Το 2024, σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΟΗΕ, 304 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν έξω από τη χώρα γέννησής τους – το 3,7% του παγκόσμιου πληθυσμού

Γράφει ο Θανάσης Βασιλείου /EFSYN

Για όσους θυμούνται, το 2015 ήταν η χρονιά της Ελλάδας. Το προσφυγικό/μεταναστευτικό κύμα ήταν τρομακτικό: το 2015 είχαν περάσει τα εθνικά/ευρωπαϊκά σύνορα 856.723 άτομα. Μιλάμε για ένα μέγεθος είκοσι φορές μεγαλύτερο από αυτό του 2014 (41.065 άτομα).Το 2015, από την Ιταλία είχαν περάσει 153.600 άτομα και από την Ισπανία, διαμέσου παράτυπων οδών (θαλάσσιων και χερσαίων στα ισπανικά εδάφη της Βόρειας Αφρικής, Θέουτα και Μελίγια), είχαν περάσει μόνο 3.845 άτομα. Το 2015 οι 9 στους 10 πρόσφυγες/μετανάστες προέρχονταν από τρεις χώρες: Συρία, Αφγανιστάν, Ιράκ. Η πλειονότητα ήταν άνδρες (55%), τα παιδιά ήταν 28% και οι γυναίκες το 17%. Από στοιχεία του Λιμενικού, 246 έχασαν τη ζωή τους στο Αιγαίο το 2015, ενώ άλλοι 149 αγνοούνται. Εως τα τέλη του Νοεμβρίου, 507.745 πρόσφυγες είχαν περάσει τα σύνορα από την Ειδομένη. Το 90,8% δήλωσε πως επιθυμούσε να ζητήσει άσυλο σε άλλη χώρα της Ε.Ε. Μόλις το 2,7% ήθελε να αιτηθεί άσυλο στην Ελλάδα.

Στον απόηχο της μεταναστευτικής κρίσης του 2015, ο Μαρκ Λέοναρντ (συνιδρυτής και διευθυντής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, ενός διεθνούς πλέον δικτύου κατανόησης πολιτικών και προκλήσεων για την Ευρώπη του 21ου αιώνα) δημοσίευσε στο περιοδικό «Project Syndicate» ένα άρθρο με τίτλο «Οι υπερδυνάμεις της μετανάστευσης» («The Migration Superpowers», Project Syndicate, 2016) (https://www.project-syndicate.org/commentary/immigration-refugees-geopolitical-boon-by-mark-leonard-2016-04).

Το άρθρο είχε κάνει αίσθηση. ‘Ηθελε τη μετανάστευση να είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες διαμόρφωσης της διεθνούς πολιτικής οικονομίας του 21ου αιώνα. Αν τον 20ό αιώνα η οικονομική και παραγωγική ισχύς καθόριζε τη θέση των κρατών στο διεθνές σύστημα, σήμερα η ικανότητα διαχείρισης, αξιοποίησης ή ελέγχου των μεταναστευτικών ροών συνιστά μια νέα μορφή γεωπολιτικής ισχύος. Με βάση αυτή την παραδοχή, ο Λέοναρντ είχε εισαγάγει την έννοια «Migration Seven» (M-7), της ομάδας κρατών και μη κρατικών δρώντων που ασκούν σημαντική επιρροή μέσω της θέσης και του ρόλου τους στο παγκόσμιο μεταναστευτικό σύστημα.

Στην ομάδα αυτή περιλαμβάνονταν η Κίνα, η Ινδία, το Ισραήλ, η Τουρκία, ο Νίγηρας, το Κουρδιστάν και, στο ιδιαίτερο πλαίσιο του 2016, το λεγόμενο «Ισλαμικό Κράτος» (ISIS), το οποίο εξεταζόταν ειδικά ως μη κρατικός δρων που αξιοποιούσε τις διεθνείς μετακινήσεις για τη στρατολόγηση μαχητών.

Σύμφωνα με τον Λέοναρντ, η κάθε περίπτωση αντιπροσωπεύει διαφορετικό τρόπο άσκησης ισχύος μέσω της μετανάστευσης. Λ.χ., Κίνα και Ινδία αξιοποιούν τις εκτεταμένες διασπορικές τους κοινότητες για την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης, της καινοτομίας και της παγκόσμιας επιρροής τους.

Αντίστοιχα, η Τουρκία αξιοποίησε τη θέση της ως χώρας υποδοχής και διέλευσης προσφύγων για να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της ισχύ έναντι της Ευρωπαϊκής Ενωσης (και το 2020, ως μέσο πίεσης στην Ελλάδα). Ο Νίγηρας ανέδειξε τη στρατηγική σημασία του ως χώρας διέλευσης μεταναστών από την υποσαχάρια Αφρική προς τη Μεσόγειο κ.ο.κ.

Το 2016, μιλώντας για τις δυναμικές της παγκόσμιας μετανάστευσης, ο Λέοναρντ είχε ξεκινήσει με την υπόθεση ότι «Αν όλοι οι άνθρωποι που ζουν σε διαφορετική χώρα από τη χώρα γέννησής τους ενώνονταν και σχημάτιζαν μια υποθετική “δημοκρατία των ξεριζωμένων”, αυτή θα ήταν η πέμπτη μεγαλύτερη χώρα στον κόσμο, με πληθυσμό άνω των 240 εκατομμυρίων ανθρώπων».