Κλείνει σήμερα, 17 Αυγούστου τα 83 του χρόνια

Η αφοσίωσή του στην τέχνη του είναι θρυλική. Υπάρχει κάτι που δεν θα έκανε, κάποια ευκαιρία που δεν θα εκμεταλλευόταν για να μείνει πιστός στους χαρακτήρες του — όσο δύσκολοι ή περίπλοκοι κι αν είναι; Με το σώμα, τη φωνή και την ψυχή του, ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο έχει προωθήσει την τέχνη της μεταμόρφωσης περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο εν ζωή ηθοποιό της εποχής μας. Επανειλημμένα μας έχει εκπλήξει δοκιμάζοντας τα δικά του όρια. «Δεν θεωρώ τον Μπομπ τόσο ηθοποιό όσο ενσάρκωση του χαρακτήρα που υποδύεται», είπε ο σκηνοθέτης της ταινίας «Κάποτε στην Αμερική», Σέρτζιο Λεόνε.

Τρίβε τα δόντια του για την ταινία «Cape Fear», κατέκτησε όχι μόνο τα ιταλικά αλλά και πολλαπλές σικελικές διαλέκτους για το «Ο Νονός, Μέρος II», οδήγησε ταξί για τρεις μήνες και ξύρισε το κεφάλι του για το «Taxi Driver», έμαθε να παίζει σαξόφωνο για το «New York, New York, και, το πιο διάσημο, πήρε 60 λίβρες βάρος για να υποδυθεί τον Τζέικ Λαμότα (και προπονήθηκε στο ρινγκ, αντέχοντας σωματικές απαιτήσεις που έσπαγαν τα κόκαλα, μέχρι που ο ίδιος ο Λαμότα τον ανακήρυξε επαγγελματία πυγμάχο) για το «Raging Bull». Η εξωτερική δουλειά είναι εκπληκτική, αλλά αυτοί οι διαφορετικοί χαρακτήρες ζωντανεύουν και μέσα στον ηθοποιό, και είναι αυτές οι ολοκληρωτικές μεταμορφώσεις από μέσα προς τα έξω που έχουν κάνει τον Ρόμπερτ Ντε Νίρο τον διάδοχο του Μάρλον Μπράντο ως τον μεγαλύτερο κινηματογραφικό ηθοποιό της Αμερικής.

Μάρτιν Σκορτσέζε και Ντε Νίρο

Ο σκηνοθέτης Μάρτιν Σκορτσέζε και ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο έχουν γυρίσει οκτώ ταινίες μαζί, πολλές από τις οποίες θεωρούνται αριστουργήματα: «Mean Streets» (1973), «Taxi Driver» (1976), «New York, New York» (1977), «Raging Bull» (1980), The King of Comedy (1982), Goodfellas (1990), Cape Fear (1991) και Casino (1995). Καλύπτουν τρεις δεκαετίες και κυμαίνονται από φαντασμαγορικές γκανγκστερικές ταινίες και ανατριχιαστικά αστικά δράματα έως ένα πολυτελές ιστορικό μιούζικαλ, μια ρεαλιστική ταινία για την πυγμαχία και μια πολύ μαύρη κωμωδία.

Η γόνιμη συνεργασία τους αποτελεί ένα από τα πραγματικά θαύματα του αμερικανικού κινηματογράφου. Κι όμως, «ακόμα και τώρα», λέει ο Σκορτσέζε, «δεν γνωρίζω κανέναν που να μπορεί να με εκπλήξει στην οθόνη όπως κάνει αυτός — και όπως έκανε τότε. Δεν μου έρχεται στο μυαλό κανένας ηθοποιός που να μπορεί να προσφέρει τέτοια δύναμη και ενθουσιασμό».

Οι ρόλοι του

Είναι γνωστός κυρίως για τους ρόλους του ως μαφιόζοι, αποτυχημένοι, μοναχικοί τύποι και ψυχοπαθείς — αλλά με περισσότερες από 60 ταινίες στο ενεργητικό του, οι ρόλοι του Ντε Νίρο στην πραγματικότητα ποικίλλουν ευρέως. Υποδύθηκε έναν αγωνιζόμενο μουσικό στο «New York, New York», τον ενσαρκωμένο Λούσιφερ στο «Angel Heart» (1987), το Πλάσμα στο «Frankenstein» (1994), έναν διεστραμμένο κωμικό που παρενοχλεί τον Τζέρι Λιούις στο «The King of Comedy», έναν πρώην κατάδικο εθισμένο στα ναρκωτικά στο «Jackie Brown» (1997), ένας καταπιεσμένος ιερέας στο «True Confessions» (1981), ένας ζηλωτής Ιησουίτης στο «The Mission» (1986), ένας πολιτικός στρατηγός στο «Wag the Dog» (1997), ένας ερευνητής εμπρησμών στο «Backdraft» (1991) και ένας μεγιστάνας των στούντιο του Χόλιγουντ στο «The Last Tycoon» (1976). Και μετά από δεκαετίες όπου υποδύθηκε άνδρες με άγρια αποφασιστικότητα και βασανισμένους από εσωτερικούς δαίμονες, η καριέρα του Ντε Νίρο πήρε μια ευχάριστα απροσδόκητη στροφή προς την κωμωδία, κυρίως στην ταινία «Midnight Run» (1988), ακολουθούμενη από τις ταινίες «Analyze This» και «Analyze That» (1999 και 2002) καθώς και τις ταινίες «Meet the Parents» και «Meet the Fockers» (2000 και 2004)

Ο Ντε Νίρο έχει κερδίσει δύο Όσκαρ (Καλύτερος Ηθοποιός σε Δευτερεύοντα Ρόλο για το «Ο Νονός, Μέρος II» το 1975 και Καλύτερος Ηθοποιός για το «Raging Bull»), ενώ έχει προταθεί για το βραβείο Καλύτερου Ηθοποιού για τις ταινίες «Taxi Driver», «The Deer Hunter» (1978), «Awakenings» (1990) και «Cape Fear» (1991). Έχει επίσης κερδίσει τέσσερα Βραβεία Κριτικών Κινηματογράφου της Νέας Υόρκης, δύο Βραβεία Κριτικών Κινηματογράφου του Λος Άντζελες και το Βραβείο για το σύνολο του έργου του από το Αμερικανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου.

Οταν πέρασε πίσω από την κάμερα

Το 1993, ο Ντε Νίρο πέρασε πίσω από την κάμερα για να σκηνοθετήσει την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους, «A Bronx Tale», μια τρυφερή ιστορία για τη συγκινητική σχέση μεταξύ πατέρα και γιου. Το 2006, σκηνοθέτησε τη δεύτερη ταινία του, «The Good Shepherd», η οποία απεικονίζει τις ρίζες της CIA. Ο Ματ Ντέιμον, που πρωταγωνίστησε στην ταινία, σχολίασε: «Το καλύτερο δίχτυ ασφαλείας στην ιστορία για έναν ηθοποιό είναι να έχεις τον Ρόμπερτ Ντε Νίρο να επιβλέπει την ερμηνεία σου».

Ο Ντε Νίρο, ένας από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες του αμερικανικού κινηματογράφου, έχει συμβάλει στον κινηματογράφο πέρα από την υποκριτική και τη σκηνοθεσία. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, ο Ντε Νίρο ίδρυσε το Tribeca Film Center, ένα κέντρο δημιουργικών πόρων για τις κοινότητες του κινηματογράφου και της τηλεόρασης, το οποίο διαθέτει χώρους για πρόβες, παραγωγή και μοντάζ, καθώς και αίθουσα προβολών. Στη συνέχεια, μαζί με τη σύντροφό του Τζέιν Ρόζενθαλ, ίδρυσε την Tribeca Productions, η οποία μέχρι σήμερα έχει παράγει περισσότερες από 20 ταινίες.

Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στο Κάτω Μανχάταν, ο Ντε Νίρο και η Ρόζενθαλ διοργάνωσαν το πρώτο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Tribeca τον Μάιο του 2002, τόσο για να γιορτάσουν τον κινηματογράφο όσο και για να σώσουν τη γειτονιά τους. Μόνο αυτό το πρώτο φεστιβάλ έφερε περισσότερα από 10 εκατομμύρια δολάρια στην οικονομία της κοινότητας. Μια επιτυχία από την αρχή, η διοργάνωση του 2009 συγκέντρωσε πρόσφατα σχεδόν 350.000 άτομα και καυχήθηκε για ποσοστό συμμετοχής 95% στις 361 προβολές με εισιτήριο, συζητήσεις και ομιλίες κατά τη διάρκεια του 12ήμερου φεστιβάλ.

Νεοϋορκέζος από τα γεννοφάσκια του

Ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη και μεγάλωσε στη Λιτλ Ίταλι, ως γιος ζωγράφων. Έκανε το θεατρικό του ντεμπούτο σε ηλικία 10 ετών, υποδυόμενος το «Δειλό Λιοντάρι» σε μια σχολική παράσταση του «Μάγου του Οζ».

Στα 16 του, είχε εγκαταλείψει το σχολείο και είχε στρέψει την προσοχή του στην υποκριτική, μαθαίνοντας κοντά στη Στέλλα Άντλερ και τον Λι Στράσμπεργκ. Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 έπαιζε σε παραστάσεις εκτός Μπρόντγουεϊ και ξεκίνησε την κινηματογραφική του καριέρα σε τρεις ανεξάρτητες ταινίες του Μπράιαν Ντε Πάλμα, «The Wedding Party», «Greetings» και «Hi, Mom!».

Ακολούθησαν κι άλλες μικρές ταινίες και στη συνέχεια η μεγάλη επιτυχία στην ηλικία των 30 ετών, το 1973: η ταινία «Bang the Drum Slowly» του χάρισε διθυραμβικές κριτικές για τον ρόλο ενός ετοιμοθάνατου παίκτη μπέιζμπολ και στη συνέχεια επανενώθηκε με έναν παλιό γνωστό από τη Λιτλ Ίταλι, ο οποίος τον προσέλαβε για να παίξει έναν δευτερεύοντα ρόλο στην ταινία «Mean Streets».

Αυτή η πρώτη συνεργασία του Ντε Νίρο με τον Σκορτσέζε δεν ήταν καθόλου εμπορική επιτυχία, αλλά στον ρόλο του βίαια ανόητου Τζόνι Μπόι, ο νεαρός ηθοποιός ήταν αξέχαστα εντυπωσιακός. «Ήταν γεμάτος από κάτι που ήθελε να εκφράσει», θυμάται ο Σκορτσέζε, «και όταν είσαι νέος και διαθέτεις τα μέσα να το εκφράσεις σωματικά και ψυχολογικά και δεν φοβάσαι… τίποτα δεν σε σταματά».

Το 1974, η Εθνική Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου τον ανακήρυξε Καλύτερο Ηθοποιό σε Δευτερεύοντα Ρόλο για την ερμηνεία του. Ένα χρόνο αργότερα εμφανίστηκε στην οθόνη ως Βίτο Κορλεόνε στην ταινία «Ο Νονός, Μέρος II» και κέρδισε το πρώτο του Όσκαρ® για την ερμηνεία του νεαρού χαρακτήρα που είχε εισαγάγει ο Μάρλον Μπράντο στην ταινία «Ο Νονός».

«Ο Ντε Νίρο έχει δίκιο που υποδύεται τον νεαρό Μπράντο», έγραψε η Πολίν Κέιλ, «γιατί διαθέτει τη σωματική τόλμη, τη χάρη και το ένστικτο για να γίνει ένας σπουδαίος ηθοποιός». Φυσικά, είχε δίκιο. Με μια καριέρα που εκτείνεται σε περισσότερα από 40 χρόνια, ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο είναι ένας από τους πιο παραγωγικούς και διακεκριμένους ηθοποιούς του Χόλιγουντ και έχει δημιουργήσει μερικούς από τους πιο εμβληματικούς χαρακτήρες στην ιστορία του κινηματογράφου.

Με πληροφορίες από το the Kennendy center