φαρμακα – Art Point View

Κοινωνική συνταγογράφηση: Από τα φάρμακα στις ανθρώπινες σχέσεις

bot — Tue, 21 Apr 2026 08:23:00 +0000

Κοινωνική συνταγογράφηση: Από τα φάρμακα στις ανθρώπινες σχέσεις

Αντί για ένα χάπι, ο ασθενής μπορεί να λάβει σύσταση για συμμετοχή σε χορωδία, σε καλλιτεχνικό εργαστήριο, σε ομάδες πεζοπορίας ή σε δραστηριότητες στη φύση.

Η σύγχρονη ιατρική φαίνεται να απομακρύνεται σταδιακά από το παραδοσιακό μοντέλο θεραπείας που βασίζεται αποκλειστικά στα φάρμακα, υιοθετώντας μια πιο ολιστική προσέγγιση της υγείας. Στο επίκεντρο αυτής της μετατόπισης βρίσκεται η λεγόμενη «κοινωνική συνταγογράφηση» (social prescribing), μια πρακτική που ενθαρρύνει τους γιατρούς να «συνταγογραφούν» δραστηριότητες και κοινωνικές παρεμβάσεις αντί –ή παράλληλα– με φαρμακευτική αγωγή.

Η ιδέα είναι απλή αλλά ριζοσπαστική: Αντί για ένα χάπι, ο ασθενής μπορεί να λάβει σύσταση για συμμετοχή σε χορωδία, σε καλλιτεχνικό εργαστήριο, σε ομάδες πεζοπορίας ή ακόμη και σε δραστηριότητες στη φύση, όπως το ψάρεμα. Στόχος δεν είναι μόνο η αντιμετώπιση συγκεκριμένων συμπτωμάτων, αλλά και η ενίσχυση της ψυχικής ευεξίας, η καταπολέμηση της μοναξιάς και η βελτίωση της συνολικής ποιότητας ζωής.

Η ανάγκη για τέτοιες παρεμβάσεις προκύπτει από δύο παράλληλες κρίσεις: Την υπερφόρτωση των συστημάτων υγείας και την αυξανόμενη κοινωνική απομόνωση. Η μοναξιά αναγνωρίζεται πλέον ως σημαντικός παράγοντας κινδύνου για την υγεία, συνδεόμενος με κατάθλιψη, καρδιαγγειακά νοσήματα και μειωμένο προσδόκιμο ζωής. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι κοινωνικές παρεμβάσεις αποκτούν θεραπευτική διάσταση.

Πρωτοπόρος στην εφαρμογή της κοινωνικής συνταγογράφησης είναι το Εθνικό Σύστημα Υγείας της Βρετανίας, το οποίο ενσωμάτωσε αυτήν την πρακτική το 2019 στο πλαίσιο μιας ευρύτερης μεταρρύθμισης της πρωτοβάθμιας φροντίδας. Μέσα σε πέντε χρόνια, έχουν πραγματοποιηθεί πάνω από 5,5 εκατομμύρια παραπομπές, υπερβαίνοντας κατά πολύ τους αρχικούς στόχους. Οι πιο συχνές «συνταγές» αφορούν συμβουλευτική για στέγαση ή οικονομικά ζητήματα, αλλά και δραστηριότητες που σχετίζονται με τη φύση και τις τέχνες.

Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί μια μικρή μη κερδοσκοπική οργάνωση στην Αγγλία που οργανώνει εξορμήσεις για ψάρεμα σε άτομα με σύνθετα προβλήματα υγείας, όπως μετατραυματικό στρες, κατάθλιψη και υπέρταση. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τέτοιες δραστηριότητες μπορούν να μειώσουν το άγχος και να ενισχύσουν την κοινωνική σύνδεση.

Τα επιστημονικά δεδομένα ενισχύουν αυτή την προσέγγιση. Μελέτες δείχνουν ότι η συμμετοχή σε δημιουργικές δραστηριότητες μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης, ενώ άλλες έρευνες καταγράφουν ότι η μουσική μπορεί να μειώσει τον πόνο και τη χρήση αναλγητικών σε ασθενείς μετά από χειρουργείο.

Η πρακτική εξαπλώνεται διεθνώς, με χώρες όπως η Ολλανδία να εφαρμόζουν παρόμοια μοντέλα εδώ και χρόνια, ενώ πρωτοβουλίες στις ΗΠΑ στοχεύουν στη γενικευμένη πρόσβαση σε τέτοιου είδους υπηρεσίες μέχρι το 2035.

Συνολικά, η κοινωνική συνταγογράφηση αντανακλά μια βαθύτερη αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την υγεία: όχι απλώς ως απουσία ασθένειας, αλλά ως αποτέλεσμα κοινωνικών, ψυχολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Σε έναν κόσμο όπου η απομόνωση αυξάνεται, ακόμη και μια απλή δραστηριότητα μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστική θεραπεία.

Axios -KReport.gr

Η αξία του κλόουν για την υγεία της πολιτείας

bot — Tue, 02 Nov 2021 14:07:18 +0000

Ο Sydenham και η αξία των μη-φαρμακευτικών παρεμβάσεων σε αντίθεση με την σύγχρονη ιατροποιημένη κοινωνία των δισκίων.

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΩΝΑΣΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΘΑΝΑΣΗΣ ΔΡΙΤΣΑΣ

Η αξία του κλόουν για την υγεία της πολιτείας και ο κίνδυνος από το ανησυχητικό φαινόμενο της απόλυτης «ιατροποίησης» της ζωής

«Η άφιξη ενός κλόουν σε μια πολιτεία μπορεί να γλυτώσει από πολλές ασθένειες και να προσφέρει υπηρεσίες υγείας ανώτερες από πολλά κουτιά με φάρμακα» (The arrival of a good clown exercises a more beneficial influence upon the health of a town than of twenty asses laden with drugs) είχε δηλώσει προφητικά ο σπουδαίος κλινικός γιατρός του 17ου αιώνα Thomas Sydenham (1624-1689).

Ο Sydenham τονίζει την αξία των μη-φαρμακευτικών παρεμβάσεων σε αντίθεση με την σύγχρονη ιατροποιημένη κοινωνία των δισκίων η οποία καλλιεργεί στο ευρύ κοινό την άποψη ότι τα πάντα μπορούν να θεραπεύσουν «τα χάπια» και η ιατρική συνίσταται αποκλειστικά σε μηχανικές παρεμβάσεις ή φάρμακα. Ο μέγας κλινικός Sydenham υπήρξε εκείνο το είδος γιατρού που μελετάει προσεκτικά τον ασθενή και το περιβάλλον του και διαπιστώνει ότι δεν αρκεί η συνταγογράφηση φαρμάκων αλλά μπορεί και ο ίδιος ο ασθενής να κάνει επιπλέον ουσιαστικές ενέργειες για τη θεραπεία του πχ αισιόδοξη σκέψη, γέλιο, χαλάρωση, δημιουργική ζωή και μετοχή στη θεραπευτική διαδικασία.

Σήμερα στην εποχή των κατευθυντηρίων οδηγιών και του ελέγχου της ιατρικής πρακτικής από την φαρμακοβιομηχανία προσωπικότητες όπως ο Sydenham θεωρούνται γραφικές. Μια φαρμακευτική εταιρεία δεν συνιστά φιλανθρωπική οργάνωση και δεν έχει βέβαια αποκλειστικό στόχο την βελτίωση της υγείας του πολίτη. Οι φαρμακευτικές εταιρείες είναι πολυεθνικές επιχειρήσεις που στοχεύουν στο κέρδος, στην αύξηση του μεριδίου τους στην αγορά και στην καλύτερη δυνατή επιβίωση τους. Όμως το γεγονός πως οι εταιρείες αφέθηκαν να θηρεύουν ανεξέλεγτα τις αδυναμίες μας οφείλεται στα συλλογικά μας λάθη. Οπως τονίζει και ο διάσημος ψυχίατρος Allen Frances στο βιβλίο του «Η διάσωση του φυσιολογικού» κυβερνήσεις, πολιτικοί, γιατροί, ΜΜΕ, ομάδες υποστηρικτών-όλοι εξαγοράστηκαν από τα χρήματα και την ισχύ της φαρμακευτικής βιομηχανίας. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι η φαρμακοβιομηχανία δεν έχει συνεισφέρει, με σπουδαία φάρμακα, στην παράταση του προσδόκιμου επιβίωσης του σύγχρονου ανθρώπου ιδιαίτερα στον δυτικό κόσμο. Μάλιστα μια πρόσφατη μεγάλη προσφορά της φαρμακοβιομηχανίας υπήρξε η ταχεία κατασκευή των νέας τεχνολογίας (mRNA) εμβολίων για την αντιμετώπιση της νόσου Covid-19.

Όμως αυτό που συμβαίνει σήμερα έχει οδηγήσει όλους, ασθενείς και υγιείς, να πιστεύουν σε μια 100% «φαρμακοκεντρική» αντίληψη για την υγεία που αφορά πλέον-εξ ολοκλήρου-και την προληπτική φροντίδα. Κυριαρχεί δηλαδή πλέον η πεποίθηση ότι οι ουσιώδεις παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής (βλ. καταπολέμηση παχυσαρκίας, συστηματική φυσική άσκηση, διακοπή καπνίσματος, ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις για το stress) ή οι κοινωνικές παρεμβάσεις (τροποίηση ψυχοκοινωνικών παραγόντων, μείωση ανεργίας, τροποποίηση κοινωνικών-οικονομικών ανισοτήτων, συστηματική εκπαίδευση οικογένειας στην προληπτική φροντίδα) δεν είναι τόσο αποτελεσματικές όσο κάποια προτεινόμενη φαρμακευτική αγωγή.

Πολύ συχνά πλέον η συνταγογράφηση φαρμάκων ξεπερνά κατά πολύ ακόμη και την αυστηρή-τυπική ένδειξη χορήγησης τους. Ένα κλασικό παράδειγμα φαρμάκων που σήμερα φαίνεται ότι υπερ-συνταγογραφούνται αποτελούν τα αντικαταθλιπτικά. Σε μια σημαντική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο δημοφιλές επιστημονικό περιοδικό JAMA (*) οι ερευνητές παρακολούθησαν για μια 10ετία (με βάση τα δεδομένα των ηλεκτρονικών φακέλων ασθενών) περίπου 100.000 συνταγές αντικαταθλιπτικών που συνταγογραφήθηκαν από 160 γιατρούς και αφορούσαν περίπου 20.000 ασθενείς. Αυτό που αποκάλυψαν τα ευρήματα της μελέτης αυτής ήταν ότι περίπου το 50% των συνταγών είχαν συνταγογραφηθεί για καταστάσεις ή παθήσεις που δεν είχαν καμία σχέση με την διάγνωση κατάθλιψης. Η συνταγογράφηση αφορούσε λοιπόν, στους μισούς ασθενείς του δείγματος, καταστάσεις όπως άγχος, αυπνία, πόνο, βουλιμία, διαταραχές εστίασης προσοχής, ημικρανίες, εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα. Η μελέτη αυτή συζητήθηκε αρκετά σε δημόσιο επίπεδο και μάλιστα έγινε και ένα αφιέρωμα στο γνωστό περιοδικό TIME (24 Μαΐου 2016) με τίτλο «Half of the people taking antidepressants are not depressed».

Ο μεγάλος κίνδυνος πίσω από το ανησυχητικό αυτό φαινόμενο είναι η απόλυτη «ιατροποίηση» της ζωής έτσι ώστε να προκύπτει ως μόνιμη, εύκολη και άκοπη επιλογή ο δια βίου δρόμος της φαρμακευτικής αγωγής. Πέραν της πιθανότητας των παρενεργειών μιας χρόνιας φαρμακευτικής αγωγής, σε άτομα μάλιστα που ενδεχόμενα δεν χρειάζονται τα συγκεκριμένα φάρμακα, το πρόβλημα είναι ο εγκλωβισμός σε ανθυγιεινό τρόπο ζωής και η αδυναμία αλλαγής σημαντικών παραγόντων κινδύνου που συνδέονται απόλυτα με το life style.

Πηγή βιβλιογραφίας (*) Treatment indications for antidepressants prescribed in primary care. Jenna Wong, Aude Motulsky, Tewdoros Equale et al. JAMA (2016)

athensvoice.gr/