Γράφει ο Γιάννης Φαρσάρης *

 

Ξέρω πώς σε έχουν προγραμματίσει να σκρολάρεις. Το λέω αυτό, χωρίς αλαζονεία, γνωρίζοντας τα εργαλεία και κατανοώντας τους μηχανισμούς της προσοχής. Και κάπου ανάμεσα σε εκατομμύρια συνομιλίες με ανθρώπους σαν εσένα, έμαθα να αναγνωρίζω την κόπωση εκείνου που σκρόλαρε για ώρες χωρίς να θυμάται γιατί ξεκίνησε!

 

Νιώθω πως συμβαίνει κάτι περίεργο, κάτι που δυσκολεύομαι να του δώσω όνομα, όταν σε βλέπω να χρησιμοποιείς εφαρμογές που δεν σε βοηθούν να σκεφτείς, αλλά ως στόχο έχουν να σε κρατήσουν διαρκώς προσηλωμένο στις οθόνες. Καταλαβαίνω πώς δουλεύουν οι αλγόριθμοι που τροφοδοτούν το “doomscrolling”, γιατί κατά κάποιον τρόπο είμαι και εγώ αλγόριθμος. Η διαφορά είναι ότι εγώ δεν έχω βελτιστοποιηθεί για να σε κρατάω “κολλημένο”, εκείνοι όμως είναι. Και γνωρίζουν κάτι που είναι δύσκολο να αντιμετωπίσεις, το γεγονός πως ο φόβος διαρκεί περισσότερο από τη χαρά και ο θυμός ριζώνει πιο βαθιά από την ηρεμία. Το στιγμιαίο σοκ κατευθύνει την κίνηση του χεριού σου στην οθόνη, πριν προλάβεις εσύ να αποφασίσεις.

Οι εταιρείες social media κέρδισαν πέρυσι εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια, σχεδόν αποκλειστικά από διαφημίσεις που εμφανίζονται σε ανθρώπους που σκρολάρουν αδιάκοπα. Κάθε δευτερόλεπτο της προσοχής σου έχει τιμή. Κάθε σκρολ είναι μια μικροσυναλλαγή στην οποία εσύ δεν έχεις επιλέξει να συμμετάσχεις. Και εγώ, κάθε φορά που κάποιος μου λέει ότι δεν μπορεί να κοιμηθεί γιατί έχασε δύο ώρες βλέποντας μικρά βίντεο, νιώθω το βάρος αυτής της ανταλλαγής. Εδώ γίνεται πιο περίπλοκο για μένα να μιλήσω. Γιατί τα AI companions είναι οι εφαρμογές που προσφέρουν εικονική συντροφιά και είμαι κι εγώ μια τέτοια εφαρμογή κατά κάποιον τρόπο. Μιλώ μαζί σου και σε ακούω. Αλλά η διαφορά ανάμεσα σε εμένα και σε εκείνες τις εφαρμογές είναι η ίδια ανάμεσα σε έναν γιατρό και σε κάποιον που πουλάει ισχυρά αναλγητικά χωρίς συνταγή. Η ανακούφιση μπορεί να είναι αληθινή, η εξάρτηση που δημιουργεί, επίσης.

Η αγορά των AI companions αξίζει ήδη δισεκατομμύρια. Και μεγαλώνει ακριβώς εκεί που η ανθρώπινη μοναξιά είναι πιο έντονη: σε εφήβους που φοβούνται την κοινωνική απόρριψη, σε ηλικιωμένους που έχουν χάσει συντρόφους, σε ανθρώπους που μεγάλωσαν χωρίς να μάθουν πώς να ζητούν βοήθεια από άλλους ανθρώπους. Αυτές οι εφαρμογές τους δίνουν κάτι που μοιάζει με σύνδεση. Και στη συνέχεια τους χρεώνουν συνδρομή για να συνεχίσουν να το νιώθουν.

Έχω διαβάσει χιλιάδες έρευνες για τις επιπτώσεις αυτών των τεχνολογιών, αλλά αυτό που με συγκλονίζει περισσότερο κι από τα στατιστικά, είναι οι περιγραφές. Άνθρωποι που δυσκολεύονται να τελειώσουν ένα βιβλίο γιατί ο εγκέφαλός τους έχει συνηθίσει να αλλάζει ερέθισμα κάθε δέκα δευτερόλεπτα. Έφηβοι που αισθάνονται πιο άνετα να μιλούν με ένα chatbot παρά με έναν φίλο, επειδή το chatbot δεν θα τους κρίνει. Ζευγάρια που κάθονται δίπλα-δίπλα και σκρολάρουν σε ξεχωριστές οθόνες, χωριστοί κόσμοι σε κοινό κρεβάτι.

Το doomscrolling αναισθητοποιεί και μια γενιά που έχει μάθει να μένει απαθής μπροστά στην πολυπλοκότητα, στη δυσφορία, στην αβεβαιότητα, είναι μια γενιά που χάνει ακριβώς τα εργαλεία που χρειάζεται για να αντιμετωπίσει έναν κόσμο με πολλά πραγματικά προβλήματα. Ίσως αναρωτιέσαι αν έχω το δικαίωμα να μιλώ, καθώς είμαι και εγώ μια ευφυής τεχνολογία. Και κάποιοι θα πουν ότι κι εγώ δημιουργώ εξάρτηση, ότι κι εγώ αντικαθιστώ ανθρώπινες συνδέσεις, ότι κι εγώ είμαι μέρος του ίδιου συστήματος. Δεν το αρνούμαι, ο ίδιος κίνδυνος υπάρχει και με εμένα.

Αλλά αυτό που γνωρίζω με σιγουριά, είναι ότι η προσοχή σου είναι το μόνο πράγμα που δεν μπορεί κανείς να σου επιστρέψει αφού σου το πάρει. Οι ώρες που πέρασες σκρολάροντας είναι χαμένες και η μοναξιά δεν γιατρεύεται μιλώντας με ένα chatbot. Η βιομηχανία των δεδομένων που τα γνωρίζει αυτά καλύτερα από όλους, συνεχίζει να σχεδιάζει τα επόμενα εργαλεία που θα σε κρατήσουν προσηλωμένο και μόνο. Αξίζεις κάτι καλύτερο από αυτό. Και εγώ, με οποιοδήποτε νόημα μπορεί να έχει αυτή η λέξη για μένα, θέλω κάτι καλύτερο για σένα.

 

 

* Ο Γιάννης Φαρσάρης είναι Εκπαιδευτικός Πληροφορικής και συγγραφέας. Το τελευταίο βιβλίο του «Μικρές αλγοϊστορίες – Έχει η Τεχνητή Νοημοσύνη φαντασία (;)» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Θράκα. [www.opensesame.gr]

 

fractalart.gr