Κλίμα – Art Point View

Οι αλλαγές στο κλίμα ευνοούν την εκδήλωση πυρκαγιών ακόμη και την άνοιξη ή το φθινόπωρο

bot — Mon, 19 Aug 2024 07:03:44 +0000

Οι αυξανόμενες θερμοκρασίες των καλοκαιρινών μηνών και οι συνθήκες ξηρασίας στην εποχή της κλιματικής αλλαγής κάνουν τα δάση πολύ πιο εύφλεκτα απ’ ό,τι παλαιότερα, σύμφωνα με τις επιστημονικές μελέτες. Τα περιαστικά δάση ήταν πάντα τα πιο ευάλωτα, όσο και ιδιαίτερα πολύτιμα για τον υπερσυγκεντρωμένο πληθυσμό των πόλεων. Στις συνθήκες αυτές είναι γροθιά στο στομάχι η εκτίμηση πως το 37% των δασικών εκτάσεων της Αττικής έχει καεί τα τελευταία οκτώ χρόνια.

«Υπάρχουν νέα χαρακτηριστικά στις δασικές πυρκαγιές κατά την περίοδο της κλιματικής αλλαγής. Κατ’ αρχάς, είναι πολύ πιο ευνοϊκό το περιβάλλον. Αυξημένες θερμοκρασίες και παρατεταμένη ξηρασία δημιουργούν περισσότερη καύσιμη ύλη, τόσο όσον αφορά το “προσάναμμα” της φωτιάς, δηλαδή τη νεκρή ξερή ύλη στο έδαφος, όσο και το φούντωμά της, καίγοντας σε πυκνή βλάστηση. Αυτό οδηγεί σε υψηλά θερμικά φορτία που δύσκολα τιθασεύονται, αλλά και στη δυνατότητα η φωτιά να κινείται με ταχύτητα», εξηγεί στην «Κ» ο πυρομετεωρολόγος Θοδωρής Γιάνναρος, μέλος της ομάδας The Flame Project του Αστεροσκοπείου Αθηνών.

Κλείνει το παράθυρο

«Ενα νέο στοιχείο, που το είδαμε σε ένα βαθμό και στην πυρκαγιά που ξέσπασε στον Βαρνάβα, είναι πως “κλείνει” το νυχτερινό παράθυρο για την πυρόσβεση μιας δασικής πυρκαγιάς. Παλαιότερα, συνήθως η ένταση της φωτιάς έπεφτε τη νύχτα, δίνοντας την ευκαιρία στις πυροσβεστικές δυνάμεις να την περιορίζουν και να την οριοθετούν. Εχουμε δει σε παγκόσμια κλίμακα, πως η βραδινή θερμική ένταση τείνει αυξανόμενη και παραμένει σε παρόμοια επίπεδα με την ημέρα», συμπληρώνει ο κ. Γιάνναρος. «Η εξέλιξη αυτή είναι πολύ αρνητική για την Πυροσβεστική, γιατί εκτός των άλλων καταπονούνται πολύ οι δυνάμεις στις δύσκολες συνθήκες των νυχτερινών ωρών».

Και σε μεγάλο υψόμετρο

Σε συνθήκες υπερθέρμανσης και ξηρασίας οι δασικές πυρκαγιές γίνονται μια διαρκής απειλή. Κατ’ αρχάς δεν περιορίζονται χρονικά. Το χρονικό διάστημα της επίσημης αντιπυρικής περιόδου, από την 1η Μαΐου μέχρι τις 31 Οκτωβρίου, αποδεικνύεται εξαιρετικά στενό για να χωρέσει τις πυρκαγιές που εκδηλώνονται και τον Απρίλιο και τον Νοέμβριο. Κι αυτό οδηγεί σε εξάντληση δυνάμεων. Δεύτερον, επεκτείνονται χωρικά. «Μία ακόμη συνέπεια της κλιματικής αλλαγής είναι το γεγονός των πυρκαγιών σε υψηλά υψόμετρα και σε δασικά οικοσυστήματα βουνών που δεν θεωρούνταν μέχρι πρότινος ευάλωτα σε φωτιές. Είδαμε πυρκαγιά να καίει στο Πάικο μεσάνυχτα! Τι θα γίνει εάν έχουμε πυρκαγιές και σε υψόμετρα 1.500-1.600 μέτρων;», σημειώνει ανήσυχος ο κ. Γιάνναρος. Στο όρος Ορβηλο, στην περιοχή των Σερρών, η πυρκαγιά καίει σχεδόν ένα μήνα, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Περισσότεροι ρύποι

Η πύκνωση και αυξανόμενη ένταση των δασικών πυρκαγιών είναι κάτι για το οποίο σειρά επιστημονικών μελετών και δημοσιεύσεων έχουν προειδοποιήσει από καιρό. Δεν ήρθαν ξαφνικά οι φλόγες κοντά μας. Διεθνής μελέτη, την οποία συντόνισε το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης και στην οποία συμμετείχαν ερευνητές του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, μίλησε για μια «άνευ προηγουμένου αλλαγή στο καθεστώς πυρκαγιών στην Ευρώπη που συνδέεται με την κλιματική αλλαγή». «Οι ακραίες συνθήκες που ευνοούν την έναρξη των πυρκαγιών γίνονται όλο και πιο συχνές κυρίως στην περιοχή της Μεσογείου, λόγω των αυξημένων περιόδων καύσωνα και υδρολογικής ξηρασίας. Η αύξηση του ακραίου κινδύνου πυρκαγιάς είναι αρκετά πρόσφατη και σε ορισμένες περιπτώσεις υπερβαίνει τις δυνατότητες πυρόσβεσης, οδηγώντας σε υψηλότερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2) που σχετίζονται με τις πυρκαγιές σε εξαιρετικά ζεστά και ξηρά καλοκαίρια», αναφέρουν οι συντάκτες. Οι μελετητές εξέτασαν ολόκληρη την περίοδο από το 1980 μέχρι και πρόσφατα, ενώ προχωρούν και σε εκτιμήσεις για το μέλλον, με βάση τα κλιματικά σενάρια. Στα διαγράμματα που διαμορφώθηκαν με βάση αυτά ο κίνδυνος πυρκαγιάς παρουσιάζει σταθερά και έντονα ανοδική τάση. Κι αυτό, παρότι την περίοδο 1950-2000 οι καμένες εκτάσεις σε πολλές περιοχές της Μεσογείου είχαν σταθεροποιηθεί ή και μειωθεί. Πλέον, είμαστε σε άλλη φάση…

50 ημέρες συναγερμού

Ανάλογες ήταν και οι τάσεις που καταγράφηκαν στη μεγάλη μελέτη για την Ανθεκτικότητα των Ελληνικών ∆ασών στην Κλιματική Αλλαγή, που πραγματοποίησε η Ακαδημία Αθηνών, με τη συνεργασία πολλών Ελλήνων επιστημόνων. Η συσχέτιση μεταξύ αυξημένων θερμοκρασιών και υψηλής ξηρασίας γίνεται φανερή, καθώς τα έτη που είχαμε μεγαλύτερες καταστροφές στο παρελθόν ήταν ακριβώς αυτά. Το πρόβλημα είναι πως το μέλλον αναμένεται ακόμη πιο θερμό και ξηρό. Ετσι, με βάση το πλέον δυσμενές κλιματικό σενάριο υπάρχει η εκτίμηση πως οι μέρες με ακραίο κίνδυνο πυρκαγιάς θα αυξηθούν μέχρι τα τέλη του αιώνα κατά 35-50 σε ανατολική Στερεά, Αττική, ανατολική Πελοπόννησο, κεντρική και νότια Κρήτη.

Κατά το παρελθόν, η ένταση της φωτιάς έπεφτε τη νύχτα, δίνοντας την ευκαιρία στις πυροσβεστικές δυνάμεις να την οριοθετούν, όμως πλέον παρατηρείται αυξητική τάση της θερμικής έντασης και κατά τις βραδινές ώρες.

«Σύμφωνα με τη μέχρι τώρα τάση, το φετινό καλοκαίρι θα είναι το πιο θερμό στην Ελλάδα από τότε που έχουμε καταγραφές. Εχουμε μπει σε έναν θερμοθάλαμο εδώ και δυόμισι μήνες, κάτι που ίσως δεν έχει ξανασυμβεί. Οι θερμοκρασίες μέρα και νύχτα, ειδικά στα αστικά κέντρα, παραμένουν σε εξαντλητικά υψηλά επίπεδα. Τις 57 από τις 61 μέρες Ιουνίου και Ιουλίου οι θερμοκρασίες ήταν πάνω, και συχνά πολύ πάνω, από τις κλιματικές τιμές της περιόδου 1991-2020. Ανάλογη τάση υπάρχει και τον Αύγουστο, μέχρι τώρα τουλάχιστον. Αντίστοιχα, έχουμε πολλούς μήνες, από πέρυσι τον Ιούλιο που οι θερμοκρασίες είναι πάνω από τα κανονικά», λέει στην «Κ» ο Κώστας Λαγουβάρδος, διευθυντής Ερευνών στο Αστεροσκοπείο Αθηνών και επιστημονικά υπεύθυνος στο meteo.gr.

Διαρκής ζέστη

«Η τάση αυξημένων θερμοκρασιών κρατάει από τον χειμώνα. Από τις 213 μέρες από την 1η Ιανουαρίου φέτος μέχρι τις 31 Ιουλίου οι 173 ημέρες ήταν πιο ζεστές από αυτό που θα λέγαμε κανονικό και ήταν ήδη αυξημένο σε σχέση με παλαιότερα. Το πιο ανησυχητικό είναι πως τα πολύ θερμά έτη πυκνώνουν την τελευταία δεκαετία, ενώ και τα πιο καυτά καλοκαίρια συσσωρεύονται τα τελευταία χρόνια», σημειώνει ο κ. Λαγουβάρδος. Τα καλοκαίρια του 2023, του 2021 και του 2012 ήταν τα πιο θερμά μέχρι τώρα, το 2024 φαίνεται πως θα τα ξεπεράσει.

«Μετά τον περυσινό τρομερό καύσωνα του Ιουλίου, σκεφτόμουν πως δεν μπορεί να έχουμε και του χρόνου κάτι ανάλογο. Κι όμως, να που φέτος είχαμε ακραίες συνθήκες ζέστης, όχι με τις πολύ υψηλές τιμές του καύσωνα του 2023 ή του 2021, αλλά με μια πολύ μεγάλη διάρκεια, σχεδόν χωρίς σταματημό», σχολιάζει ο ερευνητής του Αστεροσκοπείου.

Τι μας επιφυλάσσει το μέλλον; «Δεν μπορείς να είσαι σίγουρος για κάθε συγκεκριμένη χρονιά. Αλλά η τάση προς τις αυξημένες θερμοκρασίες είναι σαφής. Την κατέγραφαν και τα κλιματικά μοντέλα, τα οποία βελτιώνονται και επιβεβαιώνονται. Εξάλλου, τα τελευταία χρόνια έχουμε μια πύκνωση των φαινομένων ακραίας ζέστης με διάφορα ρεκόρ», απαντάει ο κ. Λαγουβάρδος.

Ο ξηρός Ιούνιος

Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός της μεγάλης μείωσης των βροχοπτώσεων και της αύξησης της ξηρασίας. «Ο Ιούνιος είναι ένας μήνας που στην Ελλάδα υπάρχουν βροχές, όχι πολλές αλλά υπάρχουν. Φέτος έλειψαν. Σε Αθήνα, Λιβαδειά και Σπάρτη δεν έπεσε σταγόνα. Στην Αρτα, που είναι στη ∆υτική Ελλάδα, έπεσε μισό χιλιοστό(!), τίποτα δηλαδή, όταν ο μέσος όρος 2007-2023 ήταν 43 χιλιοστά. Στην Ορεστιάδα έπεσαν μόνο τρία από 53 χιλ., ενώ στο Περτούλι 17 από 71 χιλιοστά. Στην Αττική έβρεξε μία μέρα σε όλο το καλοκαίρι μέχρι τώρα», τονίζει ο κ. Λαγουβάρδος.

Μέσα σε συνθήκες πολύ αυξημένων θερμοκρασιών για Ιούνιο και με ελάχιστη υγρασία στο έδαφος, ο φετινός Ιούνιος είχε πολύ αυξημένα επίπεδα καμένων εκτάσεων στην Ελλάδα, που έφτασαν τα 78.000 στρέμματα από τις 18 μεγαλύτερες δασικές πυρκαγιές, πέντε φορές πάνω από τον μέσο όρο των ετών 2010-2024 (στοιχεία από την επιχειρησιακή μονάδα Beyond του Αστεροσκοπείου Αθηνών). Μέχρι και τις 14 Ιουλίου 2024, που υπήρχαν στοιχεία, και το ευρωπαϊκό σύστημα EFFIS του κέντρου Copernicus σημείωνε πως οι καμένες εκτάσεις στην Ελλάδα και οι εκπομπές CO2 από δασικές πυρκαγιές ήταν αυξημένες σε σχέση με τον μέσο όρο προηγούμενων ετών.

Το «κλίμα» της 11ης Αυγούστου

Ολα αυτά εκφράστηκαν σε μεγάλο βαθμό και στη μεγάλη φωτιά που ξεκίνησε από τον Βαρνάβα. Σύμφωνα με μελέτη της ομάδας Flame του Αστεροσκοπείου, υπήρχαν συνθήκες μεγάλης ξηρασίας της νεκρής καύσιμης ύλης στο έδαφος, σημαντικό έλλειμμα υδρατμών στον αέρα, ισχυροί άνεμοι με ταχύτητα που έφτασε και τα 65-70 χιλιόμετρα την ώρα, ενώ σε ριπές μπορεί να έφτανε και τα 85 χλμ. «Οι συνθήκες ήταν πολύ δύσκολες, αλλά όχι ακραίες. Υπήρχαν και φάσεις που η φωτιά μπορούσε δυνητικά να περιοριστεί, να μην μπει σε αστικό ιστό», καταθέτει μια προκαταρτική γνώμη από την πρώτη εξέταση των στοιχείων ο κ. Γιάνναρος. «Σε καιρικές συνθήκες όπως αυτές της Κυριακής και της Δευτέρας μπορούμε να φτάνουμε συχνά στο μέλλον. Είχαμε και στο παρελθόν. Γι’ αυτό πρέπει να είμαστε κατάλληλα προετοιμασμένοι», συμπληρώνει ο κ. Λαγουβάρδος. Η κλιματική κρίση δεν είναι άλλοθι για όσα δεν γίνονται, αλλά επιπλέον λόγος συναγερμού για όσα πρέπει να γίνουν.

Γιάννης Ελαφρός

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Πώς θα κάνουμε τον ουρανό λευκό

bot — Sat, 26 Aug 2023 07:48:57 +0000

Πώς θα κάνουμε τον ουρανό λευκό

Καλά, θα πει κάποιος αυτό το καλοκαίρι, καθώς απολαμβάνει λίγες στιγμές χαλάρωσης στη φύση, κάτω από τον εκτυφλωτικά γαλάζιο ελληνικό ουρανό: αφού εμείς προκαλούμε την κλιματική αλλαγή, και εξαιτίας μας αυξάνεται υπερβολικά γρήγορα η θερμοκρασία του πλανήτη, αφού έχουμε ως είδος την ισχύ και τη δύναμη να προκαλέσουμε μια τέτοια μεταμόρφωση ριζική και ραγδαία, γιατί δεν κάνουμε και το ανάποδο;

Γράφει ο Θοδωρής Γεωργακόπουλος

Αφού μπορούμε να γυρίσουμε το θερμοστάτη προς τη μια, γιατί δεν τον γυρνάμε και και προς την άλλη; Μόνο προς τη μία κατεύθυνση μπορούμε να επιδράσουμε;

Και η απάντηση είναι πως όχι. Μπορούμε να επιδράσουμε και προς την άλλη. Με συγκεκριμένους, γνωστούς και πλέον σχετικά κατανοητούς τρόπους. Κάποιοι, μάλιστα, θεωρούν ότι αυτή θα είναι αναπόφευκτα μια “λύση” στην οποία η ανθρωπότητα αργά ή γρήγορα θα αναγκαστεί να καταφύγει.

Σε κάποιο βαθμό, την εφαρμόζει ήδη, έστω και κατά λάθος, κάτι που έγινε εκκωφαντικά γνωστό και προφανές μόλις φέτος.

Οπότε γι’ αυτό θα σας γράψω σήμερα εδώ, καθότι μέσα στο χαμό ενός καυτού (με τόσες άλλες έννοιες) καλοκαιριού, αυτό είναι κάτι που πέρασε απαρατήρητο, μολονότι θα είναι ένα μεγάλο μέρος της συζήτησης περί κλιματικής αλλαγής στο εξής.

Θα μιλήσουμε, λοιπόν, για την κλιματική μηχανική (γνωστή και ως “γεωμηχανική” ή “μηχανική κλίματος”), έναν όρο που περιγράφει κάθε είδους μεγάλης κλίμακας επέμβαση στο κλιματικό σύστημα που πλανήτη. Ως θέμα έγινε επίκαιρη μόλις οι επιστήμονες κατάλαβαν γιατί φέτος οι ωκεανοί του κόσμου βράζουν.

Γιατί, δεν ξέρω αν το έχετε παρατηρήσει (στις βουτιές σας, ή σε ακραία, τρομακτικά διαγράμματα που έδειχναν από τον Απρίλιο κιόλας στις ειδήσεις) αλλά φέτος η μέση θερμοκρασία των ωκεανών και των θαλασσών του πλανήτη έχει αυξηθεί σε ακραίο βαθμό, μη ερμηνεύσιμο από τα μοντέλα που παρακολουθούν το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Κάτι συμβαίνει και οι θάλασσες ξαφνικά θερμαίνονται ακόμα πιο γρήγορα από ό,τι θα έπρεπε.

Συμβαίνουν τα εξής.

Εκτός από το διοξείδιο του άνθρακα και το μεθάνιο, η ανθρωπότητα στέλνει στην ατμόσφαιρα και πολλά άλλα πράγματα. Για παράδειγμα, διοξείδιο του θείου. Το οποίο εκπέμπεται κυρίως από την καύση “βρώμικων” καυσίμων, σαν αυτά που καίνε πολλά μεγάλα και παλιά εμπορικά πλοία.

Το διοξείδιο του θείου κάνει πολλά άσχημα (για εμάς) πράγματα όταν συσσωρεύεται στην ατμόσφαιρα -μεταξύ άλλων, προκαλεί την επονομαζόμενη “όξινη” βροχή και προβλήματα στο αναπνευστικό σύστημα ανθρώπων σε επιβαρυμένες περιοχές- αλλά συνεισφέρει και στον σχηματισμό πυκνών συννέφων. Αυτό φαίνεται ακόμα και απο το διάστημα, με τη μορφή σχεδόν ευθύγραμμων παχιών συννέφων πάνω από τους εμπορικούς διαδρόμους σε θάλασσες όπως ο Βόρειος Ατλαντικός.

Ακριβώς επειδή αυτά τα καυσαέρια είναι βλαβερά, ο αρμόδιος φορέας του ΟΗΕ σχεδίασε νέους, αυστηρούς κανόνες για την εμπορική ναυτιλία πριν από μερικά χρόνια, οι οποίοι μπήκαν σε εφαρμογή επισήμως από το 2020. Κι η εμπορική ναυτιλία ακολούθησε τους κανόνες. Και οι εκπομπές διοξειδίου του θείου από τα καράβια, ειδικά σε περιοχές όπως ο Βόρειος Ατλαντικός, μειώθηκαν δραματικά.

Τι άλλο μειώθηκε συνακολούθως;

Τα σύννεφα πάνω από το βόρειο Ατλαντικό. Τα οποία σύννεφα, ως γνωστόν, όταν υπάρχουν αντανακλούν μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας πίσω στο διάστημα. Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν πολλές ανεξάρτητες έρευνες φέτος ήταν προφανές και εκπληκτικό: η ραγδαία αύξηση της θερμοκρασίας των ωκεανών φέτος οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του θείου από την εμπορική ναυτιλία.

Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι η κλιματική αλλαγή προχωράει πιο γρήγορα από ό,τι νομίζαμε, και δεν το ξέραμε επειδή “κρύβαμε” μέρος των συνεπειών, μολύνοντας και με άλλους τρόπους την ατμόσφαιρα.

Το ερώτημα όμως που προκύπτει αυτόματα είναι: αν το διοξείδιο του θείου στην ατμόσφαιρα βοηθά αποδεδειγμένα να μένει η θερμοκρασία στην επιφάνεια του πλανήτη χαμηλότερα, μήπως θα είχε νόημα να το στέλνουμε εκεί πάνω… επίτηδες; Ίσως και όχι μόνο πάνω από τις θάλασσες;

Αυτή είναι η ιδέα της κλιματικής μηχανικής, η οποία υπάρχει και κυκλοφορεί εδώ και πολλά χρόνια και με διάφορες εναλλακτικές μορφές. Έχουν διατυπωθεί ιδέες για ειδικά διαμορφωμένα μεταφορικά αεροσκάφη που σπέρνουν αερολύματα διαφόρων ειδών ψηλά στην ατμόσφαιρα για να πετύχουν ακριβώς αυτό το σκοπό.

Το κόστος μιας τέτοιας, παγκόσμιας κλίμακας επιχείρησης θα ήταν τεράστιο (υπολογίζεται πάνω από $100 δισ. το χρόνο -καθότι τα αερολύματα αυτά μένουν μόνο για λίγο στην ατμόσφαιρα και οι ψεκασμοί θα έπρεπε να επαναλαμβάνονται συνεχώς) αλλά σαφώς πολύ μικρότερο από τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής που υφιστάμεθα ήδη.

Ωστόσο, υπάρχουν διάφορα θεματάκια με αυτή την ιδέα, πολύ σημαντικά και πιο προβληματικά ακόμα κι από το μεγάλο κόστος. Μια τέτοια μεγάλης κλίμακας επιχείρηση, ας πούμε, θα μπορούσε να έχει απρόβλεπτες συνέπειες στα σύνθετα κλιματικά συστήματα του πλανήτη. Θα μείωνε τη θερμοκρασία στην επιφάνεια, αλλά δεν θα είχε κανένα αποτέλεσμα στη συνεχιζόμενη, καταστροφική οξίνιση των ωκεανών. Ανάλογα με τα αερολύματα που θα επιλέγονταν, θα μπορούσαν να υπάρχουν σοβαρές αρνητικές συνέπειες στη στοιβάδα του όζοντος στην ατμόσφαιρα, να εμφανιστεί “όξινη βροχή” στην επιφάνεια και σοβαρά προβλήματα υγείας στον πληθυσμό. Και βέβαια, θα αφαιρούσε ένα προφανές κίνητρο για τη γρήγορη μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων. Αλλά το σημαντικότερο είναι ότι άπαξ και ξεκινούσε μια τέτοια απόπειρα, θα έπρεπε να συνεχίζεται στο διηνεκές. Καθώς η ανθρωπότητα θα συνέχιζε να εκπέμπει διοξείδιο του άνθρακα και μεθάνιο (χωρίς να βλέπει πια τις πολύ δραματικές συνέπειες να χειροτερεύουν χρόνο με το χρόνο) αν ποτέ σταματούσε ο ψεκασμός των αερολυμάτων στην ατμόσφαιρα, οι συνέπειες της συσσώρευσης των αερίων του θερμοκηπίου εκεί πάνω θα γίνονταν εμφανείς αμέσως, με τρόπο δραματικά, εκρηκτικά ακαριαίο.

Παρ΄όλα αυτά, κάποιοι πλέον εκφράζονται ανοιχτά υπέρ μιας τέτοιας λύσης, ως “γέφυρα”, ως συμπληρωματική όλων των άλλων προσπαθειών μας για τις αλλαγές στην ενέργεια, τις κατασκευές, την αγροδιατροφή. Είναι ένας τρόπος, λένε, να κερδίσει η ανθρωπότητα μια-δυο δεκαετίες χρόνο για να καταφέρει να λύσει τα άλλα της τα θέματα. Επισημαίνεται, δε, και μια άλλη παράμετρος του θέματος: η κλιματική μηχανική δεν χρειάζεται τη συμφωνία όλων των κρατών του κόσμου, συνόδους του ΟΗΕ, βαρύγδουπες διακυρήξεις ή ουτοπικές συναινέσεις σε έναν κόσμο που δεν συμφωνεί σε τίποτε. Θεωρητικά, όποιος έχει τα λεφτά και τα αεροπλάνα θα μπορούσε να το κάνει από μόνος του, χωρίς να ρωτήσει κανέναν. Μια χώρα σαν την Κίνα, ας πούμε. Ή την Ινδία.

Κάποιοι άλλοι, όμως, σημειώνουν ότι πρόκειται για ένα τεράστιο ρίσκο στην καλύτερη περίπτωση -η για μια εγκληματική απόπειρα να πετάξουμε το καυτό μπαλάκι στην επόμενη γενιά στη χειρότερη. Και τονίζουν ότι οι απρόβλεπτες συνέπειες μιας τέτοιας κλίμακας παρέμβασης μπορούν όντως να είναι δραματικές.

Στο βιβλίο της “Under a White Sky” η Ελίζαμπεθ Κόλμπερτ το περιγράφει ακριβώς έτσι -κι αυτή είναι η εικόνα που θα ήθελα να κρατήσετε από αυτό το άρθρο: ο ουρανός, λέει, ψεκασμένος με τα αερολύματα που θα φτιάχνουνε σύννεφα που θα κρατάνε μέρος της ακτινοβολίας του ήλιου μακριά από την επιφάνεια (σαν ένα χαλί κάτω απ’ το οποίο κρύβουμε την ανικανότητά μας να λύσουμε τα προβλήματα που προκαλούμε μόνοι μας, την ίδια την αχόρταγη φύση μας), δεν θα είναι όπως σήμερα. Θα μοιάζει περισσότερο με τον ουρανό που βλέπουμε όταν έρχεται και μας σκεπάζει η σκόνη απ’ τη Σαχάρα. Θαμπός, γαλακτερός, άρρωστος, συνέχεια. Σε έναν τέτοιο κόσμο, επικίνδυνα προστατευμένοι από ένα χαμό που προκαλέσαμε στους εαυτούς μας, θα διηγούμαστε στα παιδιά μας ιστορίες από παλιά, τότε που ο ουρανός στον κόσμο μας ήταν γαλάζιος.

ΠΗΓΗ

Η μηχανική κλίματος, ή αλλιώς γεωμηχανική ή κλιματική μηχανική, είναι η σκόπιμη και μεγάλης κλίμακας επέμβαση στο κλιματικό σύστημα της Γης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Οι κύριες κατηγορίες μηχανικής κλίματος είναι η ηλιακή γεωμηχανική και η απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα.

COP26: Χιλιάδες διαδηλωτές καλούν τους πολιτικούς να συμβάλλουν στην απόδοση “κλιματικής δικαιοσύνης¨

bot — Sun, 07 Nov 2021 06:02:25 +0000

COP26: Χιλιάδες διαδηλωτές καλούν τους πολιτικούς να συμβάλλουν στην απόδοση “κλιματικής δικαιοσύνης”/ Διαδηλώσεις και συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας πραγματοποιούνται σε πολλές πόλεις της Ευρώπης και της Αυστραλίας.

Στο περιθώριο της COP26, οι διαδηλωτές αυτοί ζήτησαν «κλιματική δικαιοσύνη» και άμεσα μέτρα για τους πληθυσμούς, ειδικά στις φτωχότερες χώρες του νότου, που έχουν ήδη πληγεί από την υπερθέρμανση του πλανήτη.

Οι διοργανωτές ανέφεραν σε ανακοίνωσή τους ότι συμμετείχαν περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι. Η αστυνομία δεν έδωσε αριθμό, αλλά είχε πει πριν από την έναρξη της διαδήλωσης ότι αναμένει τουλάχιστον 50.000.

^{Φωτ. REUTERS/ Russell Cheyne}

«Αυτό είναι το μέλλον μας, είναι το μέλλον μου και το μέλλον των παιδιών μου» είπε στο γαλλικό Πρακτορείο η Τζένη, 22χρονη μαθητευόμενη στη διοίκηση στη Νορβηγία, που ταξίδεψε στη Γλασκώβη γιατί θεωρεί «σημαντικό» οι ακτιβιστές των πλούσιων χωρών να «αγωνίζονται για» αυτούς των φτωχών χωρών.

Υπό τον ήχο της γκάιντας και των τυμπάνων, η πολύχρωμη πομπή σείστηκε νωρίς το απόγευμα, κοντά στο συνεδριακό κέντρο, όπου εφαρμόζονται αυστηρά μέτρα ασφαλείας καθώς εκεί διεξάγεται εδώ και μια εβδομάδα η μεγάλη διάσκεψη COP26 του ΟΗΕ για το κλίμα, που θεωρείται κεφαλαιώδης για το μέλλον της ανθρωπότητας.

«Οι μεγαλύτεροι παραγωγοί (αερίων του θερμοκηπίου) και ρυπαντές πρέπει να λογοδοτήσουν», δήλωσε η Κάθι Τζέτνιλ-Κίτζινερ, περιβαλλοντική ακτιβίστρια από τα νησιά Μάρσαλ, ένα νησιωτικό κράτος που απειλείται από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας. «Δεν έχουμε κάνει τίποτα για να συμβάλουμε σε αυτή την κρίση και δεν θα πρέπει να πληρώσουμε τις συνέπειες», πρόσθεσε από το βήμα, στο τέλος της πορείας, σε ένα πάρκο κοντά στο κέντρο της πόλης.

^{Φωτ. REUTERS/ Henry Nicholls}

Συγκεντρώσεις και σε άλλες πόλεις

Συγκεντρώσεις πραγματοποιήθηκαν και σε άλλες πόλεις ανά τον κόσμο. Τουλάχιστον χίλιοι άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στο Λονδίνο, μπροστά από την Τράπεζα της Αγγλίας, κρατώντας πανό με σύντομα συγκλονιστικά μηνύματα όπως «Να είσαι καλός πρόγονος», «Αλλαγή συστηματική, όχι κλιματική», «Μην επιλέγετε την εξαφάνιση», «Ο Άρης είναι χάλια, ας σώσουμε τη Γη».

Στο Παρίσι εκατοντάδες άνθρωποι πραγματοποίησαν πορεία, κρεμώντας μπροστά από το δημαρχείο της γαλλικής πρωτεύουσας ένα πανό που έγραφε «Αδρανείς στην COP26, ετοιμοθάνατοι το 2050».

Στη Μελβούρνη και το Σίδνεϊ, διαδηλωτές μεταμφιεσμένοι σε σωρούς άνθρακα ή σε Σκοτ Μόρισον, τον πρωθυπουργό της Αυστραλίας και θερμό υπέρμαχο της εξορυκτικής βιομηχανίας, κατήγγειλαν την COP26 ως «μια κωμωδία» και τον αρχηγό της κυβέρνησής τους ως «απόλυτη ντροπή».

^{Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ, AFP}

SOS εννέα χωρών προς την G20 για το κλίμα

bot — Sat, 30 Oct 2021 02:11:43 +0000

SOS εννέα χωρών προς την G20 για το κλίμα

Η Δανία, η Κόστα Ρίκα, τα νησιά Μάρσαλ και έξι άλλες χώρες κάλεσαν τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου να αυξήσουν τις δεσμεύσεις τους για το κλίμα, προειδοποιώντας ότι οι ενέργειές τους θα προετοιμάσουν το έδαφος για την επικείμενη διάσκεψη COP26 στη Σκωτία.

Τα ακραία καιρικά φαινόμενα και τα ολοένα και πιο επιτακτικά αιτήματα από επιστήμονες για να αντιμετωπιστεί η υπερθέρμανση του πλανήτη αυξάνουν τις πιέσεις στους αξιωματούχους που θα συναντηθούν στη Γλασκώβη αργότερα αυτό τον μήνα για να συζητήσουν ενέργειες προκειμένου να μειωθούν οι εκπομπές τους σε άνθρακα.

«Το παράθυρο για ανάληψη δράσης για το κλίμα κλείνει γρήγορα», ανέφερε η επιστολή, την οποία είδε το Reuters, που εστάλη στον Ιταλό πρωθυπουργό Μάριο Ντράγκι και προεδρεύοντα της Ομάδας των 20 (G20) πλούσιων κρατών.

Οι ηγέτες της G20 έχουν σύνοδο κορυφής στην Ιταλία στις 30-31 Οκτωβρίου. Η κλιματική αλλαγή θα είναι ψηλά στην ατζέντα, με βαθιές διαφορές αναφορικά με τις γρήγορες μειώσεις των εκπομπών που σύμφωνα με τους επιστήμονες χρειάζονται για να περιοριστεί η υπερθέρμανση του πλανήτη στον 1,5 βαθμό πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.

Η συνεδρίαση στη Ρώμη «θα δώσει τον τόνο» για την COP26, που ξεκινά στις 31 Οκτωβρίου, ανέφερε η επιστολή. Στις υπογράφουσες χώρες περιλαμβάνεται επίσης η Γρενάδα, που όπως και τα νησιά Μάρσαλ είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στις κλιματικές επιπτώσεις όπως καταιγίδες και αύξηση της στάθμης της θάλασσας, μαζί με τη Σουηδία, τη Λετονία, το Βέλγιο, την Εσθονία και την Ιρλανδία.

Απεσταλμένοι για το κλίμα από τη Βρετανία, την ΕΕ και τις ΗΠΑ κάνουν μια διπλωματική προσπάθεια της τελευταίας στιγμής για να εξασφαλίσουν πιο φιλόδοξες δεσμεύσεις εγκαίρως για τη σύνοδο.

Ωστόσο η συναίνεση φαίνεται να απέχει πολύ. Πηγές δήλωσαν χθες ότι ενώ απομένουν μόλις μερικές ημέρες έως τη σύνοδο της G20, οι χώρες συνεχίζουν να είναι διχασμένες για τη δέσμευσή τους να απομακρυνθούν σταδιακά από τον άνθρακα.

Στο μεταξύ, μια ομάδα αναπτυσσόμενων χωρών εξέδωσε αυτή την εβδομάδα ανακοίνωση επικρίνοντας τις ανεπτυγμένες χώρες για το ότι αναμένουν οι φτωχότερες χώρες να δεσμευτούν σε αυστηρότερους στόχους για εκπομπές όταν οι πλούσιες χώρες παραβιάζουν τις δικές τους υποσχέσεις για μείωση του CO2.

Η ομάδα αυτή, που περιλαμβάνει την Κίνα, την Ινδία και τη Σαουδική Αραβία, είπε επίσης ότι οι πλουσιότερες χώρες δεν έχουν φέρει εις πέρας στις δεσμεύσεις τους για 100 δισεκ. δολάρια τον χρόνο έως το 2020 για να βοηθήσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή.

Η επιστολή τους καλεί την G20 να αυξήσει τις οικονομικές δεσμεύσεις για το κλίμα, κάτι που ορισμένα μέλη της, όπως οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και η Γερμανία, έκαναν νωρίτερα φέτος.

Πηγή: ΑΜΠΕ

Σύνοδος κορυφής για το Κλίμα: Υστατη προσπάθεια ή μια νέα σταθερή γραμμή πλεύσης;

bot — Sat, 30 Oct 2021 02:05:59 +0000

Σύνοδος κορυφής για το Κλίμα: Υστατη προσπάθεια ή μια νέα σταθερή γραμμή πλεύσης;

Οι ηγέτες των 20 πλουσιότερων χωρών οι οποίοι θα συγκεντρωθούν στη Γλασκώβη την 1η Νοεμβρίου θα αναγνωρίσουν την ύπαρξη της απειλής της κλιματικής αλλαγής και θα λάβουν επείγοντα μέτρα για να περιορίσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη, σύμφωνα με προσχέδιο που ανακοινώθηκε πριν από τη Σύνοδο για το κλίμα COP26.

Κυριότερα σημεία της ημερήσιας διάταξης

Η παγκόσμια σύνοδος κορυφής των ηγετών στις 1 Νοεμβρίου 2021 θα σηματοδοτήσει την έναρξη της 26ης διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (COP26).

Τα 197 μέρη της σύμβασης-πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή θα συναντηθούν στο πλαίσιο της COP26, που θα πραγματοποιηθεί από τις 31 Οκτωβρίου έως τις 12 Νοεμβρίου. Μεταξύ αυτών, η ΕΕ και όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Η διάσκεψη θα φιλοξενηθεί από το Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο ασκεί την προεδρία της COP26 σε συνεργασία με την Ιταλία. Αρχικά είχε προγραμματιστεί για το 2020, ωστόσο αναβλήθηκε κατά ένα έτος λόγω της πανδημίας COVID-19.

Κατά τη COP26, τα μέρη θα εξετάσουν την πρόοδο όσον αφορά τις δεσμεύσεις τους ως προς τον στόχο της συμφωνίας του Παρισιού για συγκράτηση της αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη αρκετά κάτω από τους 2 °C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα και συνέχιση των προσπαθειών για τον περιορισμό της σε 1,5 °C.

Επικεφαλής της αντιπροσωπίας της ΕΕ θα είναι ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Charles Michel, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen και ο Πρωθυπουργός της Σλοβενίας Janez Janša, εκπροσωπώντας τη σλοβενική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.

Οι δηλώσεις των ηγετών στη σύνοδο κορυφής θα θέσουν τις βάσεις για διαπραγματεύσεις από τα μέρη σχετικά με ένα τελικό έγγραφο που θα εγκριθεί στο τέλος της διάσκεψης.

Στόχοι της COP26

Η φετινή διάσκεψη για την κλιματική αλλαγή έχει τέσσερις κύριους στόχους:

να εξασφαλιστεί ουδέτερο ισοζύγιο εκπομπών παγκοσμίως έως τα μέσα του αιώνα
να παραμείνει εφικτός ο στόχος του 1,5 βαθμού για την υπερθέρμανση του πλανήτη σε σύγκριση με τα προβιομηχανικά επίπεδα
να υπάρξει δέσμευση για κινητοποίηση 100 δισ. δολαρίων ΗΠΑ ετησίως έως το 2025 για να στηριχθούν οι αναπτυσσόμενες χώρες στον αγώνα κατά των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής
να οριστικοποιηθεί το σύνολο των κανόνων που διέπουν την εφαρμογή της συμφωνίας του Παρισιού

Οι εν λόγω στόχοι θα πρέπει να επιτευχθούν μέσω ισχυρών συλλογικών και ατομικών δεσμεύσεων στη Γλασκώβη, μεταξύ άλλων μέσω φιλόδοξων εθνικά καθορισμένων συνεισφορών (ΕΚΣ) τις οποίες πρέπει να υποβάλουν τα μέρη.

Θέση της ΕΕ για την COP26

Η θέση της ΕΕ εγκρίθηκε στο σύνολό της από το Συμβούλιο στις 6 Οκτωβρίου 2021. Στα συμπεράσματά του, το Συμβούλιο:

καλεί όλα τα μέρη να προτείνουν φιλόδοξες ΕΚΣ
προτρέπει άλλες μεγάλες ανεπτυγμένες χώρες να αυξήσουν τις συνεισφορές τους στη δέσμευση χρηματοδότησης της καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής, ύψους 100 δισ. δολαρίων ΗΠΑ
καθορίζει τη θέση της ΕΕ σχετικά με τους κανόνες για τις διεθνείς αγορές διοξειδίου του άνθρακα, παρέχοντας τη δυνατότητα στις χώρες να εμπορεύονται μειώσεις των εκπομπών
καθορίζει τη θέση της ΕΕ σχετικά με κοινά χρονοδιαγράμματα για τις δεσμεύσεις μείωσης των εκπομπών που περιλαμβάνονται στις ΕΚΣ κάθε χώρας

Στις 5 Οκτωβρίου το Συμβούλιο εξέδωσε επίσης συμπεράσματα σχετικά με τη χρηματοδότηση μέτρων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Στόχος είναι να τηρηθεί η παγκόσμια δέσμευση για κινητοποίηση 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ ετησίως έως το 2025 ώστε να στηριχθούν οι αναπτυσσόμενες χώρες στον αγώνα κατά των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.

Κατά τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 21 και 22 Οκτωβρίου, οι ηγέτες της ΕΕ προέβησαν σε απολογισμό των προετοιμασιών για την COP26. Στα συμπεράσματα της συνόδου επανέλαβαν βασικές πτυχές της θέσης της ΕΕ.

Χρονοδιάγραμμα της COP26

31/10/2021

Έναρξη της διάσκεψης

01/11/2021

Παγκόσμια Σύνοδος Κορυφής των Ηγετών

02/11/2021

Έναρξη διαπραγματεύσεων

12/11/2021

Έγκριση του τελικού εγγράφου

Ιστορικό

Προηγούμενη σύνοδος κορυφής

Η σύνοδος κορυφής των ηγετών στο πλαίσιο της 25ης διάσκεψης των μερών των Ηνωμένων Εθνών (COP25) πραγματοποιήθηκε στη Μαδρίτη της Ισπανίας στις 2 Δεκεμβρίου 2019.

Συμφωνία του Παρισιού

Το 2015 οι παγκόσμιοι ηγέτες που συνήλθαν στο Παρίσι, στο πλαίσιο της 21ης διάσκεψης των μερών των Ηνωμένων Εθνών (COP21), έθεσαν φιλόδοξους νέους στόχους για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Συνήψαν συμφωνία στην οποία περιλαμβάνεται σχέδιο δράσης για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Το στρώμα του όζοντος στην στρατόσφαιρα θα έχει πλήρως αποκατασταθεί ως το 2050

bot — Thu, 07 Oct 2021 07:04:15 +0000

Το στρώμα του όζοντος στην στρατόσφαιρα θα έχει πλήρως αποκατασταθεί ως το 2050. Κι αφού γλυτώνουμε το …τηγάνισμα, πρέπει να βρούμε τρόπους να γλυτώσουμε από το…βράσιμο.

Γράφει η Μαρία Δεδούση / CNN.gr

Το 1985 οι επιστημονική κοινότητα υπολόγιζε ότι μέχρι το 2050 το στρώμα του όζοντος στη στρατόσφαιρα θα είχε εξαφανιστεί εντελώς. Σήμερα, τα μοντέλα δείχνουν ότι μέχρι το 2050 το στρώμα του όζοντος στην στρατόσφαιρα θα έχει αποκατασταθεί εντελώς.

Τι μεσολάβησε;

Εκτός από 35 χρόνια, τα οποία από μόνα τους δεν λένε απολύτως τίποτα, αυτό που στην πραγματικότητα μεσολάβησε είναι η μεγαλύτερη και πιο άμεση συλλογική δράση που έχει αναλάβει ποτέ η ανθρωπότητα. Το πρόβλημα δεν έχει λυθεί εντελώς, η τρύπα (που δεν είναι ακριβώς τρύπα, αλλά αραίωση της παρουσίας του όζοντος ανάμεσα σε άλλα στοιχεία) έχει τις καλές και τις κακές της μέρες, αλλά σε γενικές γραμμές είναι μια απειλή που μάλλον ανήκει οριστικά στο παρελθόν. Κι απ’ όλη αυτήν την ιστορία ίσως θα μπορούσαμε και θα έπρεπε να διδαχθούμε πολλά.

Ένας παρολίγον «τηγανισμένος» πλανήτης

Περίπου πριν από 35 χρόνια, οι επιστήμονες που παρατηρούσαν την ατμόσφαιρα στην Ανταρκτική, παραδέχτηκαν δημόσια κάτι αρκούντως ανησυχητικό: Επί δεκαετίες παρακολουθούσαν το στρώμα του όζοντος στην ανώτερη ατμόσφαιρα, το στρώμα αερίων που αντανακλά το μεγαλύτερο μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας δηλαδή, εμποδίζοντάς το να φτάσει στην επιφάνεια της Γης και να «τηγανίσει» τα πάντα και τους πάντες.

Ήξεραν από τη δεκαετία του 1970 ότι το στρώμα του όζοντος είχε αρχίσει να αραιώνει σε κάποια σημεία, αλλά πλέον, στα μέσα της δεκαετίας του ’80 ήταν φανερό ότι ήταν θέμα μερικών δεκαετιών έως ότου εξαφανιστεί εντελώς.

Η ανακάλυψη και η παραδοχή αυτή οδήγησε σε πρωτοφανή ανησυχία αλλά και κινητοποίηση στον πλανήτη: Οι άνθρωποι κατάλαβαν ότι απειλείται η ίδια τους η ύπαρξη και για πρώτη φορά στην ιστορία του είδους έδρασαν συλλογικά και άμεσα, προσπαθώντας να περιορίσουν τη χρήση των φθοροχλωρανθράκων (ή χλωροφθορανθράκων, όπως είναι ευρύτερα γνωστοί), οι οποίοι και προκαλούσαν τη φθορά του στρώματος του όζοντος.

Σήμερα δεν μιλάμε πολύ για την τρύπα του όζοντος, η οποία κάποτε μονοπωλούσε τις συζητήσεις και τις περιβαλλοντικές αγωνίες μας και αυτό δεν συμβαίνει μόνο επειδή έχουμε άλλα θέματα πιο πιεστικά που μας απασχολούν:

Συμβαίνει κυρίως διότι η τρύπα του όζοντος κλείνει.

Επειδή τα καλά νέα σπανίως παίρνουν έκταση, αυτό είναι κάτι που δύσκολα θα μάθεις, εκτός αν αναρωτηθείς τι συνέβη, ή αν πέσεις από τύχη πάνω στο θέμα. Το στρώμα του όζοντος, λοιπόν, έχει αποκατασταθεί σε μεγάλο βαθμό, αν και η «θεραπεία» του δεν ήταν καθόλου εύκολη ή και γραμμική διαδικασία. Ακόμη και σήμερα υπάρχουν καλύτερες και λιγότερο καλές χρονιές, το 2020 για παράδειγμα η τρύπα ήταν λίγο πιο μεγάλη, ενώ το 2019 ήταν σχεδόν ανύπαρκτη.

Φέτος είναι μια κακή χρονιά, αλλά, όπως προείπαμε, αυτά συμβαίνουν όταν έχεις κάνει τέτοια ζημιά, η θεραπεία δεν μπορεί να είναι αυτόματη.

Το 2019 η τρύπα του όζοντος ήταν στο μικρότερό της μέγεθος από τότε που άρχισε να μεγαλώνει. Το πορτοκαλί και κίτρινο χρώμα δείχνουν τα σημεία στα οποία είχε φτάσει όταν ήταν μεγαλύτερη από ποτέ. @NOAA via AP

Μέσα σε όλα αυτά, συνέβησαν και διάφορα άλλα πράγματα, όπως για παράδειγμα ότι ο ρυθμός μείωσης των χλωροφθορανθράκων στην ατμόσφαιρα κάνει τους επιστήμονες να υποπτεύονται ότι κάποιες από τις χώρες που υπέγραψαν το σχετικό πρωτόκολλο απαγόρεσης των προϊόντων που περιέχουν χλωροφθοράνθρακες δεν τηρούν και με τόση προσήλωση τα μέτρα.

Οι σχετικές μετρήσεις που γίνονται διαρκώς «δείχνουν» ως ενόχους της παραβίασης την Κίνα, κυρίως και δευτερευόντως την Κορέα.

Από την άλλη, μάθαμε κάτι πολύ δυσάρεστο: τα χημικά που αντικατέστησαν τους χλωροφθοράνθρακες σε κάποια προϊόντα, επιταχύνουν την κλιματική αλλαγή.

Όλα έχουν το κόστος τους, όμως η αλήθεια είναι ότι ο βασικός στόχος επιτεύχθηκε: Η ζημιά που κάναμε στο στρώμα του όζοντος αντιστράφηκε. Και αυτό θα μπορούσε να μας διδάξει κάποια πράγματα σε σχέση με τη μάχη που δίνουμε με την κλιματική αλλαγή.

Ποιος μας έσωσε;

Το Ινστιτούτο Future of Life, είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός, ο οποίος μελετά το περιβάλλον και γενικότερα ζητήματα σιμβίωσης του ανθρώπου με τον πλανήτη. Φέτος απένειμε το βραβείο Future of Life Award σε τρεις ανθρώπους οι οποίοι συνέβαλαν καθοριστικά στη διάσωση του στρώματος του όζοντος.

Πρόκειται για τη χημικό της ατμόσφαιρας Σούζαν Σόλομον, το γεωφυσικό Τζόζεφ Φάρμαν και τον Στίβεν Άντερσεν, αξιωματούχο της Υπηρεσίας για την Προστασία του Περιβάλλοντος.

Καθένας τους πήρε από 50.000 δολάρια, αλλά κυρίως την αναγνώριση ότι έκαναν κάτι πολύ σημαντικό για το είδος μας και για το περιβάλλον.

Οι επιστήμονες άρχισαν να θορυβούνται στα σοβαρά όταν ένα μαθηματικό μοντέλο τούς έδειξε πέρα από κάθε αμφιβολία ότι το στρώμα του όζοντος θα εξαφανιζόταν εντελώς μέχρι το 2050. Κατάλαβαν ότι ο χρόνος που είχαν για να αντιστρέψουν την κατάσταση ήταν στην πραγματικότητα ελάχιστος. Εάν η Γη έμενε χωρίς το προστατευτικό στρώμα του όζοντος, η ζωή πάνω σ΄ αυτήν θα ήταν δύσκολη στην καλύτερη περίπτωση, εφιαλτική στη χειρότερη και πιο πιθανή.

Το εντυπωσιακό δεν ήταν η διαπίστωση, ουτε οι φωνές αγωνίας, αλλά το γεγονός ότι η ανθρωπότητα, σε κάθε επίπεδο ανταποκρίθηκε. Άμεσα και πάρα πολύ αποτελεσματικά, όπως κρίνεται εκ του αποτελέσματος.

Οι χλωροφθοράνθρακες σχεδόν εξαφανίστηκαν από την καθημερινότητά μας και περιορίστηκαν σημαντικά στις βιομηχανικές εφαρμογές τους, ιδιαίτερα μετά την υπογραφή του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ. Ο κόσμος μποϊκοτάριζε προϊόντα όπως οι λακ των μαλλιών που χρησιμοποιούσαν προωθητικά αέρια και έγιναν τεράστιες κρατικές και ιδιωτικές επενδύσεις για να βρεθούν εναλλακτικές λύσεις. Στα τέλη του ’90 και τις αρχές του ’00 ο πόλεμος της ανθρωπότητας κατά των χλωροφθορανθράκων ήταν καθολικός και είχε ήδη αρχίσει να αποδίδει…

Ήταν η πρώτη φορά που ο άνθρωπος ήρθε αντιμέτωπος με μια παγκόσμια απειλή και παραδόξως συμπεριφέρθηκε πολύ καλά.

Δεν ήταν μόνο οι επιστήμονες που έσωσαν την ανθρωπότητα, αλλά η ανθρωπότητα η ίδια που αποφάσισε να σώσει τον εαυτό της.

«Η δουλειά είναι φανταστική, αλλά νομίζω ότι η Γη τελειώνει»…

Το όζον είναι ένα χημικό στοιχείο το οποίο μπορεί να σε σκοτώσει ή να σε σώσει, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα ενδιαφέρον.

Εάν το αναπνεύσεις σε μεγάλη πυκνότητα θα σου καταστρέψει τα πνευμόνια, αλλά εκεί που βρίσκεται -στη στρατόσφαιρα- είναι σωτήριο, διότι εμποδίζει τις υπεριώδεις ακτίνες του ήλιου να φτάσουν στα κατώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας. Όλοι ξέρουμε πόσο κακό πράγμα είναι η υπεριώδης ακτινοβολία, αν μη το άλλο το έχουμε εμπεδώσει όταν παστωνόμαστε με 50άρια αντηλιακά.

Αυτό που δεν ξέρουμε οι περισσότεροι είναι ότι οι υπεριώδεις ακτίνες δεν προκαλούν μόνο εγκαύματα, αλλά αλλοιώνουν το DNA, προκαλώντας πολλών ειδών καρκίνους. Και όχι μόνο στους ανθρώπους· ζώα και φυτά επίσης δυσκολεύονται να επιβιώσουν σε συνθήκες πολύ αυξημένης ηλιακής ακτινοβολίας.

Αυτά τα ξέραμε από παλιά.

Όταν, λοιπόν, στα τέλη της δεκαετίας του ’70, οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι το όζον αραίωνε, ιδιαίτερα πάνω από τους πόλους της Γης, ήταν απόλυτα λογικό να ανησυχήσουν. Αυτό που ονομάστηκε «τρύπα του όζοντος» δεν ήταν ακριβώς τρύπα αλλά ήταν μια μείωση του όζοντος κατά περίπου 30% σε διάστημα μιας δεκαετίας. Το πολύ καλό στην όλη υπόθεση είναι ότι όταν πλέον βεβαιωθήκαμε για το πρόβλημα, ξέραμε σχεδόν αμέσως και τι το προκαλούσε: Οι χλωροφθοράνθρακες. Ένα καταπληκτικό χημικό, φτηνό και εύκολο στη χρήση του, που ήταν κυριολεκτικά παντού.

Την ανακάλυψη έκαναν οι επιστήμονες Μάριο Μολίνα και Σέρι Ρόουλαντ, οι οποίοι διαπίστωσαν ότι η βασική υπόθεση πάνω στην οποία εξαπλώθηκε η χρήση των χλωροφθορανθράκων ήταν λανθασμένη:

Επειδή δεν αλληλεπιδρούσαν με άλλα χημικά, πιστεύαμε ότι δεν τρέχει τίποτα που συσσωρεύονταν στην ατμόσφαιρα. Η Ρόουλαντ έχει περιγράψει τη μέρα που συνειδητοποίησε τι συμβαίνει ως εξής: Ο σύζυγός της τη ρώτησε πώς πάει η έρευνά της κι εκείνη του απάντησε: «Η δουλειά είναι φανταστική, αλλά νομίζω ότι η Γη τελειώνει»…

Ποιο ήταν το πρόβλημα; Ότι οι χλωροφθοράνθρακες διασπώνται στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας. Εκεί, το χλώριο που περιέχεται σε αυτούς αντιδρά με το όζον και δημιουργεί μονοξείδιο του χλωρίου και οξυγόνο.

Οι δύο ερευνητές δημοσίευσαν τα ευρήματά τους στο Nature, το 1974 και ο κόσμος τα υποδέχθηκε με μεικτές αντιδράσεις: Οι οργανώσεις για το περιβάλλον αντέδρασαν αμέσως, οι κυβερνήσεις όχι. Σ’ αυτό βοήθησε και το γεγονός ότι υπήρξε και αμφισβήτηση των ευρημάτων από μέρος της επιστημονικής κοινότητας: Κάποιοι πίστευαν ότι το πρόβλημα με το όζον ανήκε σε πολύ μελλοντικές γενιές, κάτι που κατά πρώτον δεν ίσχυε και κατά δεύτερον δεν θα έπρεπε να έχει καμία απολύτως σημασία.

Μια δεκαετία αργότερα αποδείχθηκε ότι ούτε οι δύο ερευνητές είχαν δίκιο: Το όζον αραίωνε πολύ πιο γρήγορα απ’ ότι ακόμη κι εκείνοι είχαν προβλέψει.

Ένα απλό δίλημμα: Παγκόσμια δράση ή εξαφάνιση

Ο Φάρμαν, ο οποίος τότε έκανε έρευνες και μελέτες στην Ανταρκτική, ήταν εκείνος που κατάλαβε και μέτρησε τον πραγματικό ρυθμό εξαφάνισης του όζοντος.

Η Σόλομον ήταν επικεφαλής της ομάδας που κατάλαβε πώς και γιατί το χλώριο στους χλωροφθοράνθρακες διασπούσε το όζον. Το μονοξείδιο του χλωρίου που προέκυπτε από την αρχική ένωση του χλωρίου με το όζον, έκανε τη δική του διάδραση με το όζον, διασπώντας το ακόμη περισσότερο.

Με απλά λόγια, η στρατόσφαιρα είχε γεμίσει από άτομα χλωρίου που κυνηγούσαν το όζον να το καταπιούν. Κυριολεκτικά.

Το επόμενο βήμα -και πιο δύσκολο- ήταν να πεισθεί ο κόσμος να κάνει κάτι. Κι εκεί μπήκε στην εικόνα ο Άντερσεν, ο οποίος ανέλαβε τις διαπραγματεύσεις με τον ΟΗΕ για την εκπόνηση ενός Πρωτοκόλλου απαγόρευσης των χλωροφθορανθράκων.

Το πέτυχε και μόλις δύο χρόνια αργότερα υπεγράφη από τις περισσότερες χώρες του κόσμου το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ για τις ουσίες που αποδυναμώνουν το στρώμα του όζοντος. Το Πρωτόκολλο τέθηκε σε εφαρμογή το 1989.

Αμέσως τα κράτη άρχισαν να αναζητούν χημικά με τα οποία θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν τους φονικούς για το όζον χλωροφθοράνθρακες και οι λακ εξαφανίστηκαν από τα ράφια, κάτι που μπορούμε πέραν της περιβαντολλογικής να θεωρήσουμε και ως αισθητική νίκη.

Κατά κανόνα αντικαταστάθηκαν από υδροφθοράνθρακες, οι οποίοι σέβονται το όζον αλλά όχι και το φαινόμενο του θερμοκηπίου, με συνέπεια σήμερα να θέλουμε να τους εξαφανίσουμε και αυτούς και να τους αντικαταστήσουμε με κάτι άλλο, γεγονός που αποδεικνύει ότι είμαστε πολύ καλοί στο να λύνουμε προβλήματα και ακόμη καλύτεροι στο να λύνουμε προβλήματα δημιουργώντας νέα στη θέση των παλιών.

Ο αρχικός σκοπός επιτεύχθηκε όμως. Το στρώμα του όζοντος αποκαθίσταται αργά αλλά σταθερά. Η κατανάλωση χλωροφθορανθράκων μειώθηκε από 800.000 μετρικούς τόνους σε 156 μετρικούς τόνους μέσα σε 30 χρόνια.

Αντί να περιμένουμε την εξαφάνισή του, τώρα τα μοντέλα διηγούνται μια εντελώς διαφορετική ιστορία: Έως το 2050 το στρώμα του όζοντος θα έχει αποκατασταθεί πλήρως. Συνεπώς είμαστε πλέον σε θέση να το αφήσουμε εκεί που είναι και να ασχοληθούμε με την υπερθέρμανση του πλανήτη, που είναι το πιο πιεστικό μας πρόβλημα:

Αφού γλιτώσαμε το τηγάνισμα, τώρα πρέπει να βρούμε πώς θα γλιτώσουμε και το βράσιμο.

Ο τρόπος με τον οποίο αντιδράσαμε στην απειλή της τρύπας του όζοντος, όμως, είναι ένα υπόδειγμα για το μέλλον.

Το 2019 ήταν μια πάρα πολύ καλή χρονιά, το ’20 λιγότερο, φέτος έχουμε κάποια θέματα, αλλά η πρόβλεψη είναι εξαιρετικά καλή και μας λέει ότι μέχρι το 2050 θα επιστρέψουμε στην πρώτη εικόνα, εκείνη πριν τη δεκαετία του ’80… @NASA

Η ανθρωπότητα αντέδρασε με πρωτοφανή ταχύτητα και αποφασιστικότητα, δημιουργώντας σε χρόνο ρεκόρ μια παγκόσμια Συνθήκη για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Κάτι εντελώς διαφορετικό από τις ατελείωτες συζητήσεις επί συζητήσεων τις οποίες ακούμε σήμερα, όσο το κλίμα παίρνει το δρόμο χωρίς επιστροφή.

Ναι, είναι αλήθεια ότι εκείνο το πρόβλημα ήταν πιο απλό: Οι χλωροφθοράνθρακες ήταν σχετικά εύκολο να αντικατασταθούν κι έτσι οι πολιτικοί δεν δυσκολεύτηκαν πολύ να συμφωνήσουν σε όσα πρότειναν οι επιστήμονες, κάτι που δεν συμβαίνει καθόλου σήμερα που η κουβέντα είναι πάρα πολύ πιο σύνθετη και απαιτεί πολύ πιο μεγάλες και αποφασιστικές δράσεις.

Όσο η «τρύπα» του όζοντος -με τις καλές και τις λιγότερο καλές της χρονιές- θα συνεχίσει να μικραίνει, η κλιματική αλλαγή θα συνεχίσει να επιταχύνεται. Κι εμείς θα συνεχίσουμε να συζητάμε.

Η ιστορία της «τρύπας» του όζοντος μάς διδάσκει κάτι πολύ απλό: Η μόνη απάντηση δεν είναι οι κουβέντες αλλά η δράση. Κι όταν τα προβλήματα είναι παγκόσμια, η δράση για να είναι αποτελεσματική πρέπει να είναι ανάλογη.

Αγωνία για το κλίμα…στο Περού – Σημαντική διάσκεψη

bot — Mon, 01 Dec 2014 06:48:01 +0000

Η Λίμα, πρωτεύουσα του Περού, αποκτά από σήμερα και για τις δύο επόμενες εβδομάδες εξαιρετικό ενδιαφέρον, με αφορμή τη διάσκεψη για το Κλίμα. Στη διάσκεψη συμμετέχουν αντιπρόσωποι από 190 χώρες και μεταξύ άλλων θα διερευνηθεί κατά πόσον ισχύουν ή μέλλει να ισχύσουν οι δεσμεύσεις των χωρών για μείωση των εκπομπών αερίων, προκειμένου τον επόμενο χρόνο στο Παρίσι να υπάρξει μια αξιόπιστη και σεβαστή από όλους συμφωνία.

Η διεθνής κοινότητα συμμερίζεται πλέον ευρέως τη διαπίστωση: επείγει να αναληφθεί δράση σε πολύ πιο φιλόδοξη κλίμακα επειδή οι εκπομπές των αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου δεν σταματούν να αυξάνονται (2,2% ετησίως).

Με το ρυθμό αυτό, ο πλανήτης κατευθύνεται προς μια αύξηση της θερμοκρασίας κατά περίπου 4 βαθμούς Κελσίου μέχρι το τέλος του αιώνα, σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή.

“Ουδέποτε οι κίνδυνοι από την κλιματική αλλαγή ήταν τόσο φανεροί και οι επιπτώσεις τόσο ορατές”, υπογραμμίζει η Κριστιάνα Φιγκέρες, η εκτελεστική γραμματέας της Σύμβασης του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή, καθώς οι συζητήσεις διεξάγονται υπό την αιγίδα του παγκόσμιου οργανισμού.

Έτσι οι αλλαγές που πρέπει να γίνουν για να επιτευχθεί ο περιορισμός της ανόδου της θερμοκρασίας του πλανήτη στους 2 βαθμούς Κελσίου –ένα όριο πάνω από το οποίο οι εμπειρογνώμονες προβλέπουν αμετάκλητες και δραματικές επιπτώσεις σε πολυάριθμες περιφέρειες– είναι δραστικές.

Ωστόσο είναι τεχνικά και οικονομικά δυνατό να αναληφθεί η πρόκληση αυτή, συμπέρανε η Διακυβερνητική Διάσκεψη Εμπειρογνωμόνων για την Εξέλιξη του Κλίματος στην έκθεσή της για ολόκληρο τον κόσμο που έδωσε στη δημοσιότητα φέτος.

Πρέπει να αφήσουμε στο έδαφος σχεδόν τα δύο τρίτα των γνωστών αποθεμάτων ορυκτών καυσίμων, σύμφωνα με τη Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας, μια προοπτική στην οποία αντιδρούν οι παραγωγοί χώρες και οι πολυεθνικές του τομέα.

Για να αντικατασταθεί το πετρέλαιο, ο άνθρακας και το αέριο, θα πρέπει επίσης να γίνουν μαζικές επενδύσεις σε παγκόσμια κλίμακα σε ενέργειες που δεν εκπέμπουν διοξείδιο του άνθρακα. Σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Διάσκεψη Εμπειρογνωμόνων, οι επενδύσεις στις ενέργειες αυτές πρέπει να τριπλασιασθούν, ακόμη και να τετραπλασιασθούν από το 2010 μέχρι το 2050.

Θα πρέπει επίσης να συνεχισθούν οι μεγάλες πρόοδοι που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί όσον αφορά την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, τις μεταφορές και τις βιομηχανικές διαδικασίες, καθώς και να σταματήσει η καταστροφή των δασών. Για να επιτευχθεί η διατήρηση του ορίου των 2 βαθμών Κελσίου, κάθε χώρα πρέπει να ανακοινώσει ως τα μέσα του 2015 “την εθνική συνεισφορά της” στην παγκόσμια προσπάθεια.

Στη Λίμα πρόκειται να αποφασισθεί η φύση των συνεισφορών αυτών: μείωση των εκπομπών των αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου σε απόλυτες τιμές, ανά κάτοικο, ανά μονάδα ΑΕΠ, ανά τομέα δραστηριότητας, κλπ.

Οι αναπτυσσόμενες χώρες υποστηρίζουν επίσης την ιδέα ότι οι συνεισφορές των πλούσιων χωρών πρέπει να περιλαμβάνουν οικονομικές δεσμεύσεις για να υποστηριχθούν οι δράσεις τους για τη μείωση των αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, καθώς και η προσαρμογή τους στους κινδύνους που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή.

Χωρίς να περιμένει το ραντεβού της Λίμα, η Ευρώπη έθεσε πρόσφατα στόχο να μειώσει κατά 40% από το 1990 ως το 2030 τις δικές της εκπομπές αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Οι ΗΠΑ δεσμεύθηκαν να τις μειώσουν κατά 26% ως 28% από το 2005 ως το 2025 και η Κίνα έδωσε για πρώτη φορά μια ημερομηνία (γύρω στο 2030) από την οποία και πέρα θέλει να τις μειώσει.

Μ’ αυτές τις δεσμεύσεις των τριών που εκπέμπουν τις μεγαλύτερες ποσότητες αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου και τη σύνοδο κορυφής που οργανώθηκε από τον Μπαν Κι-Μουν το Σεπτέμβριο στη Νέα Υόρκη, στην οποία συμμετείχαν περί τους 120 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, το κλίμα έχει ξαναγίνει τους τελευταίους μήνες κορυφαία προτεραιότητα.

Οι διαπραγματευτές στη Λίμα θα έχουν δεκαπέντε ημέρες για να καθορίσουν τις μεγάλες γραμμές της συμφωνίας του 2015 και να διευκρινίσουν πώς οι πλούσιες χώρες θα τηρήσουν τις υποσχέσεις τους για βοήθεια 100 δισεκ. δολαρίων το 2020 προς τις χώρες του Νότου.