Καθώς συνεχίζονται οι εκατέρωθεν επιθέσεις Ισραήλ – Ιράν, τα βλέμματα στρέφονται σήμερα στη Γενεύη, όπου τρεις Ευρωπαίοι υπουργοί Εξωτερικών και η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας συναντώνται με τον επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας, μολονότι φαντάζει απίθανο να οδηγήσουν οι συγκεκριμένες διαβουλεύσεις σε τερματισμό της σύρραξης, προτού οι ΗΠΑ τη μετατρέψουν σε κάτι που φοβούνται ότι θα μπορούσε να εξελιχθεί σε γενικευμένο πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Χθες Πέμπτη ο Τραμπ και οι συνεργάτες του έδωσαν κάποιες ελπίδες στους Ευρωπαίους αξιωματούχους ότι ίσως να μην είναι μάταιες οι προσπάθειές τους, με την ανακοίνωση του Λευκού Οίκου ότι ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος θα αποφασίσει εντός δύο εβδομάδων αν θα ανάψει το πράσινο φως για ανάληψη στρατιωτικής δράσης από τις ΗΠΑ, καθώς θεωρεί πως υπάρχουν πιθανότητες να αποδώσει καρπούς η διπλωματία.

Το περιθώριο των δύο εβδομάδων του Τραμπ, που ελπίζει ότι το Ιράν θα μαλακώσει τη στάση του υπό τις συνεχείς ισραηλινές επιθέσεις και την αποδυνάμωση του πυραυλικού του οπλοστασίου, φαίνεται να ανοίγει τον δρόμο για μια νέα διπλωματική προσπάθεια, προσδίδοντας βάρος στις συνομιλίες της Γενεύης, όπου ο Ιρανός ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγτσί θα καθίσει στο τραπέζι με τους ομολόγους του της Γαλλίας Ζαν-Νοέλ Μπαρό, της Γερμανίας Γιόχαν Βάντεφουλ και της Βρετανίας Ντέιβιντ Λάμι και την Κάγια Κάλας.

Τι μπορούν να καταφέρουν οι Ευρωπαίοι στις διαβουλεύσεις με το Ιράν;
Αλλά το ερώτημα είναι κατά πόσον μπορούν οι Ευρωπαίοι να κάμψουν την απροθυμία της Τεχεράνης να διαπραγματευτεί όσο δέχεται επιθέσεις και να σημειωθεί αξιοσημείωτη πρόοδος.

Η κρίση στη Μέση Ανατολή καταδεικνύει έντονα σε ποιον βαθμό ο Τραμπ έχει μειώσει την τελευταία δεκαετία την ευρωπαϊκή γεωπολιτική επιρροή, ακόμη και σε τομείς όπου τα συμφέροντά των Ευρωπαίων μπορεί να ευθυγραμμίζονται με αυτά της Αμερικής. Το 2015 οι ίδιες αυτές ευρωπαϊκές δυνάμεις -η λεγόμενη E3- έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην επίτευξη της τελευταίας πυρηνικής συμφωνίας με το Ιράν, του Κοινού Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης (JCPOA). Αλλά τότε πρόεδρος των ΗΠΑ ήταν ο Μπαράκ Ομπάμα, και όταν ανέλαβε τα ηνία ο Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία το 2018.

Έκτοτε η Ευρώπη δυσκολεύεται να ακουστεί η φωνή της σε ζητήματα που σχετίζονται με το Ιράν. Οι δυνάμεις της ΕΕ και η Βρετανία έχουν επίσης αποτύχει να ασκήσουν μεγάλη επιρροή στην κυβέρνηση του Μπέντζαμιν Νετανιάχου στο Ισραήλ, ειδικά μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ελπίζουν να δώσουν στον Τραμπ την ευκαιρία να κάνει πίσω αναφορικά με την πιθανότητα να διατάξει επίθεση στο Ιράν. Τις τελευταίες ημέρες, ο πρόεδρος των ΗΠΑ απείλησε τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσει διατρητικές βόμβες για να καταστρέψει τα υπόγεια εργοστάσια εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν. «Υπάρχει κάτι που κρατάει τον Τραμπ πίσω», δήλωσε στο Pοlitico ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης υπό τον όρο της ανωνυμίας.

Ο Τραμπ είπε ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να συμμετάσχουν στις στρατιωτικές επιθέσεις του Ισραήλ, αλλά «τίποτα δεν συμβαίνει – υπάρχει μια ευκαιρία εδώ. Δεν πρέπει να υποτιμούμε πόσο πολύ μισεί ο Τραμπ τον πόλεμο», είπε ο Ευρωπαίος διπλωμάτης.

Κωνσταντίνος Νιζάμης, Διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου

Τα ξημερώματα της 13 Ιουνίου 2025, η Ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία χρησιμοποιώντας σχεδόν το σύνολο των μαχητικών της έπληξε μια πλειάδα στόχων εντός του Ιράν. Οι στόχοι περιελάμβαναν την ανώτατη στρατιωτική ηγεσία, σε μια προσπάθεια αποκεφαλισμού της, εγκαταστάσεις του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, σε μια προσπάθεια καθυστέρησης της Ιρανικής πορείας προς την απόκτηση πυρηνικών όπλων και διάφορων στρατιωτικών στόχων, (αεροπορικές βάσεις, θέσεις αεράμυνας κλπ).

Μέχρι την στιγμή που γράφεται το άρθρο δεν έχει υπάρξει ουσιαστική στρατιωτική απάντηση από το Ιράν, πλήν της εκτόξευσης 100 – 200 drones πιθανόν τύπου Saheed ή αντιστοίχων. Ωστόσο, το πιθανότερο είναι ότι θα υπάρξει και επίθεση με σαφώς ισχυρότερους βαλλιστικούς πυραύλους. Ειρήσθω εν παρόδω φαίνεται ότι το συμβάν της μεγάλης έκρηξης στις 26 Απριλίου στο Ιρανικό Λιμάνι Shahid Rajaee, στο οποίο εκφορτώνονταν και αποθηκεύονταν σύμφωνα με πληροφορίες υγρά καύσιμα βαλλιστικών πυραύλων, μάλλον σχετίζεται με την χθεσινή επίθεση. Το Ισραήλ, με αυτήν την αιφνιδιαστική αεροπορική επίθεση, στοχεύει μεν την στρατιωτική και πυρηνική δύναμη του Ιράν, ωστόσο παράλληλα φαίνεται ότι προσπαθεί να απαξιώσει στα μάτια των Ιρανών των καθεστώς και να προκαλέσει την πτώση του μέσω της λαϊκής δυσαρέσκειας.

Εν πολλοίς φαίνεται μια δικαιολογημένη προσέγγιση καθώς όντως το ισλαμικό αυταρχικό καθεστώς δεν είναι δημοφιλές και έχει προκαλέσει κατά καιρούς έντονες διαμαρτυρίες και πολιτικές ταραχές, όπως στην περίπτωση της δολοφονίας της Mahsa Amini. Ωστόσο, τις περισσότερες φορές μια στρατιωτική επίθεση ακόμα και σε χώρες με σκληρά καταπιεστικά καθεστώτα, οδηγεί στο φαινόμενο του rally around the flag, στην συσπείρωση δηλαδή των πολιτών, γύρω από την Κυβέρνηση για να αντιμετωπίσουν τον εχθρό. Η συσπείρωση στην Σοβιετική Ένωση μετά την χιτλερική εισβολή το 1941 αλλά και η συσπείρωση του Ελληνικού λαού μετά το ιταλικό τελεσίγραφο το 1940, αποτελούν παραδείγματα του φαινομένου.

Όσον αφορά αυτή καθαυτή την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα της επίθεσης, το ακριβές μέγεθος της ζημιάς στις στρατιωτικές και πυρηνικές ικανότητες του Ιράν, δεν μπορεί ακόμα να αποτιμηθεί. Μερικές ωστόσο αρχικές γενικές παρατηρήσεις, είναι οι εξής: Ο αποκεφαλισμός της ηγεσίας, ενός μεγάλου οργανισμού όπως οι Ιρανικές Ένοπλες Δυνάμεις με την στοχοποίηση και εκτέλεση έστω του αρχηγού ή μιας δεκάδας ανώτατων αξιωματικών, δεν αναμένεται να έχει σοβαρή επίπτωση στο σύνολο και το έργο ενός ιεραρχικά δομημένου οργανισμού, με πολλαπλά επίπεδα διοίκησης και δυνατότητα αναπλήρωσης ακόμα και αυτών των απωλειών.

Δεν θα πρέπει να συγχέουμε την επιχείρηση εναντίον της Λιβανικής Χεσμπολά, μιας σχετικά μικρής οργάνωσης, κατά την οποία δεν εκτελέστηκε μόνο η ηγεσία αλλά το σύνολο των επιχειρησιακών και τακτικών διοικητών (2000 περίπου άτομα), η οποία κυριολεκτικά συνέτριψε ολόκληρο το «νευρικό σύστημα» της Χεσμπολά και δεν αποκεφάλισε απλά την ηγεσία.

Περαιτέρω σε διεθνές επίπεδο, ήδη από το 2023 έχουν εξομαλυνθεί οι σχέσεις Ιράν και Αραβικών κρατών του Κόλπου, τα οποία μέχρι τώρα πίεζαν για μια ανανέωση της συμφωνίας JCPOA, μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, φοβούμενοι ότι μια σύρραξη θα αποσταθεροποιήσει εκ νέου ολόκληρη την περιοχή, καθώς είναι νωπές οι μνήμες από τις Ιρανικές επιθέσεις εναντίον των διυλιστηρίων τους στην περιοχή του Κόλπου και θα αποτελέσει ένα βαρύ πλήγμα στις οικονομίες του. Η Ισραηλινή επίθεση ανατρέπει λεπτές ισορροπίες και πιθανόν να αναζωπυρώσει τους Αραβικούς φόβους για ένα Ισραήλ κυρίαρχο στην Μέση Ανατολή, με τους Άραβες εκ νέου περιθωριοποιημένους και αδύναμους, ανατρέποντας τις ελπίδες για μια μακροπρόθεσμη Αραβοϊσραηλινή προσέγγιση, κυρίως με την Σαουδική Αραβία.

Η αιτία της χθεσινής επίθεσης ανάγεται στην αιφνιδιαστική επίθεση της Χαμάς και στην μετέπειτα ολοκληρωτική στρατιωτική επικράτηση του Ισραήλ, όχι μόνο στην Λωρίδα της Γάζας και στην Δυτική όχθη αλλά και στον Νότιο Λίβανο και σε τμήμα της Συρίας. Η αυτοπεποίθηση των Ισραηλινών μετά τις θεαματικές τους επιτυχίες και η πίστη στην ανωτερότητα των Ισραηλινών Δυνάμεων, υπήρξε καταλυτικός παράγοντας για την απόφαση επίθεσης εναντίον του Ιράν. Ωστόσο, τόσο η Χαμάς, όσο και η Χεζμπολά αλλά και η Συρία, δεν διέθεταν το μέγεθος και την ισχύ του Ιράν, ενώ παράλληλα με τις αεροπορικές επιθέσεις, το Ισραήλ χρησιμοποίησε και τις χερσαίες δυνάμεις του για την επίτευξη των στρατιωτικών του στόχων, κάτι που δεν μπορεί να κάνει εναντίον του Ιράν.

Ποτέ και καμία αεροπορική επίθεση χωρίς να συνοδεύεται από την αντίστοιχη χερσαία δεν κατάφερε να επιτύχει ουσιαστικά αποτελέσματα εναντίον ενός αποφασισμένου αντιπάλου. Οι πρόσφατες επιχειρήσεις των ΗΠΑ εναντίον των Χούθι, επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Συνεπώς το Ιράν δεν πρόκειται να σταματήσει το πυρηνικό του πρόγραμμα, μάλλον θα το επιταχύνει και χωρίς την εξωτερική επέμβαση των ΗΠΑ, η Μέση Ανατολή βαδίζει προς μια περίοδο αστάθειας. Όσον αφορά την Ελλάδα, ένα πυρηνικό Ιράν θα αποτελέσει την δικαιολογία για μια πυρηνική Τουρκία, η οποία θα σπεύσει να αδράξει την ευκαιρία, και η οποία θα επωφεληθεί πολλαπλώς από την αστάθεια στην περιοχή, προωθώντας τα συμφέροντά της στην Συρία και το Ιράκ.

Γράφει ο Αντώνης Τριφύλλης*

Οι πολιτικές μεταβολές στο Ισραήλ και στο Ιράν προκαλούν, όπως είναι φυσικό, παγκόσμιο ενδιαφέρον. Οι δυο χώρες παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην ισορροπία δυνάμεων στην Μέση Ανατολή.

Σε ότι αφορά το Ισραήλ, η πολυκομματική συμμαχία εκτείνεται από την άκρα δεξιά μέχρι την αριστερά και για πρώτη φορά περιλαμβάνει στους κόλπους της και κόμμα Ισραηλινών Αράβων. Στηρίχτηκε αφ’ ενός στην επιθυμία απομάκρυνσης του Νετανιάου για λόγους ‘’αποτοξίνωσης’’ της πολιτικής από τις δικαστικές περιπέτειες του πρώην πρωθυπουργού, και για την αντιμετώπιση των οικονομικών προβλημάτων που πλήττουν τον μέσο πολίτη. Ανεξάρτητα από το αν θα μακροημερεύσει ή όχι η κυβέρνηση, η σταθερότητα του καθεστώτος δεν κινδυνεύει. Οι στόχοι επιβίωσης του Ισραήλ από την ίδρυσή του σε ένα εχθρικό περιβάλλον δρουν ως ισχυροί συγκολλητικοί παράγοντες. Θεσμοί όπως ο στρατός, οι υπηρεσίες ασφαλείας, η διπλωματία, και οι συμμαχίες με τον δυτικό κόσμο- παρά τις επιμέρους διαφωνίες σε ότι αφορά την δημιουργία παλαιστινιακού κράτους-δεν πρόκειται να μεταβληθούν. Αλλά και η οικονομία προσανατολισμένη εκ των πραγμάτων στην έρευνα και στην πρωτοπορία στην τεχνολογία παίζει κι αυτή σημαντικό ρόλο στην αυτοσυντήρηση.

Μπορούμε να πούμε το ίδιο και για τον κύριο εχθρό και χρηματοδότη τρομοκρατικών οργανώσεων, την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν; Ιδιαίτερα μετά την εκλογή στην θέση του Προέδρου της ενός εκπροσώπου των πιο συντηρητικών τάσεων του καθεστώτος. Ο νέος Πρόεδρος θα διαχειριστεί σημαντικά προβλήματα.

Η πανδημία προκάλεσε οικονομική αιμορραγία, όπως στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Όμως η οικονομική δυσπραγία της χώρας έχει βαθύτερες αιτίες, που μέχρι πριν λίγα χρόνια καλύπτονταν μια και το πετρέλαιο έδινε τη δυνατότητα δανεισμού από τις αγορές.

Σύμφωνα με την δεξαμενή σκέψης Carnegie-‘’The geopolitical roots of Iran’ s Economy’’-, οι αιτίες της της οικονομικής αστάθειας συμπυκνώνονται ως σύμπτωμα στη δεκαετή διαρκή υποτίμηση του νομίσματος -ριάλ- που αντικατοπτρίζει την χρόνια ασθένεια της
οικονομίας. Και έχει ως συνέπεια την φτωχοποίηση μεγάλων στρωμάτων του πληθυσμού. Ας δούμε μερικά στοιχεία της μελέτης.

1. Τα τρία τελευταία χρόνια η υποτίμηση του ριάλ
έναντι του δολαρίου έφτασε το 450%. Αποτέλεσμα
ήταν η μείωση των εισαγωγών σε κρίσιμα για την
λειτουργία της οικονομίας και με κοινωνικό
αντίκτυπο σε προϊόντα όπως τα φάρμακα,
εργαλειομηχανές κ.λπ.

2. Η υποχώρηση των εξαγωγών υδρογονανθράκων
λόγω, κύριο εξαγωγικό προϊόν της χώρας, ως
αποτέλεσμα των κυρώσεων που επέβαλαν οι ΗΠΑ.
Από 2.6 εκ. βαρέλια την ημέρα σε 600.000.

3. Η Κεντρική Τράπεζα του Ιράν διέκοψε την
επιδότηση του πετρελαίου που προκάλεσε
σοβαρές κοινωνικές αντιδράσεις και εκδηλώθηκαν
στους δρόμους της Τεχεράνης και κατεστάλησαν με
σκληρή βία.

4. Οι απαραίτητες άμεσες ξένες επενδύσεις, ένδειξη
εμπιστοσύνης, των διακόπηκαν με αποτέλεσμα
αύξηση της ανεργίας.

Θα προσθέσουμε την ξηρασία και την κακοδιαχείριση των υδάτινων πόρων που έπληξε την αγροτική οικονομία τα τελευταία χρόνια.

Η λαϊκή δυσφορία επεκτάθηκε σε παραδοσιακά στρώματα που στήριζαν το καθεστώς. Αυτή τη φορά η δυσφορία εκδηλώθηκε με την πρωτοφανή αποχή από τις προεδρικές εκλογές. Ιδιαίτερα στην Τεχεράνη. Η εκλογή Μπάιντεν πρόσφερε μια ευκαιρία ανάσας στην χώρα. Οδήγησε στις διαπραγματεύσεις που διεξάγονται στην Βιέννη για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας και την άρση των κυρώσεων από τις ΗΠΑ. Βλέπετε η νέα διοίκηση χρησιμοποιεί την μέθοδο ‘’μαστίγιο-καρότο’’. Πολύ πιο αποτελεσματική από την
πολιτική Τραμπ.

Αν θέλει το Ιράν να γίνει ‘’κανονική χώρα’’ δεν έχει παρά να αποδεχτεί τον θεσμικό ρόλο της Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας. Η επιμονή σε ολοένα και πιο επιθετική στάση τόσο στον τομέα της βαλλιστικής με πυραύλους που μπορούν να απειλήσουν όχι μόνο το
Ισραήλ αλλά και τα συμφέροντα της Ευρώπης και των ΗΠΑ, και η συνεχής αύξηση του εμπλουτισμού ουρανίου θα πρέπει να αναθεωρηθούν. Και το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί από το καθεστώς είναι αν μπορεί να επιβάλλει μια νέα πορεία.

Η εκλογή του νέου Προέδρου κ. Ραις με το παρελθόν που έχει και οι πρώτες δηλώσεις πριν αναλάβει τη εξουσία τον Αύγουστο εκ πρώτης όψεως δίνει το μήνυμα ότι τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει. Το δίκαιο των Παλαιστινίων, η υποχρέωση χρηματοδότησης της
Χαμάς, της Χεσμπολάχ και των Χούτι της Υεμένης θα συνεχιστεί. Αλλά και το δικαίωμα της Τεχεράνης να αποκτήσει πυρηνικά δεν είναι καθησυχαστικές για την Δύση, αυτή τη φορά ενωμένη.

Επίσης δικαιώνουν το Ισραήλ στη θέση του ότι το καθεστώς επιδιώκει απλά να κερδίσει χρόνο. Χρόνος που δεν θα του δοθεί από τις Ισραηλινές δυνάμεις.

Σε αυτή την φάση βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις της Βιέννης που για την ώρα έχουν διακοπεί ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας από τον νέο ηγέτη και μέλλοντα διάδοχο του σημερινού υπέρτατου ηγέτη της Επανάστασης.

Τον τελευταίο καιρό κάποια στοιχεία ανάκαμψης της οικονομίας φαίνονται από το γεγονός ότι έχουν αυξηθεί οι εξαγωγές υδρογονανθράκων, γεγονός που δίνει ελπίδες στους σκληρούς των φρουρών της επανάστασης. Όμως παρατηρητές διατυπώνουν την
άποψη ότι αυτή η εξέλιξη είναι πλασματική από την άποψη νομιμότητας. Δηλαδή οι εξαγωγές γίνονται μέσω τρίτων και δεν εμπλέκουν άμεσα το Κράτος του Ιράν.
Και προσθέτουν ότο σύντομα θα αποκαλυφθεί η λαθροχειρία.

Το ΄΄κόλπο΄΄ το έχουμε ζήσει και στην Ελλάδα με εξαγωγές γεωργικών προϊόντων στην Ρωσία από φιλική της χώρα με ψευδή στοιχεία προέλευσης. Αυτά τα κόλπα όμως έχουν περιορισμένο χρόνο επιτυχίας.

Σε πρόσφατο άρθρο της η N.Y. Times παρουσίασαν μια μελέτη ‘’ανθεκτικότητας των αυταρχικών καθεστώτων’’. Σύμφωνα με αυτήν τα πιο ανθεκτικά καθεστώτα είναι
αυτά που προήλθαν από λαϊκές εξεγέρσεις. Είναι η περίπτωση του Ιράν. Συνεπώς λίγα περιμένουμε από τη νέα διακυβέρνηση για να δικαιολογηθεί η
προσπάθεια των διαπραγματεύσεων της Βιέννης.

Το συμπέρασμα είναι ότι αν κάποιος είναι σε θέση να συμβάλει στην επιτυχία της διεθνούς διάσκεψης της Βιέννης είναι ο νέος σκληροπυρηνικός Πρόεδρος του Ιράν. Είναι βέβαιο ότι αν επιτύχουν το καθεστώς της Τεχεράνης θα επιτύχει την μακροημέρευση του
Καθεστώτος και την μείωση των εντάσεων και των απειλών στην Μέση Ανατολή. Γιατί μόνο έτσι τα ‘’Δίκαια΄΄θα αντικατασταθούν από τα ΄΄Συμφέροντα’’. Και τα συμφέροντα του Ιράν βρίσκονται στην αντιμετώπιση των χρόνιων προβλημάτων της οικονομίας και της επιστροφής στον οικονομικό ορθολογισμό, την ανακούφιση της κοινωνίας και ιδιαίτερα των στρωμάτων που στήριξαν την Επανάσταση. Σε λίγους μήνες θα γνωρίζουμε.

 *Ο Αντώνης Τριφύλλης , μέλος του Ε.Σ. της διαΝΕΟσις και
της Σ.Ε. του ΕΛΙΑΜΕΠ, πρώην στέλεχος της Ε.Ε.

Είναι άλλο πράγμα, είναι σαφώς πολύ πιο λογικοί από τους σουνίτες, και αρκετά φιλικοί με τους Ορθόδοξους. Εκατοντάδες Ορθόδοξοι Ρουμ του Λιβάνου πολεμούν άλλωστε με τη σιιτική Χεζμππολάχ, ο ίδιος ο Χασάν Νασράλα τους έχει φωνάξει να πολεμήσουν στο πλευρό της οργάνωσης

Το Ιράν είναι γνωστό ότι έχει κυριλεκτικά κούκλες γυναίκες, οι οποίες με βάση τη θρησκεία της χώρας είναι ιδιαίτερα χειραφετημένες. Αντίθετα με ότι νομίζουν πολλοί, οι Ιρανές μπορούν να περπατούν στο δρόμο χωρίς μαντίλα, και με αρκετά θηλυκές περιβολές. Η δυτική προπαγάνδα όμως θέλει να παρουσιάζει τη χώρα με τελείως άλλο προφίλ.

Ωπος θα δείτε από τις εικόνες που ακολουθούν πολλοί θα ήθελαν να γνωρίσουν κοπέλα από το Ιράν.