Επιμέλεια έκθεσης, ‘Ιρις Κρητικού

Εγκαίνια έκθεσης: Πέμπτη 2 Απριλίου, 18:00-22:00
Διάρκεια έκθεσης: 2 Απριλίου έως 2 Μαΐου 2026

Η  αίθουσα Τέχνης Τεχνοχώρος παρουσιάζει την ατομική έκθεση ζωγραφικής του Γιάννη Παυλίδη με τίτλο Muffet Fiuu, σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Ίριδας Κρητικού. Τα εγκαίνια θα λάβουν χώρα Πέμπτη 2 Απριλίου 18:00-22:00, ενώ η έκθεση θα είναι ανοιχτή για το κοινό έως το Σάββατο 2 Μαΐου.

Ο τίτλος της έκθεσης Muffet Fiuu παραπέμπει στον ήχο που παράγουν ορισμένοι αθλητές και αθλήτριες του τένις και αναφέρεται ως γρύλισμα (grunting). Αφορά μία μη λεκτική φωνητική έκφραση των παικτών συνήθως όταν χτυπούν την μπάλα. Ο Γιάννης Παυλίδης εμπνεύστηκε τον τίτλο της έκθεσης καθώς και του ομώνυμου έργου που έχει δημιουργήσει, από τα γρυλίσματα που ακούγονταν στον αγώνα μεταξύ της Marion Bartoli και της Maria Sharapova στο US Open 2012.

Η ιστορικός τέχνης και αρχαιολόγος Ίρις Κρητικού αναφέρει για την έκθεση: «Ανάμεσα στις επίμονες ετούτες ιερογλυφικές ψηφίδες που σχολιάζουν μια εκρηκτική και δυσοίωνη καθημερινότητα, ανάμεσα στα επάλληλα στιγμιότυπα μιας ευκίνητης μουσικής παρτιτούρας ή ενός αυτοβιογραφικού κόμικ σε ανεξάντλητες συνέχειες, ο Παυλίδης συνθέτει το απεικονιστικό και απτικό άθροισμα του κόσμου του με τον τρόπο ενός αυτοσχεδιαστικού θεάτρου δρόμου. Σκηνή τη σκηνή, πράξη την πράξη, εμφανίζονται οι μικροί και αεάνως πολλαπλασιαζόμενοι αντιήρωες του ζωγράφου -τα τρυφερά γνώριμα τερατάκια του που ποζάρουν χωρίς αιδώ ως δικά του ανήσυχα alter ego, αντιδρώντας στις ζοφερές περιρρέουσες συνθήκες και συμπληρώνοντας τον φόβο του κενού. Γεμίζοντας τον καμβά με μαεστρικά σχεδιασμένες συμπλεγματικές αλληλουχίες, επιδίδονται σε εξακολουθητικές ασκήσεις θάρρους, φιλοσοφούν και εξασκούνται στο να συνεχίζουν να ζουν, ενώ τα περισσότερα γύρω τους σωριάζονται με εκκωφαντικό πάταγο.» και συνεχίζει λέγοντας: «Μιλώντας με τον ίδιο τον καλλιτέχνη, αποκωδικοποιώ την επιθυμία του να καταθέσει τη νέα ετούτη εργογραφία ως συνολικό απολογισμό, ως γενναία πράξη συμφιλίωσης, ως σημειωτική παρακαταθήκη του «από εδώ και μπρος». Να κυκλώσει μέσω της καταιγιστικής σουρεαλιστικής γραφής του το πρόβλημα, να το κοιτάξει κατάματα και να επιζήσει μαζί του, έστω και τραυματικά. Τα υβριδικά όντα που γεννούν η φαντασία και η ακριβής γραφίδα του, κυκλοφορούν στον καμβά με τον τρόπο που οι νεαροί στρατιώτες πατούν επάνω σε ναρκοπέδια, ή λανθάνουν τον κίνδυνο, ανοίγοντας δρόμο ανάμεσα σε βόμβες που μπορεί ανά πάσα στιγμή να εκραγούν. Ωστόσο, όπως και ο ίδιος ο Παυλίδης επισημαίνει, η έκρηξη αυτή μπορεί να σημαίνει θάνατο, σηματοδοτεί ωστόσο και την επερχόμενη αναγέννηση. Τα καινούρια που έχουμε μέσα μας, τα αναβλύζοντα ερωτήματα, τους μικρούς βλαστούς της χαράς, τις αναπάντητες παρακαταθήκες της μνήμης που μας κρατούν άυπνα ζωντανούς.»

Σημεία εκπνοής ή, η αιώνια λιακάδα ενός αειφόρου μυαλού

«Με ενδιαφέρουν τα σχήματα που επιλέγουν οι άνθρωποι ως σύμβολα για να δημιουργήσουν γλώσσα. Μέσα σε όλες τις μορφές υπάρχει μια βασική δομή, μια ένδειξη ολόκληρου του αντικειμένου με ελάχιστες γραμμές, που γίνεται σύμβολο. Αυτό είναι κοινό σε όλες τις γλώσσες, σε όλους τους ανθρώπους, σε όλες τις εποχές».

Keith Haring

Η νέα έκθεση του Γιάννη Παυλίδη αποτελεί στην πραγματικότητα μια αναδρομική τριλογία που αγκαλιάζει δεκατρία χρόνια αδιάκοπης δημιουργίας. Γνωρίζοντας τον δημιουργό πολύ περισσότερα, διαπιστώνω με την ευκαιρία της νέας μας ετούτης συνάντησης, τον τρόπο με τον οποίο η σχεδιαστική του ευφράδεια και η συμβολιστική του ενάργεια έχουν από κοινού τόσο στιλπνά αποτυπωθεί και ωριμάσει. Τον τρόπο με τον οποίο ο καλλιτέχνης διατυπώνει μια καθαρή και οργανική πρωτογενή γλώσσα σημάτων, χρωμάτων, συμβόλων, νευμάτων, όπου τίποτε δεν μοιάζει φλύαρο ή περιττό. Τον τρόπο με τον οποίο η κερδισμένη του σοφία του κόσμου συνάδει με το πηγαίο του χιούμορ, τον εξακολουθητικό σαρκασμό και μαζί αυτοσαρκασμό που ο ίδιος επικαλείται ως απαντοχή και άμυνα και, τελικά, τον έξεργο ακτιβιστικό τρόπο μιας κερδισμένης ζωγραφικής και προσωπικής αυτογνωσίας.

Ανάμεσα στις επίμονες ετούτες ιερογλυφικές ψηφίδες που σχολιάζουν μια εκρηκτική και δυσοίωνη καθημερινότητα, ανάμεσα στα επάλληλα στιγμιότυπα μιας ευκίνητης μουσικής παρτιτούρας ή ενός αυτοβιογραφικού κόμικ σε ανεξάντλητες συνέχειες, ο Παυλίδης συνθέτει το απεικονιστικό και απτικό άθροισμα του κόσμου του με τον τρόπο ενός αυτοσχεδιαστικού θεάτρου δρόμου. Σκηνή τη σκηνή, πράξη την πράξη, εμφανίζονται οι μικροί και αεάνως πολλαπλασιαζόμενοι αντιήρωες του ζωγράφου -τα τρυφερά γνώριμα τερατάκια του που ποζάρουν χωρίς αιδώ ως δικά του ανήσυχα alter ego, αντιδρώντας στις ζοφερές περιρρέουσες συνθήκες και συμπληρώνοντας τον φόβο του κενού. Γεμίζοντας τον καμβά με μαεστρικά σχεδιασμένες συμπλεγματικές αλληλουχίες, επιδίδονται σε εξακολουθητικές ασκήσεις θάρρους, φιλοσοφούν και εξασκούνται στο να συνεχίζουν να ζουν, ενώ τα περισσότερα γύρω τους σωριάζονται με εκκωφαντικό πάταγο.

Με εκλεκτικές αναφορές σε αγαπημένους καλλιτέχνες όπως οι Jean Dubuffet, Pierre Alechinsky και William Burroughs που όργωσαν, ενεργοποίησαν και σωματοποίησαν τη γραφή ως σινιάλο και μέσο στη ζωγραφική πράξη και, βεβαίως, με διαχρονική αναφορά στον επιστήθιο Keith Haring, στο έργο του οποίου οι γραφισμοί με τα έντονα περιγράμματα και οι εμβληματικές ενεργητικές γραμμικές φιγούρες εστιάζουν με αντίστοιχο χιούμορ και εκφραστική οικονομία γραμμής σε σύνθετα κοινωνικά θέματα (καπιταλισμός, ανισότητα, ρατσισμός, πόλεμος, βία, εξάρτηση, καταχρήσεις), συμβολίζοντας την αναζήτηση της χαράς και την αντίσταση στην αδικία, ο Γιάννης Παυλίδης διατυπώνει με επίμονη καθαρότητα τον δικό του τρόπο αντίστασης. Και μαζί, τη διακαή πρόθεση επικοινωνίας, συμπλέκοντας και ενεργοποιώντας τους συμβολικούς ετούτους μαγικούς αστερισμούς του που δεν έχουν ποτέ διακοσμητικό χαρακτήρα. Περισσότερο από ο,τιδήποτε άλλο, τα οικεία στοιχεία που συνθέτουν τη σημειωτική γλώσσα του, λειτουργούν ως ευαίσθητες και ετοιμοπόλεμες κεραίες της δικής τους εποχής.

Μιλώντας με τον ίδιο τον καλλιτέχνη, αποκωδικοποιώ την επιθυμία του να καταθέσει τη νέα ετούτη εργογραφία ως συνολικό απολογισμό, ως γενναία πράξη συμφιλίωσης, ως σημειωτική παρακαταθήκη του «από εδώ και μπρος». Να κυκλώσει μέσω της καταιγιστικής σουρεαλιστικής γραφής του το πρόβλημα, να το κοιτάξει κατάματα και να επιζήσει μαζί του, έστω και τραυματικά. Τα υβριδικά όντα που γεννούν η φαντασία και η ακριβής γραφίδα του, κυκλοφορούν στον καμβά με τον τρόπο που οι νεαροί στρατιώτες πατούν επάνω σε ναρκοπέδια, ή λανθάνουν τον κίνδυνο, ανοίγοντας δρόμο ανάμεσα σε βόμβες που μπορεί ανά πάσα στιγμή να εκραγούν. Ωστόσο, όπως και ο ίδιος ο Παυλίδης επισημαίνει, η έκρηξη αυτή μπορεί να σημαίνει θάνατο, σηματοδοτεί ωστόσο και την επερχόμενη αναγέννηση. Τα καινούρια που έχουμε μέσα μας, τα αναβλύζοντα ερωτήματα, τους μικρούς βλαστούς της χαράς, τις αναπάντητες παρακαταθήκες της μνήμης που μας κρατούν άυπνα ζωντανούς.

Τα έργα σχεδιάζονται αρχικά επιτόπου με κάρβουνο, ενώ στη συνέχεια κεντιούνται τα ανθισμένα λιβάδια των εμπριμέ και τα υπόλοιπα κοσμητικά επαναληπτικά μοτίβα, καθώς η ζωγραφική συναντά τη ζωγραφική. Γραφές και λουλούδια, τεθλασμένες και κυβισμοί, φιγούρες και μάσκες, τενίστριες, πύργοι, αγάλματα, απλωμένες μπουγάδες, λακκούβες νερού και κιθάρες του ροκ μέλλοντός μας ανατέλλουν διαδοχικά στους καμβάδες του κι άλλοτε μετατρέπονται στις κατάγραφες επιφάνειες ενός πλήρους υπερμεγέθους ντόμινο, ή τυλίγονται στη μακρά χάρτινη ιεροτελεστία ενός βυζαντινού ειληταρίου ή ενός κινεζικού κυλίνδρου, κατασκευασμένου με τη σειρά του εξ ολοκλήρου από τον καλλιτέχνη.

Στον κόσμο αυτό όπου η τεθλασμένη μνήμη της παιδικής ηλικίας στη σκιά του Πόρτο Δράκο μετατρέπεται αθόρυβα στη θαυμαστή ταπετσαρία μιας επουράνιας μετ’ εμποδίων πόλης, τα μικρά ζαβολιάρικα ανθρωπάκια του Παυλίδη που κατοικούν στα σύννεφα και ακούν μουσική των Doors, που διεκδικούν τον δημόσιο χώρο, προσφέρουν λουλούδια ή βγάζουν τη γλώσσα περιπαικτικά και εξακολουθούν να ονειρεύονται, είναι ο ίδιος και είμαστε εμείς. Αναζητώντας σημεία βαθιάς εκπνοής, λίγο πριν αρχίσει η νέα παρτίδα, με πίστη, πείσμα και ορμητική δύναμη

Ίρις Κρητικού
Αρχαιολόγος, Ιστορικός της Τέχνης

Σύντομο Βιογραφικό του Γιάννη Παυλίδη 

Ο Γιάννης Παυλίδης γεννήθηκε στον Πειραιά το 1960. Σπούδασε ζωγραφική και χαρακτική στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Φλωρεντίας, Ιταλία (1982-1986). Δημιουργεί περιβάλλοντα ως εγκαταστάσεις, με επιδαπέδια και επιτοίχια γλυπτά, φτιαγμένα από papier-mâché ή fibran, πίνακες ζωγραφικής και κατασκευές από χαρτί ως επί το πλείστο. Τα επιζωγραφισμένα κολλάζ με comic και η επανάληψη μοτίβων ή θεμάτων σε συνδυασμό με την χρήση έντονων χρωματικών αντιπαραθέσεων χαρακτηρίζουν την ιδιαίτερη προσωπική του γραφή. Έχει δουλέψει ως υπεύθυνος στο τμήμα graffiti της εταιρείας Άρσις, στη συντήρηση τοιχογραφιών στο κτίριο των Προπυλαίων του Πανεπιστημίου Αθηνών, σε διάφορες σχολές εφαρμοσμένων τεχνών και στη σχολή ζωγραφικής του Δήμου Νίκαιας-Ρέντη. Έχει πραγματοποιήσει 12 ατομικές εκθέσεις στην Ελλάδα και έχει συμμετοχές σε πολλές ομαδικές εκθέσεις και biennale στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Ζει και εργάζεται στον Πειραιά.

Ο χορηγός οίνου της βραδιάς των εγκαινίων είναι το Κτήμα Παλυβού, ενώ χορηγοί επικοινωνίας είναι το Art22, www.ArtPointView.gr και το ArtViews.

Ημέρες και ώρες λειτουργίας:

Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή 12:00 – 20:00
Τετάρτη, Σάββατο 10:00-18:00
Κυριακή, Δευτέρα κλειστά

Την Μεγάλη Εβδομάδα το ωράριο θα διαμορφωθεί ως εξής:

Μ. Δευτέρα 10:00-18:00, Μ. Τρίτη 12:00-20:00, Μ. Τετάρτη 10:00-18:00,

Μ. Πέμπτη 11:00-16:00

Μ. Παρασκευή και Μ. Σάββατο κλειστά

Αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος
Λεμπέση 12, Αθήνα | metro Ακρόπολη
Τηλέφωνο 211 182 38 18
www.technohoros.org | info@technohoros.org

Ομαδική εικαστική έκθεση στο Μουσείο Εικαστικών Τεχνών Ηρακλείου

Εγκαίνια: Σάββατο 3 Μαΐου 2025 στις 19:30 

Τα χέρια μου είναι να μαζώνω τα λουλούδια στον κάμπο ή στο βουνό, τα χέρια μου είναι για να υψώνω την προσευχή στον ουρανό.

Τα χέρια μου είναι για να σπέρνουν το μαύρο στίχο στ’ άσπρο το χαρτί, τα χέρια μου είναι για να γέρνουν οι κουρασμένοι απάνω τους καημοί.

Τα χέρια μου είναι για να σκάφτουν τη νύχτα μυστικά, βαθιά, τη γη και κάποια σάπια λείψανα να θάφτουν, που θα ανατρίχιαζες κι αν τα ’βρισκες, αυγή.

Τα χέρια μου την πέτρα δεν πετάνε, μήτε που φοβερίζουν, ούτε που τολμάν, τα χέρια μου δεν είναι να κρατάνε σπαθί, τουφέκι, και να πολεμάν.

 Όμως τα χέρια μου, όταν την Αλήθεια βλέπω ένα πλάνεμα να την πατά, ήθελα στην κορφή της και στα στήθια στεφάνι και σκουτάρι να σταθούν αυτά.

                                                             Κωστής Παλαμάς, Τα χέρια μου (1904), αποσπ.

Εγκαινιάζεται το Σάββατο 3.5/25 στις 19:30 στο Μουσείο Εικαστικών Τεχνών Ηρακλείου, σε διοργάνωση του Μουσείου και επιμέλεια της αρχαιολόγου & ιστορικού της τέχνης Ίριδος Κρητικού η ομαδική εικαστική έκθεση «Τα Χέρια».  

Ο τίτλος της έκθεσης, παίρνοντας τη σκυτάλη από την περσινή συνεργασία του Μουσείου με την επιμελήτρια και την έκθεση «Αροδαμοί και Ασπάλαθοι» που αγαπήθηκε ιδιαίτερα τόσο στην Κρήτη όσο και στην Αθήνα και που βασίστηκε ως αφήγημα στη μοναδική κρητική τέχνη των χεριών που διασώζει ως σήμερα την ταυτότητα του τόπου, μεταλαμπαδεύοντας γνώσεις, τέχνες και τεχνικές, προτείνεται τώρα ως ένα ανοιχτό συναισθηματικό, συμβολικό και πλαστικό πεδίο κοντινού βλέμματος στα χέρια και σε ό,τι από αυτά εκπορεύεται.

Στο πλαίσιο της εκθεσιακής δράσης, διακεκριμένοι Έλληνες εικαστικοί που προέρχονται από διαφορετικούς χώρους και χρησιμοποιούν ποικίλα μέσα και υλικά, δημιουργούν ένα πολυσχιδές εννοιολογικό και πλαστικό κοινό αφήγημα με διαχρονικές αναφορές τόσο στην ιστορία της τέχνης όσο και στις καθημερινές εργασίες αλλά και τα εναλλασσόμενα συναισθήματα και εντάσεις που διέπουν το θυμικό και εντέλει καθορίζονται από τα ανθρώπινα χέρια.

Από τα ιερατικά υψωμένα χέρια της μινωικής τέχνης, τα σπαρακτικά επιτύμβια χέρια της αρχαίας ελληνικής γλυπτικής και τα στυλιζαρισμένα χέρια της μεσαιωνικής τέχνης και αργότερα, από τα ανατομικά σχέδια των χεριών του Leonardo da Vinci και τα πιο διάσημα χέρια της Αναγέννησης, ζωγραφισμένα από τον Michelangelo στην Cappella Sistina, τα χέρια της Magnificat Madonna του Botticelli και τα προσευχόμενα χέρια του Dürer, τα συναλλασσόμενα χέρια του Quentin Metsys και τα άυλα χέρια του Δομίνικου Θεοτοκόπουλου, ως τα εύγλωττα χέρια του Ingres, του Escher και του de Chirico, το ανθρώπινο χέρι βρέθηκε στο επίκεντρο της ιστορίας της τέχνης όχι μόνο ως το κύριο εργαλείο δημιουργίας, αλλά και ως σημαίνον θέμα αναπαράστασης, συνδεόμενο με εννοιολογικούς συμβολισμούς, καλλιτεχνικές δεξιότητες και πλαστικές αναζητήσεις και τάσεις σε καίριες περιόδους. Στην πραγματικότητα, τα ζωγραφισμένα χέρια ίσως να είναι η αρχαιότερη μορφή τέχνης στην ανθρώπινη ιστορία. Ένα ζωγραφισμένο χνάρι χεριού σε σπηλιά στο νησί Sulawesi της Ινδονησίας χρονολογήθηκε πρόσφατα περίπου 40.000 χρόνια πριν, υποδηλώνοντας ότι η αναπαράσταση του χεριού ήταν μια από τις πρώτες καλλιτεχνικές παρορμήσεις του Homo Sapiens, ενώ η πιο συναρπαστική τέχνη των σπηλαίων με το θέμα αυτό, βρίσκεται στην Αργεντινή, στο Cueva de las Manos, που σημαίνει «Σπηλιά των Χεριών». Σύμφωνα με το Κέντρο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, οι πρώτες τοιχογραφίες σε αυτά τα σπήλαια δημιουργήθηκαν πριν από περίπου 13.000 χρόνια.

«Τα έργα της έκθεσης αναφέρονται στα ένθεα χέρια που δείχνουν και οδηγούν τον κόσμο και στα χέρια που καταστρέφουν. Στα χέρια που στραγγαλίζουν και κακοποιούν, στα χέρια που προσεύχονται και εκλιπαρούν. Στα χέρια που αγκαλιάζουν και θωπεύουν ή εγείρουν, στα χέρια που χαϊδεύουν και παρηγορούν. Στα χέρια του έρωτα και της βίας, στα χέρια που μαγειρεύουν ή που σφάζουν. Στα  χέρια που επιπλέουν και κολυμπούν. Στα χέρια που εξετάζουν, εγχειρίζουν και σώζουν. Στα χέρια που διαβάζουν και διαβάζονται, στα χέρια που συλλαβίζουν και που γράφουν, στα χέρια που ζωγραφίζουν και σμιλεύουν  ή πλάθουν. Στα χέρια που έγιναν εικόνα ή λόγος και ποίηση. Στα χέρια που παίζουν μουσική. Στα χέρια που χορεύουν. Στα χέρια που καθαρίζουν και  ζυμώνουν. Στα χέρια που χτενίζουν και καλλωπίζουν. Στα χέρια που υφαίνουν, πλέκουν και κεντούν. Στα χέρια που οπλίζονται με όπλα και μαχαίρια αλλά και στα άοπλα χέρια που ορθώνονται για να σταματήσουν τη βία. Στα χέρια που πατούν τα πλήκτρα και οργώνουν το σύμπαν της εικονικής πραγματικότητας. Στα ωσεί παρόντα χέρια του πατέρα και της μητέρας που αποτυπώνουν τη φροντίδα και τη μνήμη. Στα χέρια που είναι η ιστορία μας. Στα χέρια που μαζί με το βλέμμα αποτελούν το πιο οργανικό και αξέχαστο ανθρώπινο αποτύπωμα», σημειώνει με αφορμή την έκθεση η                                                                               Ίρις Κρητικού.

Στην έκθεση συμμετέχουν:

Γιάννης Αδαμάκης, Χριστίνα Αθανασούλα-Μαντζαβίνου, Χρήστος Αλατσάκης, Κατερίνα Ανταχοπούλου, Γιώργος Ανδρούτσος, Άννα Αχιλλέως, Κάτια Βαρβάκη, Μαρίνα Βλαχάκη, Ειρήνη Βογιατζή, Κική Βουλγαρέλη, Μάριος Βουτσινάς, Γιάννης Γαβαλάς, Στρατηγούλα Γιαννικοπούλου, Θεοφάνης Γουλής, Δικαία Δεσποτάκη, Μαρία Διακοδημητρίου, Χριστίνα Δουζένη, Φραγκίσκος Δουκάκης, Κωνσταντίνος Έσσλιν, Ειρήνη Ζαΐμη, Βασιλική Ηλιακοπούλου, Αλεξάνδρα Ισακίδη, Άννα Καζάκου, Κατερίνα Καλιτσουνάκη, Δέσποινα Καλλιγά, Μηνάς Καμπιτάκης, Μαρία Κελαϊδή, Νίκος Λεοντόπουλος, Βασίλης Λιαούρης, Janet Λιοδάκη, Γιώργος Λουλούδης, Αναστάσης Μαδαμόπουλος, Λυδία Μαργαρώνη, Μηνάς Μαυρικάκης, Μάνος Μπατζόλης, Παναγιώτης Μπελντέκος, Λαμπρινή Μποβιάτσου, Ισμήνη Μπονάτσου, Ρούλη Μπούα, Γιάννης Μπρούζος, Αλέκα Μυρίλλα, Βασίλης Νικολάου, Ανδρέας Νικολάου, Μαίρη Νταγιαντά, Βασιλική Πανταζή, Γεύσω Παπαδάκη, Χρίστος Παπαδάκης, Γιώργος Παπαδομανωλάκης, Δημήτρης Παπανικολάου, Μαριέττα Παπαχειμώνα, Γιάννης Παυλίδης, Βαγγέλης Πολύζος, Μπάμπης Πυλαρινός, Τιτίκα Σάλλα, Άννα Σαλούστρου, Ζωή Σεκλειζιώτη, Γιάννης Σουβατζόγλου, Άγγελος Σπάρταλης, Χρήστος Στανίσης, Μαρίνα Στελλάτου, Αντώνης Τιτάκης, Βάσω Τρίγκα, Κατερίνα Τσεμπελή, Αμαλία Φερεντίνου, Αγάπη Φεσατίδου-Ψαρράκη, Βιργινία Φιλιππούση, Αθηνά Χατζή, Νίκος Χιωτίνης, Καλλιρρόη Χρόνη.

ΤΑ ΧΕΡΙΑ

Εγκαίνια έκθεσης: Σάββατο 3 Μαΐου 2025 στις 19:30.

Διάρκεια έκθεσης: έως και το Σάββατο 7 Ιουνίου 2025

Μουσείο Εικαστικών Τεχνών Ηρακλείου, Νυμφών 3, Ηράκλειο

Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα – Παρασκευή 18:00-20:00

Τηλ.: 6976 974000 – email: met.heraklion@gmail.com

 «Τα Μαντήλια του Αγώνα» σηματοδοτούν την αρχή μιας πολλά υποσχόμενης συνεργασίας μεταξύ της ιστορικού τέχνης και ανεξάρτητης επιμελήτριας Ίριδας Κρητικού και της σχεδιάστριας ενδυμάτων και αξεσουάρ μόδας Μαρίας Γέρουλα.

Η Ίρις Κρητικού, δραστηριοποιούμενη ενεργά για περισσότερες από δύο δεκαετίες στον χώρο της τέχνης και συνεργαζόμενη σταθερά με διακεκριμένους και νέους έλληνες εικαστικούς αλλά και μουσεία και ιδρύματα σε διάλογο με τις συλλογές τους, προτάσσει ως εξακολουθητική πηγή έμπνευσης της σύγχρονης τέχνης την αρχαιολογία, τη νεότερη ιστορία, τη λαογραφία και την πολύτιμη χειροτεχνική παράδοση της χώρας μας.

Η Μαρία Γέρουλα, με πρεσβευτή το brand MY by Maria Yeroula, δραστηριοποιείται στον χώρο της μόδας και των αξεσουάρ, με σχεδιασμό και παραγωγή αποκλειστικά στην Ελλάδα, αυτοπροσδιοριζόμενη από ασυνήθιστες σχεδιαστικές προτάσεις με έμφαση στην ποιότητα και με έντονη εικαστική διάθεση.

Δύο αγαπημένες φίλες ετών, που η καθεμιά από τη μεριά της «επιμένει» ελληνικά, ενώνουν τις πηγές έμπνευσης, τις ιστορικές και τεχνικές τους γνώσεις, την αισθητική και τις δυνάμεις τους και μας συστήνονται στην αρχή μιας νέας συνεργασίας, που σκοπό έχει τη δημιουργία περιορισμένων σε αντίτυπα συλλεκτικών αντικειμένων μόδας, σε συνομιλία με διακεκριμένους Έλληνες εικαστικούς.

Η πρώτη πρόταση του νεοσύστατου κοινού logo τους «ΜΥ for IK» (Maria Yeroula for Iris Kritikou), περιλαμβάνει μια σειρά 12 αναμνηστικών επετειακών ολομέταξων μαντηλιών (Carrés 90×90 εκ.) με αφορμή τον εορτασμό των 200 ετών από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης.

Τα επετειακά μαντήλια που βασίζονται σε επεξεργασμένα έργα ή σχεδιαστικά συνδυασμένες λεπτομέρειες έργων 12 επιλεγμένων εικαστικών με διαφορετικό στυλ και γραφή, στο σύνολό τους δημιουργούν ένα άρτιο συλλεκτικό σύμπαν. Την ολοκληρωμένη εικαστική πρόταση κάθε μαντηλιού-έργου τέχνης επιμελούνται και υπογράφουν η Ίρις Κρητικού και η Μαρία Γέρουλα, τη γραφιστική εφαρμογή υπογράφει ο Νίκος Λεοντόπουλος, ενώ η παραγωγή τους σε εξαιρετικής ποιότητας ελληνικό μετάξι, πραγματοποιείται στο Σουφλί.

Την επετειακή συλλεκτική σειρά MY for ΙΚ, μαζί με τις δύο δημιουργούς της, υπογράφουν οι εικαστικοί:

Χριστίνα Αθανασούλα-Μαντζαβίνου  (ΤΟ ΠΕΡΙΔΕΡΑΙΟ), Νεκτάριος Αποσπόρης (Ο ΕΥΖΩΝΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΑΙΩΝΑ), Κάτια Βαρβάκη (ΑΡΜΑΤΩΛΟΙ ΚΑΙ ΚΛΕΦΤΕΣ-Η ΜΑΧΗ), Κική Βουλγαρέλη (ΡΟΖΑ), Μαίρη Γαλάνη-Κρητικού (Η ΠΑΡΕΛΑΣΗ), Μαρία Διακοδημητρίου (ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ Η ΚΥΡΑ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΩΝ), Μηνάς Μαυρικάκης (ΕΛΛΗΝΑΣ ΗΡΩΑΣ -Après Dupré), Ρούλη Μπούα (ΟΙ ΩΡΑΙΕΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ), 9. Χριστίνα Παρασκευοπούλου (ΕΛΛΑΣ), 10. Ελένη Πεχλιβάνη (ΜΑΝΤΩ), 11.Βάσω Τρίγκα (ΤΟ ΚΑΝΟΝΙ) και Κλαίρη Τσαλουχίδη-Χατζημηνά (Η ΕΛΛΗΝΟΠΟΥΛΑ).  

 Κάθε διαφορετικό σχέδιο κυκλοφορεί σε 21 περιορισμένα και υπογεγραμμένα από τον αντίστοιχο εικαστικό αντίτυπα και συνοδεύεται από πιστοποιητικό.

Τα Μαντήλια του Αγώνα, με λιανική τιμή 240 ευρώ θα είναι διαθέσιμα μέχρι να εξαντληθούν. Την αποκλειστική τους διάθεση έχει η www.m-y.gr (τηλ.επικοινωνίας 210 3458680), ενώ θα διατίθενται σε επιλεγμένα άλλα σημεία πώλησης.

1821 ΤΑ ΜΑΝΤΗΛΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ

LES CARRES ΜΥ for IK

Meet the Artists!

1. Χριστίνα Αθανασούλα-Μαντζαβίνου

ΤΟ ΠΕΡΙΔΕΡΑΙΟ

Ένα περιδέραιο με αναμνηστικά τσολιαδάκια από τη δεκαετία του ΄50, κατασκευασμένο από τη σχεδιάστρια Χριστίνα Αθανάσουλα-Μαντζαβίνου, που χαρακτηρίζεται από την ένθεση παλαιών συλλεκτικών αντικειμένων στα μοναδικά της κοσμήματα, τρέπεται σε επαναλαμβανόμενη πανηγυρική σπείρα.

2. Νεκτάριος Αποσπόρης

Ο ΕΥΖΩΝΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΑΙΩΝΑ

Εκλεκτικιστικές αφηγήσεις σε χρυσό βάθος, με έξοχη εικονοποιητική αυτοτέλεια και ορατή συμβολιστική δύναμη, χαρακτηρίζουν  το έργο του Νεκτάριου Αποσπόρη. Στο μαντήλι αυτό, μια αγαπημένη θεματική του ζωγράφου, η εξονυχιστικά σχεδιασμένα ελιά, με έμπνευση τον αρχαίο Ελαιώνα της Αίγινας, αγκαλιάζει προστατευτικά την αναγνωρίσιμη ορθή σιλουέτα του εύζωνα  καθηλώνοντας το βλέμμα και δημιουργώντας έναν συμβολικό επετειακό ελληνικό κάμπο. Ένα πολύτιμο τοπόσημο μιας φυσικής και μεταφυσικής μυθοπλασίας.

3. Κάτια Βαρβάκη

ΑΡΜΑΤΩΛΟΙ ΚΑΙ ΚΛΕΦΤΕΣ  (Η ΜΑΧΗ)

Στον κατάσπαρτο με παπαρούνες – σύμβολο ανδρείας και αίματος- κίτρινο κάμπο της Κάτιας Βαρβάκη, οι Έλληνες ανδρειωμένοι μάχονται έφιπποι για την Πατρίδα και την Ελευθερία, εφορμώντας με πίστη στη μάχη.

4. Κική Βουλγαρέλη

ΡΟΖΑ

Τριαντάφυλλα για το τριαντάφυλλο της Ελλάδας και ένα ποιητικό ροζ περίγραμμα προτείνει η Κική Βουλγαρέλη για την όμορφη Ρόζα Μπότσαρη – την Αικατερίνη Καρατζά που ως Κυρία των Τιμών, γοήτευσε με τη σπάνια ομορφιά της την αυτοκρατορική αυλή της Αυστρίας και τα σαλόνια των Αθηνών.

Μαίρη Γαλάνη-Κρητικού

Η ΠΑΡΕΛΑΣΗ

Τέσσερις στο χέρι κεντημένες φιγούρες -δυο περήφανα ευζωνάκια και δυο πλουμιστές Αμαλίες, σέρνουν τον χορό. Η κεντημένη από τη δημιουργό μπάντα, πολλαπλασιάζεται γραφιστικά και τρέπεται σε χαρμόσυνη ελληνική παρέλαση, διατηρώντας το γοητευτικό ίχνος του εργόχειρου καμβά της.

6. Μαρία Διακοδημητρίου

ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ Η ΚΥΡΑ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΩΝ

Η Μπουμπουλίνα αλλιώς, είναι η πρόταση της Μαρίας Διακοδημητρίου.

Η μεγάλη Κυρία της Ελλάδος και των Σπετσών, που υπηρέτησε με ανδρεία το ελληνικό ζήτημα, αποτελεί την κεντρική φιγούρα του μαντηλιού με τα πολλαπλά μοτίβα που παραπέμπουν στο θάρρος το χαρακτήρα της. Οι πεταλούδες-ψυχές τρέπονται στο πρόσωπό της και η θάλασσα που τόσο αγάπησε και που χαρακτήρισε τη ζωή της, δεσπόζει γαλαζοπράσινη γύρω της.

7. Μηνάς Μαυρικάκης

ΕΛΛΗΝΑΣ ΗΡΩΑΣ (Après Dupré)

Η τρισδιάστατη γλυπτή κατασκευή του Μηνά Μαυρικάκη με θέμα τον ήρωα των Σαλώνων Νικολάκη Μητρόπουλο και έμπνευση τον πίνακα του φιλέλληνα ζωγράφου Louis Dupré, μεταφέρεται σε εμβληματικό μαύρο φόντο με σταυρικό περίγραμμα και προτείνεται ως σύγχρονο λάβαρο για σύγχρονους ήρωες και ηρωίδες.

8. Ρούλη Μπούα

ΟΙ ΩΡΑΙΕΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ (Δίσκοι Φιλοξενίας)

Οι υπέροχοι ζωγραφιστοί δίσκοι φιλοξενίας της Ρούλης Μπούα, εμπνευσμένοι από τους αντίστοιχους μουσειακούς, στολισμένοι με τα πορτραίτα των ιστορικών καλλονών της Αθήνας που παραπέμπουν στην Ωραία των Αθηνών και τον Λόρδο Βύρωνα, πολλαπλά τοποθετημένοι σε μαύρο φόντο, δημιουργούν ένα συναρπαστικό στροβιλιζόμενο στερέωμα.

9. Χριστίνα Παρασκευοπούλου

ΕΛΛΑΣ

Με στοιχεία vintage και έντονα χρώματα που παραπέμπουν στη δεκαετία των δεκαετιών του ’60  & ’70 και στη χρυσή εποχή της τουριστικής αθωότητας και των cult souvenirs, η Χριστίνα Παρασκευοπούλου δημιουργεί μια ιδανική νησιωτική επετειακή Ελληνική αναμνηστική όψη με καρτ-ποσταλικές αναφορές, χιούμορ και νοσταλγία.

10. Ελένη Πεχλιβάνη

ΜΑΝΤΩ

Η μεγάλη Κυρία της Ελλάδος και της Μυκόνου Μαντώ Μαυρογένους,  που έλαμψε με το πνεύμα και τη χάρη της στα σαλόνια της Ευρώπης ενώ στη συνέχεια προσέφερε τα πάντα με ανεπανάληπτη αυτοθυσία στον Αγώνα, αποτελεί την κεντρική φιγούρα του μαντηλιού με τα δυναμικά χρώματα και την εξπρεσιονιστική γραφή που παραπέμπει στο θάρρος και το ατρόμητο της ηρωίδας.

11.Βάσω Τρίγκα

ΤΟ ΚΑΝΟΝΙ

Με την κομψή ολιγόχρωμη αυστηρότητα που χαρακτηρίζει το σύνολο του ζωγραφικού και κεραμικού γλυπτού έργου της και αναφορά στον αγαπημένο της τόπο και τα σπετσιώτικα κανόνια της Επανάστασης και της Ελληνικής Ναυτοσύνης, η Βάσω Τρίγκα δημιουργεί ένα αρμονικό πεδίο όπου το μπλε της ελληνικής θάλασσας και το μαύρο των ηρωικών ελληνικών όπλων ακουμπούν με χάρη στο λευκό.

12.Κλαίρη Τσαλουχίδη Χατζημηνά

Η ΕΛΛΗΝΟΠΟΥΛΑ

Το πορτραίτο της μικρής Ελληνοπούλας με τη χαρακτηριστική φορεσιά και τα παραδοσιακά κοσμήματα, πλαισιώνεται από ασκήσεις μοτίβων σε μπλε και λευκό, ενώ η υφή του παστέλ και του μολυβιού, ενσωματώνονται με αποτέλεσμα γοητευτικό στην τελική εικόνα του ρομαντικού μαντηλιού που υπογράφει η Κλαίρη Τσαλουχίδη-Χατζημηνά.

Την Τρίτη 7 Σεπτεμβρίου στις 19.30, παρουσιάζεται το βιβλίο της Ίριδας Κρητικού HORTUS CONCLUSUS – Τριάντα έξι ιστορίες ξανακερδισμένης άνοιξης, στο café του Νομισματικού Μουσείου της Αθήνας.

Στον ιδανικό τόπο του κήπου του Νομισματικού Μουσείου, για τον περίκλειστο κήπο του βιβλίου, θα μιλήσουν ο Νίκος Βατόπουλος, δημοσιογράφος και συγγραφέας και ο Γιάννης Μετζικώφ, σκηνογράφος, ενώ αποσπάσματα θα διαβάσει η Έλενα Μαραγκού, μεσόφωνος.

Θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό.

Κατά την έκδοσή του τον περασμένο Ιούνιο, το βιβλίο παρουσιάστηκε σε περιορισμένο κοινό σε ιδιωτικό χώρο της Αθήνας, αποκτώντας στη συνέχεια σταδιακά όλο και περισσότερους φανατικούς αναγνώστες που ταυτίστηκαν με τις μικρές αυτοαναφορικές εκμυστηρεύσεις του.

Η πρώτη του δημόσια παρουσίαση πραγματοποιήθηκε στις 18 Αυγούστου 2021 στον κήπο του εμβληματικού καποδιστριακού Εϋναρδείου στην Αίγινα, σε διοργάνωση της Καποδιστριακής Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Αίγινας, με ομιλητές τους Διονύση Καλαμάκη, Χαράλαμπο Πέννα και Μαριλένα Γιαννούλη.

Αυτή είναι η πρώτη δημόσια παρουσίαση του βιβλίου στην Αθήνα.

Λόγω των περιοριστικών μέτρων, η κράτηση θέσης είναι απαραίτητη. Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας, μετά από επικοινωνία στο 6944417606.

HORTUS CONCLUSUS

Τριάντα έξι ιστορίες ξανακερδισμένης άνοιξης

Με τριάντα έξι ζωγραφιές του Νεκτάριου Αποσπόρη

Πώς νιώθει, άραγε, ένας άνθρωπος που ενώ όλη του τη ζωή γράφει “σεντόνια”, αποφασίζει μια μέρα που απλά δεν αντέχει να κάνει αλλιώς, να γράψει πράγματα διαφορετικά; Να γράψει για τις μικρές μπαλάντες της εσωστρεφούς καθημερινότητας και για τις συνειρμικές μνήμες που τον κράτησαν όρθιο, αυτοτελή και παράδοξα ευτυχή κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού; Ο λατινικός όρος Hortus Conclusus που δίνει το όνομά του στον τίτλο του βιβλίου, σηματοδοτεί τόσο κυριολεκτικά όσο και συμβολικά τον περίκλειστο κήπο, που σε πολύ πρώιμη ήδη εποχή, τόσο στο Άσμα Ασμάτων όσο και στη μετέπειτα βυζαντινή περίοδο όπου και συνδέεται με την ίδια την Παναγία, ταυτίζεται με το απαγορευμένο και μη προσπελάσιμο αλλά και με την εύθραυστη θηλυκότητα, την εσωστρέφεια της γυναικείας φύσης, ενώ, κατά τη μεσαιωνική εποχή και την πρώιμη αναγέννηση, ο ίδιος όρος συνδέεται επίσης με την απόλαυση, την πληρότητα και τη θεραπεία.

Οι 36 μικρές ιστορίες του βιβλίου, γραμμένες στο σύνολό τους κατά την πρώτη περίοδο της καραντίνας και καλύπτοντας έναν διάστημα δύο ακριβώς μηνών (14.3 έως 14.5.20), υπήρξαν το καθημερινό θεραπευτικό καταφύγιο της συγγραφέως. Ακολουθώντας μια νοερή χρονική διαδρομή που σηματοδοτεί μεταξύ άλλων το κινητό ημερολόγιο του περσινού αλλόκοτου Πάσχα, οι ιστορίες αυτές διαδραματίζονται με επίκεντρο τον αστικό πυρήνα της πόλης, και, αν και δεν διανύουν παρά την πολύ μικρή προβλεπόμενη ακτίνα δράσης, διασώζουν εντατικά και αλλεπάλληλα οπτικά ερεθίσματα που συνομιλούν με τον διεσταλμένο χρόνο και τις οξυμένες αισθήσεις, ενώ ενεργοποιούν καταλυτικά τη συνειρμική μνήμη. Αναπάντεχες συναντήσεις με οπωρικά και λουλούδια, πεταλούδες και σαλιγκάρια στη βεράντα και τα μπαλκόνια του σπιτιού και νοερές μεταβάσεις στον απροσπέλαστο κατά το διάστημα εκείνο κήπο της Αίγινας, άσκοπες βόλτες με τον σκύλο στον Λυκαβηττό και στο χέρσο δίπλα στο εργοτάξιο της Αμερικανικής Πρεσβείας, περίπατοι στην Πλάκα και το ιστορικό κέντρο ή ανακουφιστικές «εκδρομές» στη σαββατιάτικη λαϊκή της Καλλιδρομίου, τρέπονται σε πολύχρωμες μπαλάντες της τελούσας υπό περιορισμό καθημερινότητας, ενώ συστηματικά αν και υπαινικτικά, συνδιαλέγονται με την τέχνη, την ιστορία, τη λογοτεχνία, την ποίηση.

Με αφορμή το βιβλίο και τις ιστορίες του, δημιουργήθηκαν ισάριθμα μικρά ζωγραφικά έργα από τον Νεκτάριο Αποσπόρη, σταθερό συνομιλητή της συγγραφέως από την αρχή αυτής της απόπειρας, τα οποία συμπεριλαμβάνονται επίσης στην έκδοση.

Το βιβλίο σχεδιάστηκε από τον Ανδρέα Γεωργιάδη και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Έλιξ σε επιμέλεια του Γιώργου Φλωράκη.

Ταυτότητα έκδοσης

Ίρις Κρητικού

HORTUS CONCLUSUS

Τριάντα έξι ιστορίες ξανακερδισμένης Άνοιξης

Με τριάντα έξι έργα του Νεκτάριου Αποσπόρη  Εκδόσεις ΕΛΙΞ

ISBN: 978-960-8247-36-9

Σελίδες: 128 | Διαστάσεις βιβλίου 14Χ21 εκ. | Άδετο | Λ. τιμή: 13,40 €

______________________________

Αποσπάσματα από το βιβλίο

Οι νεραντζιές της οδού Ευριπίδου (Γ΄ Χαιρετισμοί)

Παρασκευή 20.3.20

Γ΄ Χαιρετισμοί

Περπατώ στην Πραξιτέλους με βήμα σκυφτό κάτω από το κλειστό μας γραφείο κι ίσως να έχω στα μάτια μου κι εγώ το βλέμμα ετούτο του τρελού, ίδιο με εκείνο των λιγοστών οδοιπόρων του τριγώνου με τους οποίους εξακολουθώ να διασταυρώνομαι. Μου έλειψαν τα ανοιχτά καταστήματα της γειτονιάς μας. Τα υαλοπωλεία, τα επιγραφοποιεία και τα ραφτάδικα. Τα καφεκοπτεία, οι βιοτεχνίες αμπαζούρ και τα όρθια ποτάδικα, τα αρχαία καταστήματα κυτιοποιίας και γραφικής ύλης. Τα στιλβωτήρια παπουτσιών, τα μαγαζάκια που πουλούν βελούδινα πουγκάκια, χάρτινες σακούλες σε δεκάδες και κορδέλες με το μέτρο. Τα καταστήματα με ηλεκτρικά είδη και θερινά φωτάκια Χριστουγέννων, τα μικρά κομπολογάδικα και οι αλιείς των μαργαριταριών από συνθετική ύλη.

Γ΄ Χαιρετισμοί

Μα να που στρίβω στην Ευριπίδου παρορμητικά, ακολουθώντας τη νέα ευωδιά του υγρού απογεύματος. Μια ευωδιά θριαμβική που κυριεύει το μελαγχολικό αθηναϊκό λυκόφως και σαρώνει με ορμή τις χρόνιες οσμές του κοιμισμένου εμπορικού δρόμου. Που εξολοθρεύει τα κεφάλια των τυριών, τα ξηροκάρπια, τα μπαχαρικά, τις γυάλες των τουρσιών, τα κρεμασμένα αλλαντικά, τα αλίπαστα. Μια ευωδιά που εισχωρεί κάτω από τις κλειστές πόρτες των βυζαντινών ναών, που ανάβει τα κεριά στα άδεια μανουάλια τους. Μια μυρωδιά αλάνθαστη από άνοιξη και θάνατο και Ανάσταση μαζί.

[…]

Τα χαμομηλάκια της πλατείας Μαβίλη

Σάββατο 2.5.20

Τα χαμομήλια τις περισσότερες φορές, πρώτα τα πατώ και ύστερα τα μυρίζω. Κρυμμένα στα χορτάρια, αγκαλιασμένα με εκρήξεις κόκκινου, εκπέμπουν ένα ύστατο ευγενικό άρωμα πριν ξεψυχήσουν κάτω από τα βαριά πέλματα απρόσεκτων εκδρομέων, κάτω από τα χαρμόσυνα ποδοβολητά των μικρών παιδιών που απλά επιθυμούν να ξεχυθούν στην ύπαιθρο. «Δεν μπορείς να με πιάσεις…», «πιάσε με αν μπορείς…», φωνάζουν ολοένα το ένα στο άλλο».

Όποτε εισπνέω τη χλωρή τους ύπαρξη, επιθυμώ σφοδρά κι εγώ εξοχές και άγνωστες διαδρομές ανάμεσα σε δασωμένα σπάρτα και βυζαντινούς ερειπιώνες. Γεύματα ελαφρά με ελάχιστους συντρόφους, γοργά στρωμένα κάτω από σφενδαμιές και κυπαρίσσια.

Ακολουθώντας χθες πρωί το ανυπόμονο λουρί του σκύλου στο χωματένιο μονοπάτι  που διασχίζει το άκτιστο ανακουφιστικό οικόπεδο στο πλάι της Πρεσβείας, πρώτα τα μύρισα, κι ύστερα, αποφεύγοντας να τα πατήσω, προχώρησα ως τη μικρή πλατεία που ορίζει το τέρμα της συγκεκριμένης διαδρομής. Στάθηκα επιστρέφοντας στην όχθη του οικείου χέρσου κι έκοψα δυο γεμάτες χούφτες από τον λιλιπούτειο κάμπο που είχε απροειδοποίητα ανθίσει στις κοίτες του μονοπατιού.

Ίσως το λευκοκίτρινο δοξαστικό του εδάφους να ξεπρόβαλλε αιφνιδίως γιατί επιτέλους ξεκουράστηκαν το χώμα και ο αέρας.

Ίσως, ωστόσο, τα χαμομηλάκια της Μαβίλη να φυτρώνουν κάθε άνοιξη ακριβώς εδώ, στο μικρό άδειο οικόπεδο της πόλης, αθέατα ως σήμερα κι απόρθητα από το δικό μου βλέμμα…

`Ιρις Κρητικού

Ναι! Ασφαλώς ο ιδρυτής και Πρόεδρος του Διαζώματος, πρώην Υπουργός Πολιτισμού, πρώην Δήμαρχος Καλαμάτας και βασικός πρωταγωνιστής στην ανασυγκρότηση της πόλης μετά τους καταστροφικούς σεισμούς, άνθρωπος με Βαθιά πίστη στη σύνδεση του Πολιτισμού με το φυσικό περιβάλλον και την αειφορία αλλά και στην ατομική ευθύνη, την ιδιωτική πρωτοβουλία και την διατομεακή συνέργεια, είναι ο πλέον κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση.

Θα του χρειαστεί όλο το κουράγιο (που έχει) και η αποφασιστικότητα (που επίσης έχει), αλλά σίγουρα και η δική μας βοήθεια και η πληγωμένη εμπιστοσύνη στη δυνατότητα του καλού.

Σταύρο, Σταύρο (μας), βάστα γερά!

Εδώ είμαστε!

Αφιέρωμα στον Θεόφιλο Χατζημιχαήλ

 ΜΟΥΣΕΙΟ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΣΤΡ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗ-TÉRIADE, ΜΥΤΙΛΗΝΗ

Εγκαίνια έκθεσης: Παρασκευή 6 Αυγούστου στις 20.00

 ΟΜΑΔΙΚΗ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

Επιμέλεια: Ίρις Κρητικού

 Η έκθεση «απ’ τη μεριά των σοφών και των τρελών»: Αφιέρωμα στον Θεόφιλο Χατζημιχαήλ», εγκαινιάζεται την Παρασκευή 6 Αυγούστου 2021 στο εμβληματικό Μουσείο-Βιβλιοθήκη Στρ. Ελευθεριάδη-Tériade σε παραγωγή και διοργάνωση του Μουσείου. Την έκθεση θα εγκαινιάσει η Γενική Γραμματέας Σύγχρονου Πολιτισμού Δρ. Ελένη Δουνδουλάκη. Την επιμέλεια της έκθεσης έχει η ιστορικός  τέχνης και ανεξάρτητη επιμελήτρια Ίρις Κρητικού.

Η έκθεση σχεδιάστηκε αρχικά σε διοργάνωση και παραγωγή του Λυκείου Ελληνίδων του Βόλου, με αφορμή τον εορτασμό των 100 χρόνων λειτουργίας του, το φθινόπωρο του 2020. Παρουσιάστηκε τον Σεπτέμβριο-Οκτώβριο στο Μουσείο της Πόλης του Βόλου με τη συνεργασία της Διεύθυνσης Αρχείων, Μουσείων και Βιβλιοθηκών του ΔΟΕΠΑΠ-ΔΗΠΕΘΕ. Μετά την ολοκλήρωση της παρουσίασής της στη Μυτιλήνη (λήξη 6 Οκτωβρίου 2021), η έκθεση θα παρουσιαστεί στον Ελληνικό Κόσμο του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού, στο πλαίσιο και των δικών του εορτασμών για το επετειακό έτος 2021.

Το αφιέρωμα στον Θεόφιλο Χατζημιχαήλ με εβδομήντα και πλέον παλαιότερα και πρόσφατα έργα διακεκριμένων σύγχρονων Ελλήνων εικαστικών, συγκεντρώνει πολύτιμες συνέργειες και αναπάντεχες συμμετοχές, σημαντικά νέα έργα αλλά και σπουδαία παλαιότερα με τη γενναιόδωρη συνδρομή των συλλεκτών τους, αφορά σε έναν οργανικό διάλογο με το φυσικό πρόσωπο και το έργο του ζωγράφου, που καταλαμβάνοντας έναν ξεχωριστό και πρωτογενή χώρο στην ιστορία της νεότερης ελληνικής τέχνης, και τιμώντας τους ήρωες που πολέμησαν για την Ελευθερία και την Ανεξαρτησία του Ελληνικού κράτους όσο κανείς, αποτελεί ταυτόχρονα έναν διηνεκή συνομιλητή και εμπνευστή κορυφαίων εικαστικών και πνευματικών δημιουργών του τόπου μας. Τον αναβλύζοντα κόσμο του της ελληνικής πρωτογενούς εντοπιότητας που ο ίδιος ο Θεόφιλος μεταφέρει μέσω αυθύπαρκτων ιδεών και ιδίων επινοήσεων, μέσω του φωτεινού χρώματος και της κλασικής αυτοδίδακτης πλαστικότητας, μέσω των τρυφερών καθημερινών ευρημάτων και των διαχρονικών ελληνικών μύθων, η έκθεση επιχειρεί να τον προσεγγίσει με τον τρόπο μιας σύγχρονης εικαστικής συνομιλίας.

Στην έκθεση, με έργα παραχωρημένα από προσωπικά αρχεία των καλλιτεχνών ή ιδιωτικές συλλογές, συμμετέχουν:

Ηώ Αγγελή, Γιάννης Αδαμάκης, Στέλιος Αλεξάκης, Νεκτάριος Αποσπόρης, Κάτια Βαρβάκη, Νίκος Βατόπουλος, Αλέξης Βερούκας, Ειρήνη Βογιατζή, Κική Βουλγαρέλη, Μάριος Βουτσινάς, Μαίρη Γαλάνη Κρητικού, Μαρία Γέρουλα, Νεκταρία Γιακμογλίδου, Κατερίνα Γιάννακα, Στρατηγούλα Γιαννικοπούλου, Ειρήνη Γκόνου, Δικαία Δεσποτάκη, Μαρία Διακοδημητρίου, Νίκη Ελευθεριάδη, Γιάννης Ευθυμίου, Πέτρος Θέμελης, Αποστόλης Ιτσκούδης, Σταυρούλα Καζιάλε, Θρασύβουλος Καλαϊτζίδης, Σοφία Καλογεροπούλου, Ελπινίκη Καμόσου, Μηνάς Καμπιτάκης, ΚΑΠΕΤΑΝ ΜΥΓΑC, Βούλα Καραμπατζάκη, Πάνος Καρδάσης, Νικόλας Κληρονόμος, Νίκος Κόνιαρης, Ευτυχία Λάβδα, Βασίλης Λιαούρης, Νεκτάριος Μαμάης, Κώστας Μανιατόπουλος, Τάσος Μαντζαβίνος, Παναγιώτης Μαρίνης, Μηνάς Μαυρικάκης, Στέλλα Μελετοπούλου, Γιάννης Μετζικώφ, Γεωργία Μπλιάτσου, Δημήτρης Μοράρος, Ρούλη Μπούα, Γεύσω Παπαδάκη, Κωνσταντίνος Παπαμιχαλόπουλος, Κώστας Παπατριανταφυλλόπουλος, Χριστίνα Παρασκευοπούλου, Λίζα Πενθερουδάκη, Βασίλης Πέρρος, Γιώργος Πετσικόπουλος, Νίκος Ποδιάς, Μαρία Πωπ, Κατερίνα Σαμαρά, Ιφιγένεια Σδούκου, Γιώργος Σκλάβαινας, Ευγένιος Σπαθάρης, Χρήστος Στανίσης, Μαρίνα Στελλάτου, Ιωάννα Τερλίδου, Βάσω Τρίγκα, Κλεοπάτρα Τσαλή, Κλαίρη Τσαλουχίδη -Χατζημηνά, Θεοδώρα Τσιάτσιου, Βιργινία Φιλιππούση, Απόστολος Χαντζαράς, Αθηνά Χατζή, Νικόλαος Χριστόπουλος, Νικόλας Χριστοφοράκης.

Το Μουσείο Tériade στην  Βαρειά Μυτιλήνης, λειτουργεί για το κοινό από Τρίτη έως και Κυριακή 9.00 – 15.00. Τη Δευτέρα είναι κλειστό. Η είσοδος επιτρέπεται ΜΟΝΟ με τη χρήση μάσκας, ενώ θα τηρηθούν όλα τα προβλεπόμενα μέσα προστασίας. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επισκέπτονται και το site του Μουσείου στη διεύθυνση  http://www./ museum teriade

Με αφορμή την έκθεση, σχεδιάστηκε αναλυτικός κατάλογος.

Τα κείμενα καταλόγου υπογράφουν οι: Μ. Σπανού, Πρόεδρος του Λυκείου Ελληνίδων του Βόλου, Ε. Παπάνης, Πρόεδρος ΔΣ Μουσείου-Βιβλιοθήκης Στρ. Ελευθεριάδη TÉRIADE, Λ. Παπαστάθης, σκηνοθέτης & Ι. Κρητικού, επιμελήτρια της έκθεσης.

Απόσπασμα από το κείμενο καταλόγου της επιμελήτριας της έκθεσης:

«Με αφετηρία τον Θεόφιλο και το χειροποίητο αλφαβητάριο της δικής του αγωνιώδους προσωπικής περιδίνησης και εικονοποιητικής ενδελέχειας, με το εσωτερικό αναπαραστατικό βλέμμα των συμμετεχόντων στραμμένο σε κάποια από τα καταγεγραμμένα περιστατικά, τα καθοριστικά για εκείνον τοπόσημα, τα ηρωικά φαντάσματα και τα άυλα εκκλησάκια του δύσβατου βίου του, επιχειρείται η σύσταση ενός αυτοτελούς οργανικού σημειωματικού πεδίου με εικαστικές, πλαστικές και κυριολεκτικές ή συμβολικές αναφορές. Η Ελληνική αρχαϊκή, κλασική και νεότερη δημώδης μυθοπλασία στο έργο του, η ξεχωριστή ετούτη σπαρταριστή και πηγαία έκφραση που στη διεθνή ιστορία της τέχνης ονομάστηκε ναΐφ (και όπου ο ίδιος εντέλει κατά την άποψη και του Τσαρούχη ίσως να μην ανήκει, καθώς υπήρξε αφοσιωμένος μελετητής ελληνικών κλασικών και ευρωπαϊκών εικονοποιητικών προτύπων – όπως για παράδειγμα των έργων του Peter von Ess), η παράφορη και ανιδιοτελής αγάπη του για ό,τι μικρό και μεγάλο ελληνικό που γνέφει με έναν αδιόρατο τρόπο στη λόγια μα και μαζί βιωμένα μεστή προσέγγιση του Καβάφη και του Σεφέρη, του Ελύτη, του Τσαρούχη και των λοιπών ακρογωνιαίων λίθων της γενιάς του ’30 για το ίδιο αυτό δέμας, το χαρακτηριστικό σχέδιο, το στίλβον χρώμα, οι πλαστικές λεπτομέρειες και οι εννοιολογικές σημάνσεις των ανθρώπων, των μύθων και των ηρώων, των θεριών και των πετεινών, των πόλεων και των κτηρίων, των χρυσοστόλιστων φορεσιών και της στιλπνής τοπιογραφίας του, γίνονται οι αναβλύζουσες πηγές για τα σύγχρονα έργα και το ιχνογραφικό εικαστικό αφήγημα της έκθεσης».  

«Η έκθεση ξεκινά με τα πορτραίτα του ζωγράφου, άλλοτε ρεαλιστικά αποδοσμένα και άλλοτε αποτυπωμένα ως σκιές παρουσίας ή αγιογραφημένα μικρά σύμπαντα. Κάποια από αυτά, με τα σύνεργα του ζωγράφου στα χέρια, ενδεδυμένα με την ανεμίζουσα εκείνη φουστανέλα που το σωματοποιημένο εκτόπισμά της συχνά φέρνει στον νου τον  Μακρυγιάννη. Ο Θεόφιλος με σπαθί και σημαία. Ο Θεόφιλος ως φιγούρα θεάτρου σκιών, με τον βιολιτζή και τον σαντουριέρη του. Ο Θεόφιλος και ο σύγχρονος στρατηγός. «Ζήτω ο Θεόφιλος». Κι ως αντίποδας, η απόδοση της μοναξιάς του «περιπλανώμενου». Του «σοβατζή». Του «Αγίου Πρόσφορου». Κι άλλοτε πάλι, η φουστανέλα μόνη, ως λαλούν σύμβολο, αντί του σώματος του ζωγράφου. Τίτλοι και γράμματα από τα έργα του, ως αποδομημένη και επαναδομημένη ταυτότητα του ελληνικού γένους. Η Σημαία. Κοντά σε ετούτα, τα πορτραίτα της μητέρας του Πηνελόπης Μιχαήλ και της αδελφής του Ειρήνης. Τέλος, το αιωρούμενο σε χρυσό μεταφυσικό βάθος συναπάντημα του ζωγράφου με τον Ευγένιο Σπαθάρη.

Ύστερα η άφιξη του Θεόφιλου με το τραίνο στον Βόλο. Σπαράγματα της πόλης, ίχνη της μνήμης, πλίνθοι και κέραμοι. Το κάστρο της, ο μέγας φούρνος και ο ποταμός Σαλαμπριάς. Πατημασιές αδιόρατες ενός μοναχικού περιπατητή στο Πήλιο, στην Ανακασιά και την Άλλη Μεριά, στάσεις σε ιστορικά καφενεία στη Μακρυνίτσα και σπίτια όπως του Κοντού ή του Γκουντέλα, όπου ακόμη αιωρείται η παρουσία του. Κι ύστερα μνήμες της Σμύρνης και της Αγιάσου και των θερινών ελαιώνων της Λέσβου. Υπαίθριοι γάμοι. Αγρίμια, πουλιά και πρόβατα. Αρχαϊκοί αμφορείς και άνθη από τα γειτονικά περιβολάκια. Κι οι φορεσιές: νυφική απ’ το Τρίκερι, χράμια Πηλίου, προικώα γάμου πολύχρωμα, του Αλμυρού. Φλουριά χρυσά. Και η στολή του οπλαρχηγού Καπετάν Λεωνίδα Ανδρούτσου, κεντημένη στο χέρι. Μύθοι και ήρωες. Ο Ερωτόκριτος και η Αρετούσα. Θεοί του Ολύμπου. Ο Μέγας Αλέξανδρος και η Γοργόνα. Ο Μέγας Αλέξανδρος ξανά και ξανά, ως τρόπος ύπαρξης του ίδιου του ζωγράφου. Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης και ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος. Η δόξα του Αθανασίου Διάκου. Ο Κατσαντώνης, ο Μάρκος Μπότσαρης και ο Κολοκοτρώνης. Τέλος, όλα ετούτα τα τρυφερά υλικά που χρησιμοποιήθηκαν από τους συμμετέχοντες, υλικά αντάξια της δικής του πρωτογένειας: πέτρα και ξύλα παλαιά, ασβέστης και χειροποίητο χαρτί, τενεκεδάκια και κλωστές, μαλλί και γάζες, μπρούντζος κι ασήμια, υφάσματα μπαμπακερά, σπάγκος, φύλλα χρυσού, χαρτόνι…».

«Στα μάτια του και στα χέρια του, έκπαγλα επεισόδια μυθολογίας, ελληνικής λαϊκής παράδοσης και ηρωικής πατριωτικής ιστορίας με προεξάρχοντα τα επεισόδια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, μεταμορφώνονται και αποκτούν ζωή επάνω στις πιο απρόσμενες επιφάνειες: αδρά χαρτόνια και ακατέργαστα ξύλα, τσίγκοι και λιόπανα,  σοβάδες καφενείων και ταπεινών σπιτιών, τρέπονται σε πεντάμορφα περιπετειώδη πεδία. Τον αναβλύζοντα κόσμο του της ελληνικής πρωτογένειας που ο ίδιος μεταφέρει μέσω αυθύπαρκτων ιδεών και ιδίων επινοήσεων, μέσω αυτής της εμμονικής εντοπιότητας που πηγάζει από την ψυχή και τα σπλάχνα της ιστορίας, μέσω του αλάνθαστου φωτεινού χρώματος και της κλασικής αυτοδίδακτης πλαστικής οντότητας, μέσω των τρυφερών καθομιλούμενων ευρημάτων και των διαχρονικών ελληνικών μύθων, οι παρόντες εικαστικοί επιχειρούν να τον προσεγγίσουν και να τον μεταλάβουν με προσήλωση και μελέτη, με απέραντη αγάπη και σεβασμό», σημειώνει στον κατάλογο η επιμελήτρια της έκθεσης.

Στο διάστημα λειτουργίας της έκθεσης, η οποία θα διαρκέσει έως τις 6 Οκτωβρίου 2021, προγραμματίζονται εκπαιδευτικά προγράμματα και άλλες παράλληλες δράσεις που θα ανακοινωθούν.

Λίγα λόγια για το ΜΟΥΣΕΙΟ-ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΣΤΡ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗ TÉRIADE:

« Ο άνθρωπος που μιλά για την τέχνη της εποχής του, την τέχνη εν εξελίξει, χαράσσει με κόπο το ίχνος του, ίχνος σκοτεινό ή αυθεντικό, ανάμεσα στη θαυμαστή δύναμη της μαντικής και το εύθραυστο πνεύμα της επικαιρότητας».

«Στρατής Ελευθεριάδης Tériade»

Το Μουσείο – Βιβλιοθήκη Στρατή Ελευθεριάδη- Tériade στη Βαρειά της Μυτιλήνης στη Λέσβο, βρίσκεται στο κέντρο ενός ελαιώνα στεγάζεται σ’ ένα διώροφο παραδοσιακό κτίριο και άνοιξε στο κοινό τον Αύγουστο του 1979. Είναι μοναδικό στο είδος του και επιφυλάσσει στον επισκέπτη ανεπανάληπτες αισθητικές περιπλανήσεις και πνευματικά ταξίδια. Διαφυλάσσει και παρουσιάζει το σύνολο του έργου του ιδρυτή του, μέσα από τις δημιουργίες  φημισμένων  δημιουργών της μοντέρνας τέχνης του 20ου  αιώνα. Στην παρουσίαση των έργων μπορεί κανείς να παρακολουθήσει την προσπάθεια και την έμπνευση του κάθε δημιουργού.

Ο Στρατής Ελευθεριάδης – Tériade, γεννήθηκε στη Μυτιλήνη τον Μάιο του 1897 και πέθανε στο Παρίσι τον Οκτώβριο του 1983. Στα 18 του χρόνια φεύγει από τη Λέσβο για το Παρίσι, όπου σπουδάζει νομικά. Χωρίς να πάψει να σκέπτεται τη ζωγραφική, έστρεψε το ενδιαφέρον του στην κατανόησή της και καθιερώθηκε σιγά– σιγά ως κριτικός τέχνης. Συνδέθηκε με τους δημιουργούς και τους πρωτοπόρους της Ευρωπαϊκής Τέχνης συνεργαζόμενος ενεργά και καθοριστικά, με καθιερωμένους έκδοτες της εποχής, όπως οι Κριστιάν Ζερβός, Αλμπέρτ Σκιρά, Μωρίς Ρεϋνάλ κ. ά. στην έκδοση περιοδικών, βιβλίων και εφημερίδων γύρω από τα εικαστικά, κάνοντας το όνομά του σεβαστό παγκοσμίως. Ο Τériade εξέδωσε 26 εικονογραφημένα βιβλία τα αποκαλούμενα GRAND LIVRES (ΜΕΓΑΛΑ ΒΙΒΛΙΑ), προτείνοντας έναν ανεπανάληπτο συνδυασμό κειμένου και εικόνας, σε έργα όπως «Το Παρίσι δίχως τέλος του Αλμπέρτο Τζιακομέτι», το «Ποίημα της ορθής γωνίας του Λε Κορμπυζιέ», το «Τσίρκο του Φερνάντ Λεζέ», το «Τζαζ του Ανρί Ματίς», το «Δάφνις και Χλόη του Λόγγου από τον Μάρκ Σαγκάλ», το «Άσμα των νεκρών του Πιέρ Ρεβερντύ από τον Πάμπλο Πικάσσο» κ.ά.

Δημιουργώντας  μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα στους ποιητές και στους ζωγράφους, οι εκδόσεις του αυτές κατόρθωσαν να μείνουν στον χρόνο ως μνημεία λόγου και τέχνης. Με ικανότητα και θάρρος έπεισε τους μεγαλύτερους ζωγράφους του καιρού του να εκφράσουν γραπτώς τις σκέψεις τους στο περιοδικό VERVE, κάτι που συνέβη για πρώτη φορά. Έτσι, κατόρθωσε να συγκεντρώσει κατά τη διάρκεια μιας ιστορικής περιόδου (από το τέλος του κυβισμού ως τους τελευταίους μεγάλους ζωγράφους του 20ού αιώνα), έναν ολόκληρο κόσμο σπάνιου πνευματικού και καλλιτεχνικού πλούτου. Εκεί συνεργάσθηκαν τα πιο λαμπρά ονόματα συγγραφέων, ποιητών και ζωγράφων, όπως  οι Ανρί Ματίς, Ζωρζ Μπράκ, Πιέρ Μπονάρντ, Ζώρζ Ρουώ, Αρ. Μαγιόλ κ. ά. και τα έργα τους συνοδεύονται  από κείμενα μεγάλων συγγραφέων όπως των  Αλαίν, Μπασελάρ, Ντομάλ, Ζάν Γκρενιέ, και από εκπροσώπους της μη γαλλόφωνης λογοτεχνίας, όπως οι Φρεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, Τζέημς Τζόϋς,  Τζών Ντος Πάσος, Έρνεστ Χέμινγουέϋ, Ράινερ Μαρία Ρίλκε, Οδυσσέας Ελύτης, Ταγκόρ, Αλμπέρ Καμύ και άλλοι. Έτσι άρχισε μια ανεπανάληπτη – τόσο σε ποιότητα όσο και σε περιεχόμενο – δημιουργία, που συνεχίσθηκε μέχρι το 1971.

Παράλληλα με το εκδοτικό του έργο, δημιούργησε και μια σημαντική συλλογή από έργα γνωστών καλλιτεχνών. Στο μουσείο όπου έδωσε το όνομά του, φιλοξενείται μέρος αυτής της αξιόλογης συλλογής, που περιλαμβάνει κυρίως έργα Ελλήνων καλλιτεχνών, όπως του Γιάννη Τσαρούχη, του Ορέστη Κανέλλη, του Γιώργου Βακιρτζή και αρκετών άλλων ζωγράφων, που όλοι τους αντιπροσώπευαν τα σύγχρονα ρεύματα της εποχής τους. Ήταν επίσης αυτός που μας γνώρισε τον Θεόφιλο, εκτιμώντας ότι οι πίνακές του εμπεριέχουν την βυζαντινή παράδοση της τοιχογραφίας, το παρελθόν, αλλά και το χρώμα της ελληνικής τέχνης. Του οφείλουμε το έργο της παρουσίασης του Μυτιληνιού, του εθνικού μπορούμε να πούμε, μεγάλου ζωγράφου Θεόφιλου, που χωρίς τον Tériade  θα ήταν άγνωστος και το έργο του ίσως για πάντα χαμένο. Από τα έργα που του είχε παραγγείλει, επέλεξε τα τριάντα εφτά καλύτερα για να τα παρουσιάσει στις εκθέσεις που διοργάνωνε σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το 1979, τα δώρισε στο Μουσείο που φέρει το όνομά του, ώστε να παραμείνουν στην κοινή τους  πατρίδα. Από τότε το έργο και η ζωή του Θεόφιλου έχει μελετηθεί και τιμηθεί επανειλημμένως από κορυφαίους ανθρώπους του πνεύματος και της τέχνης, ενώ εκθέσεις συνεχίζονται να διοργανώνονται τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Τα έργα του Θεόφιλου απεικονίζουν μια μεγάλη ποικιλία ελληνικών θεμάτων, τα οποία θα μπορούσαμε να τα χωρίσουμε σε δύο μεγάλες κατηγορίες: αυτά που παρουσιάζουν τη φύση και τον άνθρωπο, και αυτά, που μέσα από τα δικά του μάτια, περιγράφουν θέματα από την ελληνική μυθολογία, την ιστορία και την θρησκεία.

ΧΡΗΣΗ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΥΠΟ:

Για περισσότερες πληροφορίες για το δελτίο αυτό:

Μουσείο Tériade 22510 23372

Ίρις Κρητικού 6944 430513 / Κώστας Μανιατόπουλος 6977904624

Είχε πανιά κατάμαυρα και ουρανού παντιέρα…»

ΟΜΑΔΙΚΗ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗ ΣΚΙΑΘΟ

ΓΙΑ ΤΑ 200 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΔΗΜΟΣ ΣΚΙΑΘΟΥ

Επιμέλεια: Ίρις Κρητικού

Εγκαίνια: Κυριακή 20 Ιουνίου 2021

Με αφορμή την Επέτειο των 200 ετών από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, γεννήθηκε και εξελίχθηκε η ιδέα μιας ομαδικής εικαστικής εγκατάστασης στην Ιερά Μονή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, στη Σκιάθο, με αντικείμενο την ελληνική σημαία. Στο νησί όπου τo 1807 σχεδιάστηκε, υφάνθηκε και υψώθηκε η πρώτη γαλανόλευκη των απαρχών της Επανάστασης. Εκεί είχε καταφύγει το 1807 ο Νικοτσάρας, ένδοξος αρχηγός κλεφτών από τη Θεσσαλία. Μαζί με τον περίφημο καπετάνιο Γιάννη Σταθά, είχαν επιλέξει τη Σκιάθο ως ορμητήριο για τον πειρατικό στολίσκο τους. Ο Σταθάς και ο Νικοτσάρας, σε μυστική συνέργεια με τον πρώτο Ηγούμενο της Μονής, Όσιο Ηγούμενο Νήφωνα (+1809) σχεδίασαν, ύφαναν και ύψωσαν την πρώτη ελληνική σημαία με το γαλανό βάθος και τον λευκό σταυρό, την πελαγίσια σημαία με τη λιτή αρμονία του ουρανού και της θάλασσας. Το πρωτόλειο αυτό συγκινητικό αυτοσχέδιο σύμβολο, ευλογήθηκε το Σεπτέμβριο του 1807, σε τελετή όπου παρέστη και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.

Στο πλαίσιο της επετειακής έκθεσης στον εμβληματικό ιστορικό τόπο της παρουσίασής της, σαράντα διακεκριμένοι αλλά και πολύ νέοι Έλληνες εικαστικοί το έργο των οποίων, αν και πολύ σύγχρονο, αναβλύζει μέσα από πολυετείς έρευνες, δοκιμές, πειραματισμούς, μελέτες και προσηλωμένη αναπαραγωγή παραδοσιακών μεθόδων χειρωναξίας, προχωρούν στη σύσταση ενός αυτοτελούς, πυκνού οργανικού πεδίου με εικαστικές, πλαστικές και συμβολικές αναφορές σε ένα πολύτιμο ιστορικό συμβάν και σε ένα μονάκριβο ελληνικό σύμβολο που συνδέεται οργανικά με το νησί της Σκιάθου και την Ιερά Μονή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου και που η σύλληψη και κατασκευή του προηγήθηκαν 14 χρόνια της επετείου, υποδεικνύοντας τον παράτολμο αλλά αναγκαίο δρόμο προς την Ελευθερία.

Οι σημαίες των συμμετεχόντων εικαστικών, έργα τα οποία στον μεγαλύτερό τους βαθμό δημιουργήθηκαν αποκλειστικά για την έκθεση, εγκαθίστανται στον εξωτερικό και, κυρίως, στον εσωτερικό χώρο της Μονής, με σεβασμό και ιστορική αλλά και εικονοποιητική συνέπεια, συνομιλώντας έτσι με την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του συνόλου, η διάταξη του οποίου με την ορθογώνια αυλή, το Καθολικό και τους βοηθητικούς χώρους, ακολουθεί πιστά τα πρότυπα του Αγίου Όρους, αποκαλύπτοντας σταδιακά το εσωτερικό και τις επιμέρους πτέρυγες. Σταδιακά θα περιμένουν και οι σαράντα χειροποίητες σημαίες της έκθεσης, να τις ανακαλύψει κι εκείνες ο επισκέπτης του χώρου.

Στην έκθεση συμμετέχουν:

Εοζέν Αγκοπιάν, Βάσια Αδάμου Βανέζη, Άρτεμις Αλκαλάη, Μαίρη Γαλάνη – Κρητικού, Μαρία Γέρουλα, Πέννυ Γκέκα, Ειρήνη Γκόνου, Γεωργία Γκρεμούτη, Μαρία Γρηγορίου, Παναγιώτης Δαραμάρας, Μαρία Διακοδημητρίου, Ελένη Ζούνη, Σταυρούλα Καζιάλε, Βάσω Καλουδιώτη, Βούλα Καραμπατζάκη, Βασιλική Κολιπέτσα, Νίκος Κόνιαρης, Μάρω Κορνηλάκη, Μαρία Κουλαρμάνη & Ελένη Παύλου (Εργάνη), Μαρία Κώτσου, Λούλα Λεβέντη, Βασιλική Λευκαδίτη, Στέλλα Μελετοπούλου, Πανδώρα Μουρίκη, Αλεξάνδρα Μπίσα, Γιάννης Παπαδόπουλος, Απόστολος Παπαγεωργίου, Σοφία Πάσχου, Βιβή Περυσινάκη, Γιώργος Πετσικόπουλος, Κατερίνα Ριμπατσιού, Ισμήνη Σαμανίδου, Ιφιγένεια Σδούκου, Νεφέλη Τερζή, Ιωάννα Τερλίδου, Νίκος και Αγγελική Τριανταφύλλου, Κλεοπάτρα Τσαλή, Αδαμαντία Τσερκέζογλου, Μαιρηλί Χαραμή και παραδοσιακά εργαστήρια του Λυκείου των Ελληνίδων Βόλου.

Η έκθεση σε διοργάνωση του Δήμου Σκιάθου, εντάσσεται στο Πρόγραμμα της Επιτροπής «ΕΛΛΑΔΑ 21», ενώ τελεί υπό την αιγίδα και συνοχορηγείται από την Περιφέρεια Θεσσαλίας.

Με αφορμή την έκθεση εκδόθηκε και κυκλοφορεί ομότιτλο λεύκωμα σε σχεδιασμό του Νίκου Λεοντόπουλου και κείμενα των:

Αρχιμανδρίτη Ιωσήφ Κατσούρα, Ηγουμένου της Ιεράς Μονής Ευαγγελισμού Σκιάθου, Θοδωρή Τζούμα, Δημάρχου Σκιάθου, Μαρίας Σπανού, ιστορικής ερευνήτριας και Ίριδος Κρητικού, Ιστορικού Τέχνης και επιμελήτριας της έκθεσης.

Στο πλαίσιο της έκθεσης προγραμματίζονται παράλληλες δράσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα.

Διάρκεια έκθεσης: 20 Ιουνίου – 30 Σεπτεμβρίου 2021

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΤΑΛΟΓΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ

«Η επιμελητική διαδικασία «ύφανσης» της έκθεσης, υπήρξε και αυτή εξίσου χειροποίητη με την πολύτιμη πρώτη ύλη της. Μέσα σε συνθήκες απομόνωσης και εγκλεισμού, και με αρχικούς συνομιλητές μου κάποιους από τους συμμετέχοντες με τους οποίους έχω τη χαρά εδώ και χρόνια να συνεργάζομαι και, κυρίως, να κουβεντιάζω, και οι οποίοι σταθερά καταθέτουν πολύτιμα δείγματα εικαστικής γραφής με υλικό τους το ύφασμα και το νήμα, περιπλανηθήκαμε από κοινού νοερά σε εργαστήρια εκτός Αθηνών αλλά και εκτός Ελλάδος. Aγκαλιάζοντας και εγκαλώντας στην πορεία σε συμμετοχή, τόσο τους στημένους παραδοσιακούς αργαλειούς και τις βελόνες από τη Λάρισα, τον Βόλο και τον Πόρο ως το Ηράκλειο και τη Νάξο, το Μέτσοβο, τη Θεσσαλονίκη και το Ναύπλιο, όσο και τις συναρπαστικές προτάσεις κεντητικής και ύφανσης που έφτασαν με ελληνικό ενθουσιασμό από τη Νέα Υόρκη, το Εδιμβούργο και το Λονδίνο. Συγκεντρώνοντας, εντέλει, θα τολμούσα να πω, τον ανθό των Ελλήνων δημιουργών που επίμονα ονειρεύονται -εντός και εκτός συνόρων- με την κλωστή και το υφάδι. Και σε αυτούς προστέθηκαν κάποιοι ακόμη που μας δώρισαν αμέτρητες ώρες κεντήματος, ανεξίτηλες δεξαμενές ιδεών, μελάνης και χειροποίητου χάρτου.

Στο σύνολό τους και δίχως συνεννόηση, οι συμμετέχοντες εικαστικοί επέλεξαν αμιγώς χειροποίητα μέσα – φυσικές βαφές, φυτικά νήματα, χαμηλόφωνα μοτίβα και ευτελή υλικά που μπορούσαν ευκολότερα να βρουν στη διάρκεια του εγκλεισμού. Υπενθυμίζοντάς μας έτσι ταυτόχρονα, ότι η Πρώτη Σημαία της Σκιάθου, αλλά και οι πρώτες σημαίες της Ελληνικής Επανάστασης εν γένει, γεννημένες μέσα σε δραματικές ώρες πενίας και στέρησης, δεν θα μπορούσαν να έχουν δημιουργηθεί με μέσα και υλικά πολύτιμα, δεν θα μπορούσαν να έχουν υφανθεί με περίλαμπρο τρόπο. Περίλαμπρα όμως και μονάκριβα είναι εντέλει το φέρον βάρος τους και ο διαχρονικός συμβολισμός τους.

Έτσι, χρησιμοποιώντας βαμβάκι, λινάρι, φυτίλι, τσουβάλι, μαλλί και μετάξι, σύρμα, ελαστίνη και νάιλον, υφάσματα, κλωστές και κεροκλωστές, χειροποίητο χαρτί και χαρτόνι, γάζες, μπρούντζο και σπάγκο, χαρακτική και ψηφιακές εκτυπώσεις, χαρτοταινία και κόλλα, επιχρωματισμένους στο χέρι καμβάδες και σπρέυ, ράφια, γιούτα, σιζάλ, καλάμια και ξύλα, παλαιά βιβλία και χάντρες, χώμα και βότσαλα, μελάνια, βαφές indigo, απομεινάρια από πολεμικά συμμαχικά αλεξίπτωτα και οικεία κουρέλια, θαλασσινά ευρήματα και φωτιά, εστιάζοντας στο βαθύ ελληνικό μπλε χρώμα και το φωτεινό λευκό, ενσταλάζοντας επίσης στο υφάδι και τη βελόνα τους το κόκκινο χρώμα-τραύμα του αίματος, επαναλαμβάνοντας με πολλούς διαφορετικούς τρόπους το αναγνωρίσιμο και ιερό σύμβολο του σταυρού-φυλακτού, και ενσωματώνοντας στο έργο τους τα θρυλικά «μαύρα καράβια» του Γιάννη Σταθά, οι συμμετέχοντες εικαστικοί τιμούν και διασώζουν το ιστορικό αφήγημα και τη μνήμη της «Πρώτης Σημαίας» του. Ψιθυρίζοντας μια καινούρια κλώστινη προσευχή, σταυροβελονιάζοντας μια επίμονη σταυρική μνήμη, υφαίνοντας εξαρχής τη δική του θαλασσινή λιτανεία, κεντώντας ξανά τη δική του ελπίδα μιας πατρίδας ελεύθερης και ανασυνθέτοντας με τρόπο χειροποίητα συγκινητικό και συγκινητικά χειροποίητο το δικό του μονάκριβο οραματικό τόλμημα».

Ίρις Κρητικού

Επιμελήτρια της έκθεσης

Και λίγα ακόμη για τον Σταθά

Ο αρματολός από το Βάλτο Αιτωλοακαρνανίας Γιάννης Σταθάς (1758 Οθωμανική Αυτοκρατορία – 1812 Αμφιλοχία), ήταν γιος και διάδοχος στην ανδρεία του περίφημου αρματολού Γερο-Δήμου Σταθά και έδρασε κατά την προεπαναστατική περίοδο. Στα τέλη του 18ου αιώνα, πολέμησε με τον Ευθύμιο Βλαχάβα στα Χάσια και στον Όλυμπο, ενώ κατά τη διάρκεια του Ρωσοτουρκικού πολέμου (1806-1807), ενίσχυσε τα ρωσικά στρατεύματα με άλλους αρματολούς. Μετά την ανακωχή του 1807, οι περισσότεροι από τους αρματολούς της περιοχής, συγκεντρώθηκαν στη απρόσβλητη στα τουρκικά στρατεύματα Σκιάθο. Ανάμεσα τους βρίσκονταν και οι οπλαρχηγοί του Ολύμπου Βλαχάβας, Νικοτσάρας, Τσαχίλας και Μπιζώτης, που αντιμετώπιζαν όλοι την εκδικητική οργή του Αλή Πασά Τεπελενλή.

Σε διάστημα λίγων εβδομάδων στη Σκιάθο, ο Σταθάς οργάνωσε έναν καταδρομικό στολίσκο από 70 πλοιάρια, βαμμένα κατάμαυρα και με ονόματα σχετικά με τις περιοχές των καπετάνιων τους – Ρούμελη, Όλυμπος, Μοριάς, Άσπρη Θάλασσα, Βάλτος, Μαύρο Καράβι. Κασσάνδρα κ.α.), συνεχίζοντας έτσι επιδρομές κατά των Τούρκων από τη θάλασσα. Το γενικό πρόσταγμα είχε ο ίδιος, εξαιτίας της πρωθύστερης θητείας του στον ρωσικό στόλο, με υπαρχηγό τον Νικοτσάρα, ενώ επικεφαλής της μοίρας του Μωριά ήταν ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης που έχοντας γλιτώσει και ο ίδιος από τις σφαγές των Τούρκων στον Μοριά, συμμετείχε στη συνάντηση των αρματολών στο νησί.

Ο Σταθάς, αντί να υψώσει στα «Μαύρα καράβια» που κυβερνούσε τη Ρωσική σημαία, όπως συνήθιζαν οι Έλληνες επαναστάτες την εποχή εκείνη για προστασία, ύψωσε μια αυτοσχέδια Ελληνική – ένα γαλάζιο πανί με έναν λευκό σταυρό στο κέντρο. Η σημαία αυτή, προγενέστερη πολλών άλλων που εμφανίστηκαν στη συνέχεια, θεωρείται η, πρώτη, ίσως, ελληνική επαναστατική σημαία.

Οι επαναστάτες του 1807, μετά τη διάλυσή τους από τους Τούρκους με την υπόσχεση αμνηστίας, φονεύθηκαν σχεδόν όλοι μέσα στην επόμενη τριετία. Μεταξύ αυτών και ο Γιάννης Σταθάς που επιστρέφοντας στον τόπο του, δολοφονήθηκε το 1812 στη Μπούκα Αμφιλοχίας. Το χωριό της Αιτωλοακαρνανίας Δούνιστα, πήρε το όνομά του. Και τα ανδραγαθήματά του έμειναν θρυλικά στην ιστορία και τα δημοτικά μας τραγούδια, όπως και η γαλανόλευκη πρώτη σημαία του.

Πηγές: Νικολάου Τέλωνα, «Οι Πρόμαχοι της Πατρίδος Βαλτινοί Αγωνιστές του ’21, Έκδοση Ιεραποστολικού Συλλόγου Αμφιλοχίας «Ο Κυρηναίος», Αμφιλοχία 2004

Αλεξάνδρα Καρακώστα – Αηδόνη «Κλέφτες και Αρματολοί του Ορεινού Βάλτου», Αγρίνιο 2004

Γιάννης Σταθάς: ο Έλληνας κουρσάρος των Μικρασιατικών ακτών (1758-1812) κείμενο: Φιλίστωρ https://www.istorikathemata.com/2020/04/blog-post_26.htm

Του Γιάννη του Σταθά

Μαύρο καράβ’ αρμένιζ ‘ς τα μερη της Κασάντρας.

Μαύρα παννιά το σκέπαζαν και τουρανού σημαία.

Κι’ ομπρός κορβέττα μ’ άλικη σημαία του προβγαίνει.

“Μάινα, φωνάζει, τα παννιά, ρήξε τοις γάμπιαις κάτου.

-Δεν τα μαϊνάρω τα παννιά κι’ ουδέ τα ρήχνω κάτω.

Μη με θαρρείτε νιόνυφη, νύφη να προσκυνήσω;

Εγώ είμαι ο Γιάννης του Σταθά, γαμπρός του Μπουκουβάλα

Τράκο, λεβένταις, δώσετε, απίστους μη φοβάστε. “

Κ’ οι Τούρκοι βόλτα έρρηξαν κ’ εγύρισαν την πλώρη.

Πρώτος ο Γιάννης πέταξε με το σπαθί ‘ς το χέρι.

‘Σ τα μπούνια τρέχουν αίματα, το πέλαο κοκκινίζει,

κι’ αλλά! αλλάχ οι άπιστοι κράζοντας προσκυνούνε.

Το Δημοτικό τραγούδι περιγράφει εύγλωττα την επίθεση του στολίσκου του Σταθά εναντίον μιας τουρκικής κορβέτας στα παράλια της Χαλκιδικής. Το συμβάν συμπίπτει με την ανάρτηση της πρώτης Ελληνικής σημαίας, με τον λευκό σταυρό στη μέση και τα γαλανά τετράγωνα στα τέσσερα άκρα της, της σημαίας που υφάνθηκε στη Μονή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στη Σκιάθο και υψώθηκε στη συνέχεια στα περίφημα «μαύρα καράβια» του Σταθά και των αρματολών συντρόφων του. Με τον δελεασμό χρηματικής αμοιβής και την υπόσχεση αμνηστίας, η Πύλη και ο Σουλτάνος επιχείρησαν να σταματήσουν τον τολμηρό στόλο αλλά δεν τα κατάφεραν. Στη διάλυσή του έπαιξε εντέλει καθοριστικό ρόλο το δριμύ ψύχος του 1807, υποχρεώνοντας τους φλογερούς Έλληνες να συνεχίσουν από ξηράς τον αγώνα τους. Η συγκινητική ανάμνηση της πρώτης εκείνης γαλανόλευκης σημαίας της ελεύθερης θάλασσας, ωστόσο, παραμένει ολοζώντανη στο νησί της Σκιάθου.