Πώς οι σύγχρονοι ηγέτες κατακτούν την εξουσία μέσα από κάλπες – και τι πρέπει να προβληματίσει τις ΗΠΑ

Όπως έγραψε κάποτε ο Αλέξης ντε Τοκβίλ, η δημοκρατία κινδυνεύει περισσότερο όταν νομίζει πως είναι ασφαλής.

Ο αυταρχισμός του 21ου αιώνα δεν φορά στολή, δεν καταλύει συντάγματα και δεν αιματοκυλίζει δρόμους. Φορά κοστούμι, μιλά τη γλώσσα της δημοκρατίας και χειρίζεται τα εργαλεία της πληροφόρησης με μαεστρία. Καθώς οι παραδοσιακές μορφές δικτατορίας υποχωρούν, μια νέα γενιά ηγετών οικοδομεί καθεστώτα που συντηρούν τις εξωτερικές μορφές της δημοκρατίας – αλλά κενώνουν το περιεχόμενό της.

Το φαινόμενο αυτό αποκτά παγκόσμιες διαστάσεις. Και μολονότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν θεσμικά ανθεκτικές, δεν είναι απρόσβλητες από τις ίδιες τάσεις.

Αυταρχισμός χωρίς πραξικόπημα

Ο πρώην Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, αποτελεί αντικείμενο έντονων επικρίσεων για τις αυταρχικές τάσεις που φέρεται να εκδήλωσε κατά τη διάρκεια της θητείας του. Αν και δεν κατήργησε το Σύνταγμα ούτε προέβη σε φυσική εξόντωση αντιπάλων, αρκετές από τις πρακτικές του θυμίζουν στρατηγικές σύγχρονων αυταρχικών ηγετών: επιθέσεις κατά του Τύπου, περιφρόνηση της Δικαιοσύνης, πίεση σε πανεπιστήμια και θαυμασμός για αυταρχικούς ηγέτες στο εξωτερικό.

Το φαινόμενο όμως υπερβαίνει την περίπτωση Τραμπ. Από την Ουγγαρία έως τη Ρωσία, από τη Βενεζουέλα έως τη Σιγκαπούρη, αναδύεται ένα μοντέλο εξουσίας που ονομάζεται «πληροφοριακή απολυταρχία» ή «δικτατορία του αφηγήματος».

Το παράδειγμα της Ουγγαρίας

Ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ ‘Ορμπαν αποτελεί εμβληματική περίπτωση αυτής της στρατηγικής. Αν και έχει κερδίσει αλλεπάλληλες εκλογές, έχει καταφέρει να ελέγξει ή να αποδυναμώσει θεμελιώδεις θεσμούς: διόρισε πιστούς δικαστές, τροποποίησε το Σύνταγμα, περιόρισε την ανεξαρτησία του Τύπου, φίμωσε την ακαδημαϊκή κοινότητα και εκδίωξε διεθνή πανεπιστήμια.

Και όλα αυτά, δίχως την ωμή βία του παρελθόντος. Αντιφρονούντες δεν φυλακίζονται μαζικά· απλώς περιθωριοποιούνται και διαβάλλονται. Το όπλο του Όρμπαν είναι το αφήγημα: μια Ουγγαρία που πολιορκείται από μετανάστες, φιλελεύθερους κύκλους και ξένες δυνάμεις – και ο ίδιος, μοναδικός εγγυητής της ταυτότητας και της ασφάλειάς της.

Όταν η προπαγάνδα αντικαθιστά τον φόβο

Η εποχή του τανκ και του πραξικοπήματος υποχωρεί μπροστά σε κάτι πιο ύπουλο: τη διαχείριση της πληροφορίας. Με όρους όπως «εκλογικός» ή «ανταγωνιστικός αυταρχισμός», οι πολιτικοί επιστήμονες περιγράφουν καθεστώτα που παραπλανούν: διατηρούν εκλογές, αλλά κλείνουν το παιχνίδι.

Στη μελέτη μου με τον οικονομολόγο Σεργκέι Γκουρίεφ, δείξαμε ότι οι πολιτικές δολοφονίες και φυλακίσεις μειώθηκαν παγκοσμίως τις τελευταίες δεκαετίες. Ο λόγος δεν είναι απαραίτητα η δημοκρατική πρόοδος, αλλά ο φόβος του διεθνούς κόστους: κυρώσεις, επενδυτικές αποχές, τεχνολογική υστέρηση.

Το σκληρό χέρι δεν εξαφανίστηκε, αλλά καμουφλάρεται πίσω από μια βιτρίνα κανονικότητας.

Η αντοχή των θεσμών στις ΗΠΑ

Παρά τις ανησυχίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν μια σειρά από θεσμικά αντίβαρα που καθιστούν δύσκολη την πλήρη εκτροπή: ισχυρά ανεξάρτητα ΜΜΕ, ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, πολυεπίπεδο ομοσπονδιακό σύστημα, ανεξάρτητα πανεπιστήμια και ενεργή κοινωνία των πολιτών.

Το Σύνταγμα των ΗΠΑ δεν είναι εύκολο να τροποποιηθεί: απαιτείται αυξημένη πλειοψηφία στο Κογκρέσο και ευρύτατη συναίνεση μεταξύ των πολιτειών. Σε αντίθεση με χώρες όπως η Ουγγαρία, όπου η αναθεώρηση εξαρτάται απλώς από μια κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η δημοκρατία στις ΗΠΑ είναι δεδομένη.

Το διακύβευμα της εποχής μας

Όπως έγραψε κάποτε ο Αλέξης ντε Τοκβίλ, η δημοκρατία κινδυνεύει περισσότερο όταν νομίζει πως είναι ασφαλής. Οι νέες μορφές αυταρχισμού δεν διακηρύσσουν εχθρότητα προς τη δημοκρατία· την επικαλούνται, την μιμούνται, την αποστειρώνουν.

Η επίγνωση αυτών των τεχνικών είναι το πρώτο βήμα για να διαφυλαχθεί η ουσία της δημοκρατίας, τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και διεθνώς. Στην εποχή των «δικτατόρων της εικόνας», η υπεράσπιση της δημοκρατίας απαιτεί κάτι παραπάνω από εκλογές: απαιτεί παιδεία, θεσμική εγρήγορση και ενεργούς πολίτες.

ΠΗΓΗ 

Η ιστορία της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης είναι σε μεγάλο βαθμό μια ιστορία ηγετικών φυσιογνωμιών. Από τον Αντενάουερ και τον Ντε Γκωλ (αν και ο τελευταίος έμεινε στην ιστορία και το ηχηρό όχι στην συμπερίληψη της Μεγάλης Βρετανίας στην ΕΕ), μέχρι τον Σμιτ, τον Κολ και τον Μιτεράν, αλλά και τον Μισέλ Ροκάρ και με έναν τρόπο την ίδια τη Μάργκαρετ Θάτσερ (στον τρόπο τουλάχιστον που διαπραγματεύτηκε την «ειδική σχέση» της Βρετανίας με την ΕΕ) τα παραδείγματα είναι αρκετά.

Αντίστοιχα, θα μπορούσε κανείς να υπογραμμίσει ότι στη δεκαετία του 1980 ότι ηγετικές προσωπικότητες του Ευρωπαϊκού Νότου όπως ο Ανδρέας Παπανδρέου ή ο Φελίπε Γονζάλεθ έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στο πώς διαμορφώθηκε ένα πρότυπο ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων προς την περιφέρεια.

Ωστόσο, σταδιακά αυτό το μοτίβο έδειχνε να υποχωρεί. Όχι ότι δεν υπήρχαν ηγέτες στο ευρωπαϊκό τοπίο που ξεχώριζαν, ή σε κρίσιμες στιγμές μπορούσαν να έχουν το δικό τους στίγμα, ωστόσο δεν ήταν τόσο έντονο αυτό το στοιχείο. Ωστόσο, ήταν ταυτόχρονα μια περίοδος που το «ευρωπαϊκό οικοδόμημα» φαινόταν να προχωράει, με την εισαγωγή του ευρώ και τους θεσμούς που το συνόδευσαν παράλληλα με τη θεσμική πορεία που οδήγησε στη Συνθήκη της Λισαβόνας. Βέβαια στη διαδρομή, το πρόβλημα νομιμοποίησης αναδεικνυόταν στη διαπίστωση ότι οι ευρωπαϊκές κοινωνίες δεν ήταν ακριβώς πεισμένες για την ενοποίηση, όπως φάνηκε και στην απόρριψη του «Ευρωσυντάγματος». 

Η Μέρκελ ως παράδειγμα ηγεσίας σε μια εποχή χωρίς ηγέτες

Η Άνγκελα Μέρκελ κατάφερε σταδιακά να αποκτήσει τη θέση μιας ηγετικής φυσιογνωμίας. Βεβαίως κατά τρόπο ανάλογο με τον ρόλο της εντός Γερμανίας, αυτό δεν το έκανε τόσο στη βάση των τολμηρών πρωτοβουλιών ή του οράματος που δοκίμασε να κάνει πράξη, όσο στη βάση της ικανότητάς της να διαχειρίζεται το υπάρχον και να διαμορφώνει μια ορισμένη συναίνεση γύρω από αυτό.

Η μακρά θητεία της συνέπεσε με μια περίοδο μεγάλων προκλήσεων κρίσεων στον κόσμο, από την οικονομική κρίση του 2008 μέχρι την πανδημία, αλλά και στο εσωτερικό της ΕΕ με την κρίση του ευρώ και τις μεγάλες και παρατεταμένες κοινωνικές εκρήξεις σε χώρες όπως η Ελλάδα.

Εκεί η Μέρκελ ανέδειξε μια εκδοχή ηγεσίας της Ευρώπης που ήταν μάλλον διαφορετική από τις προηγούμενες. Πλέον το επίδικο ζήτημα δεν ήταν το προχώρημα της ΕΕ ή το «ξεμπλοκάρισμα» κάποιου κομβικού ζητήματος, όπως π.χ. το κοινό νόμισμα, αλλά μια «διαχείριση της κρίσης», ένα συνεχές damage control με βασικό σκοπό να μην αποδιαρθρώθει η Ένωση, να μην υποχρεωθεί χώρα σε έξοδο, να μην διακυβευτεί το κοινό νόμισμα.

Σε αυτό το επίπεδο, η Μέρκελ μπορούσε να επιδείξει έναν ηγετικό ρόλο στην Ευρώπη, συνεπικουρούμενη από ανθρώπους-κλειδιά όπως π.χ. τον Μάριο Ντράγκι ως επικεφαλής της ΕΚΤ και την προσπάθεια να περάσει η ευρωπαϊκή εκδοχή ποσοτικής χαλάρωσης  και να σωθεί το ευρώ “whatever it takes”. Όμως, την ίδια στιγμή δεν μπόρεσε να χαράξει έναν δρόμο άλλο από τα μνημόνια και τις παραμέτρους τους που τελικά ούτε την κοινωνική κρίση απέτρεπαν ούτε την ακόμη πιο βαθιά ύφεση.

Αντίστοιχη ικανότητα στη διαχείριση της κρίσης έδειξε και σε κρίσιμες στιγμές στο μεταναστευτικό και προσφυγικό όταν τουλάχιστον για ένα διάστημα θα καταφέρει να αποτρέψει τις φωνές που ζητούσαν κλείσιμο όλων των διαδρόμων για τους πρόσφυγες από τη Συρία πριν περάσει ο εκβιασμός των χωρών που ήθελαν πιο σκληρή πολιτική και «κλειστά σύνορα».

Και μπορεί ο Μπαράκ Ομπάμα να την είχε χρίσει περίπου διάδοχό του στον ρόλο του θεματοφύλακα των αξιών της Δύσης έναντι του Ντόναλντ Τραμπ, εντούτοις ως προς το ίδιο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, η μακρά θητεία της μάλλον θα χαρακτηριστεί από στασιμότητα, αφού επί της ουσίας όλα τα κρίσιμα ερωτήματα για την αρχιτεκτονική της Ευρώπης μετά τη Συνθήκη της Λισαβόνας παραμένουν ανοιχτά, από το ενδημικό δημοκρατικό έλλειμμα, έως όλα τα ζητήματα που αφορούν την ίδια τη φυσιογνωμία της οικονομικής διάστασης της Ένωσης και σε ποιο βαθμό δεν μένει απλώς μια κοινή αγορά με κοινό νόμισμα για αρκετά κράτη μέλη. Δεν είναι τυχαίο ότι η συζήτηση για τα «μεγάλα ερωτήματα» ανακοινώνεται στην έναρξη κάθε πενταετούς κύκλους θητείας των ευρωπαϊκών οργάνων και μετά απλώς δεν γίνεται τίποτα. 

Ένα ευρωπαϊκό τοπίο που δεν παράγει εύκολα ηγέτες

Η αποχώρηση της Μέρκελ δείχνει να αφήνει ένα ορισμένο κενό.

Ο Όλαφ Σολτς μπορεί να αποπνέει μια διαχειριστική ικανότητα στο εσωτερικό της Γερμανίας και να κατάφερε να ξαναστήσει το κόμμα του στα πόδια του αλλά δεν αποπνέει την αίσθηση ενός «ευρωπαίου ηγέτη».

Ο Εμανουελ Μακρόν, με τη χαρακτηριστικά γαλλική ρητορική του και την τάση προς ομιλίες με οραματικό περιεχόμενο, αλλά και την υπογράμμιση ότι η Γαλλία είναι μια μεγάλη δύναμη με πυρηνικό οπλοστάσιο και άποψη για τον κόσμο, δείχνει να θέλει να διεκδικήσει αυτόν τον ρόλο, προσπαθώντας σε διάφορες στιγμές να ξαναστήσει τον «γαλλογερμανικό άξονα», όμως, το ίδιο το όραμα και οι προτάσεις του για την Ευρώπη μάλλον από δημιουργική ασάφεια χαρακτηρίζονται, πέραν του γεγονότος ότι στον βραχύ χρόνο έχει να αντιμετωπίσει τις προεδρικές εκλογές.

Ο Μάριο Ντράγκι είναι πρωθυπουργός μιας Ιταλία που έχει να αντιμετωπίσει σοβαρά οικονομικά προβλήματα και έναν μάλλον αντιφατικό κυβερνητικό συνασπισμό, οπότε μάλλον δύσκολα μπορεί να παίξει ηγετικό ρόλο.

Η Βρετανία δεν είναι πια μέλος της ΕΕ και ακόμη και στις μέρες του Τόνι Μπλερ πάντα ήταν σε μια ορισμένη «απόσταση».

Από την άλλη, εάν κοιτάξει κανείς το ευρωπαϊκό τοπίο θα δει ότι υπάρχουν διάφοροι πολιτικοί που ξεχωρίζουν για την ικανότητά τους να παραμένουν στην εξουσία και να μπορούν να διαχειρίζονται τις δυσκολίες της κυβερνητικής διαχείρισης, το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο πολιτικά χαλκέντερος πρωθυπουργός της Ολλανδίας Μάρκ Ρούτε, όχι όμως για το όραμά τους.

Αυτό έχει να κάνει και με τον τρόπο που αναδεικνύονται πολιτικοί σήμερα στην Ευρώπη. Ένας πολιτικός όπως ο Βίλι Μπραντ για παράδειγμα μπορούσε να πατάει πάνω σε μια εμπειρία που ξεκινούσε από τον αντιφασιστικό αγώνα και περνούσε μέσα από τεράστιες ιστορικές περιπέτειες όπως η Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και η μεταπολεμική ανασυγκρότηση.

Αντίθετα, οι σύγχρονοι πολιτικοί στην Ευρώπη αναδεικνύονται περισσότερο από πιο «προστατευμένες» διαδρομές και από τις «περιστρεφόμενες» θύρες μεταξύ κράτους, επιχειρηματικότητας και πολιτικής, ενώ είναι και εξαιρετικά εξοικειωμένοι με την αντίληψη της πολιτικής ως επικοινωνίας, με όλους τους περιορισμούς που αυτό συνεπάγεται. Δεν είναι τυχαίο ότι πια στην Ευρώπη δεν παρατηρείς πια το κάποτε διαδεδομένο είδος του «διανοούμενου – πολιτικού», ενώ σε άλλους πόλους του διεθνούς συστήματος αυτό εξακολουθεί να θεωρείται στοιχείο της ηγεσίας (η Κίνα είναι ένα τέτοιο παράδειγμα όπως δείχνει η φιγούρα του Σι Τζινπίνγκ). 

Για να υπάρχουν ηγέτες πρέπει να υπάρχουν και ηγέτιδες χώρες

Ίσως το πρόβλημα βρίσκεται στην στον τρόπο που δεν υπάρχει σήμερα κάποια χώρα ή κάποιος συνασπισμός χωρών που να θέλει όντως να πάει σε μια κατεύθυνση την Ευρώπη. Η αντιπαράθεση για το Ταμείο Ανάκαμψης ήταν έτσι πολύ χαρακτηριστική για το πώς για αρκετές χώρες η ΕΕ είναι τελικά μια κοινή αγορά, ένα κοινό νόμισμα και κοινές πολιτικές σε συγκεκριμένους τομείς αλλά όχι ένας χώρος που στηρίζεται στην αλληλεγγύη και στην κοινή αντιμετώπιση κοινών κινδύνων.

Το πρόβλημα είναι επίσης ότι ακόμη και χώρες που έχουν διεκδικήσει ηγετικό ρόλο ή τον κατέχουν αντικειμενικά λόγω του μεγέθους τους, αδυνατούν να τον ασκήσουν πραγματικά.

Η Γαλλία για παράδειγμα μπορεί να διεκδικεί το χαρακτήρα μεγάλης δύναμης αλλά σε μικρό βαθμό έχει ρίξει το βάρος της προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση όταν έρχεται η ώρα των αποφάσεων για το μέλλον της ΕΕ. Για παράδειγμα ουδέποτε ύψωσε κάποιο ανάστημα απέναντι σε πλευρές της ενδημικής πολιτικής λιτότητας που συνεπάγεται η νομισματική και δημοσιονομική αρχιτεκτονική του ευρώ.

Αντίστοιχα, η Γερμανία μπορεί να είναι ο εκ των πραγμάτων ηγεμών του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, αλλά στην πράξη είναι ένας μάλλον απρόθυμος ηγεμών. Γιατί μπορεί η ίδια να επωφελείται σημαντικά και από την κοινή αγορά και από το κοινό νόμισμα (αφού της δίνουν «συγκριτικό πλεονέκτημα) ή από τη διεύρυνση παλαιότερα (εφόσον αντιμετώπιζε ορισμένες από τις «χώρες της διεύρυνσης» ως δυνητική οικονομική ενδοχώρα), όμως την ίδια στιγμή δεν θέλει να αναλάβει το κόστος της πραγματικής σύγκλισης στην ΕΕ.

Ακόμη και σήμερα παραμένει αιτία αναθέματος στην γερμανική πολιτική η «μεταβιβαστική ένωση» (δηλαδή η πραγματική αναδιανομή εντός της ΕΕ) ή η «αμοιβαιοποίηση του χρέους» (δηλαδή ένας σταθερός δανεισμός της ίδιας της ΕΕ). 

Η κρίση του ευρωπαϊκού οράματος

Η κρίση ηγεσίας στην ΕΕ, με μορφή εμφάνισης την απουσία ηγετικών φυσιογνωμιών, αποτυπώνει στην πραγματικότητα μια βαθύτερη κρίση της ίδιας της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

Τα όρια μιας νομισματικής και δημοσιονομική ενοποίησης, ουσιαστικά ενός κοινού «ατσάλινου κλειδιού» λιτότητας φάνηκε εδώ και αρκετά χρόνια όταν η ΕΕ βρέθηκε αθωράκιστη απέναντι στην μεγάλη οικονομική κρίση. Το ερώτημα του εάν υπάρχει μια ιδιαίτερη ευρωπαϊκή εκδοχή κράτους δικαίου και δικαιωμάτων απαντήθηκε μάλλον αρνητικά όταν η ακροδεξιά πέρασε τη δική της ατζέντα για το μεταναστευτικό. Και το ερώτημα μιας ευρωπαϊκής δημοκρατίας, ενός «ευρωπαϊκού δήμου» προσκρούει πάντα στο γεγονός ότι οι κρίσιμες αποφάσεις λαμβάνονται μέσω διαπραγμάτευσης κρατών.

Η Ευρώπη δεν έχει μπορέσει να αποδείξει ότι αποτελεί έναν πραγματικό διαφορετικό πόλο, ή έστω μια εναλλακτική εκδοχή της «Δύσης» απέναντι στις ΗΠΑ. Δεν έχει μπορέσει να αρθρώσει ένα εναλλακτικό οικονομικό υπόδειγμα με μεγαλύτερη δυναμική (αντιθέτως σε διάφορες στιγμές η ΕΕ ήταν ο «μεγάλος ασθενής» της παγκόσμιας οικονομίας). Δεν έχει αρθρώσει μια εναλλακτική απέναντι στον «Νέο Ψυχρό Πόλεμο» ούτε έχει συζητήσει ουσιαστικά το γιατί έχει γίνει τμήμα του. Ούτε βέβαια, έχει μπορέσει να προτείνει αλλά και να εγγυηθεί στην πράξη έναν διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης των γεωπολιτικών κρίσεων (σε μεγάλο βαθμό και γιατί δεν έχει κοινή θέση).

Σε ένα τέτοιο τοπίο, αναμενόμενο είναι να μην μπορούν να βρεθούν εύκολα ηγέτες…

Παναγιώτης Σωτήρης /in.gr 

Περίπου 40 ηγέτες, από όλο τον πλανήτη, μεταξύ των οποίων και ο Έλληνας πρωθυπουργός, Αντώνης Σαμαράς, θα βρεθούν εντός της ημέρας στο Παρίσι για την πορεία ενάντια στην τρομοκρατία, σε μια ένδειξη παγκόσμιας ενότητας μετά από τις τρεις “ημέρες τρόμου” στη Γαλλία, κατά τις οποίες έχασαν τη ζωή τους συνολικά 17 άνθρωποι.

Οι ξένοι ηγέτες οι οποίοι αναμένονται στη γαλλική πρωτεύουσα συμπεριλαμβάνουν τον πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου Ντέιβιντ Κάμερον, την καγκελάριο της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ, τον πρόεδρο του Κράτους της Παλαιστίνης Μαχμούντ Αμπάς και τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα δεν θα ταξιδέψει τελικώς στη Γαλλία.

Ο υπουργός Εσωτερικών της Γαλλίας, Μπερνάρ Καζενέβ τόνισε ότι “η χώρα του και ειδικά η πρωτεύουσα θα παραμείνει σε αντιτρομοκρατικό συναγερμό για τις επόμενες εβδομάδες“. Επίσης ο Μπερνάρ Καζενέβ θα φιλοξενήσει εντός της ημέρας Σύνοδο των ομολόγων του από ολόκληρη την Ευρώπη με θέμα “Την απειλή που συνιστά ο ένοπλος τζιχαντισμός”.

Σημειώνεται ότι ο κ. Καζενέβ δεσμεύθηκε για “ειδικά μέτρα” για την μαζική πορεία ενότητας στο Παρίσι, με τοποθέτηση ακόμη και ελεύθερων σκοπευτών σε οροφές.

Πριν από την πορεία, ο πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ θα συναντηθεί με τους ηγέτες της εβραϊκής κοινότητας της χώρας, η οποία βρίσκεται ακόμη σε σοκ από τον θάνατο τεσσάρων ανθρώπων στο εβραϊκό παντοπωλείο του ανατολικού Παρισιού την Παρασκευή.

Η συμμετοχή του κόσμου στη σημερινή διαδήλωση αναμένεται να ξεπεράσει σε συμμετοχή εκείνες του Σαββάτου σε όλη τη Γαλλία, στις οποίες συγκεντρώθηκαν συνολικά περίπου 700.000 άνθρωποι. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις διεθνών δικτύων αναμένεται να λάβουν μέρος περισσότεροι από 1 εκατομμύριο άνθρωποι.

Η πορεία, της οποίας θα ηγηθούν συγγενείς των θυμάτων των επιθέσεων της εβδομάδας που πέρασε, θα ξεκινήσει από την Place de la Republique στις 15:00 τοπική ώρα

Περίπου 2.000 αστυνομικοί και 1.350 στρατιώτες αναπτύσσονται ήδη στη γαλλική πρωτεύουσα για την προστασία των συμμετεχόντων στη διαδήλωση. Ταυτόχρονα η γαλλική αστυνομία αναζητεί συνεργούς των ισλαμιστών ενόπλων οι οποίοι πραγματοποίησαν τις επιθέσεις στη σατιρική εφημερίδα Charlie Hebdo και σε εβραϊκό παντοπωλείο στο Παρίσι.

Ο δράστης της επίθεσης, στο εβραϊκό παντοπωλείο, Αμεντί Κουλιμπαλί, θεωρείται επίσης δράστης της δολοφονίας μίας αστυνομικού μία ημέρα νωρίτερα. Στην επίθεση με την οποία άρχισαν όλα, στα γραφεία της σατιρικής εφημερίδας Charlie Hebdo, τα δύο αδέλφια Σερίφ και Σαΐντ Κουασί σκότωσαν συνολικά 12 ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων 8 δημοσιογράφων και 2 αστυνομικών, ενώ τραυμάτισαν άλλους 11.

Ο Κουλιμπαλί και οι αδελφοί Κουασί σκοτώθηκαν από αστυνομικά πυρά την Παρασκευή, όταν η αστυνομία επενέβη σε δύο ταυτόχρονες καταστάσεις ομηρίας, εντός και εκτός Παρισιού.

Η γαλλική αστυνομία αναζητεί μεταξύ άλλων τη σύντροφο του Κουλιμπαλί, Χαγιάτ Μπουμεντιέν. Ωστόσο, αξιωματούχοι στην Τουρκία θεωρούν ότι η νεαρή κοπέλα διέσχισε τη χώρα και πλέον βρίσκεται στη Συρία.

Όπως επισημαίνει ο αρθρογράφος των FT, Φίλιπ Στίβενς, από τον κατάλογο δεν μπορούν να λείψουν και οι πιο φιλελεύθερες και δημοκρατικές φιγούρες όπως ο Ναρέντρα Μόντι στην Ινδία και ο Σίνζο Άμπε στην Ιαπωνία, οι οποίοι δεν δείχνουν διατεθειμένοι να υπονομεύσουν τη φιλελεύθερη συνταγματική τάξη στις χώρες τους.

Ο συνδετικός κρίκος των πιο ισχυρών πολιτικών ηγετών του 2014 που επέλεξαν οι Financial Times είναι η πολιτική τους στις διακρατικές σχέσεις και την εθνική κυριαρχία που παραπέμπει περισσότερο σε προσεγγίσεις του 19ου αιώνα παρά του 20ούΟ συντάκτης σημειώνει ότι αυτό που συνδέει τους πολιτικούς αυτούς είναι μια προσέγγιση των διακρατικών σχέσεων και της εθνικής κυριαρχίας που παραπέμπει περισσότερο στον 19ο αιώνα παρά στο δεύτερο μισό του 20ού.

«Μερικοί θα προσέθεταν σε αυτόν τον κατάλογο και τον Βενιαμίν Νετανιάχου. Παρά τις διαφορές τους, ο τελευταίος νιώθει πιο άνετα με τον Πούτιν παρά με τους φιλελεύθερους της Ευρώπης», γράφει ο Στίβενς.

Την ίδια ώρα, επισημαίνει πως η κατάρρευση του σοβιετικού κομμουνισμού υποτίθεται ότι θα οδηγούσε σε μια φιλελεύθερη διεθνιστική τάξη. «Η Ρωσία θα ευημερούσε ως εταίρος της Δύσης και η Κίνα θα αναγορευόταν σε μια υπεύθυνη υπερδύναμη. Νέες δυνάμεις θα συνειδητοποιούσαν ότι οι κανόνες ωφελούν τους πάντες. Οι πιο αισιόδοξοι διεθνιστές έβλεπαν την Ευρώπη ως τον χώρο ενός μεταμοντέρνου πολυπολισμού και μιας μοιρασμένης εθνικής κυριαρχίας».

Το δημοσίευμα των Financial Times

Ωστόσο, όπως αναφέρει το δημοσίευμα, οι ισχυροί άνδρες προτιμούν τον ανταγωνισμό από τη συνεργασία ως τη φυσική τάξη των πραγμάτων. «Είναι μάλλον εθνικιστές παρά διεθνιστές. Και στην περίπτωση της Κίνας και της Ρωσίας, είναι ανερυθρίαστα αναθεωρητές», τονίζουν οι Financial Times.

Εξηγούν δε, ότι στις περισσότερες ανεπτυγμένες δημοκρατίες, ο εθνικισμός (σε αντίθεση με τον πατριωτισμό) παραπέμπει σε μια πολιτική κατάχρηση. Για τον Σι και τον Πούτιν, αντίθετα, είναι ένας τρόπος να αποσπούν υποστήριξη στο εσωτερικό και ένα εργαλείο για την επικράτηση των εθνικών συμφερόντων έναντι των οικουμενικών αξιών. Η οικονομία αποτελεί γι’ αυτούς ένα εργαλείο για την άσκηση εξουσίας.

Παράλληλα, το μεγάλο επίτευγμα της Ευρώπης, σύμφωνα με τον Στίβενς, είναι ότι άφησε την ιστορία πίσω της. «Οι ισχυροί άνδρες δεν βλέπουν τον λόγο να απολογηθούν για το παρελθόν. Είναι πολύ απασχολημένοι με το να ξαναγράφουν τα σχολικά εγχειρίδια. Αν ο Άμπε έχει απλώς βαρεθεί να απολογείται, ο Σι θέλει να λύσει λογαριασμούς γυρίζοντας στους πολέμους του οπίου και ο Πούτιν θέλει να εκδικηθεί για την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης», γράφει χαρακτηριστικά.

Όλα αυτά είναι οικεία σε όσους έχουν μελετήσει τις μεγάλες μάχες εξουσίας του 19ου αιώνα. Δεν είναι τυχαίο ότι αξιωματούχοι στο Πεκίνο επικαλούνται το δόγμα Μονρόε του 1823 και την οικοδόμηση της αμερικανικής ναυτικής δύναμης στις αρχές του 20ού αιώνα ως προηγούμενα για την προσπάθεια του Πεκίνου να εδραιώσει την κυριαρχία του στον δυτικό Ειρηνικό. Οι μεγάλες δυνάμεις ελέγχουν τη γειτονιά τους, λένε. Έτσι παίζεται το παιχνίδι. Ο Πούτιν και ο Σι δεν κάνουν κάτι διαφορετικό.

Θα ήταν λάθος, όπως εξηγεί ο αρθρογράφος, να θεωρήσει κανείς ότι η άνοδος των ισχυρών ανδρών αποτελεί μια μη αντιμετωπίσιμη πρόκληση προς τη Δύση. «Ο Ερντογάν μπορεί να ήταν όλο χαμόγελα όταν δέχθηκε τον Πούτιν στην Άγκυρα, αλλά η Τουρκία αποτελεί ένα ισχυρό μέλος του ΝΑΤΟ.

Η φιλοδοξία του Άμπε να ανοικοδομήσει τη στρατιωτική ισχύ της Ιαπωνίας αποσκοπεί στην αντίκρουση της Κίνας. Οι μεθοριακές διαμάχες με το Πεκίνο στα Ιμαλάια οδηγούν τον Μόντι να αναζητεί πιο θερμές σχέσεις με τις ΗΠΑ», επισημαίνει ο Στίβενς.

Εξηγεί, μάλιστα, πως αυτό που δείχνουν οι ηγέτες αυτοί είναι ότι το πολυμερές μοντέλο του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα θα αποτελέσει μάλλον ένα ιστορικό διάλειμμα παρά μια νέα φάση στις διακρατικές σχέσεις.

Ολοκληρώνοντας, αναφέρει ότι η παγκοσμιοποίηση βρίσκεται ήδη σε υποχώρηση, με τον Καντ να παραμερίζει για να περάσει ο Χομπς και τη Δύση να μαθαίνει πώς είναι να ζεις σε έναν σκληρό κόσμο.