδιος, μια «πολυεπίπεδη ανάγνωση των στρώσεων της ιστορίας». Η διαδρομή ξεκινά από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και εκτείνεται προς την Κυψέλη, την Πλατεία Αμερικής, την Κλωναρίδου και τις οδούς Δροσοπούλου και 3ης Σεπτεμβρίου. Παράλληλα, η αφήγηση συνδέει οργανικά την περιοχή με τη γειτονική Πλατεία Βικτωρίας, την Αχαρνών, τον Άγιο Παντελεήμονα, αλλά και τους μικρότερους δρόμους που οδηγούν από το Πολυτεχνείο έως το Πάρκο Φιξ. Ανάμεσα σε αυτούς τους τόπους, ιδιαίτερη θέση κατέχει η Πλατεία Αιγύπτου, ένα σημείο όπου συμπυκνώνονται διαφορετικές χρονικές και κοινωνικές αφηγήσεις της αθηναϊκής ζωής.

Κατά τη διάρκεια της περιήγησης, ο αναγνώστης συναντά μνημεία, δημόσια γλυπτά και αρχιτεκτονικά στοιχεία που τοποθετήθηκαν σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους, αποκαλύπτοντας τον τρόπο με τον οποίο η πόλη μετασχηματίζεται διαρκώς. Παράλληλα, ο Βατόπουλος εξηγεί την προέλευση ονομασιών κεντρικών δρόμων και σημείων αναφοράς, όπως η λεωφόρος Αλεξάνδρας ή η Φωκίωνος Νέγρη, δείχνοντας πως ακόμη και ένα τοπωνύμιο μπορεί να αποτελέσει αφορμή για μια βαθύτερη ιστορική αναζήτηση.

Νίκος Βατόπουλος

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στην κοινωνική ζωή της περιοχής. Για να κατανοήσει κανείς την ιστορία μιας γειτονιάς, δεν αρκεί να παρατηρήσει μόνο τα κτήρια. Χρειάζεται να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι διασκέδαζαν, συναντιούνταν και συνδιαμόρφωναν τον δημόσιο χώρο. Η αστικότητα, άλλωστε, όπως υπογραμμίζεται στο βιβλίο, προϋποθέτει την ποικιλία, τις εναλλαγές και την ευρυχωρία – στοιχεία που κάνουν μια πόλη ζωντανή και ανθεκτική στον χρόνο.

Η Πατησίων αποτελεί ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτής της διαχρονικότητας. Η πολυπλοκότητα του δρόμου, οι διαφορετικές ιστορικές του φάσεις και ακόμη και η οπτική του σύνδεση με την Ακρόπολη αναδεικνύουν τη σχέση ανάμεσα στον χώρο και στη μνήμη, καθώς και τη σημασία της θέσης στη διαμόρφωση της αστικής εμπειρίας. Μέσα από αυτή τη σύνδεση, ο Βατόπουλος μας υπενθυμίζει ότι η Αθήνα δεν διαβάζεται μόνο μέσα από τα εμβληματικά της μνημεία, αλλά και μέσα από τις γειτονιές, τις διαδρομές και τις αφηγήσεις που εξακολουθούν να διατηρούν ζωντανή την ιστορική της συνέχεια. Το βιβλίο του επιχειρεί να αναδείξει αυτές τις λιγότερο προφανείς όψεις της πόλης, προκαλώντας το ενδιαφέρον του αναγνώστη για περαιτέρω αναζητήσεις και νέες ανακαλύψεις

Παναγιώτα Καρβούνη.

Λέων Α. Ναρ: “Λέω παραμύθια να ξορκίσω το κακό…” Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Σωκράτη Μάλαμα

bot — Tue, 10 Jun 2025 10:13:33 +0000

Λέων Α. Ναρ: “Λέω παραμύθια να ξορκίσω το κακό…” -Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Σωκράτη Μάλαμα

Λέων Ναρ

Πώς αφηγείσαι τη ζωή ενός τραγουδοποιού χωρίς να τη «φυλακίσεις» στα γεγονότα; Πώς πλησιάζεις τους στίχους του χωρίς να τους «μελετήσεις» σαν στεγνά αποσπάσματα ενός corpus; Μελετώντας τον Σωκράτη Μάλαμα, ο Λέων Ναρ επιλέγει έναν διαφορετικό δρόμο: αυτόν της «ποιητικής βιογραφίας».

Στο βιβλίο του “Λέω παραμύθια να ξορκίσω το κακό…” Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Σωκράτη Μάλαμα (πρόλογος, Οδυσσέας Ιωάννου), ο Δρ. Νεοελληνικής Φιλολογίας – συγγραφέας Λέων Ναρ δεν καταγράφει απλώς τη διαδρομή του Μάλαμα, αλλά τη φωτίζει μέσα από τους ίδιους τους στίχους του, με σεβασμό, ευαισθησία και διαρκή διάλογο.

Ο Μάλαμας, τραγουδοποιός υπαινικτικός και αυτοβιογραφικός, συχνά μελαγχολικός και στοχαστικός, μιλά για την πόλη και την αποξένωση, για την ήττα και την ελπίδα, με τρόπο που αποφεύγει τα μεγάλα λόγια — και ακριβώς γι’ αυτό συγκινεί βαθιά. Ο Ναρ, από την άλλη, ως συγγραφέας και αναγνώστης, ακούει τις λέξεις πέρα από τη μουσική τους. Βλέπει στο έργο του Μάλαμα μια διαρκή συνομιλία με την εποχή, με την κοινωνία, αλλά κυρίως με τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου.

Το αποτέλεσμα είναι ένα υβριδικό, προσωπικό, στοχαστικό βιβλίο. Όχι βιογραφία με την αυστηρή έννοια, ούτε θεωρητική ανάλυση. Μάλλον μια απόπειρα να χαρτογραφηθεί η ψυχή μέσα από τη γλώσσα — εκεί όπου η απλότητα συναντά την ποίηση και το λαϊκό τραγούδι γίνεται σιωπηλό αποτύπωμα της συλλογικής μνήμης.

Μέσα από τις συζητήσεις με τον Μάλαμα, τις παρατηρήσεις και τις λεπτές ερμηνείες του, ο Λέων Ναρ παραδίδει στον αναγνώστη ένα βιβλίο στοχασμού -μια διακριτική προσέγγιση σε έναν καλλιτέχνη που, χωρίς τυμπανοκρουσίες, κατάφερε να γίνει η φωνή όσων δεν φώναξαν ποτέ.

Με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου, την ερχόμενη Τρίτη 17 Ιουνίου, στις 19.30, στο μπαρ Σάρωθρον (Κατούνη 17, Λαδάδικα), στη Θεσσαλονίκη, ο συγγραφέας μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ γι’ αυτό το σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Σωκράτη Μάλαμα:

To πρώτο εύλογο ερώτημα είναι πώς προέκυψε το βιβλίο…

– Και περιμένετε μια εύλογη απάντηση… Είναι σίγουρα πρόκληση να ξεχωρίζεις τους στίχους από τη μελωδία στη σύνθεση ενός τραγουδοποιού. Ο Σωκράτης, όπως κάθε τραγουδοποιός, γράφει για να τραγουδηθεί, ωστόσο αυτό δε σημαίνει (για μένα) ότι πολλοί στίχοι του δεν μπορούν να λειτουργήσουν αυτόνομα και στο χαρτί. Μήπως και άλλοι τραγουδοποιοί, όπως ο Λέοναρντ Κοέν ή και ο Μπομπ Ντύλαν, δε γράφουν ποίηση που τραγουδιέται; Σίγουρα θα πείτε πως είμαι υπερβολικός… Σίγουρα υπάρχει μια ενιαία διάσταση, μια ισορροπία ανάμεσα στις λέξεις και στη μουσική, ωστόσο τα τελευταία χρόνια, έχει φουντώσει η συζήτηση που εξετάζει τους στίχους των τραγουδιών ως ποίηση – προφανώς και υπάρχει συσχετισμός με την απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας στον Μπομπ Ντύλαν το 2016. Από εκεί ξεκίνησε η σκέψη να ασχοληθώ και να επιμείνω στην αξία των στιχουργημάτων που γράφουν τραγουδοποιοί. Αλλά μήπως και η αναγόρευση του Διονύση Σαββόπουλου σε επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 2017 δεν κινείται προς την ίδια κατεύθυνση;

– Τι είδους βιβλίο είναι το «Λέω παραμύθια να ξορκίσω το κακό»; και τι σημαίνει το «σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας» στον υπότιτλο;

Θα ξεκινήσω ανάποδα. Το βιβλίο δεν είναι σε καμιά περίπτωση μια φιλολογική μονογραφία για τους στίχους του Σωκράτη. Εκκινεί από τους στίχους του Μάλαμα αλλά διευρύνει την οπτική του, με τη συνέργεια και του ίδιου του Σωκράτη, (και τον ευχαριστώ θερμά γι’ αυτό) εξετάζοντας αφενός αρκετές άλλες πτυχές του συνολικού του έργου και αφετέρου ζητήματα σχετικά με το ελληνικό τραγούδι ευρύτερα. Δεν έχουμε εδώ την έκδοση απάντων του ποιητικού του corpus, ούτε η ανάλυση που επιχειρείται είναι εξαντλητική. Άλλωστε, έχω την πεποίθηση ότι η εξονυχιστική μελέτη των όποιων στίχων είναι τεχνητή διαδικασία, που πολλές φορές γίνεται με πολύ τυποποιημένο τρόπο, με αποτέλεσμα να χάνεται εν τέλει η επαφή με το ίδιο το στιχούργημα.

– Αν σας ζητούσε κανείς να περιγράψετε τους στίχους του Μάλαμα τι θα λέγατε;

Τα τραγούδια του Σωκράτη αποτυπώνουν συναισθήματα, αναμετρώνται με κοινωνικές και, άλλες φορές, με υπαρξιακές αγωνίες, περιγράφουν αδιέξοδα, σκιαγραφούν κοινωνικές καταστάσεις. Οι στίχοι του είναι υπαινικτικοί, σε βαθμό που, διαβάζοντάς τους, εντοπίζεις όχι ένα, αλλά πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης. Χαρακτηρίζονται από δωρική απλότητα, υπαρξιακή αγωνία και έντονο κοινωνικό προβληματισμό. Άλλοι στίχοι του είναι πιο βιωματικοί, στο επίκεντρό τους όμως είναι πάντα ο άνθρωπος. Κάποιες φορές οι μπαλάντες του αποτυπώνουν κοινωνικές αγωνίες, οι στίχοι του έχουν λογοτεχνική αξία συγκεφαλαιώνουν εικόνες, ώριμες και διεισδυτικές σκέψεις για βιώματα και υπαρξιακές αγωνίες. Η αποστροφή του για τη μεγαλούπολη είναι ακόμη μία βασική παράμετρος που καταγράφεται, πολλές φορές μάλιστα με βιωματικούς στίχους, σε πολλά από τα τραγούδια του τα οποία καταδεικνύουν επιτυχώς την αποξένωση στις καθημερινές σχέσεις. Άλλα τραγούδια του μιλούν για διαψεύσεις, αδιέξοδα, κοινά όνειρα, ενίοτε μάλιστα με μια μεταφυσική διάσταση που ξεπερνά την ατομική εμπειρία. Ο Μάλαμας δεν είναι χρονογράφος. Κανείς στιχουργός δεν καταγράφει απλώς την πραγματικότητα. Η ανάληψη προσωπικής ευθύνης, το πάθος και η αλήθεια, η κοινωνική παρέμβαση φαίνεται να είναι οι έννοιες που τον απασχολούν.

– Εσείς, προσωπικά, τι θα ξεχωρίζατε από τα τραγούδια του;

Το γεγονός ότι οι στίχοι του Μάλαμα βρίσκονται πάντα σε διαρκή διάλογο με την πραγματικότητα της εποχής, ενώ έντονος είναι συχνά και ο αυτοσαρκασμός. Πάντα με γλώσσα άμεση και ζωντανή, διαμορφώνει τάσεις, εμπνέει αντιδράσεις, ενίοτε πλάθει και συνειδήσεις. Το βλέμμα του είναι διεισδυτικό, ο στίχος του, ιδιαίτερα αιχμηρός, καυτηριάζει τις κοινωνικοπολιτικές καταστάσεις, αντικατοπτρίζει σκέψεις, συναισθήματα και αποτυπώνει πολλαπλές εκφάνσεις της κοινωνικής πραγματικότητας. Τι άλλο;

– Πώς θα «συστήνατε» τον Μάλαμα σε κάποιον -α που δεν έχει έρθει σε επαφή με το έργο του;

Θα έλεγα ότι στην περίπτωση του Σωκράτη επιβεβαιώνεται πως υπάρχουν άνθρωποι που, χωρίς να είναι ποιητές, προσεγγίζουν τον στίχο με τη σκευή της ποίησης. Στις λέξεις του αποκρυσταλλώνεται το μεγαλείο της απλότητας. Είναι τελικά ένας εμπνευσμένος story- teller, που στιγματίζει τη βαρβαρότητα της σύγχρονης αβίωτης πόλης με αυθόρμητο, αυθεντικό, εξαιρετικά καίριο τρόπο. Θα τόνιζα ότι από εκεί τελικά πηγάζει η σπάνιας έντασης διάδραση που έχει με το κοινό του. Κι αυτό διότι, ενώ οι εικόνες τις οποίες φιλοτεχνεί εκκινούν συχνά από προσωπικές του εμπειρίες, προκαλούν σκίρτημα στις ψυχές των ακροατών του, που ταυτίζονται μαζί του. Και όλα αυτά χωρίς περιττά ρητορικά τερτίπια και συναισθηματικές εξάρσεις, χωρίς εξεζητημένες λέξεις και πολύπλοκα σχήματα, απλώς σε μια εξομολογητική ατμόσφαιρα και στο πλαίσιο μιας απόλυτα ισορροπημένης επικοινωνίας του «ποιητικού εγώ» με την κοινωνία.

– Τι σας άφησε αυτό το βιβλίο, η επαφή με τον ίδιο;

Τα τραγούδια του αλλά και οι συναντήσεις που είχα μαζί του με έκαναν να συνειδητοποιήσω ότι δε γίνεται να αφηγηθούμε τις ανθρώπινες εμπειρίες χρησιμοποιώντας μόνο ρεαλιστικά μέσα. Η σύνθεση ενός τραγουδιού προϋποθέτει να σκέφτεσαι αλλά και να αφηγείσαι στον εαυτό σου κάποιες σκηνές. Είναι ένας εσωτερικός διάλογος, παράλληλα όμως το τραγούδι έχει τη δική του ενέργεια. Ο Μάλαμας συγκαταλέγεται στους δημιουργούς, συνθέτες, τραγουδοποιούς, ποιητές και στιχουργούς στους οποίους οφείλουμε τη συνέχεια του λαϊκού μας τραγουδιού. Κατάλαβα καλά, συνομιλώντας μαζί του, ότι η δημιουργία είναι συνομιλία με τις ρωγμές μας. Και έχω την πεποίθηση ότι ο Σωκράτης συνομίλησε πολλές φορές με τις δικές του ρωγμές. Για μένα οι λέξεις είναι πάντα το προκείμενο (για τον Σωκράτη σίγουρα και η μελωδία). Γράφοντας το βιβλίο αλλά και ακούγοντάς τον να μου απαντά στα ερωτήματα που του έθετα, επιβεβαίωσα ότι κάθε τραγούδι, με βάση τις επιρροές που έχει ο κάθε δημιουργός, είναι ένα έργο που το «υπογράφουν» πολλοί. Διακειμενικές αναφορές έχουν τα περισσότερα τραγούδια· το στοίχημα είναι κάθε τραγούδι να έχει τον δικό του χαρακτήρα, αλλιώς οι εικόνες, οι γνώσεις και τα βιώματα από τα οποία αντλεί έμπνευση ο δημιουργός δε θα είχαν αξία, αν δεν υπήρχε και η δική του οπτική. Στα τραγούδια του Μάλαμα υπάρχει άλλες φορές συναισθηματική εκκρεμότητα, άλλες κεκαλυμμένη απορία και άλλες πάλι ειρωνική ανασφάλεια. Εικόνες που σημάδεψαν ανεξίτηλα το συλλογικό υποσυνείδητο τόσο της εποχής του όσο, νομίζω, και της επόμενης.

Σ.Παπ.

ΑΠΕ – ΜΠΕ

Το βιβλίο είναι των εκδόσεων ΠΑΤΑΚΗ

Θανάσης Βασιλείου – Ο Τζον Αντον και ο πολιτικός έρως (Εις μνήμην)

bot — Sat, 20 Dec 2014 19:29:04 +0000

Μόνον η είδηση του θανάτου χωρεί εδώ, με σκέψεις για καλό κατευόδιο σε έναν μεγάλο `Ελληνα της διασποράς.

Ο καθηγητής John P. Anton (Ιωάννης Αντωνόπουλος), με καταγωγή από το Ζυγοβίτσι Αρκαδίας, απεβίωσε, στα 94 χρόνια του, στις 10 Δεκεμβρίου, στην Τάμπα της Φλώριδας όπου και τάφηκε τη Δευτέρα που μας πέρασε.

Το κακό νέο μεταδόθηκε αμέσως στους φίλους του στην Ελλάδα. Διακεκριμένος καθηγητής Φιλοσοφίας και διευθυντής του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Νοτίου Φλώριδας (University of South Florida), ο Anton υπήρξε αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και επίτιμος διδάκτωρ σε αρκετά ελληνικά πανεπιστήμια.

Για εμάς υπήρξε πατρική φιγούρα, ακριβός φίλος, σοφός συνομιλητής που πάντα είχε κάτι να μας πει: από μια ανθρώπινη κουβέντα παρηγορίας μέχρι μια προτροπή για εγρήγορση – πάντως όχι παθητική αποδοχή των όσων συμβαίνουν.

Η πρώτη σκέψη μου ήταν ότι χάθηκε ο έσχατος μαθητής της Διοτίμας, η τελευταία ίσως ζωντανή γέφυρα με τη γενιά του ’30 και τον κύκλο του Aγγελου Σικελιανού. Τα προηγούμενα χρόνια είχα στη φροντίδα μου τρία από τα ελληνικά βιβλία του (τα δύο πρώτα με τον Γιώργο Χριστοδουλόπουλο, από τις εκδόσεις Μίλητος): τα «Αρκαδικά» όπου ο Anton υμνεί και ευεργετεί την ιδιαίτερη πατρίδα του, το «Eρως πολιτικός: Η επιστροφή των Ελλήνων» με το οποίο συνομιλεί με τη γενιά του ’30 και γεφυρώνει την ελληνική κλασική σκέψη με τη σύγχρονη φιλοσοφία και τον αμερικανικό πραγματισμό (ας μην ξεχνάμε ότι ο Anton υπήρξε μαθητής του John Dewey – από τους σημαντικότερους Αμερικανούς φιλοσόφους και παιδαγωγούς του 20ού αιώνα) και, τέλος, το «Ιερός Πανικός»: την αυτοβιογραφία της Εύας Πάλμερ-Σικελιανού, με την εκπληκτική μετάφραση του οποίου ο Anton ανταποδίδει στην Εύα την αγάπη και την τιμή μιας πραγματικής φιλίας στην Αμερική, που διήρκεσε έως το τελευταίο φευγιό της Πάλμερ από την Αμερική για να πεθάνει -στην ουσία- στην Ελλάδα και να θαφτεί εκεί, στους Δελφούς που τόσο αγάπησε, μαζί με τον Σικελιανό. Στο συρτάρι μου παραμένει ανέκδοτο το τελευταίο βιβλίο του John Anton για τον Αγγελο Σικελιανό και τον νόστο.

Στην πραγματικότητα, αυτά τα έργα του Anton περικλείουν την οδύσσεια ενός Ελληνα της γνώσης, της μετάβασης από την Αμερική της παιδικής ηλικίας πίσω στην πατρίδα-Αρκαδία στα χρόνια του Πολέμου (όπου υπήρξε μαθητής του Παπανούτσου στην Παιδαγωγική Ακαδημία Τριπόλεως: βλ. και «Το χρονικό μιας φιλοσοφικής φιλίας», Gutenberg, 2004), την οριστική επιστροφή στην Αμερική και του διαρκούς νόστου, νοητικού και πραγματικού, στη φάση της ενηλικίωσης, της ωριμότητας και του καλοδεχούμενου γήρατος.

Εμμονο πρόβλημα

Ο Anton επέστρεφε σταθερά σε ένα έμμονο πρόβλημα. Αναζητούσε τον δρόμο της ελληνικότητας. Ως Ελληνας ο ίδιος της διασποράς, έδειξε μεγάλη ευαισθησία για την πατρίδα του και τα συμφέροντα των απανταχού Ελλήνων. Αντιστάθηκε καθαρά στις νοοτροπίες της εξόφθαλμης σημερινής ολοκληρωτικής εγκατάλειψης των πλέον ανθηρών και γονιμοποιητικών συντεταγμένων του ελληνισμού: της γλώσσας, του πολιτισμού και της πολιτικής φιλοσοφικής παράδοσης.

Με τη στέρεη σκέψη του, ίδιον σπάνιου Ελληνα διανοητή, συναρμολόγησε τους δρόμους του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, τα διάφορα κομμάτια του ελληνικού πολιτισμού και τα προσέφερε ως ένα ανθρωπιστικό αντίδοτο στη μονόδρομη, σκληρή και ανθρωποβόρα τεχνοκρατική αντίληψη, που θέλει να αυτοπροβάλλεται ως η μόνη προοδευτική.

«Eπιθετική προβολή»

Αμεσα ή έμμεσα, αυτό που πρότεινε στα κείμενά του είναι μια τρόπον τινά «επιθετική προβολή» του ελληνικού πολιτισμού. Το αίτημα της «επιστροφής των Ελλήνων» διατυπώθηκε από τον Anton ως ένας άλλος δρόμος. Πίστευε ότι ο «πολιτικός έρως» και η ορθή διαχείριση των πολιτισμικών πόρων που περιέχουν οι ανθρωπιστικές σπουδές, οι τέχνες και οι επιστήμες είναι αποδεδειγμένα σε θέση να βοηθήσουν ουσιαστικά την ανθρωπότητα. Το ίδιο πίστευε και για τη μεγάλη ελληνική ποίηση (Παλαμάς, Καβάφης, Σεφέρης, Καζαντζάκης, Σικελιανός) με την οποία αποκατέστησε μιαν ιδιαίτερη σχέση ως μελετητής και ως άνθρωπος, μέχρι την τελευταία του πνοή.

«Αν κάποτε οι ισχυροί του σύγχρονου κόσμου θελήσουν να ανοίξουν νέο δρόμο για το καλό της ανθρωπότητας, δεν έχουν παρά να ξανασυναντήσουν στο προσεχές μέλλον τον ανθρωπισμό του Λόγου, όπως τον εννόησαν οι τραγικοί μας ποιητές. Είναι το μοναδικό φάρμακο για την καταστολή της ύβρεως…».

Ηταν υπερβολικά αισιόδοξος; Ισως ναι. Αλλά και σ’ αυτήν την περίπτωση, αυτό είναι που μας αφήνει κληρονομιά: τον υψηλό στόχο, τον άξιο προσοχής σκοπό.

Καθημερινή