Μια σειρά ντοκιμαντέρ με επίκεντρο την Ελλάδα και σκηνικό τα μουσεία της Ευρώπης και ολόκληρου του κόσμου θα παρουσιάσει τη νέα τηλεοπτική σεζόν στην ΕΡΤ ο δημοσιογράφος Κώστας Λασκαράτος.

Στη νέα σειρά ντοκιμαντέρ με τίτλο “Η Ελλάδα στα μουσεία του κόσμου”, η οποία είναι γυρισμένη εξ ολοκλήρου εκτός Ελλάδας και θα μεταδοθεί από τη νέα τηλεοπτική σεζόν στην ΕΡΤ1, συναντάμε την ιστορία της χώρας μας και τη σύνδεσή της με τους σημαντικότερους πολιτιστικούς φορείς. Τον ρόλο του “ξεναγού” αναλαμβάνουν διακεκριμένοι Έλληνες του εξωτερικού, αλλά και προσωπικότητες και αξιωματούχοι κάθε χώρας.

Εκεί όπου εκατομμύρια άνθρωποι από όλο τον κόσμο θαυμάζουν εκθέματα, ο Κώστας Λασκαράτος αναζητά πρόσωπα, ιστορίες και ανθρώπους. Ανιχνεύει το νήμα που συνδέει τη χώρα μας με κάθε μεγάλο πολιτιστικό προορισμό και ανακαλύπτει την “Ελλάδα στα Μουσεία του Κόσμου”.

Η ανακήρυξη εκ μέρους της Τουρκίας δύο θαλάσσιων πάρκων, προάγγελος σοβαρής επιδείνωσης

Η ανακήρυξη εκ μέρους της Τουρκίας δύο θαλάσσιων πάρκων σε Βορειοανατολικό Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο σε νησιά ιδιαίτερου συμβολισμού και γεωπολιτικής αξίας μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή επιδείνωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η επιλογή του χρόνου δεν είναι τυχαία, όπως αποκαλυπτική είναι και η παντελής απροθυμία αναζήτησης μιας μίνιμουμ συνεννόησης με την ελληνική πλευρά. Και όλα αυτά ενώ πριν από λίγες μέρες, με αφορμή το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, η Αγκυρα κατηγόρησε την Αθήνα για εργαλειοποίηση της προστασίας του περιβάλλοντος και κάλεσε σε αποφυγή μονομερών ενεργειών σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες.

Πλέον η Αγκυρα επιχειρεί να επιβάλει νέα τετελεσμένα, περιφρονώντας για μία ακόμη φορά κάθε έννοια και ερμηνεία, ακόμη και διασταλτική, του Δικαίου της Θάλασσας, από τη στιγμή που τα θαλάσσια πάρκα, όταν μονομερώς ορίζονται από ένα κράτος, δεν μπορούν να υπερβαίνουν την έκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης. Στην περίπτωση των δύο περιοχών, η Τουρκία υπερβαίνει την αιγιαλίτιδα ζώνη της, που βάσει του Δικαίου της Θάλασσας σημαίνει ότι θα έπρεπε να έρθει σε μια συνεννόηση (arrangement) με το όμορο κράτος, με το οποίο μοιράζεται τα διεθνή ύδατα, για να συμφωνήσουν από κοινού τις περιοχές θαλάσσιας προστασίας (marine protected areas).

Το διάταγμα Ερντογάν μετατρέπει διεθνή ύδατα σε θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή, με την Τουρκία να δύναται να ασκήσει ειδικές αρμοδιότητες που συνεπάγονται όρους για την άσκηση ελευθεριών της ανοικτής θάλασσας και στην πράξη αποκόπτει την αλληλουχία των Λήμνου και Σαμοθράκης, ενώ η πρόσβαση στο Καστελλόριζο διά θαλάσσης θα μπορούσε ακόμη και να χρειάζεται την τήρηση των όρων της τουρκικής πλευράς. Ουσιαστικά, η Τουρκία αποπειράται να αποξενώσει το Καστελλόριζο από τον υπόλοιπο νησιωτικό κορμό της Ελλάδας. Στην περίπτωση του Βορειοανατολικού Αιγαίου, ναι μεν δεν επηρεάζεται η διεθνής ναυσιπλοΐα, καθώς αφήνει το στόμιο των Στενών ανοικτό, ωστόσο επιβάλλει περιορισμούς στην επικοινωνία μεταξύ ελληνικών νησιών και πιο συγκεκριμένα Λήμνου και Σαμοθράκης, κλείνοντας μάλιστα και τον κόλπο του Ξηρού. Η ελληνική πλευρά οφείλει να τονίσει προς πάσα κατεύθυνση, ιδίως στην παρούσα συγκυρία (βλ. βίαιη μεταβολή στη λειτουργία θαλάσσιων αρτηριών), τον εν λόγω παραλογισμό, καθώς καμία χώρα δεν μπορεί με εσωτερικά διατάγματα/αποφάσεις να παρακωλύει την κυκλοφορία σε διεθνή ύδατα.

Στην πράξη η Αγκυρα, παρά τις προφορικές διαβεβαιώσεις ότι τα εθνικά θαλάσσια πάρκα δεν θα επηρεάσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, επιδιώκει να επιβάλει με παράνομο και άκομψο τρόπο τους όρους της, μεταξύ άλλων, και σε άλλες δραστηριότητες ανοικτής θάλασσας, όπως η αλιεία και η θαλάσσια επιστημονική έρευνα, καταλαμβάνοντας ουσιαστικά περιοχές διεθνών υδάτων ώστε να ενθυλακώσει ελληνικά νησιά εντός των τουρκικών θαλασσίων πάρκων.

Εύλογα αυτή η ενέργεια δεν μπορεί να μείνει αναπάντητη από την ελληνική πλευρά, αρχικά, ακόμη και με την επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης μας νοτίως της Κρήτης. Ετσι κι αλλιώς, η ανησυχητική αυτή εξέλιξη γίνεται ακόμη πιο προβληματική, αν τη συνδυάσουμε τόσο με τη σημαντική αύξηση των παραβιάσεων του ελληνικού χώρου, αλλά και των υπερπτήσεων, όσο και με την αυτοπεποίθηση της τουρκικής ηγεσίας, απόρροια των πρόσφατων εξελίξεων στη Μέση Ανατολή και βεβαίως της απόλυτα λειτουργικής σχέσης μεταξύ Ερντογάν και Τραμπ. Χωρίς καμία υπερβολή, πρόκειται για προάγγελο επόμενων ενεργειών σε ανάλογο πνεύμα και κατεύθυνση.

Σε μια κρίσιμη στροφή του διεθνούς συστήματος, όπου η διεθνής δικαιοκρατική τάξη κλονίζεται συθέμελα, φαίνεται πως η Αγκυρα κρίνει ότι είναι τώρα η κατάλληλη στιγμή να ξεδιπλώσει πιο εμφατικά την αναθεωρητική της αντίληψη περί «Γαλάζιας Πατρίδας». Και θα πρέπει να αναμένουμε ότι αυτή είναι η πρώτη από μια σειρά κινήσεων που θα ακολουθήσουν, με προβληματικό το στοιχείο ότι τα δύο πρώτα θαλάσσια πάρκα ορίστηκαν στα απώτατα όρια των θαλασσίων συνόρων μας, άρα σε επόμενη φάση κάτι ανάλογο θα επιχειρηθεί για επιπλέον ελληνικές νησιωτικές περιοχές, ώστε αυτές να αποκοπούν και να δημιουργηθεί έτσι ένας ασφυκτικός (και ψυχολογικός) κλοιός προκειμένου να καταστούν ευάλωτες έναντι των τουρκικών ορέξεων.

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Με αφορμή την αμυντική συμφωνία στη ΜΕΚΚΑ της Σαουδικής Αραβίας 

Η υπογραφή της αμυντικής συμφωνίας ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν στη Μέκκα αποτελεί μία σημαντική γεωπολιτική εξέλιξη που κανείς δεν μπορεί να προσπεράσει, ανεξαρτήτως της εξέλιξής της. Αν και οι τρεις χώρες επιμένουν ότι πρόκειται για μια καθαρά αμυντική συμφωνία, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι πρόκειται για την αρχή μιας νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφάλειας. (Σημειωτέον ότι Πακιστάν και Σαουδική Αραβία έχουν και στο παρελθόν συνάψει συμφωνία).

Η συμφωνία προβλέπει στενή στρατιωτική συνεργασία και διαβουλεύσεις σε περίπτωση επίθεσης εναντίον ενός από τα μέλη της, κάτι που αρκετοί σχολιαστές παρομοιάζουν με τη λογική του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, χωρίς ωστόσο να αποτελεί τυπικά αντίστοιχη συμμαχία.

Γιατί τώρα;

Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι χώρες του Κόλπου επαναξιολογούν τις παραδοσιακές εγγυήσεις ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο πόλεμος με το Ιράν, οι επιθέσεις των Χούθι και η αβεβαιότητα γύρω από τη στρατηγική της Ουάσιγκτον έχουν οδηγήσει αρκετές περιφερειακές δυνάμεις στην αναζήτηση συμπληρωματικών μηχανισμών ασφάλειας. Ωστόσο εδώ αναδύεται ένα ερώτημα: είναι δυνατόν αυτές οι τρεις χώρες να έχουν προχωρήσει σε αμυντική συμφωνία χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του προέδρου Τραμπ;

Τι σημαίνει για την Ελλάδα;

Η εξέλιξη αυτή δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη από την Αθήνα. Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει αναπτύξει αμυντική συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία, αποστέλλοντας συστοιχία Patriot για την προστασία κρίσιμων υποδομών. Η νέα συμφωνία δεν αναιρεί αυτή τη συνεργασία, ωστόσο δείχνει ότι το Ριάντ επιδιώκει να διευρύνει τις επιλογές του και να οικοδομήσει ένα ευρύτερο περιφερειακό δίκτυο ασφαλείας.

Για την ελληνική εξωτερική πολιτική, η εξέλιξη αυτή ενισχύει τη σημασία της περαιτέρω εμβάθυνσης σχέσεων με χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ινδία (Η Ινδία βρίσκεται σε διαρκή διαπάλη με το Πακιστάν) με τις οποίες ήδη αναπτύσσονται στρατηγικές συνεργασίες σε επίπεδο άμυνας, ενέργειας και τεχνολογίας. Η διατήρηση ισχυρών διμερών σχέσεων αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περιοχή όπου οι συμμαχίες εξελίσσονται διαρκώς.

Ένας κόσμος πιο πολυπολικός

Πέρα από τη συγκεκριμένη συμφωνία, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εκείνη μιας Μέσης Ανατολής που επιδιώκει μεγαλύτερη αυτονομία στις επιλογές ασφαλείας της. Οι περιφερειακές δυνάμεις δεν επιθυμούν πλέον να βασίζονται αποκλειστικά στις μεγάλες δυνάμεις, αλλά επιχειρούν να δημιουργήσουν δικά τους δίκτυα συνεργασίας.

Το κατά πόσον η νέα συμφωνία θα αποκτήσει ουσιαστικό στρατιωτικό περιεχόμενο ή θα παραμείνει κυρίως πολιτικό μήνυμα θα φανεί τους επόμενους μήνες. Ωστόσο, είναι ήδη σαφές ότι οι γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή βρίσκονται σε φάση αναδιάταξης.

Το 2024, σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΟΗΕ, 304 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν έξω από τη χώρα γέννησής τους – το 3,7% του παγκόσμιου πληθυσμού

Γράφει ο Θανάσης Βασιλείου /EFSYN

Για όσους θυμούνται, το 2015 ήταν η χρονιά της Ελλάδας. Το προσφυγικό/μεταναστευτικό κύμα ήταν τρομακτικό: το 2015 είχαν περάσει τα εθνικά/ευρωπαϊκά σύνορα 856.723 άτομα. Μιλάμε για ένα μέγεθος είκοσι φορές μεγαλύτερο από αυτό του 2014 (41.065 άτομα).Το 2015, από την Ιταλία είχαν περάσει 153.600 άτομα και από την Ισπανία, διαμέσου παράτυπων οδών (θαλάσσιων και χερσαίων στα ισπανικά εδάφη της Βόρειας Αφρικής, Θέουτα και Μελίγια), είχαν περάσει μόνο 3.845 άτομα. Το 2015 οι 9 στους 10 πρόσφυγες/μετανάστες προέρχονταν από τρεις χώρες: Συρία, Αφγανιστάν, Ιράκ. Η πλειονότητα ήταν άνδρες (55%), τα παιδιά ήταν 28% και οι γυναίκες το 17%. Από στοιχεία του Λιμενικού, 246 έχασαν τη ζωή τους στο Αιγαίο το 2015, ενώ άλλοι 149 αγνοούνται. Εως τα τέλη του Νοεμβρίου, 507.745 πρόσφυγες είχαν περάσει τα σύνορα από την Ειδομένη. Το 90,8% δήλωσε πως επιθυμούσε να ζητήσει άσυλο σε άλλη χώρα της Ε.Ε. Μόλις το 2,7% ήθελε να αιτηθεί άσυλο στην Ελλάδα.

Στον απόηχο της μεταναστευτικής κρίσης του 2015, ο Μαρκ Λέοναρντ (συνιδρυτής και διευθυντής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, ενός διεθνούς πλέον δικτύου κατανόησης πολιτικών και προκλήσεων για την Ευρώπη του 21ου αιώνα) δημοσίευσε στο περιοδικό «Project Syndicate» ένα άρθρο με τίτλο «Οι υπερδυνάμεις της μετανάστευσης» («The Migration Superpowers», Project Syndicate, 2016) (https://www.project-syndicate.org/commentary/immigration-refugees-geopolitical-boon-by-mark-leonard-2016-04).

Το άρθρο είχε κάνει αίσθηση. ‘Ηθελε τη μετανάστευση να είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες διαμόρφωσης της διεθνούς πολιτικής οικονομίας του 21ου αιώνα. Αν τον 20ό αιώνα η οικονομική και παραγωγική ισχύς καθόριζε τη θέση των κρατών στο διεθνές σύστημα, σήμερα η ικανότητα διαχείρισης, αξιοποίησης ή ελέγχου των μεταναστευτικών ροών συνιστά μια νέα μορφή γεωπολιτικής ισχύος. Με βάση αυτή την παραδοχή, ο Λέοναρντ είχε εισαγάγει την έννοια «Migration Seven» (M-7), της ομάδας κρατών και μη κρατικών δρώντων που ασκούν σημαντική επιρροή μέσω της θέσης και του ρόλου τους στο παγκόσμιο μεταναστευτικό σύστημα.

Στην ομάδα αυτή περιλαμβάνονταν η Κίνα, η Ινδία, το Ισραήλ, η Τουρκία, ο Νίγηρας, το Κουρδιστάν και, στο ιδιαίτερο πλαίσιο του 2016, το λεγόμενο «Ισλαμικό Κράτος» (ISIS), το οποίο εξεταζόταν ειδικά ως μη κρατικός δρων που αξιοποιούσε τις διεθνείς μετακινήσεις για τη στρατολόγηση μαχητών.

Σύμφωνα με τον Λέοναρντ, η κάθε περίπτωση αντιπροσωπεύει διαφορετικό τρόπο άσκησης ισχύος μέσω της μετανάστευσης. Λ.χ., Κίνα και Ινδία αξιοποιούν τις εκτεταμένες διασπορικές τους κοινότητες για την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης, της καινοτομίας και της παγκόσμιας επιρροής τους.

Αντίστοιχα, η Τουρκία αξιοποίησε τη θέση της ως χώρας υποδοχής και διέλευσης προσφύγων για να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της ισχύ έναντι της Ευρωπαϊκής Ενωσης (και το 2020, ως μέσο πίεσης στην Ελλάδα). Ο Νίγηρας ανέδειξε τη στρατηγική σημασία του ως χώρας διέλευσης μεταναστών από την υποσαχάρια Αφρική προς τη Μεσόγειο κ.ο.κ.

Το 2016, μιλώντας για τις δυναμικές της παγκόσμιας μετανάστευσης, ο Λέοναρντ είχε ξεκινήσει με την υπόθεση ότι «Αν όλοι οι άνθρωποι που ζουν σε διαφορετική χώρα από τη χώρα γέννησής τους ενώνονταν και σχημάτιζαν μια υποθετική “δημοκρατία των ξεριζωμένων”, αυτή θα ήταν η πέμπτη μεγαλύτερη χώρα στον κόσμο, με πληθυσμό άνω των 240 εκατομμυρίων ανθρώπων».

Η Αγκυρα επιδιώκει να φέρει τεχνηέντως στο τραπέζι ζητήματα «κυριαρχικής ισότητας» της τουρκοκυπριακής κοινότητας

Τη συνεργασία για την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων της ανατ. Μεσογείου πρoτού επιτευχθεί πολιτική λύση στο κυπριακό, προέκρινε την Τετάρτη ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, υποδεχόμενος τον λεγόμενο ‘ΥΠΕΞ’ του ψευδοκράτους, Ταχσίν Ερτουρούλογλου, στην Τουρκία.

″Το να περιμένουμε την τελική λύση στο νησί προκειμένου να επωφεληθούμε από τους ενεργειακούς πόρους της ανατολικής Μεσογείου δεν είναι επωφελές ούτε για την περιοχή ούτε και για τον κόσμο”, δήλωσε ο Χακάν Φιντάν, φέρνοντας ως παράδειγμα τη συμφωνία Ισραήλ-Λιβάνου. Επεσήμανε ότι πρέπει να γίνει μια παρόμοια συμφωνία για την ενέργεια στην περιοχή.

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών κατά τη διάρκεια της κοινής συνέντευξης τύπου δήλωσε:

«Η τουρκική εξωτερική πολιτική για το νησί της Κύπρου λαμβάνει υπόψη της 2 σημαντικά κεφάλαια, τα οποία επικεντρώνονται στην ευημερία και την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων στο νησί.

Πρώτον, ποια θα είναι η θέση των Τουρκοκυπρίων στη διεθνή κοινότητα;

Δεύτερον, ως Τουρκία, ποια περαιτέρω βήματα μπορούμε να κάνουμε για να διασφαλίσουμε την ευημερία, την ειρήνη, την οικονομική ανάπτυξη και την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων; Ξέρετε, το Κυπριακό βρίσκεται στην ατζέντα μας ως ένα ζήτημα που έχει μείνει άλυτο από τη διεθνή κοινότητα εδώ και πολλά χρόνια. Ο κύριος στόχος εδώ ήταν μια προσέγγιση που, αν είναι δυνατόν, αγνοεί τα δικαιώματα και τα συμφέροντα των Τουρκοκυπρίων, ενώ δίνει έμφαση στα δικαιώματα και τα συμφέροντα της ελληνοκυπριακής κοινότητας. Ωστόσο, με την υποστήριξη της Τουρκίας, οι Τουρκοκύπριοι εμφανίζονταν πάντα μπροστά στη διεθνή κοινότητα μια εποικοδομητική πολιτική. Όμως αυτή η προσέγγιση δεν έγινε αποδεκτή. Και όχι μόνο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως γνωρίζετε, επιβράβευσε την ελληνοκυπριακή κοινότητα κάνοντάς την μέλος της, παρόλο που το σχέδιο Ανάν δεν έγινε αποδεκτό.

Στη συνέχεια, οι Τουρκοκύπριοι αποφάσισαν να καθορίσουν οι ίδιοι τη μοίρα τους και δημιούργησαν το δικό τους κράτος. Το τουρκοκυπριακό κράτος είναι μια δομή που υπερασπίζεται τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων στο νησί και αποτελεί τη ‘στέγη’ τους. Είναι μια νόμιμη δομή που αναγνωρίζουμε. Ως Τουρκική Δημοκρατία, θα συνεχίσουμε να καταβάλλουμε τις καλύτερες προσπάθειές μας για την αναγνώριση του τουρκοκυπριακού κράτους από τη διεθνή κοινότητα.

Huffpost Greece

Ζητήματα «ισότητας»

Βασίλης Νέδος/ Καθημερινή 

Είναι προφανές ότι η Λευκωσία απορρίπτει μια τέτοια συζήτηση, η οποία περιλαμβάνει τη συγκρότηση μιας «κοινής» επιτροπής (Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων) που θα πρέπει να αποφασίζει γι’ αυτή τη «συνεκμετάλλευση», όπως την οραματίζεται η Αγκυρα.

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών παρέπεμψε στη συμφωνία οριοθέ- τησης ΑΟΖ ανάμεσα σε Λίβανο και Ισραήλ, που επετεύχθη παρότι βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση.

Ουσιαστικά με τον τρόπο αυτό η Αγκυρα επιθυμεί να φέρει τεχνηέντως στο τραπέζι ζητήματα «κυριαρχικής ισότητας» της τουρκοκυπριακής κοινότητας, ήτοι de facto αλλαγή και του πλαισίου συζήτησης περί διζωνικής και δικοινοτικής ομοσπονδίας υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και, βεβαίως, ανοιχτή συζήτηση για δύο κράτη.

Το χρονικό σημείο ανακίνησης του ζητήματος από τον κ. Φιντάν, μεσούσης δηλαδή της αδιέξοδης κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει το Κυπριακό, βρίσκει ευήκοον ους σε αρκετούς από τους διεθνείς παράγοντες.

Η Αθήνα παραδοσιακά στέκεται πίσω από τις θέσεις της Λευκωσίας για το θέμα, ωστόσο στο Λονδίνο, εκ των εγγυητριών δυνάμεων της Κυπριακής Δημοκρατίας, κάποιες απόψεις όπως αυτή που κατέθεσε ο κ. Φιντάν δεν περνούν απαρατήρητες.

Μάλιστα, δεδομένου ότι και στο επίπεδο της κυπριακής κυβέρνησης έχει γίνει εκτενώς συζήτηση (και από τον νυν πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη) για κάποια μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) με την τουρκοκυπριακή πλευρά, η πρόταση Φιντάν γίνεται από κάποιους τρίτους αντιληπτή ως κινούμενη προς αυτή την κατεύθυνση.

Πρακτικά, με τον τρόπο αυτό η Αγκυρα δίνει το έναυσμα για έναν νέο κύκλο πιέσεων προς τη Λευκωσία, η οποία βεβαίως προσπαθεί να μετακινήσει τη συζήτηση στην πρωτοβουλία που εγκαινιάστηκε από τον κ. Χριστοδουλίδη, δηλαδή την πιο ενεργό εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ενωσης στις συζητήσεις για το Κυπριακό, μέσα από τον διορισμό κάποιας διεθνούς προσωπικότητας.

Από τις αεροπειρατείες, τις απεργίες, τις κοινωνικές αναταράξεις έως τις πυρκαγιές και την προσφυγική κρίση, τον πόλεμο και τον ακροδεξιό εξτρεμισμό, λίγες περίοδοι στην ιστορία της Ευρώπης γνώρισαν τον συνεχώς επιταχυνόμενο ρυθμό και την έκταση των αλλαγών που σημειώθηκαν κατά την περίοδο 1973 έως το 2023.

Επιχειρώντας να αποτιμήσει μισό αιώνα ευρωπαϊκής ιστορίας, ο βρετανικός Guardian δημοσιεύει σε συνέχειες ένα απάνθισμα των επεισοδίων που διαμόρφωσαν το πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό στάτους της Ευρώπης και τοποθέτησαν την ήπειρο στο προσκήνιο της παγκόσμιας σκηνής.

«Πριν από πενήντα χρόνια, η Ευρώπη χωρίστηκε σε δύο εχθρικά μπλοκ, εγκλωβισμένα σε έναν ψυχρό πόλεμο μεταξύ Ανατολής και Δύσης», επισημαίνει το κείμενο του αφιερώματος. «Στις πέντε δεκαετίες από τότε, τα αυταρχικά καθεστώτα έπεσαν και οι δημοκρατίες αναγεννήθηκαν. Τα τείχη κατέρρευσαν, οι ομοσπονδίες διαλύθηκαν και ακολούθησαν αιματηροί πόλεμοι. Υπήρξαν πολλές κρίσεις: πολιτικές, οικονομικές, ανθρώπινες.

»Η Ευρώπη έχει βιώσει τρομοκρατικές θηριωδίες, ειρηνικές και λιγότερο ειρηνικές επαναστάσεις, φυσικές καταστροφές, πανδημία. Η ΕΕ αυξήθηκε σε 28 μέλη και στη συνέχεια έχασε ένα από αυτά. Πρωτοφανής αριθμός ανθρώπων έχουν διακινδυνεύσει τη ζωή τους για να φτάσουν εδώ».

Μέσα από μια δημοσιογραφική φωτονουβέλα που συμπυκνώνει ένα κομμάτι ιστορίας «που θα γέμιζε πολλά βιβλία» για να εξεταστεί ενδελεχώς, ο Guardian επιλέγει τις στιγμές οι οποίες δίνουν το στίγμα αυτής της συνεχώς μεταβαλλόμενης ηπείρου.

Μια πολύτιμη ιστορική ματιά από τον εικοστό στον εικοστό πρώτο αιώνα
Χωρισμένο σε δύο μέρη, ξεκινώντας από την εξέγερση του Πολυτεχνείου της Αθήνας, τα συλλογικά αιτήματα για ισότητα, ελευθερία και ειρήνη, τους άθλους της Κομανέτσι, το γερμανικό «φθινόπωρο του τρόμου», την τραγωδία του Χέιζελ, τη σταδιακή διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας και την αποκοπή των δεσμών των χωρών του ανατολικού μπλοκ με τη Σοβιετική Ένωση ως τη γκλάσνοστ και το οριστικό ξήλωμα των ραφών του ισχυρότερου σοσιαλιστικού κράτους στον κόσμο, το πρώτο κεφάλαιο της αφήγησης εκτείνεται μέχρι την Cool Britannia των nineties και τον πολυφυλετικό θρίαμβο των τρικολόρ του Ζιντάν στο Μουντιάλ της Γαλλίας.

Περνώντας στο νέο μιλένιουμ, η ιστορική μνήμη διατρέχει τη φυγή των προσφύγων και την ανάδυση του εθνικισμού, τις προσδοκίες και τις διαψεύσεις της Συνθήκης της Λισαβόνας, τα επακόλουθα της ανόδου της παγκοσμιοποίησης, την επικράτηση της ψηφιακής εποχής, την πανδημία, τα ολοένα αυξανόμενα επίπεδα της κλιματικής απειλής.

Το άνοιγμα του τελευταίου κεφαλαίου μάλιστα κοσμεί εικόνα του Έλληνα φωτορεπόρτερ του πρακτορείου SOOC, Κωνσταντίνου Τσακαλίδη, με το χαρακτηριστικό καρέ της 81ης κυρίας Παναγιώτας από τις φλεγόμενες Γούβες της Εύβοιας, που τόσο έντονα ανακαλεί την «Κραυγή» του Έντβαρντ Μουνκ.

Αεροπειρατείες, απεργίες, πολιτικές αναταραχές: Ευρώπη 1973 – 1999

Στις 3 τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου 1973, ένα τανκ γκρεμίζει τις πύλες του Πολυτεχνείου, καθώς οι μονάδες της αστυνομίας και του στρατού συντρίβουν βάναυσα τη φοιτητική εξέγερση που προανήγγειλε το τέλος της χούντας των συνταγματαρχών στην Ελλάδα, σε μια καθοριστική στιγμή για την ιστορία της χώρας, αλλά και για την ευρωπαϊκή πάλη ενάντια στον αυταρχισμό.

Η «Επανάσταση των Γαρυφάλλων» σε πλήρη έκταση στις 25 Απριλίου 1974 στη Λισαβόνα της Πορτογαλίας © Jean-Claude Francolon/Gamma-Rapho via Getty Images
Λίγους μήνες αργότερα, η «Επανάσταση των Γαρυφάλλων» της Πορτογαλίας χρειάστηκε λιγότερο από 24 ώρες για να ανατρέψει σχεδόν μισό αιώνα αυταρχικής διακυβέρνησης και να αποδιαρθρώσει το τελευταίο αποικιακό καθεστώς της Ευρώπης στην Αφρική. Ένα στρατιωτικό πραξικόπημα που ξεκίνησε στις 25 Απριλίου 1974 από μια ομάδα ιδεαλιστών και νεαρών αριστερών αξιωματικών του στρατού μετατράπηκε σε μια τεράστια και σχεδόν αναίμακτη λαϊκή εξέγερση.

Το 1975, ο Κάρλος το Τσακάλι πετυχαίνει το πλέον διαβόητο τρομοκρατικό του χτύπημα: Την κατάληψη του στρατηγείου του ΟΠΕΚ στη Βιέννη, με την ομηρεία εξήντα ατόμων τον θάνατο άλλων τριών, με αίτημα του Κάρλος τη μετάδοση ανακοινωθέντος για τον παλαιστινιακό αγώνα από τα αυστριακά ραδιόφωνα και τους τηλεοπτικούς σταθμούς της χώρας, με συχνότητα ανά δύο ώρες.

Το 1976 στο Μόντρεαλ, η Νάντια Κομανέτσι γίνεται η πρώτη αθλήτρια της ενόργανης γυμναστικής που βαθμολογείται με το «τέλειο 10» σε Ολυμπιακούς Αγώνες. Ανεκτίμητο προπαγανδιστικό όπλο για τον κομμουνιστή δικτάτορα Νικολάε Τσαουσέσκου, αργότερα αποκαλύφθηκε ότι η Ρουμάνα αθλήτρια είχε υποβληθεί σε ένα «βάρβαρο και σαδιστικό» καθεστώς εκπαίδευσης και ότι βρισκόταν υπό σχεδόν συνεχή παρακολούθηση από τη μυστική αστυνομία, μέχρι να τραπεί σε φυγή, ένα μήνα πριν από την κατάρρευση του καθεστώτος τον Δεκέμβριο του 1989.

Ο Λεονίντ Μπρέζνιεφ ήταν ηγέτης της ΕΣΣΔ από το 1960 έως το 1964 και ξανά από το 1977 μέχρι το θάνατό του, από καρδιακή ανεπάρκεια, στις 10 Νοεμβρίου 1982. Πρώτος γραμματέας του Σοβιετικού K.K. για 18 χρόνια και επομένως ο πιο ισχυρός άνδρας της χώρας, η ρεαλιστική, συναινετική προσέγγισή του παρήγαγε πολιτική σταθερότητα στο εσωτερικό και σημαντικές πολιτικές επιτυχίες στο εξωτερικό.

Αλλά ο έμφυτος συντηρητισμός του προκάλεσε εκτίναξη της διαφθοράς, καθώς και αναπτυξιακή στασιμότητα. Ο μεταρρυθμιστής Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ο οποίος έφτασε στο Κρεμλίνο το 1985, ήταν ο κύριος ωφελούμενος της ανάγκης για πολιτική μεταστροφή.

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1984, ο Γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Μιτεράν -ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ –  και ο καγκελάριος της Γερμανίας Χέλμουτ Κολ, τίμησαν από κοινού τη μνήμη των νεκρών του πρώτου παγκόσμιου πολέμου, 70 χρόνια μετά την έναρξή του. Μαζί επισκέφτηκαν ένα γερμανικό νεκροταφείο πριν κλείσουν τη μέρα στο Βερντέν, όπου βρίσκονται τα λείψανα 130.000 άγνωστων Γάλλων και Γερμανών στρατιωτών.

Ανάμεσα στην ανάκρουση των εθνικών ύμνων, αντάλλαξαν βλέμματα, έπειτα λίγα λόγια και μετά πήραν ο ένας το χέρι του άλλου, σε μια δυνατή και χωρίς σενάριο χειρονομία που έδωσε μια από τις καθοριστικές εικόνες της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής συμφιλίωσης και ολοκλήρωσης.

H χειρότερη καταστροφή στην ιστορία της πυρηνικής ενέργειας συνέβη στις 26 Απριλίου 1986, όταν ο αντιδραστήρας 4 του εργοστασίου του Τσερνόμπιλ στην Ουκρανία, τότε μέρους της ΕΣΣΔ, βγήκε εκτός ελέγχου κατά τη διάρκεια μιας δοκιμής.

Το περιστατικό κατέστρεψε το κτίριο του αντιδραστήρα και απελευθέρωσε στην ατμόσφαιρα πολλές φορές περισσότερη ραδιενέργεια από τις ατομικές βόμβες της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι.

23 λεπτά μετά τα μεσάνυχτα της 31ης Αυγούστου 1997, μια λιμουζίνα Μερσέντες που μετέφερε τη Νταϊάνα, πριγκίπισσα της Ουαλίας και σύζυγο του νυν βασιλιά της Βρετανίας Κάρολου Γ’, προσέκρουσε με σφοδρότητα στη σήραγγα Pont de l’Alma στο Παρίσι.

Η Νταϊάνα πέθανε στο νοσοκομείο περίπου τρεις ώρες αργότερα, σε ηλικία 36 ετών. Ο θάνατός της κυριάρχησε στα πρωτοσέλιδα για εβδομάδες και προκάλεσε μια έκρηξη δημόσιας θλίψης στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και σε πολλές χώρες της Ευρώπης που παραμένουν γοητευμένες από τη βασιλική οικογένεια της Βρετανίας και σε όλο τον κόσμο.

Υπολογίζεται ότι 2,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι παρακολούθησαν την κηδεία της, ενώ οι θεωρίες συνωμοσίας γύρω από το ατύχημα εξακολουθούν να υφίστανται

ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ και να το ακούσετε -podcast –  ΣΤΗΝ ATHENS VOICE.GR από τον Δημήτρη Καραθάνο.

Αν δεν αλλάξουμε ρότα με πρώτο απ’ όλους τον πρωθυπουργό μεγιστοποιούμε τον κίνδυνο να βουλιάξουμε ως χώρα. 

Eίμαστε σε έναν καινούργιο «πόλεμο» και αν δεν το πάρουμε χαμπάρι, η ίδια η επιβίωση της χώρας θα είναι αμφίβολη. Ή θα σοβαρευτούμε ή θα βουλιάξουμε. Είναι η ώρα να βάλουμε όλοι μας τον εγωισμό μας στην άκρη. Πρώτος ο πρωθυπουργός.

Το 41% δεν ήταν εντολή να τοποθετήσει όποιον ήθελε όπου να ‘ναι, να βάλει λάιτ πολιτικούς σε κρίσιμα πόστα. Αν δεν μπορούσε να βρει στον πάγκο του ή στο Κοινοβούλιο, ας διάλεγε από τον εθνικό πάγκο, πέρα από κομματικές ή προσωπικές προτιμήσεις. Αλλά ακόμη και οι υπουργοί που δείχνουν να λιώνουν –καθώς τα δίνουν όλα βέβαια οι άνθρωποι– θα έπρεπε να ξεπεράσουν τον εγωισμό τους και να καταλάβουν ότι δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα με όσα αντιμετωπίζουμε. Οσο για τους αφανείς διαπληκτισμούς εξουσίας μεταξύ κορυφαίων στελεχών, που είτε διεκδικούν επικοινωνιακά οφέλη είτε προσπαθούν να ρίξουν αλλού το μπαλάκι των ευθυνών έπειτα από μια τραγωδία, τι να πει κανείς…

Εχει φτάσει η ώρα να σοβαρευτούμε σαν χώρα και να σπάσουμε αυγά. Κάθε φορά που έχουμε μια μεγάλη κρίση, ανακαλύπτουμε ότι δεν διαθέτουμε τον στοιχειώδη αριθμό αεροσκαφών ή ελικοπτέρων. Μικρό αλλά χρήσιμο παράδειγμα. Τα διαθέτουμε, δηλαδή, όλα αυτά στα χαρτιά αλλά όχι στο πεδίο. Αρχίζουμε συζητήσεις επί συζητήσεων και καταλήγουμε ότι η χώρα χρειάζεται αμυντική βιομηχανία και βάση υποστήριξης. Μάλιστα. Ποιος είναι ο καλύτερος να τη διοικήσει; Ο Χ. Ο άνθρωπος προσφέρεται μέχρι που ανακαλύπτει ότι θα πληρώνεται 2.200 ευρώ, με έναν εισαγγελέα συνέχεια πάνω από τον ώμο του και συνδικαλιστές και διάφορα δικτυωμένα λαμόγια να τον κυνηγάνε. Προτιμάει να μείνει σπίτι του και η χώρα να παραμείνει αθωράκιστη, όταν η Τουρκία κάνει άλματα.

Ψηφίζουμε για βουλευτές, περιφερειάρχες, δημάρχους ανθρώπους που είναι τέλειοι στα πανηγύρια, αλλά ανίκανοι όταν γίνεται η στραβή.

Εχει επίσης έλθει η ώρα της μηδενικής ανοχής στη διαφθορά και στην κακοδιαχείριση. Δεν είναι μόνο ότι χάνονται χρήματα του Ελληνα φορολογουμένου. Είναι ότι το φαινόμενο αυτό ροκανίζει την επιβίωση της χώρας όταν κάποιοι κάνουν τα στραβά μάτια σε κακοτεχνίες και καθυστερήσεις ή όταν ένας δήμαρχος παίρνει τα κονδύλια των αντιπλημμυρικών και τα κάνει φιέστες γιατί αυτές φαίνονται και φέρνουν ψήφους.

Τον εγωισμό μας πρέπει όλοι μας να τον βάλουμε στην άκρη. Και εμείς οι ψηφοφόροι. Να καταλάβουμε πόσο αυτοκτονικές, ηλίθιες, είναι συχνά οι επιλογές μας. Που ψηφίζουμε για βουλευτές, περιφερειάρχες, δημάρχους ανθρώπους που είναι τέλειοι στα πανηγύρια, στα βαφτίσια μας και στις σέλφι, αλλά ανίκανοι και εξαφανισμένοι όταν γίνεται η στραβή. Δικό μας είναι το λάθος, εμείς τους ψηφίζουμε χωρίς να ρωτάμε «τι έχεις κάνει στη ζωή σου; Εχεις δουλέψει ποτέ σε κανονική δουλειά, έχεις νιώσει τον κίνδυνο της απόλυσης;».

Στεκόμαστε με δέος, ανασφάλεια και θυμό κοιτώντας τις καταστροφές των τελευταίων μηνών. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη φύση ή τη γεωγραφία. Το ζητούμενο είναι να ξυπνήσουμε όλοι, από τον πρωθυπουργό μέχρι τον τελευταίο πολίτη, και να καταλάβουμε ότι αν δεν βγούμε από την αδράνεια και τον κυνικό μας λήθαργο, θα καταλήξουμε ένα «αποτυχημένο κράτος».

Αλέξης Παπαχελάς/ Καθημερινή