«Κάθε βέλος στην καρδιά σε κάνει καλύτερο άνθρωπο»

Σταυρούλα Παπασπύρου /lifo.gr 

Το «Φιόρδ» (Fjord) είναι η νέα, πολυσυζητημένη ταινία του σπουδαίου Ρουμάνου σκηνοθέτη Κρίστιαν Μουντζίου, η οποία απέσπασε τον Χρυσό Φοίνικα στο 79ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών το 2026. Πρόκειται για ένα αιχμηρό κοινωνικό και ψυχολογικό δράμα που κυκλοφορεί ήδη στις ελληνικές αίθουσες από τις 19 Αυγούστου 2026

Οι αντιφάσεις του Ελον Μασκ και η αποποίηση ευθυνών

Η «Βιομηχανοποίηση της Οικειότητας» και ο τεχνο-δεσποτισμός

Τεχνοδεσποτισμός

Η ανάγκη για άμεση θεσμική ρύθμιση

1. Απαγόρευση της νομικής προσωπικότητας στα bots: Να μην δοθούν ποτέ νομικά δικαιώματα σε συστήματα AI.
2. Απαγόρευση της πλαστοπροσωπίας (Deepfakes): Αν ένας χρήστης αλληλεπιδρά με ένα bot, πρέπει υποχρεωτικά να το γνωρίζει.

Όταν έκλαψε η Μέρκελ

Επιστήμη Μπινάζη

Άνγκελα Μέρκελ: Η πρώην καγκελάριος σε μια εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη

Το κούρεμα, ίδιο. Εδώ και δεκαετίες. Όπως και η πλάτη της που δεν ακουμπά ποτέ εντελώς πίσω στην καρέκλα. Σαν κάτι μέσα της να της λέει ότι, ακόμα κι αν έχει υπάρξει επί 16 χρόνια η πιο ισχυρή γυναίκα της Ευρώπης, κάθε δημόσια εμφάνιση παραμένει ένα είδος εξετάσεων.

Η Άνγκελα Μέρκελ ήρθε στην Αθήνα. Δεν έφερε απολογίες, δεν έφερε αναθεωρήσεις. Έφερε όμως την απόλυτη ησυχία ενός ανθρώπου που ξέρει τι έκανε. Και το είπε. Σε μια συνέντευξη-ποταμό στον Αλέξη Παπαχελά, απάντησε σε όλα. Χωρίς επιτήδευση. Με μια σπάνια, αφοπλιστική ειλικρίνεια. Για την Ελλάδα, για τον Τσίπρα, για τον Σόιμπλε, για τον Πούτιν, τον Τραμπ, τον Ομπάμα, το προσφυγικό, την Ευρώπη. Και κάπου εκεί, χωρίς να το προσπαθήσει, ξανάγινε αυτή που ήταν: ο άνθρωπος που θα της εμπιστευόσουν το τελευταίο γράμμα της ζωής σου. Που ξέρεις ότι θα το παρέδιδε σε αυτόν που θα επιθυμούσες χωρίς να το ανοίξει. Ο άνθρωπος που μπορεί να κρατήσει το excel της ζωής σου χωρίς να ξεχάσει ούτε ένα κελί. Αυτός που θες να πάρει για σένα  τη δύσκολη απόφαση στη ΜΕΘ όταν όλοι έχουν χάσει το κουράγιο τους.

Δεν ξέρω αν είναι διασκεδαστική στην παρέα. Ξέρω ότι είναι απολύτως απαραίτητη. Και ίσως, τελικά, η Ευρώπη στάθηκε τυχερή που την είχε. Γιατί παρά τον ψυχρό της τρόπο, δεν ξέχασε ποτέ τι σημαίνει ευθύνη.

Μοιράστηκε μικρές λεπτομέρειες, σχεδόν σκηνές από το θέατρο της κρίσης: την πιο αιφνιδιαστική της τηλεφωνική συνομιλία (το βράδυ του δημοψηφίσματος), την έντονη διαφωνία της με τον Ομπάμα για τις ευρωπαϊκές πολιτικές  αρμοδιότητες στις υποθέσεις των τραπεζών, τη συνάντηση με τον Πούτιν που τη δέχτηκε με ένα πάνινο σκύλο κάνοντας αναφορά και σε ένα τραυματικό δάγκωμα από έναν αληθινό σκύλο στα παιδικά της χρόνια. Πολιτική, και ψυχανάλυση μαζί.

Η ίδια πιστεύει —και το λέει ξεκάθαρα— ότι η καταγωγή της από την Ανατολική Γερμανία επηρέασε βαθιά τον τρόπο με τον οποίο έβλεπε την Ελλάδα την εποχή της κρίσης. Ερχόταν από μια οικονομία πολύ πιο αδύναμη από τη δική μας. Ήξερε τι θα πει «να στέκεσαι στα πόδια σου, αργά αλλά σταθερά». Και ίσως αυτό να ήταν το βασικό της επιχείρημα: να μην επιτραπεί στη νομισματική ένωση να αρχίσει να ξηλώνεται. Να μη φύγει η Ελλάδα. Όχι μόνο γιατί «δεν υπήρχε σχέδιο Grexit», όπως παραδέχεται, αλλά γιατί η αποχώρησή μας θα σήμαινε κάτι πολύ μεγαλύτερο: την αρχή του τέλους για την ιδέα μιας Ενωμένης Ευρώπης.

Για τον Αλέξη Τσίπρα

Απέναντι στον Αλέξη Τσίπρα υπήρχε σεβασμός όσο κι αν διαφωνούσαν — και διαφωνούσαν πολύ. Εκείνος τις ιδιωτικοποιήσεις τις θεωρούσε «διαβολικές». Εκείνη όχι. Εκείνος στην πρώτη τους συνάντηση έσπευσε να συναντήσει πρώτα τους διαδηλωτές έξω από την καγκελαρία. Εκείνη τον περίμενε υπομονετικά και αμήχανα. Οι φωτογράφοι τούς περίμεναν ώρα. Τον θαύμασε γιατί μίλησε για τον κόσμο του. Τον εκτίμησε γιατί διαπραγματεύτηκε έντιμα. Τον φοβήθηκε για λίγες στιγμές, εκείνο το βράδυ του δημοψηφίσματος, που την αιφνιδίασε μετά από αγώνες διαπραγματεύσεων. «Έμεινα άφωνη», παραδέχτηκε. Μα δεν τον κατηγόρησε. Ίσως γιατί κατάλαβε ότι στο δικό του σενάριο, εκείνη ήταν το σύστημα που έπρεπε να νικηθεί.

Για την Τουρκία και τον Ερντογάν

Η σχέση της με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε όλα τα χαρακτηριστικά μιας ιδιότυπης γεωπολιτικής συγκατοίκησης: σεβασμός, στρατηγικός ρεαλισμός, αλλά και αυστηρά όρια. «Έπρεπε να βρούμε λύση», λέει για το προσφυγικό. Και τη βρήκαν — μια συμφωνία με την Τουρκία που μοίρασε χρήματα και ευθύνες. Χωρίς φανφάρες, αλλά με ψυχρή ακρίβεια. Ήξερε ότι χωρίς την Τουρκία, το προσφυγικό δεν διαχειρίζεται. Ήξερε επίσης ότι ο Ερντογάν δεν είναι εύκολος παίκτης — γι’ αυτό και πήγε η ίδια στην Άγκυρα. Όχι για να παραδοθεί, αλλά για να εξηγήσει. Όπως έκανε πάντα. Δεν τον εμπιστευόταν απολύτως, τον αναγνώριζε όμως ως αναγκαίο συνομιλητή.

@ Eπιστήμη Μπινάζη

Για την παρεξηγημένη selfie στον προσφυγικό καταυλισμό

Η στιγμή με τη selfie στον προσφυγικό καταυλισμό ήταν ίσως η πιο άδικα παρεξηγημένη της πολιτικής της διαδρομής. Μια φωτογραφία με ένα προσφυγόπουλο —παιδί που, αν δεν είχε βγάλει selfie μαζί της, δεν θα είχε απασχολήσει κανένα πρωτοσέλιδο— μετατράπηκε σε αποδεικτικό χαρτί «ψυχρής υποκρισίας». Εκείνη όμως δεν έκανε τίποτα άλλο απ’ το να σταθεί μπροστά σ’ ένα παιδί και να μην πει όχι. «Μα τι να έλεγα; Ότι δεν θέλω να βγάλω selfie;» αναρωτήθηκε τώρα, χρόνια μετά. Είναι από τις σπάνιες φορές που φαίνεται να ένιωσε αληθινά παρεξηγημένη — και όχι πολιτικά, αλλά ανθρώπινα.

Για την κριτική που της ασκήθηκε και το ευρωπαϊκό όραμα

Για χρόνια υπήρξε το αγαπημένο καρτούν των πρωτοσέλιδων. Σκίτσο, καρικατούρα, σύμβολο της σκληρής Ευρώπης. Έγινε αντικείμενο θυμού, ειρωνείας, ακόμα και προσωπικής χλεύης. Και τα έβλεπε όλα αυτά — δεν τα προσπέρασε αφελώς. Τα παρακολουθούσε, τα γνώριζε. Αλλά ήξερε ότι όλα αυτά, όπως έρχονται, έτσι κάποτε θα ξεθυμάνουν. Ότι η δουλειά της ήταν να κρατήσει την Ελλάδα μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το καλό όλων. Στη συνέντευξή της φάνηκε καθαρά: πιστεύει στην Ευρώπη. Όχι αφηρημένα, ούτε απλώς θεσμικά. Πιστεύει στο ευρωπαϊκό όραμα ως εργαλείο αμοιβαίας προστασίας. Ότι τα κράτη της Ευρώπης έχουν μόνο έναν δρόμο να σταθούν απέναντι στους εξωτερικούς κινδύνους — να σταθούν μαζί.

Για τον Βλαντιμίρ Πούτιν και τη Ρωσία

Με τον Πούτιν είχε μια σχέση που δύσκολα περιγράφεται με τις λέξεις «εμπιστοσύνη» ή «φιλία». Περισσότερο έμοιαζε με μια σιωπηλή σκακιστική παρτίδα, με εκατέρωθεν υπολογισμούς και λίγα περιθώρια συναισθηματισμού. Η ίδια θυμήθηκε τη συνάντηση όπου του είχε ζητήσει να μην έχει τον σκύλο του στον χώρο — παιδικό τραύμα (Την δάγκωσε σκύλος όταν ήταν παιδί). «Στην περίπτωση της Κριμαίας μου είπε ψέματα», παραδέχτηκε χωρίς περιστροφές. Δεν ήξερε αν μπορούσε να τον εμπιστευθεί ποτέ απόλυτα — και αυτό από μόνο του λέει πολλά. Παρ’ όλα αυτά, δεν αντιμετώπιζε ποτέ τη Ρωσία σαν χώρα προς απομόνωση. Ήθελε έναν δρόμο συνύπαρξης. «Δεν μπορούμε να εξαφανίσουμε τη Ρωσία από τον χάρτη», είπε. Ούτε να την παραδώσουμε στην αγκαλιά της Κίνας. Την εξάρτηση της Γερμανίας από το ρωσικό αέριο δεν την αρνήθηκε. Αλλά υπενθύμισε ότι αυτή η εξάρτηση υπήρχε και πριν γίνει καγκελάριος. Πίστευε βαθιά ότι ο ρωσικός λαός έπρεπε να έχει μερίδιο στην ευημερία. Και ο λόγος μάλλον οι παιδικές αναμνήσεις από την ανατολική Γερμανία. Έτσι, όταν ήρθε η ώρα, δεν μάσησε τα λόγια της: η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, που για τον Πούτιν ήταν η μεγαλύτερη καταστροφή του 20ού αιώνα, για την ίδια ήταν το μεγαλύτερο επίτευγμα.

Για τον Ντόναλντ Τραμπ

Αν η πολιτική είναι τέχνη συμβιβασμών, τότε για την Άνγκελα Μέρκελ ο Ντόναλντ Τραμπ υπήρξε το απόλυτο παράδοξο: ένας άνθρωπος που δεν πίστευε στους συμβιβασμούς. «Σκέφτεται με όρους real estate», είπε σχεδόν με θλίψη. Για εκείνον τα πάντα ήταν ένα deal — μια αγοραπωλησία, ένα ανταλλακτήριο εντυπώσεων. Όχι ένα σχέδιο συνύπαρξης. Κι αυτό για εκείνη ήταν ξένο, ίσως και επικίνδυνο. Θυμήθηκε πως σε κάθε Σύνοδο τούς έλεγαν να κάνουν χειραψία για τις κάμερες — κι εκείνος την αγνοούσε. Όχι από απροσεξία. Από πρόθεση. Η μεθοδολογία του ήταν ξένη προς την ευρωπαϊκή κουλτούρα. Όταν απειλούσε με δασμούς, η απάντησή της ήταν απλή: «Να τον απειλήσουμε πίσω. Αλλά να το κάνουμε ενωμένοι». Ο Τραμπ την έφερε συχνά στα όριά της, αλλά δεν τον αντιμετώπισε ποτέ με υστερία. Τον αντιμετώπισε όπως όλα όσα δεν μπορείς να αλλάξεις: με στρατηγική ψυχραιμία. Ήξερε ότι πίσω από τις απειλές και τα tweets υπήρχε ένα ζητούμενο: να πληρώνουν οι Ευρωπαίοι περισσότερα για την άμυνά τους. Κάτι που —όσο κι αν δεν της άρεσε η μέθοδος— το είχε ακούσει και από τον Ομπάμα.

Για τον Έλον Μασκ

Ο Έλον Μασκ δεν είναι ένας απλός επιχειρηματίας στα μάτια της Άνγκελα Μέρκελ. Είναι το σύμπτωμα μιας νέας απειλής: του ψηφιακού αυταρχισμού που ντύνεται με start-up φανέλα. «Ο έλεγχος της κοινής γνώμης μέσω των social media είναι απειλή για τη δημοκρατία μας», είπε με τον τρόπο που λέγονται μόνο τα πράγματα που έχουν ωριμάσει πολύ στο μυαλό ενός πολιτικού. Δεν τον κατονόμασε ως «εχθρό». Αλλά τον περιέγραψε ως μέλος μιας τάσης — μιας ομάδας ισχυρών που δεν θέλουν να ενισχυθεί το κράτος, αλλά να το παρακάμψουν. Να γίνουν οι ίδιοι το νέο κράτος. Και εκεί, η Μέρκελ δεν χαμογελά. Εκεί ανησυχεί πραγματικά. Όχι επειδή φοβάται τον Μασκ τον άνθρωπο, αλλά επειδή καταλαβαίνει πολύ καλά τι μπορεί να σημαίνει ένας Μασκ χωρίς αντίβαρα, χωρίς φρένα, χωρίς δημοκρατικό έλεγχο. Ένας Μασκ που κλείνει ή ανοίγει το δημόσιο διάλογο με ένα tweet.

Όταν έκλαψε η Μέρκελ στις Κάννες 2011

Η Ελλάδα κατέρρεε πολιτικά. Η Ιταλία, μία χώρα πολύ μεγάλη για να καταρρεύσει, φαινόταν ότι σε λίγες ημέρες θα έχανε κάθε πρόσβαση στις διεθνείς αγορές. Και η Μέρκελ, όσο κι αν προσπαθούσαν ο Νικολά Σαρκοζί και ο Μπάρακ Ομπάμα, δεν πειθόταν να αυξήσει τις γερμανικές εισφορές για το «τείχος προστασίας» της ευρωζώνης – το «μεγάλο μπαζούκα» που πίστευαν ότι έπρεπε να ενισχυθεί δραστικά για να αποτρέψει τις επιθέσεις των πανικοβλημένων επενδυτών. «Δεν είναι δίκαιο» είχε ψελλίσει τότε η γερμανίδα καγκελάριος, με φανερή οργή στη φωνή της και δάκρυα στα μάτια. «Δεν πρόκειται να αυτοκτονήσω!» Για όσους ήταν μάρτυρες αυτού του ξεσπάσματος στη μικρή αίθουσα συνεδριάσεων στο γαλλικό παραθαλάσσιο θέρετρο των Καννών, ήταν αρκετά σοκαριστικό να βλέπουν τον πιο ισχυρό ηγέτη της Ευρώπης με το μεγαλύτερο συναισθηματικό έλεγχο να ξεσπά σε δάκρυα

Και τώρα;

Λέει ότι είναι ευτυχισμένη. Ότι βλέπει θέατρο, ότι κάνει βόλτες στο κτήμα της στο Βόρειο Βερολίνο. Ότι γράφει. Κι όμως, δεν την πιστεύω. Και μάλλον είναι το μόνο ψέμα που έχει πει. Όχι γιατί θέλει να μας κοροϊδέψει αλλά γιατί, αν παραδεχόταν ότι της λείπει η πολιτική, ίσως έδειχνε αδυναμία.

Η Μέρκελ δεν έβαλε ποτέ το «εγώ» της πάνω απ’ το «εμείς». Και σήμερα, πιο ώριμη και καθαρή από ποτέ, παραδέχεται χωρίς περιστροφές: «Δεν ξέρω πώς θα αντιδρούσαν οι Γερμανοί, αν περνούσαν αυτά που περάσατε εσείς».

Ένας γενναίος επίλογος είτε γιατί ήθελε να μας ευχαριστήσει είτε γιατί έχει μια δόση αλήθειας είτε και για τα δύο.

ΠΗΓΗ ATHENS VOIGE

Η Βρετανία επιδιώκει μία ισορροπημένη θέση στο πόλεμο στην Μέση Ανατολή και θα χρησιμοποιήσει διπλωματικές προσπάθειες για την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός και την απελευθέρωση των ομήρων που κρατούνται από την Χαμάς, δήλωσε στο Reuters ο Ντέιβιντ Λαμί, ο νέος υπουργός Εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου.

Ο βρετανός υπουργός Εξωτερικών πραγματοποιεί επίσκεψη στην Γερμανία, στο πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό.

«Οι συγκρούσεις πρέπει να σταματήσουν, η βοήθεια πρέπει να φθάσει»

«Ήρθε η ώρα το Ηνωμένο Βασίλειο να επανασυνδεθεί με τον έξω κόσμο», δήλωσε ο Ντέιβιντ Λαμί σε συνέντευξη που έδωσε στο Βερολίνο.

«Θέλω να επιστρέψουμε σε μία ισορροπημένη θέση ως προς το Ισραήλ και την Γάζα. Ημασταν πολύ σαφείς ότι θέλουμε μία κατάπαυση του πυρός… Θέλουμε την απελευθέρωση των ομήρων».

«Οι συγκρούσεις πρέπει να σταματήσουν, η βοήθεια πρέπει να φθάσει και θα χρησιμοποιήσω όλες τις διπλωματικές προσπάθειες για να διασφαλίσουμε ότι θα επιτύχουμε αυτήν την κατάπαυση του πυρός», πρόσθεσε.

«Να αφήσουμε πίσω μας τα χρόνια του Brexit»
Ο νέος υπουργός Εξωτερικών δήλωσε επίσης ότι η Βρετανία θα επιδιώξει της επαναφορά της διεθνούς θέσης της χώρας του σε θέματα όπως η κλιματική κρίση και οι σημαντικές σχέσεις με τις ευρωπαϊκές χώρες και τις αναδυόμενες δυνάμεις.

«Ας αφήσουμε πίσω μας τα χρόνια του Brexit. Υπάρχουν πολλά που μπορούμε να κάνουμε μαζί», δήλωσε ο Ντέιβιντ Λαμί.

Ο βρετανός υπουργός Εξωτερικών θα ταξιδέψει την Κυριακή στην Πολωνία και την Σουηδία, όπου θα επικεντρωθεί σε θέματα συνεργασίας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και στον πόλεμο στην Ουκρανία, ανακοίνωσε το βρετανικό υπουργείο Εξωτερικών.

Πηγή: ΑΠΕ ΜΠΕ

Αντίθετος με τη γερμανική γραμμή περί επαναφοράς των κοινών, αυστηρών κανόνων του Συμφώνου Σταθερότητας εμφανίστηκε ο Επίτροπος Οικονομικών σε συνέντευξη του στο Bloomberg – Τι υποστήριξε για την ευρωπαϊκή ανάπτυξη και τον τουρισμό

Την αρνητική του θέση απέναντι στις απαιτήσεις της Γερμανίας για το ζήτημα της αναθεώρησης των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ επανέλαβε ο Πάολο Τζεντιλόνι. Μάλιστα, σχολίασε χαρακτηριστικά ότι δεν είναι ρεαλιστική η επιβολή υπερβολικά αυστηρών κανόνων σε όλα τα κράτη μέλη.

Ο Επίτροπος Οικονομικών, σε συνέντευξη του στην τηλεόραση του Bloomberg, προειδοποίησε πως οι προτάσεις που έχει υποβάλλει η Κομισιόν αναφορικά με την αναθεώρηση των απαιτήσεων για τη μείωση του δημόσιου χρέους (στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας) θα πρέπει να τροποποιηθούν πολύ προσεκτικά. Κι αυτό διότι, όπως εξήγησε, έχουν στόχο να αντιμετωπίσουν τις λανθασμένες τακτικές που υιοθετήθηκαν επί δεκαετίες, πριν την πανδημία και οι οποίες, όπως τόνισε πολύ απλά «δεν λειτούργησαν».

«Καταλαβαίνω τη γερμανική θέση, όμως θεωρώ ότι δεν είναι ρεαλιστικό να επιβάλεις υπερβολικά περιοριστικούς κοινούς δείκτες» υποστήριξε ο κ. Τζεντιλόνι προσθέτοντας ότι στην πραγματικότητα η κατάσταση που επικρατεί ανάμεσα στα κράτη μέλη είναι πολύ διαφορετική, οπότε είναι δύσκολο να έχεις έναν κοινό περιοριστικό κανόνα που ταιριάζει σε όλους.

Θυμίζουμε πως οι προτάσεις που παρουσίασε τον Απρίλιο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βάζει στον «πάγο» τη δημοσιονομική χαλαρότητα που επικράτησε κατά τη διάρκεια της πανδημίας και δρομολογεί την επανέναρξη της εφαρμογής του Συμφώνου Σταθερότητας, αλλά με τροποποιημένους «αλά καρτ» κανόνες, που θα λαμβάνουν υπόψη τις οικονομικές ικανότητες και συνθήκες κάθε κράτους μέλους.

Οι προτάσεις προκάλεσαν διαμάχη ανάμεσα στα κράτη – μέλη, φέρνοντας απέναντι ακόμη και τη Γαλλία με τη Γερμανία, με την τελευταία να υποστηρίζει σθεναρά την επαναφορά των αυτόματων, αυστηρών δημοσιονομικών κανόνων του Συμφώνου.

Στόχος είναι η μεταρρύθμιση του Συμφώνου να έχει συμφωνηθεί μέχρι τα τέλη της χρονιάς, αν και για την ώρα οι συνομιλίες δεν έχουν καταγράψει ιδιαίτερη πρόοδο.

Η ΕΕ έχει αποφύγει την απειλή του στασιμοπληθωρισμού

Ο Ευρωπαίος Επίτροπος αναφέρθηκε και στην πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας τονίζοντας πως, παρά την αργή ανάκαμψη των ρυθμών ανάπτυξης, το ΑΕΠ διευρύνεται, με αποτέλεσμα η ευρωπαϊκή οικονομία να έχει αποφύγει την απειλή του στασιμοπληθωρισμού.

«Έχουμε ακόμη ανάπτυξη και περιμένουμε ακόμη πιο ισχυρή ανάπτυξη το 2024. Και έχουμε επίσης μια απίστευτα ανθεκτική αγορά εργασίας» υποστήριξε ο κ. Τζεντιλόνι. Μάλιστα, στάθηκε και στην «απίστευτα θετική τουριστική περίοδο» που βιώνει το φετινό καλοκαίρι η ΕΕ (κυρίως δε, οι οικονομίες του νότου), επισημαίνοντας πως θα τροφοδοτήσει τον κλάδο των υπηρεσιών αντισταθμίζοντας τα προβλήματα στον μεταποιητικό τομέα, ο οποίος ωστόσο εκτιμάται πως θα αρχίσει επίσης να ανακάμπτει από το τέταρτο τρίμηνο.

Ο Επίτροπος Οικονομικών της ΕΕ έδωσε τη συνέντευξη στο Bloomberg από την Ινδία, όπου βρίσκεται για να συμμετέχει στη σύνοδο των υπουργών Οικονομικών και επικεφαλής των κεντρικών τραπεζών της ομάδας του G20.

ΠΗΓΗ

Σεμίνα Διγενή: «Στα χρόνια της τηλεόρασης η ζωή περνούσε δίπλα μου κι εγώ την αγνοούσα»

Γιάννης Πανταζόπουλος

                                      Συνέντευξη στη Ρίτσα Μασούρα

Συναντηθήκαμε τυχαία σε έναν πολυσύχναστο δρόμο της Αθήνας, πολύ κοντά σε γνωστά βιβλιοπωλεία. Τον γνώρισα αμέσως από εκείνο το σπινθηροβόλο βλέμμα που θυμόμουν όταν εργαζόμασταν και οι δύο στην Καθημερινή. Το ευτύχημα ήταν ότι με γνώρισε και αυτός, οπότε ανοίξαμε πηγαδάκι και ξεκινήσαμε το γνωστό παιγνίδι των αναμνήσεων. Και κάπως έτσι, ο Αντώνης Μπουλούτζας και εγώ, ανάμεσα σε θύμησες για τον κοινό μας βίο στην Καθημερινή, ανάμεσα σε κουβέντες για τις χαρές και τις λύπες, τις επιτυχίες, τις αποτυχίες, τα νέα ξεκινήματα, τις διαρκείς προσπάθειες να κρατηθούμε στον αφρό των πραγμάτων, συμφωνήσαμε να μου παραχωρήσει συνέντευξη με έμφαση στη δική του εξαιρετικά σημαντική λογοτεχνική δουλειά και τα βιβλία του για τα οποία αφιέρωσε μέρες και νύχτες απόλυτης και αποκλειστικής αγάπης

Αντώνη, παλιέ μου φίλε και συνάδελφε, πάμε να συζητήσουμε για όσα σε απασχολούν. Κι αυτό ας γίνει μια ευκαιρία, οι φίλοι, οι αναγνώστες της ιστοσελίδας, αλλά κι ένα ευρύτερο κοινό στα κοινωνικά δίκτυα να σε συναντήσουν πάνω στις ράγες της λογοτεχνικής σου πορείας και να γνωρίσουν το πώς ένας άριστος κατά κοινή ομολογία δημοσιογράφος, μπορεί να εξελιχθεί σε εξίσου άριστο συγγραφέα.

Ρίτσα Μασούρα: Από τη Δημοσιογραφία και την έκδοση δύο ιστορικών περιοδικών («Εικαστικά» και «ARTI»), για τη σύγχρονη τέχνη, πέρασες στον χώρο της Λογοτεχνίας, στην οποία έχεις αφοσιωθεί εδώ και μια εικοσαετία, και μάλιστα με εξαιρετική γραφή. Πώς συνέβη αυτό;

Αντώνης Μπουλούτζας: Στη δική μου περίπτωση, για να πω την αλήθεια, δεν ήταν ένα «πέρασμα» αλλά επιστροφή. Και τούτο, επειδή με τη Λογοτεχνία ασχολήθηκα, συγκεκριμένα με την Ποίηση, προτού αναζητήσω καταφύγιο στη Δημοσιογραφία για καθαρά βιοποριστικούς λόγους, όπως συμβαίνει και με τους περισσότερους συγγραφείς. Το καταλαβαίνεις κι εσύ, επειδή είσαι ποιήτρια και επίσης επαγγελματίας δημοσιογράφος.

Ρ.Μ.: Υποθέτω, όμως, ότι το συγκεκριμένο επάγγελμα σε βοήθησε να αποκτήσεις ευχέρεια στον χειρισμό της γλώσσας, ώστε να γίνει ευκολότερη η «επιστροφή» που λες…

Α.Μ.: Προβάλλει λογικό, και δικαιολογημένα θεωρείται η Δημοσιογραφία ως ένα καλό βήμα για όποιον αισθάνεται ότι μπορεί να εκφραστεί και σαν συγγραφέας. Αυτό κατά έναν τρόπο ισχύει αλλά όχι απαραιτήτως για το μυθιστόρημα και το διήγημα. Η δημοσιογραφική γλώσσα είναι διαφορετική, προορισμένη να υπηρετεί συγκεκριμένους κανόνες διατύπωσης και μια αυστηρά ελεγχόμενη περιγραφή, και αυτό δεν το λέω υποτιμητικά. Απλώς, η Λογοτεχνία απαιτεί άλλες δεξιότητες, διαφορετικό ύφος, ανεξέλεγκτη φαντασία. Φυσικά, δεν αναφέρομαι στο Δοκίμιο, στα βιβλία Ιστορίας ή στα επιστημονικά συγγράμματα, όπου η δημοσιογραφική γλώσσα έχει έναν πιο ουσιαστικό ρόλο. Έτσι, λοιπόν, πιστεύω ότι, το αντίθετο συμβαίνει· πολλοί πεζογράφοι και ποιητές βρίσκουν στη Δημοσιογραφία το ασφαλέστερο καταφύγιο για να «επιβιώσουν», ας το πω έτσι…

Ρ.Μ.: Σε αυτό προφανώς έχεις δίκιο. Πάντως, μου είναι λίγο δύσκολο να πιστέψω ότι κάτι που γίνεται καθημερινά επί δεκαετίες, για παράδειγμα η δημοσιογραφική λειτουργία, δεν βοηθάει και στη Λογοτεχνία. Η συνεχής τριβή με τη γλώσσα σίγουρα παρέχει σε κάποιον την ευχέρεια να κινηθεί με μεγαλύτερη άνεση και σε άλλον χώρο, όσο και αν αυτός είναι πολύ πιο απαιτητικός από εκφραστικής πλευράς.  Το ερώτημά μου λοιπόν επαναδιατυπώνεται ως εξής: έπειτα από τόσα χρόνια χρήσης του γραπτού λόγου, εσύ πώς βλέπεις τον εαυτό σου; Δημοσιογράφο ή πιο πολύ συγγραφέα;

Α.Μ.: Ως δημοσιογράφος, ξεκίνησα με χρονογραφήματα και ευθυμογραφήματα σε εβδομαδιαία έντυπα, ενώ από το 1969 ανέλαβα να γράφω σημειώματα σχετικά με θέματα τέχνης και κριτικές στις εφημερίδες «Ημερήσιος Κήρυξ» και «Νεολόγος» της Πάτρας. Με το ελεύθερο ρεπορτάζ, άρα και με την εξάσκηση στη δημοσιογραφική γλώσσα, ασχολήθηκα στην εφημερίδα «Ημέρα» από το 1972, με κορύφωση τα κείμενα που έγραφα καλύπτοντας τη δράση των φοιτητών της Πάτρας στο πλαίσιο των γεγονότων του Πολυτεχνείου. Η σταδιοδρομία μου στη γενέτειρα πόλη τελείωσε το 1975, οπότε έφυγα στην Αθήνα και το 1976 έπιασα δουλειά στην «Καθημερινή» ως συντάκτης και αρχισυντάκτης ύλης. Έτσι, όταν ξαναβρήκα τη Λογοτεχνία, ξεκαθάρισα μέσα μου ότι δεν πρέπει να ξεχνάω πως αυτό πάνω στο οποίο θα δουλεύω εφεξής είναι η τέχνη του Λόγου… όπως ένας μηχανικός αυτοκινήτων ξέρει ότι αυτό πάνω στο οποίο δουλεύει είναι η μηχανή του αυτοκινήτου –για να παραφράσω τα λεγόμενα ενός κορυφαίου Ιταλού γλύπτη, του Luciano Fabro, που βεβαίως αναφερόταν στο πώς πρέπει να αντιμετωπίζει την Τέχνη όποιος θέλει όχι απλώς να θεωρείται αλλά και να είναι καλλιτέχνης.

Ρ.Μ.: Και πότε έγινε αυτή η επιστροφή σου; Στη Λογοτεχνία εννοώ…

Α.Μ.: Επρόκειτο για κάτι το αναπάντεχο, ένα ξαφνικό και καλοδεχούμενο κύμα  που κατέκλυσε όλη μου την ύπαρξη. Συνέβη αφότου γνώρισα την Τήνο και μαγεύτηκα από την ομορφιά ενός παραδοσιακού οικισμού στην καρδιά του νησιού. Έτσι, γυρνώντας στην Αθήνα περί τα τέλη του καλοκαιριού του 1996 άρχισα να γράφω, και ολοκλήρωσα μέσα στο πλοίο προς Ραφήνα, το αρχικό κεφάλαιο, με τη μορφή προλόγου, για το πρώτο μου μυθιστόρημα. Αυτό ήταν! Ό, τι με τα χρόνια είχε καταπλακώσει βαθειά μέσα μου η πάλη για τον βιοπορισμό, τώρα ξυπνούσε. Ήταν σαν μια έκρηξη ηφαιστείου, έτσι την ένιωσα, το οποίο κοιμόταν για σχεδόν σαράντα χρόνια και ξεσπούσε ασυγκράτητο…

Ρ.Μ.: Το καινούργιο μυθιστόρημά σου, που κυκλοφόρησε πέρυσι τον Μάιο από τις εκδόσεις Νίκας έχει τίτλο «Το ξύπνημα της Πατρινέλλας»,  και μιλάει για ένα θρυλικό στοιχειό του Κάστρου της Πάτρας. Και τα άλλα δύο προηγούμενα βιβλία σου, πρώτα «Η Παναγία των αγγέλων» των εκδόσεων Καστανιώτη αλλά και το δεύτερο «Ο μεσολαβητής», από τις εκδόσεις Κριτική, αποτελούν μυθιστορήματα μεταφυσικής πλοκής. Σε ενδιαφέρει αυτού του είδους η υπέρβαση στη Λογοτεχνία;

Α.Μ.: Το υπερβατικό, το υπερφυσικό, με ενδιαφέρει, όπως το ίδιο ισχύει και για πολύ κόσμο, παρότι ελάχιστοι συντελεστές του εκδοτικού τομέα το αποδέχονται, ή αναγνωρίζουν ότι το αποζητάει μια αρκετά μεγάλη μερίδα αναγνωστών. Βέβαια, τα τελευταία χρόνια, με αφορμή την εξάπλωση της εισαγόμενης Λογοτεχνίας που κινείται στις παρυφές του συγκεκριμένου θεματικού τομέα, στρέφεται προς αυτόν όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον του βιβλιόφιλου κοινού. Και ας μη ξεχνάμε ότι, και το αστυνομικό μυθιστόρημα στην Ελλάδα ήταν τουλάχιστον παραμελημένο και εξοβελιστέο, υποβαθμισμένο ως λογοτεχνικό είδος έως πριν από μερικά χρόνια. Όσο για το μεταφυσικό, λοιπόν, θεωρώ ότι έχει και αυτό να κάνει με τη ζωή, τα όνειρα και τις ελπίδες μας. Όπως άλλωστε γράφω σε ένα κεφάλαιο του νέου μυθιστορήματός μου –αναφέροντας έναν υποθετικό διάλογο– το μεταφυσικό είναι η άλλη όψη του φυσικού, εκείνο που δεν καταλαβαίνουμε, που το αρνούμεθα επειδή δεν προκύπτει από τις άμεσες ανάγκες μας, και ούτε φαίνεται. Όπως η πίσω πλευρά ενός νομίσματος. Κανείς δεν μπορεί να δει ταυτοχρόνως και τις δύο. Απλώς, γνωρίζουμε πως υπάρχουν, επειδή αρκεί μισή περιστροφή για να δούμε πότε τη μία και πότε την άλλη όψη. Διαφορετικά, χρειάζεται καθρέφτης. Το μεταφύσικο υπάρχει από τις απαρχές της ιστορίας, από τους θρύλους. Η Μυθολογία κάθε πολιτισμού είναι γεμάτη από σχετικές ιστορίες, οι οποίες μερικές φορές τυχαίνει και να συγκλίνουν στα όσα περιγράφουν.

Ρ.Μ.: Πόσο συχνά συμβαίνει να συνυπάρχουν με πειστικότητα το φυσιολογικό στοιχείο και το μεταφυσικό σε ένα μυθιστόρημα; Μάλιστα, αναρωτιέμαι έως ποιο βαθμό μπορεί να παρασυρθεί ο ορθολογιστής αναγνώστης και να εγκαταλείψει τη σιγουριά που του προσφέρει η απτή, η ορατή πραγματικότητα, την οποία βιώνει με ασφάλεια…

Α.Μ.: Είναι ένα πολύ καίριο ερώτημα και παραδέχομαι ότι πολύ δύσκολα μπορεί να απαντηθεί με ακρίβεια. Πάντως, σε ό, τι με αφορά, έχει να κάνει με το πώς οργανώνω κάθε ιστορία μου, προκειμένου να ξεδιπλωθεί η πλοκή του έργου με τρόπο που να παρασύρει τον αναγνώστη πότε προς τη μία όχθη της ύπαρξης και πότε προς την απέναντί της.

Ρ.Μ.: Για τη λειτουργία της αφήγησης κάθε πεζογράφος έχει τον δικό του τρόπο να χρησιμοποιεί τις πληροφορίες που του προσφέρουν η καθημερινότητα και οι σχέσεις των ανθρώπων, και υπάρχουν πολλοί δρόμοι για να οδηγηθεί σε ικανοποιητικό αποτέλεσμα, ανάλογα με τη θεματογραφία. Εσύ, ο Αντώνης Μπουλούτζας, πώς γράφεις ένα μυθιστόρημα φαντασίας ολότελα επινοημένο, όπως ξεκαθαρίζεις στις πρώτες σελίδες των βιβλίων σου;

Α.Μ.: Κατ’ αρχάς θέλω να πω ότι καθεμιά από τις ιστορίες μου, είτε πρόκειται  για μυθιστόρημα είτε για διήγημα, είναι ένα παραμύθι. Τίποτα δεν συμβαίνει στ’ αλήθεια, ούτε βασίζεται σε κάτι που συνέβη κάποτε, στο μακρινό παρελθόν. Και πάντα όταν γράφω το ένα βιβλίο, έχω ήδη σχεδόν τελειωμένο τον σκελετό του επόμενου, σαν ένα γιαπί που περιμένει να ολοκληρωθεί σε σπίτι, να κατοικηθεί από ιδέες και πρόσωπα. Και επίσης γνωρίζω ποιο θα είναι το μεθεπόμενο και το περιεχόμενό του. Για παράδειγμα, όταν έγραφα την «Παναγία των αγγέλων», που έκανε την πρώτη της έκδοση πριν από είκοσι χρόνια, κρατούσα εκ παραλλήλου σημειώσεις ή και έγραφα κάποιο ή κάποια από τα διηγήματα που θα συγκροτήσουν, Θεού θέλοντος, το πέμπτο βιβλίο μου.

Ρ.Μ.: Μια δουλειά πάνω σε συγκεκριμένο σχέδιο, λοιπόν, που την παρομοιάζεις με κατασκευή…

Α.Μ.: Δεν νομίζεις ότι όλα χρειάζονται μια προετοιμασία προτού η Σκέψη και ο Λόγος αναλάβουν να δώσουν περιεχόμενο και μορφή σε αυτό που θα πούμε; Δεν θέλω να με κατευθύνουν ή να καθορίζουν τη μοίρα του βιβλίου μου τα τυχαία περιστατικά, σκόρπιες ιδέες που ζητούν κάπου να χωρέσουν.

Ρ.Μ.: Σε αυτό το «κατασκευαστικό» κομμάτι θα πρέπει να εντάσσονται και οι μηχανισμοί που αφορούν τις δυνατότητες της αφήγησης. Φερ’ ειπείν, πώς μπορεί μια ιστορία να γίνεται πιστευτή όσο και αν είναι ξεκάθαρος ο υπερβατικός χαρακτήρας της, όπως συμβαίνει και στα τρία μυθιστορήματά σου.

Α.Μ.: Συμφωνώ. Και αυτοί οι μηχανισμοί είναι απαραίτητοι προκειμένου να πειστεί ο αναγνώστης ή να παραπλανηθεί και να πιστέψει πως τα όσα γράφω έγιναν στ’ αλήθεια. Χρησιμοποιώ δευτερογενή παραπληρωματικά στοιχεία, όπως ονόματα δρόμων, γεγονότα περιγραφόμενα εντός εισαγωγικών, σαν αποσπάσματα μιας τάχα επίσημης αναφοράς, ακόμα και ιστορικά στοιχεία που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, χωρίς όμως να προσβάλλω την ιστορία, αφού τίποτε δεν συνέβη, έτσι κι αλλιώς. Όλα αυτά  μπορούν να πείσουν για την «ακρίβεια» και την «αλήθεια», όπως εγώ θέλω.

Ρ.Μ.: Πώς θα χαρακτήριζες τις περιγραφές σου; Αφαιρετικές, ελλειπτικές, σίγουρα δεν είναι, διότι διαπιστώνω ότι ως συγγραφέας θέλεις να δίνεις ολοκληρωμένες εικόνες των τόπων και των τοπίων, ξεκάθαρους χαρακτήρες, μορφολογικά και ψυχογραφικά.

Α.Μ.: Ορισμένοι προσπαθούν να βρουν τρωτά σημεία στην επιθυμία μου να είμαι ακριβής, όμως όχι δίχως λόγο σίγουρα από τη μεριά μου. Εκείνο που υποστηρίζω με τον τρόπο της γραφής μου είναι ότι δεν χρησιμοποιώ τη λεπτομέρεια απλώς για να περιγράψω αλλά για να τελειοποιήσω το σκηνικό. Θέλω ο αναγνώστης να ξέρει πού ακριβώς βρίσκονται, τόσο ο ίδιος όσο και οι ήρωες του βιβλίου, και πώς είναι όλα τα πρόσωπα που συμμετέχουν, σαν να παρακολουθεί μια θεατρική παράσταση ή την εξέλιξη κινηματογραφικής ταινίας. Βεβαίως, το πεζογράφημα είναι άλλη τέχνη, δεν πρέπει όμως να μας διαφεύγει το γεγονός ότι η όποια εικόνα υποστηρίζει ή τουλάχιστον πρέπει να υποστηρίζει κάθε τέχνη, και την τεκμηριώνει, ιδιαίτερα στο αφηγηματικό μέρος, όπου το περιβάλλον και η φυσική παρουσία σε αυτό έχουν μεγάλη σημασία. Ας μου επιτραπεί να πω ότι, αντιλαμβάνομαι την Αφαίρεση στον πεζό λόγο ως αμηχανία και αδυναμία περιγραφής τόπων και φυσιογνωμιών, θά ’λεγα μάλιστα πως έτσι ακόμα και ο χρόνος χάνει τη σημασία του και την ακρίβειά του διότι κυλάει χωρίς να «αγγίζει» πρόσωπα και σκηνικά.

Ρ.Μ.: Το πρώτο σου βιβλίο, «Η Παναγία των Αγγέλων», έχει να κάνει με έναν άγγελο, τον Βαθαήλ, που παγιδεύεται από δαίμονες σε κάποιον παμπάλαιο οικισμό της Τήνου· το δεύτερο, «Ο μεσολαβητής», μιλάει για το πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί η ψυχή ενός ανθρώπου στην προσπάθειά του να επιτύχει το μη κατορθωτό· και το πιο πρόσφατο μυθιστόρημα, «Το ξύπνημα της Πατρινέλλας», πραγματεύεται ένα στοιχειό του κάστρου της Πάτρας που εμφανίζεται πολύ θυμωμένο και προφανώς καταστροφικό. Τι τα ενώνει και τι διαφοροποιεί το ένα από το άλλο;

Α.Μ.: Τα ενώνει το μεταφυσικό στοιχείο, για το οποίο μιλήσαμε, και η στάση μας απέναντι σε αυτό, άλλοτε με φόβο και άλλοτε με ελπίδα. Εκείνο όμως που τα διαφοροποιεί είναι ο ρόλος του ανθρώπου κάθε φορά. Με πολύ λίγα λόγια: Στην «Παναγία των αγγέλων», οι κάτοικοι κάποιου χωριού είναι εκείνοι που θα βοηθήσουν έναν αιχμαλωτισμένο άγγελο να επιστρέψει στους ουρανούς δίνοντας μάχη ενάντια στους δαίμονες δεσμοφύλακές του. Στον «Μεσολαβητή», οι άνθρωποι πέφτουν θύματα μιας καλοστημένης πλεκτάνης πίσω από την οποία κρύβεται ένα σκοτεινό πλάσμα το οποίο προσφέρει ελπίδα κλέβοντας ψυχές. Και στο «Ξύπνημα της Πατρινέλλας», όπου υπάρχει και έντονη αστυνομική δράση, ένα προστατευτικό για την Πάτρα αρχαίο στοιχειό ξυπνάει θυμωμένο από κάποια ανίερη ανθρώπινη πράξη και αλλάζει μορφή· από αγαθοποιό μετατρέπεται σε φονικό σκορπώντας τρόμο και θάνατο.

Ρ.Μ.: Ας γυρίσουμε σε κάτι πιο νοσταλγικό, της ζωής σου εννοώ. Τι έγιναν τα ποιήματα που σίγουρα έχεις γράψει; Εξέδωσες κάποια συλλογή με αυτά;

Α.Μ.: Πολύ θα το ήθελα, αλλά δεν ήμουν σίγουρος ότι θα κατάφερνα να υψωθώ ώς τις κορυφές που επιθυμούσα. Η Ποίηση είναι πολύ απαιτητική «ερωμένη», σε θέλει ολοκληρωτικά δικό της, και φοβόμουν ότι δεν θα έβρισκα τη δύναμη, ούτε διέθετα την πολυτέλεια να της αφοσιωθώ. Έπρεπε να βρω κάτι «πιο αποδοτικό» στη ζωή μου, όπως συνήθως λέμε… Και η Δημοσιογραφία ήταν το πιο κοντινό πράγμα που θα μπορούσα να κάνω χωρίς να έχω την αίσθηση ότι καταστρέφομαι. Είσαι κι εσύ ποιήτρια, και είμαι σίγουρος ότι το καταλαβαίνεις…

Ρ.Μ.: Ναι, όμως υποθέτω ότι δεν έπαψες να την αγαπάς. Αυτή την απαιτητική ερωμένη που λες… την Ποίηση.

Α.Μ.: Και βέβαια την αγαπώ… είναι η πρώτη μου αγάπη! Την κρατώ πάντα κλεισμένη στην καρδιά και στους λογισμούς μου και θά ’λεγα ότι την εκμεταλλεύομαι εξακολουθητικά… Δηλαδή, για να μη παρεξηγηθώ, χρησιμοποιώ την ομορφιά και τον ρυθμό που πρέπει να έχει για να δώσω διαφορετική ροή στον πεζό μου λόγο, μια ποιητική δομή και ένα πιο ελαφρύ πάτημα που δεν κουράζει αλλά σου δίνει την αίσθηση ότι όχι μόνο δεν σκοντάφτεις αλλά μπορείς να πετάς…

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Ο Αντώνης Μπουλούτζας γεννήθηκε στην Πάτρα τον Νοέμβριο του 1946. Από νωρίς (1964-1971), ασχολήθηκε με την Ποίηση ,όμως δεν δημοσίευσε παρά ελάχιστα ποιήματά του (κυρίως στο περιοδικό Ποίησης «Υδρία», των Ανδρέα Μπελεζίνη και Σωκράτη Σκαρτσή, τη δεκαετία του 1970).

Πέρασε στη δημοσιογραφία στα μέσα της δεκαετίας του ’60, με χρονογραφήματα και ευθυμογραφήματα, και από το 1969 δούλεψε, επαγγελματικά, στις εφημερίδες «Ημερήσιος Κήρυξ Πατρών», «Νεολόγος», και «Ημέρα Πατρών». Το 1975 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου εργάστηκε ως συντάκτης και αρχισυντάκτης ύλης στην «Καθημερινή» (1976-1990 και 1993-1995).

Ίδρυσε και εξέδωσε τα περιοδικά Τέχνης «Εικαστικά» (1982), το οποίο και διηύθυνε έως το 1985, και το δίγλωσσο –ελληνικά/αγγλικά– και διεθνές «AΡTI-Η Τέχνη Σήμερα / ARTI-Art Today» (1990 έως 1998, οπότε και ανέστειλε την έκδοσή του).

Μυθιστορήματά του (κυκλοφορούν):

«Η Παναγία των Αγγέλων» (σελ. 616, εκδόσεις Καστανιώτη, 2003, 2004).

«Ο Μεσολαβητής» (σελ. 483, εκδόσεις Κριτική, 2014).

«Το Ξύπνημα της Πατρινέλλας» (σελ. 600, εκδόσεις Νίκας 2022).

Δημοσιευμένα διηγήματα:

«Η Αθηνά των Ολυμπιακών Αγώνων» (εφημερίδα «Έθνος της Κυριακής», ένθετο «Έθνος Άουτ», με τον γενικό τίτλο: 36 συγγραφείς γράφουν «Τί θα γίνουμε χωρίς… βαρβάρους», Κυριακή 1, 2 – 8 Ιανουαρίου 2005).

«Ένας βραδινός περίπατος στην παραλία» (εφημερίδα «Έθνος», σε αφιέρωμα υπό τον γενικό τίτλο «Ιστορίες με καλό τέλος», Δευτέρα 29 Αυγούστου 2011).

«Ο εφιάλτης και η πραγματικότητα» (ηλεκτρονικό περιοδικό Fractal Art αριθμός 5, στην αφιερωματική ενότητα με τον γενικό τίτλο  «Ένα καλοκαίρι μέσα στον χειμώνα», 10/10/2014).

«Η μικρή-Μεγάλη καμπάνα του Εικοσιδυό» (ηλεκτρονικό περιοδικό «Fractal Αrt – Η Γεωμετρία των Ιδεών», τεύχος Νο 100, 14/9/2022).

Συμμετείχε, με ομιλία-ανακοίνωσή του για τον Κώστα Βάρναλη, στο 34ο Συμπόσιο Ποίησης, 3 και 4 Ιουλίου 2015, στο Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο του Πανεπιστημίιου Πατρών (Α΄ Συνεδρίαση Σαββάτου, 4/7/2015).

Συμμετείχε με το μυθιστόρημά του «Η Παναγία των Αγγέλων» (εκδ. Καστανιώτη) στο 7^ο Διεθνές Λογοτεχνικό Φεστιβάλ Τήνου (28 έως 31 Ιουλίου 2021).

Έγραψε κείμενα κριτικής για το έργο πεζογράφων και ποιητών, καθώς και κείμενα παρουσίασης εικαστικών καλλιτεχνών στο περιοδικο «ARTI», σε εφημερίδες, λοιπά περιοδικά και καταλόγους εκθέσεων.

Αρθρογράφησε στη στήλη «Υπογραφές» (συγγραφέων) της εφημερίδας Έθνος (ανά Τρίτη, από 12-6-2004 έως 19-12-2005).

Ασχολήθηκε με την επιμέλεια κειμένων σε περιοδικά, βιβλία, εγκυκλοπαίδειες και άλλες ειδικές εκδόσεις.

Συνεχίζει το έργο του με τη συγγραφή νέου μυθιστορήματος.

«Πιθανόν να έχω εμμονές. Καλύτερα θα το διακρίνατε εσείς αυτό, εφόσον κρατάτε τις αποστάσεις. Αλλά θα επιχειρήσω να σας απαντήσω. Η επιμονή μου στα δηλητήρια ή στις αντιπαλότητες που προκύπτουν από αντιπαραθέσεις συναισθηματικής ή οικονομικής φύσεως, όπως και η επικέντρωσή μου στο άτομο και στην ψυχοσύνθεσή του, θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως εμμονή.»

Η Χρύσα Σπυροπούλου, με μεγάλη θητεία στην αστυνομική λογοτεχνία, τα διηγήματα «Έγκλημα στο Γαλατά και άλλες μαύρες ιστορίες» (εκδ. Λέμβος) στις προθήκες και το καινούργιο της μυθιστόρημα «Η ακολουθία του κακού» να ετοιμάζεται για τον Μάιο από το Μεταίχμιο, επισημαίνει για το Liberal τις συγγραφικές της εμμονές.

Στα ήδη εκδοθέντα βιβλία της: η μελέτη «Ο αρχαιοελληνικός κόσμος στην ποίηση της Ζωής Καρέλλη», τα δοκίμια «Αναγνώσεις», τα διηγήματα «Αντανακλάσεις», το ψυχολογικό θρίλερ «Μάσκες στη σκιά», τα αστυνομικά «Ένα αθώο παιχνίδι», «Ομίχλη στη λίμνη», «Δίχως ίχνη», «Ταραγμένα νερά», τα αστυνομικά για εφήβους «Το μυστικό της λίμνης», «Το μυστήριο της Αίγινας», «Αναζητώντας το χρυσόμαλλο δέρας», «Το μυστήριο της Κωνσταντινούπολης».

Στις μεταφραστικές δουλειές της: «Αλόη» της Κάθριν Μάνσφηλντ, «Κάρολ» της Πατρίσια Χάισμιθ, «Δύο αδέρφια διαφορετικού φύλου»…

«Γράφω πάντα στο γραφείο μου. Ξεκινάω πρωινές ώρες και, μερικές φορές, συνεχίζω μέχρι και τις επτά το βράδυ. Με ένα ενδιάμεσο διάλειμμα. Αυτό ήταν το ωράριό μου όταν έγραφα το τελευταίο μυθιστόρημα που θα κυκλοφορήσει αρχές Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, με τον τίτλο Η ακολουθία του κακού.» Θα μας πει για την διαδικασία της συγγραφής της. Και θα μας μιλήσει, επίσης, για τις ιστορίες της που προϋποθέτουν «Έγκλημα και αναζήτηση του δράστη και του κινήτρου του» και για τους ήρωες και τις ηρωίδες της που επιλέγει να έχουν «σκελετούς στο ντουλάπι τους». Η συνέχεια απαιτεί πειθαρχία και οργάνωση που ούτως ή άλλως, ως εκπαιδευτικός και κριτικός, διαθέτει.

Συνέντευξη στην Ελένη Γκίκα

– Κυρία Σπυροπούλου, υπάρχει τελετουργία γραφής [συγκεκριμένος χώρος, χρόνος, συνήθειες] ή παντού μπορείτε να γράψετε εσείς;

Γράφω πάντα στο γραφείο μου. Ξεκινάω πρωινές ώρες και, μερικές φορές, συνεχίζω μέχρι και τις επτά το βράδυ. Με ένα ενδιάμεσο διάλειμμα. Αυτό ήταν το ωράριό μου όταν έγραφα το τελευταίο μυθιστόρημα που θα κυκλοφορήσει αρχές Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, με τον τίτλο Η ακολουθία του κακού.

– Για να ξεκινήσετε μια ιστορία, χρειάζεστε πλάνο, να ξέρετε και την αρχή και το τέλος της, ή αρκούν μια εικόνα ή η αρχική φράση;

Ναι, συνήθως, μόλις βρω την ιδέα, γράφω την περίληψη των επεισοδίων, και σιγά σιγά αναπτύσσω το κάθε κεφάλαιο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι παραμένω ακλόνητη σε ό,τι εξ αρχής είχα σχεδιάσει. Η εξέλιξη πολλές φορές είναι τέτοια που σε οδηγεί σε διαφορετικά γεγονότα από αυτά που είχες σκεφτεί. Ακόμα και στο τέλος πιθανόν να κάνω αλλαγές, να προσθέσω και επιπλέον κεφάλαιο.

– Ποιο βιβλίο σας γράφτηκε με πιο παράξενο και αλλόκοτο τρόπο;

Κανένα, γιατί έχω πειθαρχία και η ζωή μου δεν έχει τις ανατροπές των ηρώων μου….. Κάθε άλλο παρά παράξενη ή αλλόκοτη είναι, προς το παρόν τουλάχιστον…..

– Υπάρχουν συγγραφικές εμμονές; Θέματα στα οποία επανέρχεστε, τεχνικές που χρησιμοποιείτε και ξαναχρησιμοποιείτε, γρίφους κι αινίγματα που προσπαθείτε μια ζωή γράφοντας να επιλύσετε;

Πιθανόν να έχω εμμονές. Καλύτερα θα το διακρίνατε εσείς αυτό, εφόσον κρατάτε τις αποστάσεις. Αλλά θα επιχειρήσω να σας απαντήσω. Η επιμονή μου στα δηλητήρια ή στις αντιπαλότητες που προκύπτουν από αντιπαραθέσεις συναισθηματικής ή οικονομικής φύσεως, όπως και η επικέντρωσή μου στο άτομο και στην ψυχοσύνθεσή του, θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως εμμονή.

– Τι πρέπει να έχει μια ιστορία για να γίνει ιστορία σας;

Έγκλημα και αναζήτηση του δράστη και του κινήτρου του.

– Ένας ήρωας ή μια ηρωίδα για να γίνει ήρωάς σας ή ηρωίδα σας;

Να έχει σκελετούς στο ντουλάπι του.

– Ποιος ήρωας ή ποια ηρωίδα σας έφτασαν ως εσάς με τον πιο αλλόκοτο τρόπο;

Όλοι, γιατί εμφανίζονται ξαφνικά από το πουθενά. Μπορεί να ακούσω κάτι αθώο σε μια παρέα ή να διαβάσω κάτι στα ψιλά των εφημερίδων και να τους δώσω άλλη πορεία. Χρειάζεται κανείς να είναι παρατηρητικός. Να μην αντιγράψει, αλλά από το μικρό και ασήμαντο περιστατικό, που θα δει ή θα ακούσει, να συνθέσει μια ιστορία δίνοντάς της άλλες προεκτάσεις.

– Το πρώτο βιβλίο που διαβάσατε και σας εντυπωσίασε;

Δεν θυμάμαι ποιο ήταν το πρώτο. Μάλλον θα ήταν κάποιο έργο του Ιουλίου Βερν ή της Πηνελόπης Δέλτα. Πάντως, πολλά με είχαν εντυπωσιάσει, γιατί διάβαζα ό,τι έπεφτε στα χέρια μου από πολύ νωρίς. Θα σας αναφέρω, όμως, ένα βιβλίο που θυμάμαι καλά, σίγουρα δεν ήταν το πρώτο, αλλά ανάμεσα στα πρώτα. Πρόκειται για τρία διηγήματα του Άντον Τσέχωφ, την Στέπα, τον Θάλαμο αριθμό 6 και ένα ακόμα που δεν θυμάμαι καλά ποιο ήταν. Πιθανόν να ήταν Η κυρία με το σκυλάκι. Οι εικόνες των δύο πρώτων διηγημάτων είναι τόσο ζωντανές, που μολονότι τα έχω ξαναδιαβάσει πολλές φορές, όταν τα φέρνω στο νου, ανατρέχω σε αυτήν την πρώτη αναγνωστική γνωριμία.

– Υπάρχει βιβλίο που μπορείτε να πείτε ότι σας άλλαξε τη ζωή ή βιβλίο στο οποίο συχνά επιστρέφετε;

Όλα τα βιβλία μου άλλαξαν τη ζωή. Και γι’ αυτό επιστρέφω διαρκώς στους μεγάλους κλασικούς. Τον Τσέχωφ, τον Μοπασάν, τον Μομ, τον Φλωμπέρ, τον Τολστόι, τον Τόμας Μαν.

– Αγαπημένοι σας συγγραφείς και ποιητές;

Θα αναφερθώ μόνο σε ποιητές σε αυτήν σας την ερώτηση. Στην Έμιλυ Ντίκινσον, στον Τ. Σ. Έλιοτ, τον Ρόμπερτ Φροστ, τον Νίκο Φωκά, τον Τάσο Κόρφη, τον Γιάννη Βαρβέρη, τον Ορέστη Αλεξάκη, τον Κώστα Παπαγεωργίου.

– Κατά την διαδικασία της συγγραφής, ακούτε μουσική, έχετε ανάγκη από απόλυτη σιωπή, διαβάζετε άλλα βιβλία ή ποιητές, καταφεύγετε σε εικαστικά έργα;

Όχι, δεν ακούω μουσική γιατί μου αποσπά την προσοχή. Μουσική ακούω άλλες ώρες και ανατρέχω σε έργα τέχνης μόνο αν χρειάζεται να επιβεβαιώσω μια πληροφορία που είναι απαραίτητη για την πλοκή της ιστορίας.

– Να αναφερθούμε σε εκείνο που γράφετε σήμερα;

Τώρα δεν γράφω τίποτε. Χρειάζεται και μια απόσταση από ό,τι έχει γίνει. Μόλις κυκλοφόρησε η συλλογή διηγημάτων μου με τον τίτλο Έγκλημα στον Γαλατά και άλλες μαύρες ιστορίες, από τις εκδόσεις Λέμβος, και τον Μάιο, θα κυκλοφορήσει το αστυνομικό μυθιστόρημα, που έγραψα κατά την περίοδο του πρώτου lockdown, από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Διαβάζω όμως κλασικούς συγγραφείς, γιατί τους απολαμβάνω αλλά και γιατί είναι μια καλή εξάσκηση.

Mona Chollet, Réinventer l’amour. Comment le patriarcat sabote les relations hétérosexuelles (Επανεφεύροντας τον έρωτα. Πως η πατριαρχία σαμποτάρει τις ετερόφυλες σχέσεις), éditions La Découverte, Παρίσι, 2021.

ΤΟ BLOG ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΣΤΑΒΕΡΗ lifo.gr 

L’OBS. Με πάνω από 250.000 αντίτυπα να έχουν πωληθεί από την πρώτη μέρα της κυκλοφορίας του το 2018, το βιβλίο “Μάγισσες. Η αήττητη δύναμη των γυναικών” ήταν μια έκρηξη. Πώς βιώσατε αυτή την καταπληκτική επιτυχία;

Mona Chollet. Ήταν παράξενο, γιατί είχα την εντύπωση ότι είχα κάνει κάποιες αρκετά προσωπικές εκμυστηρεύσεις, ενώ το βιβλίο δεν είχε σχεδιαστεί για να αγγίξει τόσο πολλούς ανθρώπους. Όταν υπέγραψα το συμβόλαιο, έξι μήνες πριν από το #MeToo, ο εκδότης μου δεν ήταν καθόλου πεπεισμένος, και μου είπε μάλιστα: “Είσαι σίγουρη, ένα ολόκληρο βιβλίο για μάγισσες;” Στη συνέχεια, ενώ έγραφα, είχαμε την υπόθεση Γουάινστιν… Όλος αυτός ο θυμός και αυτό το κύμα αλληλεγγύης, ήταν πολύ όμορφο. Η αρχή του κινήματος με συνεπήρε πραγματικά.

Ήταν αυτός ο συλλογικός προβληματισμός που σας οδήγησε να γράψετε αυτό το νέο δοκίμιο, “Επανεφεύροντας τον έρωτα”;

Είναι πάνω απ’ όλα ένα προσωπικό ενδιαφέρον, ακόμη κι αν έβλεπα πολύ καλά ότι ήταν ένα ενδιαφέρον που το μοιραζόμουν με πολλούς. Αισθάνθηκα ότι είχα αδικηθεί ως γυναίκα, και ειδικότερα ως ετεροφυλόφιλη γυναίκα, από ορισμένες πτυχές της κοινωνικοποίησής μου, ενώ υπήρχαν άλλες που θεωρούσα ότι ήταν πιο υπερασπίσιμες. Έπρεπε να κάνω ένα ξεκαθάρισμα.”

Συνέντευξη της Monat Chollet στην Cécile Daumas και την Johanna Luysse

Libération, 09.09.2021

“Το σημερινό μοντέλο του ετερόφυλου έρωτα λειτουργεί μόνο όταν οι γυναίκες το βουλώνουν”.