Για όσους εργαστήκαμε επί χρόνια σε επαγγέλματα χωρίς πραγματικό ωράριο, όλα αυτά ακούγονται παράξενα οικεία. Στη δημοσιογραφία, για παράδειγμα, τα Σαββατοκύριακα, οι υπερωρίες και οι νυχτερινές βάρδιες θεωρούνταν σχεδόν αυτονόητα. Και σε περιόδους μεγάλων γεγονότων ή πολέμων, μπορούσες να δουλεύεις ολόκληρη τη νύχτα και το επόμενο πρωί να αρχίζεις πάλι από την αρχή. Τότε δεν το ονομάζαμε “επιβάρυνση της υγείας”. Το λέγαμε απλώς δουλειά.

Δεν είναι μόνο η νυχτερινή βάρδια. Σαββατοκύριακα, πολύωρη εργασία και ώρες που μας βγάζουν από τον φυσιολογικό ρυθμό της ζωής φαίνεται ότι αφήνουν το αποτύπωμά τους όχι μόνο στο σώμα, αλλά και στην ψυχική και οικογενειακή μας ζωή.

Υπάρχει μια φράση που έχουμε συνηθίσει να λέμε σχεδόν με υπερηφάνεια: «Δουλεύω πολλές ώρες». Κάποτε μάλιστα ακουγόταν σαν παράσημο. Σήμαινε εργατικότητα, φιλοδοξία, επαγγελματική αφοσίωση. Μόνο που το ανθρώπινο σώμα δεν φαίνεται να συμμερίζεται πάντοτε αυτή την άποψη. Η εργασία τη νύχτα, τα Σαββατοκύριακα, οι συνεχείς υπερωρίες αλλά ακόμη και τα ωράρια που αρχίζουν πολύ νωρίς το πρωί ή τελειώνουν αργά το βράδυ μπορεί, όταν γίνονται συστηματικά, να έχουν επιπτώσεις που ξεπερνούν κατά πολύ την απλή κούραση.

Ο γαλλικός οργανισμός ANSES, αρμόδιος μεταξύ άλλων για ζητήματα επαγγελματικής υγείας και ασφάλειας, επαναφέρει το θέμα στο προσκήνιο ζητώντας ουσιαστικά να αντιμετωπίζουμε τα λεγόμενα «άτυπα ωράρια» ως ζήτημα υγείας και όχι απλώς ως ζήτημα οργάνωσης της εργασίας.

Και εδώ βρίσκεται το ενδιαφέρον. Γιατί «άτυπο» δεν είναι μόνο το ωράριο του ανθρώπου που εργάζεται ολόκληρη τη νύχτα. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται η εργασία τα Σαββατοκύριακα, οι ημέρες που ξεπερνούν τις οκτώ ώρες ή οι εβδομάδες που υπερβαίνουν τις σαράντα, αλλά και οι βάρδιες πολύ νωρίς το πρωί ή αργά το βράδυ. Με άλλα λόγια, αφορά πολύ περισσότερους από όσους φανταζόμαστε.

Το σώμα δεν γνωρίζει – δεν αναγνωρίζει

Ο οργανισμός εκτιμά ότι τέτοια ωράρια αφορούν ένα πολύ μεγάλο μέρος του εργαζόμενου πληθυσμού — από υπαλλήλους και αυτοαπασχολούμενους μέχρι νοσηλευτές, φροντιστές, πωλητές, ταμίες, μάγειρες, σερβιτόρους, αρτοποιούς, αγρότες και εργαζομένους στη συντήρηση. Το πρόβλημα αρχίζει από κάτι εξαιρετικά απλό: τον ύπνο. Όταν ο χρόνος εργασίας συγκρούεται συστηματικά με το βιολογικό μας ρολόι, ο ύπνος γίνεται μικρότερος ή λιγότερο αναζωογονητικός. Η κόπωση συσσωρεύεται και το σώμα δεν προλαβαίνει να ανακάμψει. Αλλά η αλυσίδα δεν σταματά εκεί.

Οι επιστημονικές μελέτες που έχουν εξεταστεί συνδέουν τα άτυπα ωράρια με προβλήματα ύπνου και κόπωσης, μυοσκελετικές ενοχλήσεις και μεγαλύτερο κίνδυνο ατυχημάτων. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις επιβάρυνσης της ψυχικής υγείας, με αυξημένο άγχος και καταθλιπτικά συμπτώματα. Το «δουλεύω πολύ» επομένως δεν σημαίνει απλώς «κουράζομαι πολύ». Μπορεί να σημαίνει ότι δεν προλαβαίνω πλέον να αναρρώσω από την ίδια μου την καθημερινότητα.

Υπάρχει όμως και μια άλλη απώλεια

Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο στην προσέγγιση των Γάλλων επιστημόνων είναι ότι δεν εξετάζουν μόνο τι συμβαίνει στο σώμα του εργαζομένου. Εξετάζουν και τι συμβαίνει στη ζωή του. Γιατί ένας άνθρωπος που εργάζεται όταν οι υπόλοιποι ξεκουράζονται αρχίζει σταδιακά να ζει σε διαφορετικό χρόνο από την οικογένεια και τους φίλους του. Όταν δουλεύεις τα περισσότερα Σαββατοκύριακα, δεν χάνεις μόνο δύο ημέρες ανάπαυσης. Χάνεις το οικογενειακό τραπέζι. Μια έξοδο. Μια γιορτή. Τον χρόνο με τα παιδιά. Τη δυνατότητα να δεις φίλους που εργάζονται όταν εσύ είσαι ελεύθερος και είναι ελεύθεροι όταν εσύ εργάζεσαι.

Και αυτή η αποσύνδεση από τον κοινό κοινωνικό χρόνο μπορεί με τη σειρά της να επιβαρύνει την ψυχική υγεία. Δεν είναι κάτι που εμφανίζεται απαραίτητα από τη μια ημέρα στην άλλη. Συσσωρεύεται. Όπως ακριβώς συσσωρεύεται και το χρέος ύπνου.

Η εργασία μπήκε παντού

Υπάρχει βέβαια και κάτι ακόμη που αξίζει να προσθέσουμε στη συζήτηση. Τα όρια ανάμεσα στην εργασία και στον προσωπικό χρόνο έχουν γίνει πολύ πιο ασαφή. Το κινητό τηλέφωνο βρίσκεται δίπλα μας. Τα e-mails φτάνουν το βράδυ. Τα μηνύματα της δουλειάς εμφανίζονται την Κυριακή. Η τηλεργασία, που έδωσε μεγάλη ελευθερία σε εκατομμύρια ανθρώπους, έκανε ταυτόχρονα πολύ ευκολότερο να περάσει η εργασία μέσα στο σπίτι.

Και κάπως έτσι δημιουργήθηκε μια περίεργη κατάσταση: μπορεί να έχουμε φύγει από το γραφείο, αλλά το γραφείο δεν έχει φύγει από εμάς. Δεν είναι ακριβώς το ίδιο με τη νυχτερινή εργασία ή τη βάρδια του Σαββατοκύριακου. Είναι όμως μέρος της ίδιας μεγάλης συζήτησης: πού τελειώνει ο χρόνος της εργασίας και πού αρχίζει ο χρόνος της ζωής;

Να προστατευθεί ο χρόνος που δεν εργαζόμαστε

Η πρόταση του ANSES είναι σαφής: τα άτυπα ωράρια πρέπει, όπου είναι δυνατόν, να περιορίζονται. Και όταν η φύση της εργασίας δεν επιτρέπει κάτι τέτοιο —γιατί προφανώς τα νοσοκομεία, οι μεταφορές, η εστίαση ή πολλές άλλες υπηρεσίες δεν μπορούν να κλείνουν στις πέντε το απόγευμα— χρειάζονται καλύτερες δικλίδες προστασίας.

Ιατρική παρακολούθηση, ειδική μέριμνα για ευάλωτες ομάδες εργαζομένων, επαρκής χρόνος ανάπαυσης και κυρίως ένας σαφέστερος ορισμός του τι θεωρούμε επιβαρυντικό ωράριο.

Γιατί ίσως επί χρόνια συζητούσαμε κυρίως πόσο εργαζόμαστε. Η επιστήμη μας υποχρεώνει τώρα να κοιτάξουμε και κάτι άλλο: πότε εργαζόμαστε — και πόσο χρόνο αφήνουμε τελικά στον οργανισμό μας, στους ανθρώπους μας και στον ίδιο μας τον εαυτό για να ζήσουμε όταν η δουλειά τελειώνει.

Και εδώ θα μπορούσε κάλλιστα να εισέλθει στη συζήτηση το θέμα της τετραήμερης εργασίας: όχι απλώς ως ένα εργασιακό προνόμιο, αλλά ως ένας διαφορετικός τρόπος οργάνωσης του χρόνου, ώστε ακόμη και όταν προκύπτουν υπερωρίες ή νυχτερινές βάρδιες, να υπάρχει επαρκής χρόνος ανάπαυσης και αποκατάστασης για τον εργαζόμενο.

Ο συνιδρυτής της Microsoft μίλησε για τη νόσο Αλτσχάιμερ και τη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου με τους Seth Rogan και Lauren Miller Rogan στο πρώτο επεισόδιο του νέου του podcast Unconfuse Me.

Όταν ο Bill Gates διαχειριζόταν τη Microsoft, δεν κοιμόταν καλά, αλλά όπως λέει, τώρα το αναπληρώνει

«Θα έλεγα, “κοιμάμαι μόνο έξι ώρες.” Και ο άλλος, {εγώ μόνο πέντε!” και ένας τρίτος “μερικές φορές δεν κοιμάμαι καθόλου”», δήλωσε. «Θα έλεγα: “Ουάου, αυτοί οι τύποι είναι τόσο καλοί. Πρέπει να προσπαθήσω περισσότερο, γιατί ο ύπνος είναι τεμπελιά και περιττός”.

Ο Gates άλλαξε τη νοοτροπία του όταν ο πατέρας του διαγνώστηκε με Αλτσχάιμερ, ωθώντας τον να αρχίσει να μαθαίνει για την υγεία του εγκεφάλου, είπε. Ανακάλυψε ότι ένας τρόπος πρόγνωσης οποιασδήποτε άνοιας, συμπεριλαμβανομένης της νόσου Αλτσχάιμερ, είναι ο καλός ύπνος.

Οι άνω των 65 ετών που κοιμούνται λιγότερο από πέντε ώρες τη νύχτα έχουν διπλάσιες πιθανότητες να αναπτύξουν άνοια ή να πεθάνουν μέσα σε πέντε χρόνια, σε σύγκριση με εκείνους που κοιμούνται μεταξύ έξι και οκτώ ωρών τη νύχτα, σύμφωνα με έρευνα του Harvard.

Αλλά ο ύπνος είναι εξίσου σημαντικός και για τους νεότερους. Οι οκτώ έως 10 ώρες τη νύχτα μπορεί να βοηθήσουν τους εφήβους να έχουν τη βέλτιστη πνευματική ανάπτυξη, ψυχική υγεία και μνήμη, σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής Ύπνου.

Τέλος, για τα άτομα ηλικίας μεταξύ 20 και 64 ετών, επτά έως εννέα ώρες τη νύχτα συμβάλλουν στην κορύφωση της σωματικής και ψυχικής υγείας, σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων.

moneyreview.gr με πληροφορίες από CNBC 

Γράφει ο Θανάσης Δρίτσας στο Βήμα της Κυριακής 

Σύμφωνα με αξιόπιστα επιδημιολογικά δεδομένα ένας στους τρεις αμερικανούς πολίτες (οι ΗΠΑ είναι μοντέλο αστικής ανάπτυξης) έχει προβλήματα ύπνου. Είναι γνωστό ότι τα προβλήματα ύπνου έχουν συνδεθεί με αυξημένη νοσηρότητα από καρδιαγγειακά νοσήματα, τροχαία ατυχήματα, καρκίνο, εγκεφαλικά επεισόδια, διαβήτη, υπέρταση και προβλήματα ανοσολογικής απόκρισης σε λοιμώξεις.

Παράγοντες που σχετίζονται με προβλήματα ύπνου είναι το κάπνισμα, η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ, η παχυσαρκία, η εντατικοποίηση της εργασίας και το στρες/άγχος με το οποίο συνδέεται. Εξωθούμαστε σε μια κοινωνία που το εργασιακό ωράριο τείνει να γίνει 24 ώρες το 24ωρο. Τις καταστρεπτικές επιπτώσεις στον ύπνο των εργαζομένων έχει μάλιστα σχολιάσει ο Jonathan Crary, καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Columbia, στο βιβλίο του με τίτλο «24/7 Late Capitalism and the end of sleep».

Διατάραξη βιολογικών ρυθμών

Στην εποχή μας έχουν διαταραχθεί οι βιολογικοί ρυθμοί ύπνου – εγρήγορσης με αποτέλεσμα να προκύπτει έλλειψη συγχρονισμού μεταξύ του πραγματικού κύκλου ύπνου – εγρήγορσης και του αντίστοιχου κοινωνικά επιβαλλόμενου προγραμματισμού, έτσι εκδηλώνεται αϋπνία ή υπνηλία σε ακατάλληλες περιόδους της ημέρας.

Επίσης η μεγάλη διάρκεια έκθεσης στο τεχνητό φως διαφόρων συσκευών (υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα, tablets) συνεισφέρει σημαντικά στην εκδήλωση προβλημάτων ύπνου. Ο υπερεντατικός τρόπος ζωής μας ανοίγει δρόμο στην παραβίαση της ιδανικής (σε 24ωρη βάση) σχέσης φωτός – σκότους υπέρ της αύξησης του χρόνου έκθεσης στο φως, γεγονός που προκαλεί διαταραχή ύπνου. Αυτή η διαταραχή σχετίζεται και με μειωμένη παραγωγή της ορμόνης μελατονίνης, έτσι ώστε η χορήγηση μελατονίνης να αποτελεί φαρμακευτική θεραπεία όταν διαταραχθούν οι φυσιολογικοί βιορυθμοί ύπνου – εγρήγορσης. Ο σύγχρονος νοτιοκορεάτης φιλόσοφος Byung Chul Han στο βιβλίο του «The Burnout Society» θεωρεί ότι οι διαδεδομένες ασθένειες της εποχής μας όπως η κατάθλιψη, το σύνδρομο κόπωσης (burn out) και η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής – υπερκινητικότητας παραπέμπουν στο πλεόνασμα θετικότητας, όχι στην άρνηση αλλά μάλλον στην αδυναμία να πεις όχι στο «μπορώ τα πάντα». Οι διαταραχές του ύπνου είναι χαρακτηριστικό της κατάθλιψης, οι καταθλιπτικοί ασθενείς έχουν δυσκολία τόσο στην έναρξη όσο και στη διατήρηση του ύπνου. Μάλιστα, ένας στους τρεις ασθενείς με μείζονα κατάθλιψη αναγνωρίζει τη διαταραχή του ύπνου ως το πρώτο σύμπτωμα.

Ενα προφητικό βιβλίο

Το βιβλίο του γερμανού φιλοσόφου και κοινωνιολόγου Georg Simmel (1858-1918) για πρώτη φορά εκδόθηκε το 1903 με τίτλο «Μητροπολιτική Αίσθηση: Οι μεγαλουπόλεις και η διαμόρφωση της συνείδησης» και κυκλοφορεί σε ελληνική μετάφραση από τις εκδόσεις Αγρα (2017). Το βιβλίο είναι προφητικό διότι παρά τα πενιχρά επιστημονικά δεδομένα της εποχής που γράφτηκε, συνδέει τις αισθητηριακές εμπειρίες του κατοίκου της σύγχρονης μεγαλούπολης με ζητήματα υγείας που αντιμετωπίζει σήμερα ο αστικός χώρος.

Ο Simmel εξηγεί με σαφήνεια τι είναι για αυτόν η Μητρόπολη: ένα χωνευτήρι μετάλλαξης των αισθητηριακών εμπειριών. Για πρώτη φορά ένας μελετητής των αρχών του 20ού αιώνα προαναγγέλλει τις βιολογικές και ψυχολογικές επιπτώσεις της αστικής ανάπτυξης ως αποτέλεσμα της υπερδιέγερσης του αυτόνομου νευρικού συστήματος λόγω κορεσμού των αισθήσεων από βομβαρδισμό με πληροφορίες. Με αφετηρία τις παρατηρήσεις του για τη ζωή στο Βερολίνο του 1902 συνθέτει την προσωπογραφία του κατοίκου της μεγαλούπολης. Τρία είναι σύμφωνα με τον Simmel τα κύρια χαρακτηριστικά της μητροπολιτικής νοοτροπίας: η διανοητικοποίηση των κοινωνικών σχέσεων, ο απρόσωπος τρόπος των συναλλαγών και ο ακατάδεκτος και απαθής χαρακτήρας των κατοίκων. Η εξήγηση που προσφέρει ο συγγραφέας για τα μητροπολιτικά χαρακτηριστικά είναι ότι η εντατικοποίηση της αισθητηριακής εμπειρίας μέσα από την ταχεία έκθεση σε οπτικά, ακουστικά, οσφρητικά και απτικά ερεθίσματα διεγείρει το νευρικό σύστημα.

Χαρακτηριστικά περιγράφει ο Simmel ότι η αυξημένη κυκλοφορία στους δρόμους απαιτεί μια αύξηση της ενστικτώδους προσοχής, η κυριαρχία της τεχνολογίας στο οικιακό περιβάλλον αυξάνει τις μηχανιστικές πρακτικές, ο πολλαπλασιασμός των φωτεινών αντανακλάσεων στην άσφαλτο και στις βιτρίνες, η νυχτερινή επικράτεια των φωτεινών επιγραφών καθιστούν π.χ. την όραση περισσότερο ενεργή αλλά παράλληλα το βλέμμα εξαντλείται.

Εξάντληση αισθήσεων

Το οπλοστάσιο των ανθρωπίνων αισθήσεων δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις εξαντλητικές ταχύτητες μεταβολής των ερεθισμάτων και έτσι ο κάτοικος της μεγαλούπολης αναγκάζεται να επιστρατεύσει τη σκέψη προκειμένου να προστατευθεί από τις μεταβολές και την ένταση των ερεθισμάτων. Επιπλέον, ο Simmel θεωρεί ότι η διανοητικοποίηση των ανθρώπινων σχέσεων στο αστικό περιβάλλον οφείλεται στο γεγονός ότι η μητρόπολη αποτελεί έδρα της οικονομίας του χρήματος. Διατυπώνει την άποψη ότι με την υπολογιστική φύση του χρήματος ήρθε στη ζωή μια ακρίβεια, μια βεβαιότητα στη διαπίστωση ισοτήτων και ανισοτήτων, μια μονοσημία στα κανονίσματα και στα ραντεβού. Ο ρυθμός που διέπει τις ζωές των ανθρώπων δεν είναι πια ο βιολογικός ρυθμός της ημέρας – νύχτας, των εποχών, του έτους, αλλά γίνεται ο αυστηρός ρυθμός του ρολογιού που δεσπόζει σε αίθουσες χρη- ματιστηρίων ή σιδηροδρομικούς σταθμούς.

Ο Simmel προαναγγέλλει τις επιπτώσεις του χρόνιου στρες ως επακόλουθου της υπερβο- λικής έκκρισης των ορμονών αδρεναλίνης και κορτιζόλης στο πλαίσιο του αισθητηριακού βομβαρδισμού. Οι αμυγδαλωτοί πυρήνες (amygdala) του εγκεφάλου μας είναι άλλωστε οι συσκευές που ρυθμίζουν τις αντιδράσεις φόβου, πανικού, την αντίδραση στο οξύ στρες και δέχονται κατεξοχήν ερεθίσματα από τα αισθητήρια. Δεν είναι τυχαίο ότι ο αμυγδαλωτός πυρήνας βρίσκεται (προσεγγιστικά) εκεί όπου θεωρητικά συναντάται η ευθεία κάθετος στο κρανίο που περνά μέσα από την κόρη του ματιού με την ευθεία η οποία περνά από το αφτί μας και είναι κάθετος στο κρανίο. Κατά προέκταση, οι αμυγδαλωτοί πυρήνες είναι σημεία αισθητηριακών συναντήσεων όρασης – ακοής.

Αν και δεν μπορεί κανείς να συνδέσει απευθείας κοινωνιολογικά δεδομένα με βιολογικές παραμέτρους, όμως υπάρχουν σημαντικές αναλογίες. Είναι πιθανό ότι και το σύγχρονο πρόβλημα διαταραχών του ύπνου εντάσσεται στην αισθητηριακή υπερδιέγερση που ο Simmel εντοπίζει ως κύριο ζήτημα της αστικής υπερανάπτυξης στον 20ό αιώνα.

Το βιβλίο του Simmel προσφέρει μιαν άλλη επίσης σημαντική θεώρηση: ότι η λύση πολλών μελλοντικών επιστημονικών προβλημάτων θα είναι πλέον «διεπιστημονική».

Ο κ. Θανάσης Δρίτσας είναι καρδιολόγος, αναπληρωτής διευθυντής, Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, συνθέτης και συγγραφέας.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν πως το κινητό όταν κοιμόμαστε πρέπει να είναι κλειστό και μακρυά από εμάς καθώς εκπέμπει ακτινοβολία το κινητό που βλάπτει την υγεία μας.

Επίσης, το κινητό το βράδυ σχετίζεται με προβλήματα ύπνου αλλά και… αϋπνίας.

Χρήστες κινητού που το βράδυ το χρησιμοποιούν ενδέχεται να μην μπορούν να κοιμηθούν μετά από την υπερένταση , να έχουν πονοκέφαλο και κατά συνέπεια να υποφέρουν από αϋπνία.

Ακόμα , αν η χρήση του κινητού είναι πολύ μεγάλη ενδέχεται μέχρι και… καρκίνο να προκαλέσει.

Εσείς θα ξανακοιμηθείτε με το κινητό δίπλα σας;