Είναι η τέταρτη παγκόσμια εκδήλωση λεύκανσης από το 1998 και έχει πλέον ξεπεράσει τη λεύκανση από το 2014-17 που έπληξε περίπου τα δύο τρίτα των υφάλων, δήλωσε η ICRI, ένας συνδυασμός περισσότερων από 100 κυβερνήσεων, μη κυβερνητικών οργανώσεων και άλλων. Και δεν είναι σαφές πότε θα τελειώσει η τρέχουσα κρίση, η οποία ξεκίνησε το 2023 και ενοχοποιείται για την υπερθέρμανση των ωκεανών.

«Μπορεί ποτέ να μην δούμε το θερμικό στρες που προκαλεί τη λεύκανση να πέφτει κάτω από το όριο που πυροδοτεί ένα παγκόσμιο γεγονός», δήλωσε στο Associated Press ο Μαρκ Ίκιν, εκτελεστικός γραμματέας της International Coral Reef Society και συνταξιούχος επικεφαλής παρακολούθησης κοραλλιών της Εθνικής Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ.

OT.gr

Καλά, θα πει κάποιος αυτό το καλοκαίρι, καθώς απολαμβάνει λίγες στιγμές χαλάρωσης στη φύση, κάτω από τον εκτυφλωτικά γαλάζιο ελληνικό ουρανό: αφού εμείς προκαλούμε την κλιματική αλλαγή, και εξαιτίας μας αυξάνεται υπερβολικά γρήγορα η θερμοκρασία του πλανήτη, αφού έχουμε ως είδος την ισχύ και τη δύναμη να προκαλέσουμε μια τέτοια μεταμόρφωση ριζική και ραγδαία, γιατί δεν κάνουμε και το ανάποδο;

Γράφει ο Θοδωρής Γεωργακόπουλος

Αφού μπορούμε να γυρίσουμε το θερμοστάτη προς τη μια, γιατί δεν τον γυρνάμε και και προς την άλλη; Μόνο προς τη μία κατεύθυνση μπορούμε να επιδράσουμε;

Και η απάντηση είναι πως όχι. Μπορούμε να επιδράσουμε και προς την άλλη. Με συγκεκριμένους, γνωστούς και πλέον σχετικά κατανοητούς τρόπους. Κάποιοι, μάλιστα, θεωρούν ότι αυτή θα είναι αναπόφευκτα μια “λύση” στην οποία η ανθρωπότητα αργά ή γρήγορα θα αναγκαστεί να καταφύγει.

Σε κάποιο βαθμό, την εφαρμόζει ήδη, έστω και κατά λάθος, κάτι που έγινε εκκωφαντικά γνωστό και προφανές μόλις φέτος.

Οπότε γι’ αυτό θα σας γράψω σήμερα εδώ, καθότι μέσα στο χαμό ενός καυτού (με τόσες άλλες έννοιες) καλοκαιριού, αυτό είναι κάτι που πέρασε απαρατήρητο, μολονότι θα είναι ένα μεγάλο μέρος της συζήτησης περί κλιματικής αλλαγής στο εξής.

Θα μιλήσουμε, λοιπόν, για την κλιματική μηχανική (γνωστή και ως “γεωμηχανική” ή “μηχανική κλίματος”), έναν όρο που περιγράφει κάθε είδους μεγάλης κλίμακας επέμβαση στο κλιματικό σύστημα που πλανήτη. Ως θέμα έγινε επίκαιρη μόλις οι επιστήμονες κατάλαβαν γιατί φέτος οι ωκεανοί του κόσμου βράζουν.

Γιατί, δεν ξέρω αν το έχετε παρατηρήσει (στις βουτιές σας, ή σε ακραία, τρομακτικά διαγράμματα που έδειχναν από τον Απρίλιο κιόλας στις ειδήσεις) αλλά φέτος η μέση θερμοκρασία των ωκεανών και των θαλασσών του πλανήτη έχει αυξηθεί σε ακραίο βαθμό, μη ερμηνεύσιμο από τα μοντέλα που παρακολουθούν το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Κάτι συμβαίνει και οι θάλασσες ξαφνικά θερμαίνονται ακόμα πιο γρήγορα από ό,τι θα έπρεπε.

Συμβαίνουν τα εξής.

Εκτός από το διοξείδιο του άνθρακα και το μεθάνιο, η ανθρωπότητα στέλνει στην ατμόσφαιρα και πολλά άλλα πράγματα. Για παράδειγμα, διοξείδιο του θείου. Το οποίο εκπέμπεται κυρίως από την καύση “βρώμικων” καυσίμων, σαν αυτά που καίνε πολλά μεγάλα και παλιά εμπορικά πλοία.

Το διοξείδιο του θείου κάνει πολλά άσχημα (για εμάς) πράγματα όταν συσσωρεύεται στην ατμόσφαιρα -μεταξύ άλλων, προκαλεί την επονομαζόμενη “όξινη” βροχή και προβλήματα στο αναπνευστικό σύστημα ανθρώπων σε επιβαρυμένες περιοχές- αλλά συνεισφέρει και στον σχηματισμό πυκνών συννέφων. Αυτό φαίνεται ακόμα και απο το διάστημα, με τη μορφή σχεδόν ευθύγραμμων παχιών συννέφων πάνω από τους εμπορικούς διαδρόμους σε θάλασσες όπως ο Βόρειος Ατλαντικός.

Ακριβώς επειδή αυτά τα καυσαέρια είναι βλαβερά, ο αρμόδιος φορέας του ΟΗΕ σχεδίασε νέους, αυστηρούς κανόνες για την εμπορική ναυτιλία πριν από μερικά χρόνια, οι οποίοι μπήκαν σε εφαρμογή επισήμως από το 2020. Κι η εμπορική ναυτιλία ακολούθησε τους κανόνες. Και οι εκπομπές διοξειδίου του θείου από τα καράβια, ειδικά σε περιοχές όπως ο Βόρειος Ατλαντικός, μειώθηκαν δραματικά.

Τι άλλο μειώθηκε συνακολούθως;

Τα σύννεφα πάνω από το βόρειο Ατλαντικό. Τα οποία σύννεφα, ως γνωστόν, όταν υπάρχουν αντανακλούν μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας πίσω στο διάστημα. Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν πολλές ανεξάρτητες έρευνες φέτος ήταν προφανές και εκπληκτικό: η ραγδαία αύξηση της θερμοκρασίας των ωκεανών φέτος οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του θείου από την εμπορική ναυτιλία.

Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι η κλιματική αλλαγή προχωράει πιο γρήγορα από ό,τι νομίζαμε, και δεν το ξέραμε επειδή “κρύβαμε” μέρος των συνεπειών, μολύνοντας και με άλλους τρόπους την ατμόσφαιρα.

Το ερώτημα όμως που προκύπτει αυτόματα είναι: αν το διοξείδιο του θείου στην ατμόσφαιρα βοηθά αποδεδειγμένα να μένει η θερμοκρασία στην επιφάνεια του πλανήτη χαμηλότερα, μήπως θα είχε νόημα να το στέλνουμε εκεί πάνω… επίτηδες; Ίσως και όχι μόνο πάνω από τις θάλασσες;

Αυτή είναι η ιδέα της κλιματικής μηχανικής, η οποία υπάρχει και κυκλοφορεί εδώ και πολλά χρόνια και με διάφορες εναλλακτικές μορφές. Έχουν διατυπωθεί ιδέες για ειδικά διαμορφωμένα μεταφορικά αεροσκάφη που σπέρνουν αερολύματα διαφόρων ειδών ψηλά στην ατμόσφαιρα για να πετύχουν ακριβώς αυτό το σκοπό.

Το κόστος μιας τέτοιας, παγκόσμιας κλίμακας επιχείρησης θα ήταν τεράστιο (υπολογίζεται πάνω από $100 δισ. το χρόνο -καθότι τα αερολύματα αυτά μένουν μόνο για λίγο στην ατμόσφαιρα και οι ψεκασμοί θα έπρεπε να επαναλαμβάνονται συνεχώς) αλλά σαφώς πολύ μικρότερο από τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής που υφιστάμεθα ήδη.

Ωστόσο, υπάρχουν διάφορα θεματάκια με αυτή την ιδέα, πολύ σημαντικά και πιο προβληματικά ακόμα κι από το μεγάλο κόστος. Μια τέτοια μεγάλης κλίμακας επιχείρηση, ας πούμε, θα μπορούσε να έχει απρόβλεπτες συνέπειες στα σύνθετα κλιματικά συστήματα του πλανήτη. Θα μείωνε τη θερμοκρασία στην επιφάνεια, αλλά δεν θα είχε κανένα αποτέλεσμα στη συνεχιζόμενη, καταστροφική οξίνιση των ωκεανών. Ανάλογα με τα αερολύματα που θα επιλέγονταν, θα μπορούσαν να υπάρχουν σοβαρές αρνητικές συνέπειες στη στοιβάδα του όζοντος στην ατμόσφαιρα, να εμφανιστεί “όξινη βροχή” στην επιφάνεια και σοβαρά προβλήματα υγείας στον πληθυσμό. Και βέβαια, θα αφαιρούσε ένα προφανές κίνητρο για τη γρήγορη μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων. Αλλά το σημαντικότερο είναι ότι άπαξ και ξεκινούσε μια τέτοια απόπειρα, θα έπρεπε να συνεχίζεται στο διηνεκές. Καθώς η ανθρωπότητα θα συνέχιζε να εκπέμπει διοξείδιο του άνθρακα και μεθάνιο (χωρίς να βλέπει πια τις πολύ δραματικές συνέπειες να χειροτερεύουν χρόνο με το χρόνο) αν ποτέ σταματούσε ο ψεκασμός των αερολυμάτων στην ατμόσφαιρα, οι συνέπειες της συσσώρευσης των αερίων του θερμοκηπίου εκεί πάνω θα γίνονταν εμφανείς αμέσως, με τρόπο δραματικά, εκρηκτικά ακαριαίο.

Παρ΄όλα αυτά, κάποιοι πλέον εκφράζονται ανοιχτά υπέρ μιας τέτοιας λύσης, ως “γέφυρα”, ως συμπληρωματική όλων των άλλων προσπαθειών μας για τις αλλαγές στην ενέργεια, τις κατασκευές, την αγροδιατροφή. Είναι ένας τρόπος, λένε, να κερδίσει η ανθρωπότητα μια-δυο δεκαετίες χρόνο για να καταφέρει να λύσει τα άλλα της τα θέματα. Επισημαίνεται, δε, και μια άλλη παράμετρος του θέματος: η κλιματική μηχανική δεν χρειάζεται τη συμφωνία όλων των κρατών του κόσμου, συνόδους του ΟΗΕ, βαρύγδουπες διακυρήξεις ή ουτοπικές συναινέσεις σε έναν κόσμο που δεν συμφωνεί σε τίποτε. Θεωρητικά, όποιος έχει τα λεφτά και τα αεροπλάνα θα μπορούσε να το κάνει από μόνος του, χωρίς να ρωτήσει κανέναν. Μια χώρα σαν την Κίνα, ας πούμε. Ή την Ινδία.

Κάποιοι άλλοι, όμως, σημειώνουν ότι πρόκειται για ένα τεράστιο ρίσκο στην καλύτερη περίπτωση -η για μια εγκληματική απόπειρα να πετάξουμε το καυτό μπαλάκι στην επόμενη γενιά στη χειρότερη. Και τονίζουν ότι οι απρόβλεπτες συνέπειες μιας τέτοιας κλίμακας παρέμβασης μπορούν όντως να είναι δραματικές.

Στο βιβλίο της “Under a White Sky” η Ελίζαμπεθ Κόλμπερτ το περιγράφει ακριβώς έτσι -κι αυτή είναι η εικόνα που θα ήθελα να κρατήσετε από αυτό το άρθρο: ο ουρανός, λέει, ψεκασμένος με τα αερολύματα που θα φτιάχνουνε σύννεφα που θα κρατάνε μέρος της ακτινοβολίας του ήλιου μακριά από την επιφάνεια (σαν ένα χαλί κάτω απ’ το οποίο κρύβουμε την ανικανότητά μας να λύσουμε τα προβλήματα που προκαλούμε μόνοι μας, την ίδια την αχόρταγη φύση μας), δεν θα είναι όπως σήμερα. Θα μοιάζει περισσότερο με τον ουρανό που βλέπουμε όταν έρχεται και μας σκεπάζει η σκόνη απ’ τη Σαχάρα. Θαμπός, γαλακτερός, άρρωστος, συνέχεια. Σε έναν τέτοιο κόσμο, επικίνδυνα προστατευμένοι από ένα χαμό που προκαλέσαμε στους εαυτούς μας, θα διηγούμαστε στα παιδιά μας ιστορίες από παλιά, τότε που ο ουρανός στον κόσμο μας ήταν γαλάζιος.

ΠΗΓΗ 

Η μηχανική κλίματος, ή αλλιώς γεωμηχανική ή κλιματική μηχανική, είναι η σκόπιμη και μεγάλης κλίμακας επέμβαση στο κλιματικό σύστημα της Γης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Οι κύριες κατηγορίες μηχανικής κλίματος είναι η ηλιακή γεωμηχανική και η απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα.

ΓΚΛΑΣΚΩΒΗ: Κίνα και ΗΠΑ κατέληξαν σε ένα «κοινό ανακοινωθέν για την ενίσχυση δράσης για το κλίμα»

Στην συνάντηση κορυφής της Γενεύης, το 1985, όταν κάποια στιγμή έμειναν μόνοι τους, ο Ρήγκαν ρώτησε τον Γκορμπατσόφ: τι θα κάνετε αν οι ΗΠΑ δεχθούν επίθεση από εξωγήινες δυνάμεις, θα μας βοηθήσετε; Ασφαλώς απάντησε ο σοβιετικός ηγέτης. Κι εμείς το ίδιο είπε ο Ρήγκαν. Και μετά γέλασαν και οι δύο.

Την συζήτηση, που αποκάλυψε πολλά χρόνια αργότερα ο Γκορμπατσόφ, μας θύμισε η ξαφνική ανακοίνωση χθες, στον επίλογο της διάσκεψης της Γλασκόβης για το κλίμα, ότι ΗΠΑ και Κίνα, οι δύο μεγαλύτεροι ρυπαντές του πλανήτη και αντίπαλοι στον «νέο ψυχρό πόλεμο» συμφώνησαν να συνεργαστούν στενά τα επόμενα δέκα χρόνια για να αντιμετωπίσουν την εισβολή της κλιματικής κρίσης.

Πρώτο βήμα της συνεργασίας θα είναι η σύσταση κοινής ομάδας εργασίας που θα συναντηθεί στις αρχές του επόμενου χρόνου με θέματα όπως η ηλεκτρική ενέργεια και το μεθάνιο. Επόμενο, η χάραξη μιας κοινής μακροπρόθεσμης στρατηγικής με στόχο το μηδενικό ισοζύγιο άνθρακα.

Η Κίνα και οι ΗΠΑ κατέληξαν σε ένα «κοινό ανακοινωθέν για την ενίσχυση δράσης για το κλίμα», ανακοίνωσε σήμερα στη Γλασκώβη ο Κινέζος απεσταλμένος για το κλίμα Σίε Ζενχουά.

«Οι δύο πλευρές αναγνωρίζουν το χάσμα μεταξύ των τρεχουσών προσπαθειών και των στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού, επομένως θα ενισχύσουμε από κοινού τη δράση για το κλίμα», δήλωσε ο Κινέζος αξιωματούχος στον Τύπο στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα COP26 στη Γλασκώβη, στη Σκωτία.

Οι μεγαλύτεροι πολικοί θηρευτές, όπως η φώκια-λεοπάρδαλη και η πολική αρκούδα, χρειάζονται τα μικροσκοπικά φύκια που αναπτύσσονται στην κάτω επιφάνεια του πάγου για να επιβιώσουν.

Αυτά τα φύκια είναι η αρχή όλων σχεδόν των πολικών τροφικών αλυσίδων.

Το πλαγκτόν καταναλώνει τα φύκια, τα μικρά ψάρια, τα κριλ και άλλοι οργανισμοί καταναλώνουν πλαγκτόν, και ούτω καθεξής μέχρι τα ψάρια, τους πιγκουΐνους και τις φώκιες.

Με λιγότερο πάγο στην Ανταρκτική και την Αρκτική, αυτές οι αλυσίδες τροφίμων σπάνε.

της Katharina Pistor

Το αγκάλιασμα του «πράσινου καπιταλισμού» από τον ιδιωτικό τομέα φαίνεται να είναι ένα ακόμα τέχνασμα για να αποφευχθεί μια πραγματική λύση. Εάν οι ηγέτες των επιχειρήσεων και των οικονομικών ήταν σοβαροί, θα αναγνώριζαν την ανάγκη να αλλάξουν δραστικά πορεία για να διασφαλίσουν ότι αυτός ο πλανήτης θα παραμείνει φιλόξενος για όλη την ανθρωπότητα τώρα και στο μέλλον.

Δεν πρόκειται για υποκατάσταση των «καφέ» περιουσιακών στοιχείων με «πράσινα», αλλά για το μοίρασμα των απωλειών που έχει επιβάλει ο «καφέ» (ρυπογόνος) καπιταλισμός σε εκατομμύρια και τη διασφάλιση ενός καλύτερου μέλλοντος ακόμα και για τους πιο ευάλωτους.

Η έννοια του πράσινου καπιταλισμού υπονοεί ότι το κόστος αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής είναι πολύ υψηλό για να το επωμιστούν οι κυβερνήσεις από μόνες τους και ότι ο ιδιωτικός τομέας έχει πάντα καλύτερες απαντήσεις. Ετσι, για τους υποστηρικτές του πράσινου καπιταλισμού, η σύμπραξη δημόσιου-ιδιωτικού τομέα θα διασφαλίσει ότι η μετάβαση από τον καφέ στον πράσινο καπιταλισμό θα είναι οικονομικά ουδέτερη.

Επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες υποτίθεται ότι θα εμποδίσουν την ανθρωπότητα να μπει στην άβυσσο. Αλλά αυτό είναι πολύ καλό για να είναι αληθινό. Το DNA του καπιταλισμού τον καθιστά ακατάλληλο να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, που μόνο σε μικρό μέρος δεν είναι προϊόν του ίδιου του καπιταλισμού. Ολόκληρο το καπιταλιστικό σύστημα βασίζεται στην ιδιωτικοποίηση των κερδών και την κοινωνικοποίηση των απωλειών – όχι με κακό τρόπο, αλλά με την ευλογία του νόμου.

Τα δύο τρίτα των συνολικών εκπομπών από τη Βιομηχανική Επανάσταση και μετά προέρχονται από μόλις 90 εταιρείες. Ωστόσο, ακόμα και αν οι διαχειριστές των χειρότερων ρυπαντών του κόσμου ήταν πρόθυμοι να επιδιώξουν την ταχεία μείωση εκπομπών άνθρακα, οι μέτοχοί τους θα αντισταθούν. Είναι ο νόμος, όχι οι αγορές ή οι επιχειρήσεις, που προστατεύει τους ιδιοκτήτες κεφαλαιουχικών περιουσιακών στοιχείων, ακόμα και όταν επιβαρύνουν άλλους με τεράστιες υποχρεώσεις. Οι υποστηρικτές του πράσινου καπιταλισμού ελπίζουν να συνεχίσουν αυτό το παιχνίδι.

Μας τελειώνει ο χρόνος για τέτοια πειράματα. Εάν το να γίνει πράσινη η οικονομία ήταν πραγματικά ο στόχος, το πρώτο βήμα θα ήταν να εξαλειφθούν όλες οι άμεσες επιδοτήσεις και οι φορολογικές επιδοτήσεις για τον καπιταλισμό και να επιβληθεί διακοπή της «διάδοσης του άνθρακα». Οι κυβερνήσεις θα πρέπει επίσης να θέσουν μορατόριουμ για την προστασία των ρυπαντών, των ιδιοκτητών τους και των επενδυτών από την ευθύνη για περιβαλλοντικές ζημιές. Παρεμπιπτόντως, αυτές οι κινήσεις θα άρουν επίσης μερικές από τις χειρότερες στρεβλώσεις της αγοράς.

Η Katharina Pistor είναι καθηγήτρια Νομικής στη Νομική Σχολή του Κολούμπια (Columbia Law School)

  Διαβάσαμε το άρθρο εδώ

Ο κόσμος χρησιμοποιεί ολοένα και περισσότερο το διαδίκτυο και την τεχνολογία. Και καθώς λέμε για τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την ανάγκη για περαιτέρω ψηφιοποίηση της καθημερινότητας μας, εκτός από την αναμενόμενη αύξηση των ποσοστών χρήσης, φαίνεται πως αυξάνεται, παράλληλα, και ένα άλλο ποσοστό: εκείνο του αποτυπώματος άνθρακα.

Στο ερώτημα αν η αποκατάσταση – φυσική ή τεχνητή – σε μια καμένη έκταση πρέπει να στοχεύει στη δημιουργία ενός όμοιου οικοσυστήματος με εκείνο που προϋπήρχε της πυρκαγιάς η απάντηση τις περισσότερες φορές είναι θετική. Αν και υπάρχουν περιπτώσεις όπου, βάσει επιστημονικής τεκμηρίωσης, επιλέγεται διαφορετική λύση.

Σε αυτές τις λύσεις επικεντρώνεται και σε γνωμοδότησή της η Επιτροπή «Φύση 2000», δηλαδή το κεντρικό επιστημονικό γνωμοδοτικό όργανο του κράτους για το συντονισμό, την παρακολούθηση και αξιολόγηση των πολιτικών και μέτρων προστασίας της ελληνικής βιοποικιλότητας. Μάλιστα, όπως αναφέρει κυβερνητική πηγή, τη συγκεκριμένη γνωμοδότηση έλαβαν προ ημερών το γραφείο του Πρωθυπουργού, οι Επιτροπές της Βουλής και η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ).

Ειδικότερα, οι επιστήμονες που μετέχουν στην Επιτροπή, έπειτα από συζήτηση, κατέληξαν ομόφωνα στις περιπτώσεις στις οποίες η αποκατάσταση μπορεί να έχει στόχο τη δημιουργία διαφορετικού οικοσυστήματος από το προϋπάρχον. Η πρώτη αφορά στην περίπτωση που η καμένη έκταση ήταν αναδασωμένη με πεύκα σε περιοχή όπου η φυσική βλάστηση αποτελείται από πλατύφυλλα είδη (π.χ. δρύς, οξιά, πλατάνι). Σε τέτοιες περιοχές πρέπει να εξεταστεί αν, από οικολογική άποψη, μπορεί να γίνει αποκατάσταση ή να ενισχυθεί η αναγέννηση της βλάστησης των πλατύφυλλων ειδών.

Η δεύτερη αφορά σε περιπτώσεις που η καμένη βλάστηση αποτελούνταν από αυτοφυή και αυτόχθονα είδη, αλλά επιχειρείται μετατροπή της σύνθεσης και της δομής της προϋπάρχουσας βλάστησης με σκοπό την αντιμετώπιση πυρκαγιών στο μέλλον (π.χ. μείωση της αναφλεξιμότητας της βλάστησης και της ταχύτητας εξάπλωσης της πυρκαγιάς) ή και τη βελτίωση της διατήρησης της βιοποικιλότητας. Τέτοιες παρεμβάσεις, σύμφωνα με τους ειδικούς της Επιτροπής, θα πρέπει να είναι σημειακές, να πραγματοποιούνται λαμβάνοντας υπόψη και διασφαλίζοντας τη διατήρηση προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών χλωρίδας, αλλά και πανίδας, στηριζόμενες σε διεπιστημονική προσέγγιση.

Ενδεικτικά, σε περιοχές, όπου προϋπήρχε, από ιστορικές καταγραφές, π.χ. ένα είδος βελανιδιάς, το οποίο στις μέρες μας είχε αντικατασταθεί με πεύκο, θα μπορούσε το συγκεκριμένο είδος να χρησιμοποιηθεί για αποκαταστάσεις τοπίου, εφόσον δεν υπάρξει φυσική αναγέννηση. Εκτεταμένα δάση βελανιδιάς υπήρχαν κατά την αρχαιότητα. Η ήμερη βελανιδιά, ανάμεσα σε άλλα είδη της ελληνικής χλωρίδας, μπορεί να αποτελέσει για τη Νότια και Κεντρική Ελλάδα ένα ιδανικό είδος δέντρου, για την αποκατάσταση ειδικά σε πυρόπληκτες περιοχές χαμηλών υψομέτρων.

Ωστόσο, όπως τονίζεται στη γνωμοδότηση, μια τέτοια αποκατάσταση θα πρέπει να επιχειρηθεί μόνο σε περιοχές όπου οι οικολογικές συνθήκες το επιτρέπουν, δηλαδή εφόσον δεν υπάρχει φυσική αναγέννηση (όπως αναμένεται στην περίπτωση καμένων εκτάσεων με ευβοϊκή βελανιδιά στη Βόρεια Εύβοια), και έχουν ήδη δοκιμαστεί τέτοιες μέθοδοι σε πειραματικές ή πιλοτικές εφαρμογές σε μικρή κλίμακα και σε περιοχές όπου η προστασία έναντι των πυρκαγιών αποτελεί προτεραιότητα (π.χ. περιφερειακά οικιστικών περιοχών). Συνεπώς, δεν προτείνεται σε καμιά περίπτωση τέτοιου είδους αποκαταστάσεις να υλοποιηθούν άμεσα και σε μεγάλη κλίμακα.

Βασικές αρχές στην αποκατάσταση καμένων οικοσυστημάτων

Σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με την Επιτροπή ΦΥΣΗ 2000 οι βασικές αρχές που θα πρέπει να υιοθετηθούν για την αποκατάσταση των καμένων οικοσυστημάτων, όπως αυτών που επλήγησαν φέτος το καλοκαίρι, είναι οι εξής:

Χαρτογράφηση της καμένης έκτασης και αξιολόγηση της δριμύτητας της πυρκαγιάς στα δασοπονικά είδη και στο έδαφος. Ακολουθούν τα έργα αποτροπής των άμεσων κινδύνων, όπως η διάβρωση του εδάφους, με τρόπο που να προκαλεί το μικρότερο κίνδυνο στην αναμενόμενη φυσική αναγέννηση.

Αποκατάσταση της φυσικής βλάστησης, με φυσική αναγέννηση των αυτόχθονων ειδών. Γι΄ αυτό πρέπει να ληφθούν μέτρα προστασίας (π.χ. νομική προστασία καμένων περιοχών, προστασία από τη βόσκηση, την αλλαγή χρήσης γης κλπ.).

Επιστημονικά ορθή παρακολούθηση της πορείας της φυσικής αναγέννησης και ενίσχυσή της μέσω κατάλληλων τεχνικών αποκατάστασης σε όποιες περιοχές η φυσική αναγέννηση δεν πραγματοποιείται σε ικανοποιητικό βαθμό. Μόνο είδη που εμφανίζονται φυσικά στη «δεξαμενή» των ειδών της περιοχής θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν στην αποκατάσταση της βλάστησης. Είναι λάθος να χρησιμοποιείται στην αποκατάσταση της βλάστησης, για παράδειγμα, στη βόρεια Εύβοια γενετικό υλικό που προέρχεται από την Χαλκιδική ή ακόμα χειρότερα από άλλη χώρα.

Πλέγμα προστασίας η ποικιλία των ειδών

Τέλος, η Επιτροπή ΦΥΣΗ 2000 εστιάζει στη λήψη ορισμένων μέτρων και στην εφαρμογή δράσεων κατά την αποκατάσταση καμένων εκτάσεων, οι οποίες ενισχύουν τη διαχείριση των οικοσυστημάτων και στοχεύουν στην πρόληψη έναντι επόμενων πυρκαγιών, αλλά και στην καλύτερη προετοιμασία για τυχόν επόμενα συμβάντα. Όπως επισημαίνουν τα μέλη της, απαιτείται προσαρμογή της διαχείρισης των δασών και της αντίστοιχης νομοθεσίας που τη διέπει, σύμφωνα με σύγχρονες επιστημονικές θεωρήσεις και πρακτικές. Για παράδειγμα η δημιουργία ενός πιο ποικίλου τοπίου από άποψη δομής και σύνθεσης βλάστησης μπορεί να εξυπηρετήσει καλύτερα τους σκοπούς πρόληψης έναντι των πυρκαγιών, ανθεκτικότητας των οικοσυστημάτων στην κλιματική κρίση και προστασίας της βιοποικιλότητας.

Ενδεικτικά, σε αρκετές περιπτώσεις ένα τοπίο που αποτελεί ένα μωσαϊκό από δάση, θαμνώνες και λιβάδια εξυπηρετεί πολύ καλύτερα την πρόληψη έναντι των πυρκαγιών, αλλά και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, σε σύγκριση με ένα τοπίο αμιγώς δασοσκεπές. Απαιτείται ωστόσο και ανάληψη δράσης για την αντιμετώπιση του φαινομένου της εγκατάλειψης της γης σε ημιορεινές και ορεινές περιοχές π.χ. με πιθανά οικονομικά μέτρα και φορολογικά κίνητρα για την ενίσχυση της περιφερειακής ανάπτυξης με έμφαση στην αναζωογόνηση της δασοπονίας, της γεωργίας και της κτηνοτροφίας.

πηγη

Γιώργος Χατζηβασιλείου

Μόνο μια πλατιά αλλαγή στον τρόπο ζωής μας μπορεί να περιορίσει την κλιματική αλλαγή – μια αλλαγή που ξεκινά από την πολιτική και νομοθετική της θεμελίωση.
Ηκλιματική αλλαγή είναι φανερή γύρω μας παντού˙ oι πάγοι στους πόλους λιώνουν, ο Αμαζόνιος συρρικνώνεται, το πόσιμο νερό μειώνεται, οι δασικές εκτάσεις λιγοστεύουν, οι πλημμύρες σαρώνουν χώρες ισχυρές όπως η Γερμανία, οι θάλασσες κατακλύζονται από τόνους πλαστικών κι έως το 2050 θα έχουν στον βυθό τους πιο πολλά πλαστικά παρά ψάρια, σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ.

Σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης καταγράφονται ακραία καιρικά φαινόμενα. Οι δορυφορικές φωτογραφίες της NASA φέτος το καλοκαίρι αποτύπωσαν μια εικόνα πρωτοφανή: ανεξέλεγκτες πυρκαγιές παντού. Στη νότια Αφρική, στη λεκάνη της Μεσογείου, στην Αμερική, στη Ρωσία, στην Αυστραλία. Καμία ήπειρος δεν έμεινε ανεπηρέαστη απ’ τη διεθνή άνοδο της θερμοκρασίας, που «αναμφίβολα προκαλεί η ανθρώπινη επιρροή», όπως επισήμανε ο ΟΗΕ στη μεγαλύτερη αξιολόγηση της κλιματικής αλλαγής που έχει γίνει και δημοσιεύτηκε πριν λίγες μέρες (IPCC). «Τα χειρότερα έρχονται» σημειώνεται εκεί προοιωνίζοντας ζοφερές εξελίξεις.

Ακόμη κι αν μια οικολογική καθίζηση έλθει πάντως κάποια στιγμή, δε θα είναι η πρώτη που ο πλανήτης μας γνωρίζει: η ζωή έχει αφανιστεί κι έχει επανεμφανιστεί στη Γη πέντε φορές ως τώρα στα 4,5 δισ. χρόνια της ύπαρξής της. Αυτό που απειλείται δηλαδή σήμερα δεν είναι η Γη. Αυτό που απειλείται είμαστε εμείς και πάμπολλα άλλα είδη από μια περιβαλλοντική αποσάθρωση που θα έχει προκαλέσει για πρώτη φορά ένα μόνο πλάσμα: ο homo sapiens.

Ο σύγχρονος άνθρωπος έτσι μοιάζει σαν το λάθος ψάρι στη λάθος λίμνη. Σαν τα ψάρια που βλέπουμε στα ντοκιμαντέρ να πηγαίνουν σε λίμνες όπου δεν ανήκουν, να τρώνε όλα τα άλλα ψάρια, να ανατρέπουν ισορροπία της λίμνης και στο τέλος να πεθαίνουν και τα ίδια, αφού δεν έχουν τι άλλο να φάνε.

Σε αυτό το τοπίο είναι κρίσιμο να σκεφτούμε: Τι είναι εκείνο που επιτρέπει στον άνθρωπο τώρα, μετά από χιλιάδες χρόνια οικολογικά φιλήσυχης παρουσίας του, να φέρει μια τέτοια βιβλική καταστροφή; Τι του παρέχει τόσο υπεράνθρωπες δυνάμεις; Η απάντηση δεν μπορεί να είναι άλλη από την «τεχνολογία». Για την ακρίβεια είναι η κατάχρηση της προηγμένης τεχνολογίας που αναπτύσσουμε απ’ τη βιομηχανική επανάσταση και μετά, που επιβαρύνει κάθε δεκαετία όλο και περισσότερο το περιβάλλον: δίχως τους ρύπους που παράγουν τα βιομηχανικά εργοστάσια, τα μέσα μεταφοράς, η αχανής ενέργεια άνθρακα που όλοι καταναλώνουμε, ο λιγνίτης ή η μαζική κτηνοτροφία που διογκώνουμε (κύρια αιτία της σύγχρονης οικολογικής επιβάρυνσης), ο πλανήτης τώρα δε θα σκιαζόταν απ’ το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Είναι η κατάχρηση της τεχνολογίας που παράγει 51 δισεκατομμύρια τόνους αερίων θερμοκηπίου κάθε χρόνο, που κυκλώνουν ασφυκτικά τον πλανήτη.

Όταν σκεπτόμαστε την υψηλή τεχνολογία και τη διεθνή ζημιά που μπορεί να προκαλέσει, δεν τη σχετίζουμε συνήθως με την κλιματική αλλαγή. Συνήθως σκεπτόμαστε τα ρίσκα της ως ένα ζήτημα μελλοντικό˙ ως ένα μακρινό σενάριο επιστημονικής φαντασίας που αφορά π.χ. έναν πυρηνικό πόλεμο, μια ψηφιακή μας χειραγώγηση από το διαδίκτυο, μια σωματική μας μεταμόρφωση από τη βιοτεχνολογία ή μια ανεξέλεγκτη τεχνητή νοημοσύνη που ίσως κάποια στιγμή αναπτυχθεί. Ο πρώτος κίνδυνος της υψηλής τεχνολογίας ωστόσο δεν είναι ότι ίσως μας επιτεθούν κάποτε τα ρομπότ. Το νούμερο ένα πρόβλημα που ήδη υπάρχει στην παγκόσμια ατζέντα, η κλιματική αλλαγή, αποτελεί την πρώτη και κορυφαία εκδήλωση από τα τιτάνια ρίσκα που η κατάχρηση της τεχνολογίας περιέχει.

Υπόλογη όμως για αυτά δεν είναι η τεχνολογία˙ υπόλογος είναι ο άνθρωπος. Η τεχνολογία από μόνη της δεν είναι κάτι το «κακό» ή «καλό». Η τεχνολογία είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης κι έχει προσδώσει ως τώρα μονάκριβα δώρα στις αποσκευές μας: από τα ρούχα που φοράμε μέχρι τις κατοικίες που μένουμε, και από την τεχνολογία της γραφής μέχρι την τεχνολογία των εμβολίων, το ζύγι ως τώρα γέρνει αβίαστα προς τα οφέλη που προσφέρει. Γυμνός ο άνθρωπος απ’ την τεχνολογία του δεν είναι καν «άνθρωπος» – είναι ένας απλός πίθηκος.

Ακόμη και στο πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής είναι η τεχνολογία πάλι απ’ την οποία προσδοκούμε ότι θα μας δώσει μια κάποια «από μηχανής» λύση. Αλλά εκείνη δεν μπορεί να αποτρέψει καμία περιβαλλοντική καταστροφή αν δεν αλλάξουμε τις ιδέες, τους νόμους και τις συνήθειες που σχετίζονται μαζί της. Απ’ τον τρόπο που χρησιμοποιούμε τα πλαστικά μέχρι την κατάργηση του λιγνίτη, του πετρελαίου, την ανακύκλωση και τον περιορισμό της μαζικής κτηνοτροφίας, όλα αυτά είναι χρήσεις τεχνολογίας. Στον 21ο αιώνα ο άνθρωπος οφείλει να αρχίσει να βλέπει τις καθημερινές τεχνολογικές πράξεις με τις οποίες επιβαρύνει το οικοσύστημά του ως τόσο παράλογες και απαρχαιωμένες όσο ήταν κάποτε ο θεσμός της σκλαβιάς ή της υποβάθμισης των γυναικών.

Από τα μέσα του 18ου αιώνα και την έναρξη της βιομηχανικής (δηλαδή της τεχνολογικής) μας επανάστασης, η παγκόσμια θερμοκρασία έχει αυξηθεί κατά 1,1 βαθμό Κελσίου. Αν ο 1,1 βαθμός σας φαίνεται λίγος, σκεφτείτε ότι αυτός είναι η αιτία που λιώνουν τώρα οι πάγοι, ξεσπούν οι φωτιές κι εξαϋλώνονται οι υδάτινοι πόροι σε όλο τον πλανήτη. Σκεφτείτε ότι στην εποχή των δεινοσαύρων η μέση θερμοκρασία στη Γη ήταν 4 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη από τη σημερινή και πάνω από τον αρκτικό κύκλο ζούσανε κροκόδειλοι.

Στον 21ο αιώνα φλερτάρουμε με το ενδεχόμενο η Γη να επιστρέψει στις θερμοκρασίες των δεινοσαύρων. Αν συνεχίσουμε να παράγουμε την ίδια ποσότητα αέριων θερμοκηπίου με σήμερα, η παγκόσμια θερμοκρασία θα αυξηθεί μεταξύ 1,5 και 3 βαθμών ως το 2050, και μια αύξηση 4,4 βαθμών ως το 2100 πρέπει να θεωρείται τότε σχεδόν βέβαιη. Αυτό εκτιμά ο ΟΗΕ και μαζί του συμφωνούν οι περισσότερες κυβερνήσεις του κόσμου.

Γι’ αυτό το 2015 υπέγραψαν την περίφημη «Συμφωνία του Παρισίου». Μια συμφωνία που προβλέπει ότι πρέπει να μειώσουμε τους ρύπους μας 25% έως το 2030, και 55% έως το 2050 προκειμένου η αύξηση της θερμοκρασίας να περιοριστεί κάτω από 1,5οC. Ελάχιστες χώρες τηρούν όμως αυτή τη συμφωνία˙ πρόκειται άλλωστε για ένα εγχείρημα τιτάνιο. Ποτέ άλλοτε η ανθρωπότητα δεν έπρεπε συνειδητά να λειτουργήσει ως ένα ενιαίο και πελώριο σώμα, αφού ποτέ άλλοτε δεν διέθετε τις πελώριες δυνάμεις και τις πελώριες επιπτώσεις της νεότερης τεχνολογίας. Ποτέ άλλοτε δε χρειάστηκε να έχει μια «τεχνολογική συνείδηση».

Η μόνη πολιτεία που κινείται προς την εκπλήρωση της Συμφωνίας των Παρισίων είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση. Με την «Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία» και το πακέτο “Fit for 55” που ψήφισε φέτος το καλοκαίρι στοχεύει να μειώσει 55% τα αέρια θερμοκηπίου της μέχρι το 2030 και 100% μέχρι το 2050. Η ΕΕ βρίσκεται στην πρωτοπορία της μεγαλύτερης πρόκλησης που έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα. Σκοπεύει να γίνει η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος και χρηματοδοτεί με €500 δισ. τον μεγαλόπνοο αυτό στόχο που φέρει δραστικές αλλαγές στην καθημερινότητά μας: από την κλιματική οχύρωση των σπιτιών και τον περιορισμό της χρήσης πλαστικού μέχρι τη σταδιακή κατάργηση της βενζίνης και την πλατιά αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Ο χρόνος τώρα τελειώνει. Σε λίγες δεκαετίες θα ζήσουμε μια διάχυτη δυστοπία, αν δεν υπάρξουν δραστικές κινήσεις εδώ και τώρα. Δεν έχουμε χρόνο να αναλωνόμαστε σε διαμάχες διανθισμένες από fake news για το αν πρέπει ή δεν πρέπει να αξιοποιηθούν νέες πηγές ενέργειας, όπως η βιομάζα, η ηλιακή ενέργεια και οι ανεμογεννήτριες, που μπορεί να έχουν μια οικολογική επιβάρυνση, αλλά αυτή είναι απειροελάχιστη μπροστά σε εκείνη που έχει το πετρέλαιο και ο λιγνίτης. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να περιμένουμε άλλα 10 ή 20 χρόνια για να εφευρεθεί μια άλλη τεχνολογία. Ο πλανήτης φλέγεται. Τώρα. Τα οικονομικά συμφέροντα γύρω από την πετρελαϊκή βιομηχανία φέρνουν ήδη πελώρια εμπόδια και το περιθώριο να προσθέτουμε και άλλα δεν υπάρχει. Αν δεν κάνουμε όσα χρειάζεται σήμερα, η ζημιά που θα προκληθεί αύριο δείχνει ανεπούλωτη.

Μόνο μια πλατιά αλλαγή στον τρόπο ζωής μας μπορεί να περιορίσει την κλιματική αλλαγή – μια αλλαγή που ξεκινά από την πολιτική και νομοθετική της θεμελίωση. Μια αλλαγή που είναι αναγκαίο να συνοδευτεί όμως και από μια αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη ρίζα της κλιματικής αλλαγής: την τεχνολογία.

Στον καιρό της κλιματικής αλλαγής, της τεχνητής νοημοσύνης, της βιοτεχνολογίας και της κοσμογονίας που αυτές φέρουν ο ηθικός προβληματισμός γύρω απ’ την τεχνολογία δεν ήταν ποτέ πιο σημαντικός να καλλιεργηθεί απ’ ό,τι σήμερα. Η Παιδεία του 21ου αιώνα καλείται να αναπτύξει συστηματικά μια ηθική και κριτική σκέψη γύρω απ’ τον πρωταγωνιστή της εποχής: την τεχνολογία. Οι έφηβοι ιδίως χρειάζεται να εκπαιδευθούν στο πεδίο αυτό που αφορά απ’ τα fake news στο διαδίκτυο και τα ρίσκα ή τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης και της γενετικής μας αναβάθμισης, μέχρι τις επιβουλές  της κλιματικής αλλαγής. Οι νεανικές τους προσλαμβάνουσες είναι που θα ορίσουν και τις μελλοντικές τους απαιτήσεις απ’ το πρωτόγνωρο σύμπαν τεχνολογίας που εκκολάπτεται.

Στην αυγή της 3ης μ.Χ. χιλιετίας καθώς ακονίζουμε τη λεπίδα της τεχνολογίας μας οφείλουμε να ακονίζουμε μαζί και τη λεπίδα της αυτογνωσίας μας. Να καλλιεργήσουμε μια επίγνωση των τιτάνιων τεχνολογικά δυνατοτήτων που αναπτύσσουμε και των συνεπειών που εκείνες μπορούν να έχουν. Αυτό δεν είναι ασφαλώς μια καινούργια συμβουλή˙ το γνώθι σεαυτόν είναι ο πυρήνας κάθε σχεδόν φιλοσοφικής παράδοσης από τον Σωκράτη και τον Βούδα μέχρι τον Καντ και τον Νίτσε˙ είναι η πρώτη φορά ωστόσο που γίνεται ζήτημα επιβίωσης για το ανθρώπινο είδος.

athensvoice.gr

https://www.weforum.org/press/2016/01/more-plastic-than-fish-in-the-ocea…
https://www.reuters.com/business/environment/key-takeaways-un-climate-pa…
https://cosmosmagazine.com/palaeontology/big-five-extinctions
https://www.britannica.com/explore/savingearth/livestock-emissions-accou…
B. Gates, Πώς να αποφύγουμε μια κλιματική καταστροφή (εκδόσεις Πατάκη)
https://www.tovima.gr/2021/08/01/politics/oursoula-fon-nter-laien-sto-vi…

Ρέκβιεμ για τον αφανισμό τους 

Οι μέλισσες ζουν σε σοφές κοινωνίες εντόμων με συλλογικό ένστικτο αλλά κινδυνεύουν (και εξαιτίας των πυρκαγιών στα δάση) και αυτό είναι μεγάλο πρόβλημα.

Γράφει ο καρδιολόγος του Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου και συνθέτης Θανάσης Δρίτσας 

Ένα ακόμη θλιβερό αποτέλεσμα των καταστροφικών πυρκαγιών, ιδιαίτερα στην Βόρεια Εύβοια, είναι το πλήγμα εναντίον της μελισσοκομίας και των μελισσών. Πέραν βέβαια της «πτωχοποίησης» και της οικονομικής καταστροφής (μικρομεσαίων στρωμάτων) του πληθυσμού ο οποίος ζεί από την παραγωγή-εμπόριο των προιόντων της μελισσοκομίας η καταστροφή των δασικών εκτάσεων πλήττει και την κοινωνία των μελισσών.

Αυτά τα σημαντικά τμήματα μιας «ελεύθερης» τοπικής μικρο-οικονομίας δεν υπήρξαν ποτέ επιθυμητά, ως μη ελεγχόμενα, από τους μηχανισμούς της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας η οποία σχετίζεται με την σίτιση και την βιομηχανία της διατροφής. Ο χθεσινός μελισσοκόμος-παραγωγός εξασφάλιζε με αξιοπρέπεια ένα εισόδημα επιβίωσης αλλά μετά την καταστροφή θα «αστικοποιηθεί» (αναγκαστικά) αναζητώντας εργασία σε μεγάλες αστικές αλυσίδες-ως μισθωτός υπάλληλος πλέον και όχι ως αφεντικό. Έτσι η ποιότητα της ζωής του (και της ψυχο-σωματικής του υγείας) θα υποβαθμιστεί σημαντικά, σε σχέση με την ποιότητα περιβάλλοντος που είχε όταν ζούσε στην ύπαιθρο χώρα. Επιπλέον θα κατακρημνιστεί το εισόδημα του λόγω αναπόφευκτης πτωχοποίησης και βίαιας προσαρμογής σε συνθήκες οριακής επιβίωσης.

Είναι προφανές ότι όλο και μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού θα υπάγονται πλέον μελλοντικά σε κεντρικά ελεγχόμενους μηχανισμούς παραγωγής και κατανάλωσης προιόντων. Οι μικρο-έμποροι, οι μελισσοκόμοι όπως και οι λαικές αγορές θα διαλυθούν σύντομα πιστεύω, με μαθηματική βεβαιότητα. Απόλυτη και Μία Θεότητα θα καταστεί οριστικά το σούπερ μάρκετ, με κυριαρχία και εκεί των πολυεθνικών ισχυρών αλυσίδων οι οποίες θα «καταπιούν» αυτονόητα όλα τα μικρά μάρκετ. Και στο σούπερ-μάρκετ θα βρίσκεις ακριβώς τα ίδια προιόντα είτε ψωνίζεις στην Αθήνα είτε στην Νέα Υόρκη, η εφοδιαστική αλυσίδα αυτονόητα θα είναι κεντρικά ελεγχόμενη. Η έννοια του τοπικού και του εθνικού προιόντος πιθανά θα ανασκευαστεί έτσι ώστε ακόμη και η χρήση των λέξεων «τοπικό» ή «εθνικό» προιόν ίσως απαγορευτεί.

Η εξαφάνιση μελισσών από πολλές αγροτικές περιοχές του κόσμου περιορίζει την παραγωγή ορισμένων τροφών και πλήττει τη σοδειά, σύμφωνα με πολλές επιστημονικές μελέτες. Η μείωση του πληθυσμού επικονιαστών μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες στην παγκόσμια διατροφική αλυσίδα. Συγκεκριμένα είδη άγριων μελισσών υποφέρουν από τον περιορισμό των εκτάσεων άγριων λουλουδιών, τη χρήση τοξικών ζιζανιοκτόνων και την κλιματική αλλαγή. Με βάση επιστημονικές διαπιστώσεις των τελευταίων ετών η υπερθέρμανση του πλανήτη συνεισφέρει και στον αφανισμό του πληθυσμού των μελισσών. Οι παραγωγικές μέλισσες, από την πλευρά τους, εξασφαλίζουν μεν τη φροντίδα μελισσοκόμων, αλλά αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο προσβολής τους από ασθένειες, απειλώντας την επικονίαση ποσοστού 75% επί των σοδειών.

Οι άγριες μέλισσες είναι συχνά πιο αποτελεσματικοί επικονιαστές από ό,τι οι εξοικειωμένες με τον άνθρωπο «εξαδέλφες» τους. Πολλά είδη άγριων μελισσών, όμως, όπως ο αμερικανικός μπάμπουρας, απειλούνται με εξαφάνιση, με τον πληθυσμό τους να έχει υποχωρήσει τις τελευταίες δύο δεκαετίες κατά 87%.

Οι ΗΠΑ βρίσκονται στην πρώτη θέση καινοτόμων γεωργικών μεθόδων με στόχο τη μεγιστοποίηση της παραγωγής, όπως η ισοπέδωση αγρών με αγριολούλουδα, η χρήση μεγάλου όγκου ζιζανιοκτόνων και εντομοκτόνων και η μονοκαλλιέργεια ζωτικών τροφών, όπως ρύζι, σιτάρι και καλαμπόκι. Οι βιομηχανικές μέθοδοι καλλιέργειας, όμως, αποδείχθηκαν ιδιαίτερα βλαβερές για την επιβίωση επικονιαστών, όπως οι μέλισσες. Σύμφωνα με την Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ, το ποσοστό αγροτικών διατροφικών προϊόντων που εξαρτώνται από τους επικονιαστές και άλλα έντομα έχει τριπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια. Η εξαφάνιση των επικονιαστών μπορεί να προκαλέσει μεγάλες ελλείψεις σε ζωτικής σημασίας σοδειές, όπως μήλα, πορτοκάλια και πολλά λαχανικά πλούσια σε βιταμίνες.

Μαζί με τις καταστροφικές φωτιές των δασών μας καταστρέφονται τα μελίσσια αλλά και οι υπέροχες κοινωνίες των μελισσών. Έχει μια εξαιρετικά συμβολική σημασία η εξόντωση των μελισσών. Υπάρχει ίσως κάποιο είδος υψηλής νοημοσύνης στις μέλισσες. Είναι σοφές κοινωνίες εντόμων με συλλογικό ένστικτο. Συνδέονται με υψηλή αισθητική, με άνθη, αρώματα και χρώματα. Και το τελικό προϊόν της εργασίας τους είναι το μέλι: το Νέκταρ των Θεών που μέσα του περιέχει μετουσιωμένη όλη την ομορφιά των λουλουδιών. Η καταστροφή της μέλισσας συμβολίζει θαρρώ την μετάβαση από έναν χρωματιστό και μυρωδάτο κόσμο σε έναν κόσμο σκότους χωρίς χρώματα, χωρίς αρώματα, χωρίς άνθη, έναν κόσμο χωρίς αισθήσεις, τελικά ένα κόσμο χωρίς ομορφιά. Προφανώς το ανθρώπινο είδος προετοιμάζει τη μετακόμιση του στο σιωπηρό, μοναχικό, μονοχρωματικό (κόκκινο) ερημικό τοπίο του πλανήτη Άρη ακολουθώντας το όραμα των ουτοπιστών της ψηφιακής εποχής.

Θυμάμαι το τραγούδι του Ariel στην Τρικυμία (The Tempest), το τελευταίο-κατεξοχήν ποιητικό- έργο του μεγάλου δραματουργού William Shakespeare. O Ariel ήταν το θαυματουργό και παιχνιδιάρικο πνευματάκι το οποίο πρόσταζε ο σοφός Μάγος Πρόσπερος. Ο Ariel είχε παρακαλέσει τον Πρόσπερο όταν τελειώσει η αποστολή του να τον απελευθερώσει από την υπηρεσία αυτή. Όταν τελικά ο Πρόσπερος τον απελευθερώνει τραγουδάει ένα τραγούδι που περιγράφει ένα ταξίδι ανεμελιάς και ομορφιάς όπως εκείνο της μέλισσας από λουλούδι σε λουλούδι:

(Ariel sings)

Where the bee sucks, there suck I:

In a cowslip’s bell I lie;

There I couch when owls do cry.

On the bat’s back I do fly

After summer merrily.

Merrily, merrily shall I live now

Under the blossom that hangs on the bough.

(σε ελεύθερη ελληνική μετάφραση):

Όπου η μέλισσα ρουφάει, εκεί ρουφάω:

Στου άνθους μέσα την καρδιά ξαπλώνω.

Εκεί αναπαύομαι όταν οι κουκουβάγιες κλαίνε,

Στην πλάτη της νυχτερίδας πετάω μετά το καλοκαίρι χαρούμενα.

Χαρούμενα, χαρούμενα θα ζήσω τώρα,

κάτω από το άνθος που κρέμεται στο κλαδί.

Ακολουθούν δύο σχετικά μουσικά βίντεο σε μουσική του Θανάση Δρίτσα και ερμηνεία από το κουαρτέτο εγχόρδων +Kinisis

Little Honey Bee Thanassis Dritsas

Little Honey Bee Thanassis Dritsas

Ariel Thanassis Dritsas

https://youtu.be/zM3Rt3wkM6U