Συνέντευξη της χορογράφου – χορεύτριας Βάσω Γιαννακοπούλου στην Ελένη Γουρνέλου*

Η Βάσω Γιαννακοπούλου σπούδασε χορό στις σχολές Δέσποινας Γρηγοριάδου, στη Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης και στο Κέντρο Παραστατικών Τεχνών από όπου και αποφοίτησε. Αντλώντας την έμπνευσή της από την κίνηση, αφιερώθηκε στην έρευνα του ανθρώπινου σώματος, με στόχο την καλύτερη λειτουργία του. Αυτό ήταν που την οδήγησε στις μετέπειτα σπουδές της πάνω στη μέθοδο Feldenkrais.

Από το 1990 και έπειτα, η καριέρα της στο χορό εμπλουτίστηκε με την συμμετοχή της σε διεθνείς παραγωγές και τη διδασκαλία σύγχρονου χορού. Στη συνέχεια το 2003 ξεκινά η καριέρα της ως χορογράφος, παρουσιάζοντας τη πρώτη της χορογραφική δουλειά με τίτλο: “Night Mirror” στα Διεθνή Φεστιβάλ Χορού  Καλαμάτας και Αθήνας. Ως χορογράφος και παραγωγός, ίδρυσε την ομάδα χορού “Νταλίκα” και συμμετείχε σε διεθνή φεστιβάλ χορού στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Συνεργάσθηκε με τον Δ. Παπαϊωάννου στην χορογραφική ομάδα των Τελετών Έναρξης και Λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων Αθήνα 2004 και Τελετής Έναρξης των Πρώτων Ευρωπαϊκών Αγώνων Μπακού/Αζερμπαϊτζάν 2015.

Είναι ιδρυτικό μέλος του “Συνδέσμου Χορού” αποτελούμενο από 7 αξιόλογες χορογράφους με τον οποίο έχουν πραγματοποιήσει σειρά από δράσεις, εκπαιδευτικά εργαστήρια και παραστάσεις σε διοργανώσεις ανά την Ελλάδα και στα Φεστιβάλ Αθηνών και Καλαμάτας.

Επιμελείται την κίνηση σε θεατρικές παραγωγές και καθοδηγεί τους ηθοποιούς, χρησιμοποιώντας όχι μόνο την εμπειρία της ως χορεύτρια, αλλά και την γνώση της πάνω στην μέθοδο Feldenkrais. Είναι πιστοποιημένη  Feldenkrais  practitioner και παραδίδει ομαδικά και ατομικά μαθήματα στην Αθήνα, τη Σύρο και σεμινάρια σε Ελλάδα και εξωτερικό. Τα τελευταία χρόνια έχει εγκατασταθεί μόνιμα στη Σύρο και συνεργάζεται με το Κέντρο Χορού και Παραστατικών Τεχνών «Ακροποδητί» συνεχίζοντας πάντα τόσο τη χορογραφική της δουλειά όσο και τα ομαδικά και ατομικά μαθήματα Feldenkrais.

Η συνέντευξη δόθηκε στον empneusi.gr  107 FM στη Σύρο που μεταδίδεται στις Κυκλάδες και διαδικτυακά. Μπορείτε να την ακούσετε κι εδώ:

https://www.empneusi.gr/podcast/eleni-gournelou-vasso-giannakopoulou/

Ελένη Γουρνέλου: Βάσω σ’ ευχαριστούμε για την αποδοχή της πρόσκλησης να συνομιλήσουμε στο ραδιόφωνο του ΕΜΠΝΕΥΣΗ. Θέλεις να μας πεις σε παρακαλώ δυο λόγια για τη σχέση σου με τον χορό και την πορεία σου σε αυτόν τον χώρο μέχρι και σήμερα που έχεις μετακινηθεί στη Σύρο και παραδίδεις ομαδικά και ατομικά μαθήματα με τη μέθοδο Feldenkrais  σε κέντρα χορού; Τα μαθήματα γίνονται Σύρο, Αθήνα αλλά και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας και της Ευρώπης όπως γνωρίζω και πρόσφατα λόγω COVID γίνονται και διαδικτυακά.

Βάσω Γιαννακοπούλου: Κι εγώ ευχαριστώ για τη πρόσκληση, Ελένη. Σαν παιδί θυμάμαι να χαζεύω στην τηλεόραση ενόργανη γυμναστική, μου άρεσε πολύ, έκανα διάφορα ακροβατικά στο δρόμο μέχρι που κάποια στιγμή ζήτησα από τους γονείς  μου να με γράψουν σε κάποια σχολή. Στην περιοχή που μέναμε δεν υπήρχε σχολή ενόργανης γυμναστικής και εναλλακτικά με έγραψαν στη σχολή χορού της Δέσποινας Γρηγοριάδου. Έτσι ξεκίνησα     το χορό στα 9 μου χρόνια. Πέρασα από το φυτώριο της Κρατικής Σχολής χορού περιπλανήθηκα  σε αρκετές σχολές, συνάντησα σπουδαίους δασκάλους και αποφοίτησα με πτυχίο χορού από το “Κέντρο παραστατικών τεχνών”. Ενώ σπούδαζα ακόμα χόρεψα σε δυο επαγγελματικές παραστάσεις της  Μ. Τσουβαλά, χορογράφου και δασκάλας μου και έτσι είχα την ευκαιρία να με δουν να χορεύω χορογράφοι και να έχω ήδη πρόταση συνεργασίας κατευθείαν με το που αποφοίτησα. Συνεργάστηκα με την χορογράφο Σοφία Σπυράτου για ένα χρόνο αρχές του 1990 και στην συνέχεια ακολούθησαν συνεργασίες με χορογράφους στην Ελλάδα και το εξωτερικό όπως ο S. Sandroni, Φ. Νικολάου, M. Heppner, Ι. Πορτόλου,  Μ. Νέστορα, S. Premus κ.α. Μέσα σε αυτά τα χρόνια υπήρξα ιδρυτικό μέλος των ομάδων χορού “Ακίν” και “Μετ’ Εμποδίων” όπου κάνω και την πρώτη μου χορογραφική δουλειά “Night mirror”το 2003 η οποία επιλέχθηκε για το Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας και Αθήνας.  Έτσι ξεκινάει η πορεία μου πάνω στη χορογραφία και το 2004 ιδρύουμε μαζί με τον διευθυντή φωτογραφίας/φωτιστή Τάσο Παλαιορούτα την ομάδα χορού ΝΤΑΛΙΚΑ με την οποία έχουμε παρουσιάσει σειρά από χορευτικές παραγωγές στην Ελλάδα και το εξωτερικό και συνεχίζουμε έως σήμερα.

Ελένη Γουρνέλου: Παρά το γεγονός ότι η σταδιοδρομία σου εξελίχθηκε αρκετά καλά και κάποιος θα περίμενε να μείνεις στην Αθήνα γι’ αυτό, εσύ επέλεξες να  μείνεις στη Σύρο. Πόσο εύκολο θα έλεγες ότι είναι σήμερα ένας νέος άνθρωπος να ξεκινήσει τον χορό και να προχωρήσει κάνοντας όπως εσύ δική του ομάδα και να διασφαλίσει μια πετυχημένη πορεία σε αυτόν τον χώρο;

Βάσω Γιαννακοπούλου: Εξακολουθεί να είναι δύσκολο να μπορείς να εργάζεσαι  επαγγελματικά με το χορό αλλά και άλλες τέχνες στην Ελλάδα. Τα τελευταία χρόνια νομίζω έχει κεντρίσει περισσότερο κόσμο και έχει αγκαλιαστεί περισσότερο από το κοινό. Η αλλαγή αυτή έγινε πιο έντονη κατά την γνώμη μου μετά τους Ολυμπιακούς αγώνες του 2004 .  Οι εθελοντές που συμμετείχαν στις τελετές έναρξης και λήξης που ήρθαν σε επαφή με την κίνηση , το σώμα, την έκφραση, την παράσταση αλλά και το κοινό που παρακολούθησε, είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί σημαντικά ο αριθμός των ανθρώπων που ήθελαν να ασχοληθούν με το χορό, οι μαθητές στα στούντιο χορού που διδάσκαμε αυξήθηκε κατά πολύ, αλλά και ο κόσμος άρχισε να παρακολουθεί περισσότερο παραστάσεις χορού. Παρ’ όλα αυτά και παρά τους εξαιρετικούς χορευτές και χορογράφους που έχουμε στην Ελλάδα, αναγνωρισμένους μάλιστα και διεθνώς, το επάγγελμα του χορευτή και του χορογράφου φαίνεται ακόμα και σήμερα να αναγνωρίζεται από την πολιτεία περισσότερο ως χόμπι και όχι τόσο ως επάγγελμα. Αυτός είναι και ο λόγος που οι χορευτές αναγκάζονται να κάνουν κι άλλες παράλληλα εργασίες για να επιβιώσουν. Ειδικά δε σήμερα με τον COVID είναι σκέτη καταστροφή να ασχολείσαι με τον χορό αλλά και άλλες τέχνες σχεδόν δεν υπάρχουμε, δεν μπορείς να ζήσεις.

: Προφανώς έτσι είναι αλλά ξέρεις ακόμα και σε αυτή την καταστροφή υπάρχει μια χαραμάδα ελπίδας. Βλέπω ανθρώπους της τέχνης που έχουν τη δύναμη να μεταλλάσσουν τα πράγματα και να ενθαρρύνουν ανθρώπους μέσω της δουλειάς τους. Το λέω αυτό γιατί έχω δει  παλιότερα χορογραφική δουλειά σου με θέμα τους άστεγους και πρόσφατα το έργο «Πύθωνος 36». Με εντυπωσίασαν αυτές οι παραστάσεις πραγματικά και θέλω να στο πω γιατί ανακάλυψα κι εγώ ότι η κίνηση, η έκφραση του σώματος ή ένας μορφασμός μιλάει τόσο εύγλωττα και περιγράφει μια κατάσταση που ακόμα και ο λόγος μπορεί να μη χρειάζεται. Το λέω γιατί σε αυτές τις παραστάσεις συμμετείχε μόνο το σώμα των χορευτών και δεν υπήρχαν συνομιλίες.

Βάσω Γιαννακοπούλου: Ο τίτλος της παράστασης με τους άστεγους που ανέφερες είναι οι «Ευγενείς αποδράσεις». Αυτή η παράσταση έκανε περιοδεία και παρουσιάστηκε και στη Σύρο πριν την εγκατάστασή  μου εδώ. Είχα κάνει μια μικρή έρευνα για το πώς κάποιοι άνθρωποι μένουν άστεγοι κι εκεί με έκπληξή μου διαπίστωσα και κάτι άλλο που θέλω να το μοιραστώ, μιας και αναφέρθηκες και σε αυτό το έργο, ότι σε αρκετούς από αυτούς δεν ήταν μόνο ανάγκη. αλλά και επιλογή τους. Ένα πράγμα που με ξάφνιασε….δηλαδή, ακόμα κι αν τους δίνονταν στέγη,  εκείνοι επιλέγουν να μείνουν άστεγοι. Εδώ να πω ότι χρησιμοποιήσαμε ως καμβά το περιβάλλον δύο αστέγων οι οποίοι καταφέρνουν να υπερπηδήσουν τον καθημερινό τους αγώνα για επιβίωση και να επικεντρωθούν στην χαρά και την απόλαυση μιας φιλικής σχέσης αλλά και στις λίγες στιγμές στη ζωή που βιώνει κανείς το αίσθημα της ολοκλήρωσης.

Ελένη Γουρνέλου: Και πώς μίλησε το σώμα, Βάσω;

Βάσω Γιαννακοπούλου: Αυτό ήταν δύσκολο αλλά και μεγάλη πρόκληση για εμάς. Κι αυτό γιατί στις προηγούμενες δουλειές η έκφραση του σώματος περιορίζονταν στο χορευτικό κομμάτι αλλά εδώ τώρα θα έπρεπε να κινηθεί ένας άστεγος με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Θυμάμαι ότι τότε με την Φαίδρα Φουρούλη, που χορέψαμε και συν-χορογραφήσαμε την συγκεκριμένη παράσταση αρχίσαμε να πειραματιζόμαστε με πιο τρόπο θα μπορούσαν να κινηθούν να συνομιλήσουμε μεταξύ τους δύο άστεγοι προσέχοντας λεπτομέρειες στην έκφρασή τους και χωρίς να υπάρχει καθόλου επιτήδευση. Μας πήγε σε άλλα μονοπάτια η έρευνα αυτή και κατέληξε μια πολύ ενδιαφέρουσα κινησιολογία με μικρές, κοφτές κινήσεις μελών του σώματος ερωτο-απαντήσεις, ένας σωματικός διάλογος μεταξύ τους.

Ελένη Γουρνέλου: Εγώ πάντως κατάλαβα τι κουβέντιαζαν οι δυο άστεγοι….τόσο εκφραστικά πετυχημένα κινήθηκαν που δεν μου έλειψε καθόλου ο λόγος.  Εξακολουθεί πάντως Βάσω να σε απασχολεί αυτό το θέμα της μοναξιάς. Αυτό ήταν το θέμα και στην παράσταση «Πύθωνος 36» που παίχτηκε εδώ στη Σύρο πάλι.

Βάσω Γιαννακοπούλου: Ναι κάπου εκεί τριγυρίζω! Η παράσταση αυτή έκανε πρεμιέρα στην Κέρκυρα τον  Μάιο του 2019 και τον Οκτώβρη παίχτηκε στην Αθήνα. Μετά παρουσιάστηκε στη Σύρο και μετά στην Πάτρα. Στη συνέχεια ήρθε η καραντίνα και όλα σταμάτησαν…

Ελένη Γουρνέλου: Κι εκεί μιλάς για μια γυναίκα που είναι μόνη της στο σπίτι, τις ασχολίες της, τα κέφια της, τις σκέψεις της που τις μοιράζεται, όμως, με τον εαυτό της. Παρά τη μοναχικότητά της,  η πρωταγωνίστριά σου Παυλίνα Ανδριοπούλου έχει χιούμορ και βρίσκει λύσεις για να περνάει καλά. Κάτι σαν προπομπός αυτής της περιόδου με την καραντίνα μού μοιάζει αυτή η παράσταση εκ των υστέρων.  Πόσο εύκολο, όμως, είναι να περνάμε καλά με τη μοναξιά μας, ειδικά σήμερα, Βάσω και να είμαστε ανάλαφροι;

Βάσω Γιαννακοπούλου: Προσωπικά είναι κάτι που δεν μου είναι εύκολο αλλά αυτό προφανώς έχει να κάνει με τον κάθε άνθρωπο διαφορετικά. Μου χρειάζεται η ελαφρότητα και το χιούμορ για να μπορώ να ανταπεξέλθω αλλά να εκτιμώ την ζωή και να την χαίρομαι. Έχει κατά κάποιο τρόπο αποδοχή μια τέτοια αντιμετώπιση, έτσι το νοιώθω εγώ…

Ελένη Γουρνέλου: Η τέχνη βοηθάει σε αυτό, κατά τη γνώμη σου και με ποιο τρόπο; Τι δείχνουμε μέσα από μια χορογραφία; Μπορούμε ν’ αναδείξουμε ακόμα και τα πολιτικά ζητήματα μέσα από τον χορό;

Βάσω Γιαννακοπούλου: Νομίζω πως ναι. Κατά την άποψή μου, οτιδήποτε αφορά στην ανθρώπινη διάσταση είναι πολιτικό. Και ο χορογράφος μέσα από τη χορογραφία όπως και   στις άλλες τέχνες μπορούν να αναδείξουν και τα πολιτικά ζητήματα. Η τέχνη μπορεί  να παρέμβει με τον τρόπο της. Να θέσει δηλαδή, προβληματισμούς, να αγγίξει να κινήσει τους ανθρώπους…

Ελένη Γουρνέλου: Υπάρχουν ομάδες ανθρώπων, σήμερα, που υποφέρουν περισσότερο από άλλους όπως π.χ. οι άστεγοι; Και πώς μπορεί ένας άνθρωπος της τέχνης να προκαλέσει μια συζήτηση γύρω από αυτά τα θέματα και να βοηθήσει ενδεχομένως στην καλυτέρευση των συνθηκών ή στην ‘θεραπεία’ κάποιων ανθρώπων που το έχουν ανάγκη; Μπορεί ο χορός να το κάνει αυτό;

Βάσω Γιαννακοπούλου: Όλες οι τέχνες μπορούν να συνεισφέρουν σε αυτό και ο χορός είναι μια από αυτές και έχει φανεί αυτό ως προς το αποτέλεσμα σε ότι έχει γίνει και γίνεται με την συμμετοχή αυτών των ομάδων σε δράσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα χορού, εργαστήρια, παραστάσεις κ.α . Προφανώς τα θέματα της υποδομής και της υποστήριξης τουλάχιστον στην Ελλάδα  είναι όχι μόνο ελλιπή αλλά υπάρχει και μέσα από το ίδιο το κρατικό σύστημα μια ώθηση προς αυτή την αποξένωση που λέγαμε προηγουμένως αφού δεν υπάρχει φροντίδα. Ειδικότερα τώρα με αυτή την συνθήκη ακόμα περισσότερο… η χρήση του υπολογιστή, η μάσκα, το άγγιγμα, η επιτήρηση κ.ο.κ. όλα επηρεάζουν στην αποξένωση, και απομόνωση όλων μας…

Ελένη Γουρνέλου: Μίλησέ μας Βάσω για την συμμετοχή σου στην Ολυμπιάδα του 2004 αλλά και αργότερα στους Πανευρωπαϊκούς στο Μπακού που και πάλι συμμετείχες με την καθοδήγηση του Δημήτρη Παπαϊωάννου. Έμαθες κάποια πράγματα από αυτές τις συνεργασίες; Μιλάμε για τεράστιες διοργανώσεις οπότε θα είχε δυσκολίες και εκπλήξεις.

Βάσω Γιαννακοπούλου: Πράγματι ήταν μεγάλη εμπειρία αυτή και πολλές δυσκολίες φυσικά. Δούλεψα 1,5 χρόνο, πολλές ώρες δουλειάς, δημιουργικότητας, έρευνας, συνεργασίας, επαφής με τους εθελοντές, διδασκαλίας και φυσικά σταθερό μισθό με το μήνα!….και πολλές συγκινήσεις και από τον κόσμο με τους εθελοντές, την τελετή. Όλοι ήμασταν συγκινημένοι  και εντυπωσιασμένοι από όσα ζούσαμε, Ανέφερα πιο πάνω και τους καρπούς σε σχέση με τον χορό στην Ελλάδα. Αυτά στην Ολυμπιάδα του 2004. Τώρα, στο Αζερμπαϊτζάν ήταν μια διαφορετική εμπειρία. Καταρχάς ήμασταν εκτός έδρας , δεθήκαμε πολύ μεταξύ μας  η ομάδα χορευτών που δουλέψαμε μαζί για οχτώ μήνες,  πολύ δουλειά, δυσκολίες αλλά και πολύ ωραίες στιγμές με πολύ γέλιο .. Γνωρίζουμε όλοι ότι σε τέτοιου είδους διοργανώσεις παίζονται πολλά χρήματα, τους σκοπούς που εξυπηρετούν και που αποσκοπεί όλο αυτό.. είναι κάτι που δεν σου κρύβω με ταλάνισε στην αρχή από την πρώτη   ολυμπιάδα στην Αθήνα.. Στο Αζερμπαιτζάν υπάρχει μεγάλη φτώχεια, ο πλούτος ανήκει σε πολύ λίγους και από την άλλη όλες αυτές οι διοργανώσεις/ υπερπαραγωγές η αντίθεση είναι μεγάλη ..Οι εθελοντές που συμμετείχαν, παιδιά κυρίως ηλικίες από 18 έως 28, πολλά από αυτά ήρθαν μόνο και μόνο για το σάντουιτς που προσφερόταν στο διάλειμμα…   Αυτό που έγινε είναι ότι μέσα από αυτή τη διοργάνωση τους δόθηκε η ευκαιρία για πρώτη φορά να έρθουν σε επαφή με το σώμα τους, την κίνηση, το χορό, να βρεθούν πάνω στη σκηνή με πολύ κοινό να τους παρακολουθεί, να συναντήσουν ανθρώπους από άλλη χώρα και όλο αυτό άνοιξε ορίζοντες για πολλά από αυτά τα παιδιά με αποτέλεσμα κάποια να ταξιδέψουν και να φύγουν από πρώτη φορά από την χώρα τους να ακολουθήσουν τα όνειρά τους να σκεφτούν καινούργια πράγματα, να ονειρευτούν τον εαυτό τους διαφορετικά.. Εγώ αυτό κρατώ, είναι σπουδαίο!

Ελένη Γουρνέλου: Είσαι τα τελευταία χρόνια στη Σύρο, από το 2011. Τι είναι αυτό που σε έκανε να διαλέξεις την παραμονή σου εδώ κι αν τελικά είσαι ευχαριστημένη με την επιλογή σου αυτή;

Βάσω Γιαννακοπούλου: Ήθελα πολύ να φύγω από την Αθήνα και να βρεθώ κοντά στη φύση. Η παραμονή μου εδώ για μια δεκαετία δείχνει ότι δεν το έχω μετανιώσει. Έρχομαι εξάλλου από το 2004. Είχα φίλους και αυτό ήταν το πρώτο που με έκανε να έλθω καθώς και η ποιότητα ζωής εδώ που μου ταιριάζει. Μου αρέσουν και άλλα πράγματα εκτός από τον χορό που εδώ τα βρίσκω. Αποφάσισα ότι θέλω να ζήσω όσο πιο κοντά σε αυτό που θέλω και έτσι προσπάθησα να βρω τρόπους πως μπορεί να είναι η βάση μου στη Σύρο αλλά να διατηρήσω και την επαφή μου με την Αθήνα και τα καλλιτεχνικά. Προς το παρόν δεν νοιώθω ότι στερούμαι κάτι το οποίο θα ήθελα να κάνω και δεν μπορώ να το κάνω. Ωστόσο, κάνω αποδράσεις συχνά. Μου αρέσει να μετακινούμαι και να γυρνάω στη βάση μου που είναι εδώ, στη Σύρο.

Ελένη Γουρνέλου: Κι εγώ οφείλω να πω ότι έχω δει τα αποτελέσματα της δουλειάς σου στο Feldekrais και πραγματικά έχω ενθουσιαστεί βλέποντας πώς συνδέονται τα πάντα σ’ ένα σώμα και πώς μας μιλάει το σώμα μας μέσα από την εν συναίσθηση των κινήσεών μας. Πώς εξελίσσεται αυτή σου η δουλειά σήμερα, τι προσφέρει το Feldekrais στο σώμα μέσω των μαθημάτων που κάνεις και διαδικτυακά και με ποιο τρόπο μπορεί κανείς να συμμετέχει σε αυτά;

Βάσω Γιαννακοπούλου: Είχα κάποιους τραυματισμούς με τον χορό και πολλούς πόνους, μια φίλη με παρότρυνε να γνωρίσω τη μέθοδο. Από τα πρώτα μαθήματα κατάλαβα ότι πρόκειται για σπουδαία μέθοδο. Άρχισε να μου ανοίγεται  ένας άλλος  κόσμος μπροστά μου και έτσι πήρα την απόφαση να ξεκινήσω την εκπαίδευση αρχικά για μένα και να γίνω  “γιατρός” του εαυτού μου. Να πούμε ότι η μέθοδος Feldenkrais είναι το έργο του φυσικού, μηχανικού και δασκάλου του Judo Moshe Feldenkrais και την έρευνά του πάνω στη συνεργασία εγκεφάλου, νευρικού και μυοσκελετικού συστήματος. Είναι μια μέθοδος σωματικής επανεκπαίδευσης με στόχο την βελτίωση της κινητικότητας. Τα μαθήματα βοηθούν στο να εγκαταλείψει κάποιος τις κινητικές του συνήθειες που είναι μη αποτελεσματικές και να ανακαλύψει εναλλακτικούς τρόπους κίνησης, ευλυγισία και συντονισμό. Πρόκειται για θεματικά μαθήματα που το υλικό τους είναι χτισμένο πάνω στην κινητική ανάπτυξη του ανθρώπου μέσα από την οποία μπορούμε να απαλλαχθούμε από πόνους που προέρχονται από την καθημερινή επιβάρυνση του σώματος αλλά και να βελτιώσουμε την σωματικότητα μας, στο βαθμό του να μπορούμε να εκτελέσουμε πραγματικά πολύ απαιτητικές κινήσεις εύκολα και αβίαστα. Στα ομαδικά μαθήματα, οι μαθητές καθοδηγούνται με προφορικές οδηγίες σε ήπιες εξερευνητικές κινήσεις που περιλαμβάνουν σκέψη, αίσθηση, κίνηση, συναίσθημα και φαντασία.  Το σώμα καθρεφτίζει πολλά πράγματα για το πώς έχουμε επιλέξει να ζούμε. Στην Ελλάδα σιγά σιγά όλο και περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν την μέθοδο και τα οφέλη της αλλάζουν τρόπο σκέψης και ανακουφίζονται σε θέματα υγείας και σώματος. Απευθύνεται σε όλους ανεξαρτήτως ηλικίας χωρίς να χρειάζεται προηγούμενη εμπειρία στην κίνηση. Εγώ παραδίδω μαθήματα Feldenkrais σταθερά σε Σύρο και Αθήνα και σεμινάρια σε όλη την Ελλάδα και κάποια  στο εξωτερικό. Από την πρώτη καραντίνα  ξεκίνησα και τα διαδικτυακά μαθήματα που λόγω της φύσης του μαθήματος είναι λειτουργικά και εξ αποστάσεως.

Ελένη Γουρνέλου: Εσύ σε τι ωφελήθηκες από αυτό;

Βάσω Γιαννακοπούλου: Απαλλάχτηκα από χρόνιους σωματικούς πόνους, βρήκα άλλους τρόπους να κινούμαι χωρίς να καταπονώ το σώμα μου και αυτό έφερε αλλαγές και στον τρόπο που αντιμετωπίζω την ζωή μου καθημερινά. Συνειδητοποίησα ότι δεν ισχύει η ιδέα με την οποία μεγάλωσα και εκπαιδεύτηκα (νομίζω και οι περισσότεροι από εμάς) ότι μόνο αν ζοριστούμε, δουλέψουμε σκληρά και πονέσουμε μπορούμε να πετύχουμε κάτι. Είμαι βέβαιη πια ότι μπορούμε να καταφέρουμε πράγματα ανακαλύπτοντας νέους τρόπους κίνησης, ευχάριστα χωρίς πόνο, με παρατήρηση χωρίς αυτοκριτική και διερεύνηση με παιχνιδιάρικη προσέγγιση χωρίς προσδοκία. Δεν υπάρχει τίποτα το προδιαγεγραμμένο, τίποτα καταγεγραμμένο στο DNA μας που μας εμποδίζει να προχωρήσουμε λειτουργικά με το σώμα μας.

Ελένη Γουρνέλου: Ποια είναι τα σχέδιά σου σήμερα, Βάσω;

Βάσω Γιαννακοπούλου: Συνεχίζω τα διαδικτυακά μαθήματα Feldekrais και ετοιμάζομαι για  για τη νέα μου χορευτική παραγωγή με τίτλο “Κρίσσης 11” που έχει επιχορηγηθεί από το ΥΠΠΟΑ . Είναι συνέχεια της τελευταίας δουλειάς μου με πρωταγωνιστή αυτή την φορά έναν άντρα. Είναι ακόμα άγνωστο το  πότε θα καταφέρουμε να ανεβάσουμε την παράσταση λόγω των συνθηκών….

Ελένη Γουρνέλου: Σου ευχόμαστε  καλή επιτυχία και κλείνοντας θέλω να σε ρωτήσω κάτι που ρωτώ όλους τους καλεσμένους στην εκπομπή. Να μας πουν μια μεγάλη, προσωπική αλήθεια που πάντα ακολουθούν ως μπούσουλα στις αποφάσεις τους. Ένα δικό σου κώδικα που σε βοηθάει….

Βάσω Γιαννακοπούλου: Να με ακούω όσο γίνεται περισσότερο.

Ελένη Γουρνέλου: Σε ευχαριστώ!

*Η ΕΛΕΝΗ ΓΟΥΡΝΕΛΟΥ γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Στη συνέχεια μετακινήθηκε στη Λέσβο εξαιτίας του Ο. Ελύτη και του Ασημάκη Πανσέληνου και από το 1994 εργάζεται στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Οι βασικές σπουδές της είναι στο αντικείμενο «Σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό» της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΕΑΠ και το Msc της στη «Κοινωνική Ανθρωπολογία και Ιστορία του Πανεπιστημίου Αιγαίου». Έχει συνεργαστεί με το ραδιοφωνικό σταθμό ΑΙΟΛΟΣ της Μυτιλήνης και τον ΕΜΠΝΕΥΣΗ της Σύρου σε εκπομπές με συνεντεύξεις με ανθρώπους των τεχνών και των γραμμάτων. Έχει εκδώσει μια ποιητική συλλογή με τίτλο: «Αστρολάβος» και αρθρογραφεί  σε εφημερίδες της Λέσβου και της Σύρου. Από το 2018 διαμένει μόνιμα στην Ερμούπολη όπου συνεχίζει να εργάζεται στο Πανεπιστήμιο. Μόνιμο ενδιαφέρον και συνοδοιπόρος στη ζωή ο πολιτισμός και η τέχνη, όχι σαν εξαίρεση, αλλά σαν καθημερινότητα.

Μέσα σ’ ένα χρυσό κύκλοτο κεφάλι του

πάνω του πέφτει χιόνι

το στόμα του βγάζει πύρινες5πληγές

άγριες τον κυνηγάνε ανεμώνες

μία γαλάζια βέργα απλώνεται
επάνω του

γύρω πετούν μικροί γλάροι
σταυροί ανοιξιάτικοιτα χελιδόνια

Έτσι κατευθείαν στα μάτια με κοίταξε ο Μίλτος. Δεν άντεξε αυτή την τελευταία Άνοιξη και ακαριαία στο πορτραίτο πήρε θέση σ’ ένδειξη απομάκρυνσης.

Άρχισα τις αφιερώσεις σ’ εκείνον κι εκείνος άλλων.  Στον Νίκο, τον Άρη, τον Αλέξη, τη Γιάννα και πιο πέρα στα νησιά.

«Σαν νησιά που δεν μπόρεσα/να πάω/πέταξε και πήγε ο Άγιος-πεταλούδα»

Ο Μίλτος έφυγε παιδί από κοντά μας. Δεν μπόρεσε να μεγαλώσει αυτός ο «τρελός λαγός» που γύριζε στους δρόμους. Δεν μπόρεσε να δεσμευτεί πέρα από την ποίηση. Κι ας είχε τα εχέγγυα για τις σπουδές, τις γλώσσες, τις συγγένειες με άλλους ποιητές, τις σχέσεις, την πολιτική, τα δύσκολα χρόνια. «Με το πρόσωπο στον τοίχο» (1952), ακολούθησε τα δικά του «υποσυνείδητα ψυχογραφήματα» χωρίς πισωγυρισμούς κι εκπτώσεις για το δικό του, μοναδικό ποιητικό στίγμα που μέτρησε τους «αμέτρητους θανάτους του» χειμώνα- καλοκαίρι. Κι έτσι συνέχισε ακόμα και μετά την αναγνώριση. Τιμήθηκε δύο φορές με Β’ Κρατικό βραβείο Ποίησης για τα «Στίγματα» το 1987 και με Α’ βραβείο για τα «Εκτοπλάσματα». Και πάλι μετά απ’ αυτά,  επέμενε κι έτσι πεισματάρης στον χρόνο αντιστεκόταν καταγράφοντας την περαστική ζωή των δρόμων, των καφενείων, της γειτονιάς. Περίφημη αμηχανία των θαυμάτων, χειροποίητη, στιγμιαία αστραπή της ποίησης, μεταφράζεις την αιωνιότητα σε λίγους στίχους. «Στο καφενείο/ έρχεται ο χοντρός νονός μου/ με τις λίρες./ Ούτε μια δεν είναι για σένα, λέει/ γιατί δεν έγινες ο βαφτιστικός μου/ που περίμενα./ Τότε λέω κι εγώ στο γκαρσόνι, πλάι μου /-Φέρε μου ένα φλιτζάνι με μελάνι.»

Έτσι με κοίταξε στα μάτια. Αμετανόητος, έκανε να φύγει. Απομακρύνθηκε με ανάλαφρο περπάτημα, ψηλός, λιγνός, ο ευγενής των προαστίων ντυμένος  γαμπριάτικο κουστούμι και γυαλιά από πέτρα, προσπέρασε τη μικρή γωνιά μου, το βλέμμα μου που ακόμα πλέκονταν στ’ άσπρα του μαλλιά, τελευταίο χάδι αποχαιρετισμού, το χάρισμα εκείνων που απομένουν.

            Η Ελένη Γουρνέλου έχει εκδώσει την ποιητική συλλογή «ΑΣΤΡΟΛΑΒΟΣ»

Συνέντευξη στην Ελένη Γουρνέλου 

Ο Γιάννης Μπουρνέλης είναι ηθοποιός, μίμος και κονφερανσιέ. Γεννήθηκε στη Μυτιλήνη και ήλθε σε εφηβική ηλικία στην Αθήνα όπου τελείωσε τη Σχολή του Εθνικού Ωδείου Αθηνών. Συμμετείχε ως ηθοποιός σε πολλές θεατρικές παραστάσεις και σε  ταινίες με πρωταγωνιστές την Βουγιουκλάκη, Παπαμιχαήλ, Ρένα Βλαχοπούλου, Σταυρίδη, Κωνσταντάρα, Γκιωνάκη, Ηλιόπουλο κ.α. ενώ πρωταγωνίστησε σε ταινίες με τον Φραγκίσμο Μανέλλη, τον Φώτη Ηλιόπουλο κ.α. Από το 1975-1995 ήταν παρουσιαστής και διοργανωτής μουσικών παραστάσεων στο αναψυκτήριο «ΑΚΡΟΝ» επι της οδού Λένορμαν στον Κολωνό απ’ όπου πέρασαν τα μεγαλύτερα ονόματα του ελληνικού τραγουδιού. Στη συνέντευξη για τον Γιάννη Μπουρνέλη θα μιλήσει, η φίλη του Μαίρη Λίντα.

Ο Γιάννης Μπουρνέλης με τη Σαπφώ Νοταρά

Η συνέντευξη μεταδόθηκε από τον σταθμό του empneusi.gr στους 107 FM στη Σύρο και τις Κυκλάδες και μπορείτε να την ακούσετε εδώ:

https://www.empneusi.gr/podcast/eleni-gournelou-giannis-mpournelis/

Ελένη Γουρνέλου: Γιάννη, σε ευχαριστούμε πολύ για την αποδοχή της πρόσκλησης να μιλήσεις στην εκπομπή μας.

Γιάννης Μπουρνέλης: Μη με ευχαριστείτε. Συνηθίζω να ανταποκρίνομαι θετικά σε συνεντεύξεις όταν μού ζητώνται.

Ελένη Γουρνέλου: Θα θέλαμε να μας πείτε δυο λόγια την καριέρα σας στον καλλιτεχνικό χώρο αλλά και για το αναψυκτήριο ΑΚΡΟΝ, στο οποίο ήσασταν για πολλά χρόνια, ο εμπνευστής και ο δημιουργός του.

Ο Γιάννης Μπουρνέλης με την Ελένη Βιτάλη

Γιάννης Μπουρνέλης: Είμαι αρκετά ευαισθητοποιημένος όταν μιλώ για το ΑΚΡΟΝ που,  ήταν περισσότερο βαριετέ παρά αναψυκτήριο,  και στο οποίο παρέμεινα για 20 χρόνια. Εκείνη την εποχή μέσω του αναψυκτήριου δινόταν στον κόσμο η δυνατότητα να ακούσουν το ελληνικό τραγούδι, κάτι που δεν μπορούσε να γίνει μέσω του ραδιοφώνου. Υπήρχε, τότε, μόνο μια  εκπομπή της δισκογραφικής εταιρείας ΜΙΝΟΣ, ΜΑΤΣΑΣ και υιός που γινόταν για λόγους διαφήμισης και ήταν επι πληρωμή. Στο ΑΚΡΟΝ που, ήταν ένας χώρος 2.000 ατόμων, ο κόσμος ερχόταν για να ακούσει γνωστούς τραγουδιστές και τραγουδίστριες της εποχής που δεν τους άκουγε τόσο συχνά στο ραδιόφωνο. Αυτός ήταν και ο λόγος που πέρασαν πολλά μεγάλα ονόματα από εκεί. Επιπλέον, δεν είχαμε είσοδο και αυτό που πλήρωνες ήταν για να πάρεις μια γρανίτα, ένα αναψυκτικό, ένα παγωτό και μαζί με την οικογένειά σου και να ακούσεις τον Μπιθικώτση, τον Πάριο, τον Διονυσίου, τον Αγγελόπουλο, τη Βιτάλη, την Αλεξίου, τη Σακελλαρίου κ.α. πολλούς. Όλους και όλες που,  εκείνη την εποχή,  ήταν τα μεγάλα ονόματα του ελληνικού τραγουδιού.  Δεν μπορώ να αναφερθώ σε όλους αυτή τη στιγμή που πέρασαν από το ΑΚΡΟΝ γιατί είναι πάρα πολλοί. Ο κόσμος πάντως μεθούσε με τα τραγούδια τους και, ξέρετε, τότε,  ξεχώριζαν οι τραγουδιστές/τριες για τις φωνές τους επειδή είχαν ταυτότητα και καταλάβαινες ποιος/ποια ήταν αυτός που άκουγες. Τώρα, ενώ υπάρχουν τραγουδιστές/τριες με πολύ καλές φωνές, δεν τους ξεχωρίζεις. Βάζεις στοίχημα ποιός/ά είναι και το χάνεις….(γέλια). Ήταν η εποχή, βλέπετε,  του Κηλαηδόνη που μιλούσε για τα θερινά τα σινεμά και κάτι νύχτες με φεγγάρι και αυτό ήταν και το ΑΚΡΟΝ. Ένας κινηματογράφος με γιασεμιά.   Τώρα οι καλοκαιρινές αίθουσες έχουν ρημάξει ενώ οι χειμερινές είναι super markets.

Ελένη Γουρνέλου: Γίνεται, ωστόσο, μια προσπάθεια αναβίωσης όπως αυτή που κάνει στην ταράτσα του στην Καλλιθέα, ο Φοίβος Δεληβοριάς αλλά και το Άλσος του Οικονομίδη.

Γιάννης Μπουρνέλης: Θα σου πω κάτι για τον Δεληβοριά,  τον οποίο, θεωρώ πολύ σπουδαίο τραγουδοποιό -όχι τραγουδιστή. Έχει επίπεδο και μου είπε ότι αφού  διάβασε το βιβλίο μου ξεκίνησε αυτό το εγχείρημα. Μάλιστα, εγώ πήγα σε μια παράστασή του στην ταράτσα και μου αφιέρωσε  εκείνο το βράδι, λέγοντας στο κοινό ότι είμαι εκεί. Ο περισσότερος κόσμος με χειροκρότησε  …άλλοι, βέβαια, ήταν αδιάφοροι. Εντάξει….δεν πειράζει που δεν με γνωρίζουν….

Ελένη Γουρνέλου: Ναι, αλλά εσύ είσαι πολύ δραστήριος κι ακόμα βρίσκεσαι και στις επάλξεις των εκδηλώσεων. Σε βλέπουμε να οργανώνεις συναυλίες, να κάνεις μιμήσεις, να λες ανέκδοτα και ο κόσμος ακόμα σε χειροκροτά αθρόα για το ταλέντο σου.

Ο Γιάννης Μπουρνέλης με την Τζένη Βάνου

Γιάννης Μπουρνέλης: Ναι, αλλά ξέρεις πολύ καλά ότι,  η τηλεόραση είναι φέουδο. Το λέω αυτό γιατί αν δεν βγαίνεις εκεί, κανείς δεν σε γνωρίζει. Κυκλώματα στα οποία δεν μπαίνεις με τίποτα ενώ βγαίνουν οι ίδιοι και οι ίδιοι…Το πρωί πάνε στις εκπομπές με καφέ, αν υπάρχει καφές βέβαια, γιατί τώρα είναι άδεια και τα φλυτζάνια ….παλιά με την Κορομηλά μπορεί να έπινες και κανένα καφέ….(γέλια). Τώρα είναι μόνο τα φιλάκια και οι αβροφροσύνες…και ξέρω εγώ…και το βράδυ πάλι τα ίδια πρόσωπα σε άλλες εκπομπές.

Ελένη Γουρνέλου: Πιστεύεις, δηλαδή, ότι υπάρχει περισσότερη επιφάνεια;

Γιάννης Μπουρνέλης: Μόνο επιφάνεια! Βγάζουν τραγουδιστές/τριες που είναι σκέτη ηχορύπανση.

Ελένη Γουρνέλου: Εσύ, ποιους θα ξεχώριζες από αυτούς που έχεις γνωρίσει σαν ιδιαίτερους καλλιτέχνες;

Ο Γιάννης Μπουρνέλης με τον Φραγκίσκο Μανέλη

Γιάννης Μπουρνέλης: Εάν κάνουμε ένα flash back και πάμε πίσω νομίζω ότι οι άνθρωποι, τότε, είχαν περισσότερη καλοσύνη και συναίσθημα. Τους προσέγγιζες πολύ πιο εύκολα. Σήμερα δεν μπορείς να τους προσεγγίσεις. Ούτε καν τους παρουσιαστές της τηλεόρασης μπορείς να πλησιάσεις. Έχουν ύφος 500 καρδιναλίων!

Ελένη Γουρνέλου: Αυτές τις ημέρες παίζεται στον κινηματογράφο το φιλμ για τη ζωή της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου που εσύ την είχες γνωρίσει. Πες μας δυο λόγια για τη γνωριμία σας και για την Ευτυχία.

Γιάννης Μπουρνέλης: Πράγματι η ταινία με το όνομά της παίζεται στον κινηματογράφο. Οι ηθοποιοί είναι εξαιρετικοί! Όμως, δεν είδα την Ευτυχία στην ταινία γιατί αυτή που γνώρισα εγώ ήταν μια «Ροκ Ευτυχία». Διαφορετική από αυτή που παρουσιάζεται στην ταινία. Καμία σχέση με τη προσωπικότητά της δεν έχει η ταινία. Δεν ήταν αυταρχική όπως παρουσιάζεται. Ήταν γαλείφω, μεγάλη διπλωμάτης…! Θα σου δώσω δυο παραδείγματα: Με είχε στείλει να φωνάξω έναν υδραυλικό, ονόματι Στέφανο, που έμενε απέναντι από το σπίτι της για να παίξουν χαρτιά που ήταν, ως γνωστόν, το μεγάλο πάθος της. Του είπα, λοιπόν, ότι τον ήθελε να πάει στο σπίτι της κι αυτός αρνήθηκε, λέγοντάς μου να της μεταφέρω ότι όταν θα έχει λεφτά, τότε, θα πήγαινε. Όταν  το είπα αυτό στην Ευτυχία μού είπε να πάω πάλι και να του μεταφέρω ότι είχε περάσει ο Καλδάρας από το σπίτι της. Όταν το άκουσε ο Στέφανος μου είπε: «Τότε, θα πάω!» Γιατί ο Καλδάρας της έδινε χρήματα και τα έπαιζε. Μου έλεγε: «Το βλέπω που με κλέβουν, Γιαννάκη μου,  αλλά μου αρέσει να παίζω. Είναι σαν να έχεις μια γκόμενα που στα τρώει όλα αλλά εσύ είσαι καψούρης! Το βλέπεις ότι στα τρώει αλλά η καψούρα δεν σε αφήνει. Δεν σε αγαπάει, δεν σου δίνει τη ψυχή της αλλά εσύ εκεί». Μια άλλη φορά με πήγε στον Μιχάλη Μενιδιάτη τον οποίο θεωρούσε άσχημο λόγω της μύτης του. Στολίστηκε, λοιπόν, σαν επιτάφιος, όπως έλεγε η ίδια….με καπέλα, βραχιόλια…και ποιος να τα δει τα καπέλα τη νύχτα; Πάμε, λοιπόν, στο  κέντρο «Φαντασία» και έρχεται ο αδελφός του Μενιδιάτη, ο Κοσμάς, διευθυντής του κέντρου. Αυτός μας περιποιήθηκε, μας κέρασε και στη συνέχεια ήλθε κι ο Μιχάλης. Μόλις τον είδε η Ευτυχία αναφώνησε: «Γιαννάκη νάτος ο Μιχάλης μας! Τι σου έλεγα πριν;; Πόσο ωραίος άνδρας είναι ο Μιχάλης!» και, τότε, ο Μενιδιάτης της είπε: «Ευτυχία, κόψε την πλάκα και πες μου τι θέλεις; Λεφτά για να τα παίξεις;» κι εκείνη απαντούσε ότι έχει έκοψε το χαρτί. Έτσι ήταν,  αλλά για εκείνη τη στιγμή. Μετά, το ξαναάρχιζε! (γέλια). Είχα γνωρίσει, επίσης, τη σπουδαία χορεύτρια, εγγονή της Ευτυχίας και κόρη του Φραγκίσκου Μανέλλη, τη Ρέα Μανέλλη. Ό Φραγκίσκος, ξέρετε, δεν ήταν καθόλου όμορφος…. Η Ευτυχία, λοιπόν, όταν έβλεπε την εγγονή της και ήθελε να της ζητήσει χρήματα, της έλεγε: «Αχ βρε κορίτσι μου τι κούκλα που είσαι! Ίδια η μητέρα σου!». Η κόρη της πράγματι ήταν μια κούκλα….αλλά όταν η εγγονή της δεν της έδινε λεφτά για να πάει να τα παίξει, της έλεγε η Ευτυχία: «Ίδιος ο πατέρας σου είσαι! Εφτάσχημος».

Ελένη Γουρνέλου: Είχες γνωρίσει και τον Μάρκο και τον Στέλιο Βαμβακάρη.

Γιάννης Μπουρνέλης: Ο Στέλιος ήταν ένας πανέμορφος νέος και ήταν το μπουζούκι της Καίτη Γκρέϋ. Στην πορεία γνώρισα και τον Δομένικο, τον αδελφό του. Αυτός συνόδευε άλλοτε με μπουζούκι αλλά άλλοτε με πιάνο πολλούς γνωστούς λαϊκούς καλλιτέχνες. Πήγαινα να τον πάρω αρκετές φορές από την Κοκκινιά κι εκεί είχα γνωρίσει και τον Μάρκο σ’ ένα ημιυπόγειο, να κάθεται ήσυχος, πράος και να καπνίζει. Θυμάμαι να μου λέει: « Ε, ρε Γιάννη,  εμένα πότε θα με πάρεις στο θέατρο; Θα χαλάσει κόσμος άμα εμφανιστώ εγώ…!» του απαντούσα ότι θα έλθει η ώρα να συνεργαστούμε. «Άντε, άντε όχι όλο τον Δομένικο!» μου έλεγε…Μεγάλη μορφή ο Μάρκος αλλά ξέρεις πρέπει να περάσει ο χρόνος, να πεθάνεις και μετά να αναγνωρίσουν πόσο αξιόλογος είσαι…Θέλω δε να πω, επίσης, ότι  στην χώρα μας,  σε λίγο καιρό με την υπογεννητικότητα που έχει, δεν θα την κατοικούν Έλληνες αλλά ξένοι. Θα ρωτάμε: «Είσαι Έλληνας;» όπως ρωτούσαν στην Γερμανία οι μετανάστες. Και το λέω αυτό γιατί οι μετανάστες πράγματι δεν περνούν καθόλου καλά στη χώρα μας αλλά κι εμείς πόσους θα μπορέσουμε ακόμα να αγκαλιάσουμε. Θα πρέπει κάπου να σταματήσει αυτό το ανεξέλεγκτο…

Ελένη Γουρνέλου: Εσύ δυσκολεύτηκες στη ζωή σου βιοποριστικά;

Γιάννης Μπουρνέλης: Και βέβαια! Και οι δυο μου γονείς με προόριζαν για χειρωνακτικές εργασίες. Και τις έκανα! Και στην οικοδομή, και μαραγκός και ελαιοχρωματιστής, σερβιτόρος….όλα τα έκανα! Μετά,  ήλθα από τη Μυτιλήνη στην Αθήνα και τελείωσα το Εθνικό Ωδείο. Πήγαινα ταυτόχρονα και στο γυμνάσιο και δούλευα στην οικοδομή. Έπαιξα σε 33 ταινίες και έχω κάνει 9 μεγάλους σατυρικούς δίσκους. Μου έγραψε κείμενα ο Γιάννης Καλλαμίτσης,  ο Ανδρικάκης, ο πρώτος μου δίσκος ήταν με τον Χρήστο Νικολόπουλο,  δούλεψα με τον Ακη Πετρίδη κ.α. Κάποια στιγμή που βρήκα τι ήθελα να κάνω υπήρξαν κάποιοι άνθρωποι που με βοήθησαν όπως ο Κώστας ο Καραγιάννης, ο σκηνοθέτης, ο Μενέλαος Θεοφανίδης, ο Στράντζαλης κ.α. Εργάστηκα σχεδόν σε όλα τα κέντρα της νυχτερινής Αθήνας αλλά και σε όλα τα ξενοδοχεία. Δεν υπήρχε χοροεσπερίδα που να μη τη παρουσιάσω. Σήμερα αυτό δεν υπάρχει…θέλουν κατευθείαν να χορέψουν οι άνθρωποι. Ξέρεις, επίσης, ενώ έχουν χιούμορ οι Έλληνες δεν αντέχουν τον αυτοσαρκασμό κι αυτό σημαίνει ότι δεν έχουν και τόσο χιούμορ….Νομίζουν ότι το γέλιο δεν κάνει καλό ενώ το γέλιο φέρνει μακροζωία….Άλλο, βέβαια, είναι τα τραγούδια που έχουν περισσότερο συναίσθημα. Το ανέκδοτο δεν είναι το ίδιο. Οι δε τραγουδιστές είναι ευλογημένοι από τον Θεό. Μπορούν να πουν ένα τραγούδι δυο φορές ακόμα και την ίδια μέρα. Σε καρφώνει το τραγούδι! Το ανέκδοτο δεν μπορείς να το πεις δυο φορές. Πρέπει να έχεις συνεχώς ένα καινούργιο ρεπερτόριο γιατί αλλιώς ο κόσμος το βαριέται….

Ελένη Γουρνέλου: Γιάννη, έχεις ταξιδέψει αρκετά και έχεις επισκεφθεί μέρη που ζουν Έλληνες. Τι έχεις εισπράξει από αυτά τα ταξίδια και τις συναντήσεις μαζί τους;

Ο Γιάννης Μπουρνέλης με τον Γιάννη Σπανό

Γιάννης Μπουρνέλης: Είμαι ευτυχής γιατί ξέρω ότι έχω μια θέση στην καρδιά των περισσοτέρων Ελλήνων τόσο του εξωτερικού όσο και του εσωτερικού. Είμαι σε αυτή τη θέση και δεν με αλλάζουν. Ο αυθορμητισμός των Ελλήνων είναι πάντα συγκινητικός. Με αγκαλιάζουν με φιλάνε και αυτό μου αρέσει. Δεν είμαι μουντρούχος…πάντα ήμουν έτσι  και στις μεγαλύτερες επιτυχίες μου. Ήμουν ανοικτός στις αγκαλιές και στη κουβέντα.

Ελένη Γουρνέλου: Ξέρω ότι έχεις επαφές με αρκετούς καλλιτέχνες  που έχουν αποσυρθεί από το προσκήνιο αλλά και γενικότερα είσαι πάντα επικοινωνιακός με τον κόσμο. Είναι μια συνειδητή επιλογή σου αυτό.

Γιάννης Μπουρνέλης: Κοίτα, στην Ελλάδα μπορεί και να σε ξεχνάνε κάποτε….στο εξωτερικό δεν συμβαίνει αυτό. Εδώ νομίζουν ότι έχεις πεθάνει, δεν σε υπολογίζουν….Ακούω σχόλια που δεν μου αρέσουν αλλά δεν βαριέσαι κιόλας. Ναι, εγώ δεν ξεχνώ αυτούς με τους οποίους συνεργάστηκα. Πηγαίνω και τους βλέπω.

Ελένη Γουρνέλου: Οι καλλιτέχνες μαθαίνουν από την επιτυχία ή την αποτυχία;

Ο Γιάννης Μπουρνέλης με τον Μίμη Πλέσσα

Γιάννης Μπουρνέλης: Εγώ πιστεύω  ότι κανένας καλλιτέχνης δεν θεωρεί ότι είχε αποτυχία στην σταδιοδρομία του. Όλοι νομίζουμε ότι εμείς ξεπεράσαμε όλους τους άλλους, ακόμα κι ένα χειροκρότημα αν είχαμε,  νομίζουμε ότι έχουμε επιτυχία. Κοίτα, η εξέλιξη του ανθρώπου δείχνει ότι όταν κάποιος έχει επιτυχία αλλάζει. Γίνεται ακατάδεκτος. Μόλις αποτύχει γίνεται πάλι πιο μαλακός, πιο ανθρώπινος. Η επιτυχία χαλάει τον άνθρωπο τις περισσότερες φορές. Είναι βέβαια ευκολονόητο ότι όταν σε χειροκροτούν χιλιάδες άνθρωποι και σε κοιτάνε τόσα ζευγάρια μάτια….την κάνεις! Δεν θέλεις να παραδεχθείς ότι ό,τι ανεβαίνει κατεβαίνει κι ότι γυρνά ξαναγυρνά. Δεν θέλεις να παραδεχθείς ότι ακόμα και ο  Ωνάσης πέθανε. Τι συζητάμε τώρα;;;; Εδώ πέθανε ο Ωνάσης!

Ελένη Γουρνέλου: Η τύχη είναι απαραίτητη στην τέχνη;

Γιάννης Μπουρνέλης: Οπωσδήποτε. Όσο αξίζει ένα γραμμάριο τύχης δεν αξίζουν 1000 τόνοι σοφίας. Πολύ σημαντικό!

Ελένη Γουρνέλου: Θα σε ρωτήσω τι ρόλο έπαιξε για σένα ο έρωτας; Είναι μια ερώτηση που δεν γίνεται συνήθως στους κωμικούς….

Γιάννης Μπουρνέλης: Κάθε φορά που ερωτεύεσαι παίρνεις δύναμη να προχωρήσεις. Να ανοίξεις τα φτερά σου…να πιάσεις το άπιαστο! Και ναι κι εγώ καψουρευόμουν….

Ελένη Γουρνέλου: Πες μου μια στιγμή που έρχεται στη μνήμη σου και σου δίνει χαρά.

Γιάννης Μπουρνέλης: Πολλά πράγματα. Βέβαια, οι ηθοποιοί είμαστε πολύ διαφορετικοί από τους τραγουδιστές. Είναι άλλο το επίπεδο που οι ηθοποιοί και βλέπουν τα πράγματα. Είναι συνήθως πιο συναισθηματικοί. Είναι άλλο το μεροκάματο κι άλλη η δόξα των ηθοποιών από εκείνο των τραγουδιστών. Το χρήμα και η δόξα χαλάνε τον άνθρωπο….Είναι σημαντικό να βάζεις το χέρι σου στη τσέπη. Νοιώθεις δυνατός με το χρήμα. Από την άλλη λέμε: Υγεία πάνω απ ‘όλα αλλά δεν το εννοούμε. Έτσι είναι και με το χρήμα…όταν έχεις χρήματα πας παντού, όταν δεν έχεις μπορεί να σε κατεβάσουν κι από το λεωφορείο αν δεν έχεις να πληρώσεις.

Ελένη Γουρνέλου: Τι θα συμβούλευες έναν άνθρωπο σήμερα που θέλει να γίνει ηθοποιός ή τραγουδιστής; Υπάρχουν αρκετοί ηθοποιοί….και τραγουδιστές στις μέρες μας.

Ο Γιάννης Μπουρνέλης με τον Κώστα Βουτσά

Γιάννης Μπουρνέλης: Να γίνουν! Αλλά όταν δουν από τη πρώτη στιγμή ότι τα πράγματα δεν πάνε καλά κι αφού κάνουν προσπάθειες, να μην επιμείνουν άλλο. Γιατί μπορεί και να μη πρέπει να επιμείνουν….Αυτή τη στιγμή υπάρχουν πολλά παιδιά που ενώ στην αρχή ξεχωρίζουν μέσα από αυτά τα realities στη συνέχεια εξαφανίζονται. Του λένε, βέβαια, σε αυτές τις επιτροπές να συνεχίσουν και ότι είναι μια χαρά αλλά από την άλλη μεριά, τους κόβουν κιόλας! Να τους πουν, λοιπόν,  καθαρά και να αφήσουν την ενθάρρυνση εκεί που κρίνουν ότι δεν χρειάζεται. Να μη κοροϊδεύουν τον κόσμο με κολακείες. Στην εκπομπή του Οικονομίδη θυμάμαι ότι οι αλήθειες λεγόντουσαν και αυτό για μένα είναι πιο σωστό για να μη κουβαλάνε νέοι άνθρωποι την αποτυχία στη συνέχεια. Αυτά για τους τραγουδιστές…

Ελένη Γουρνέλου: Ποιοι άνθρωποι από αυτούς με τους οποίους συνεργάστηκες σου λείπουν σήμερα;

Γιάννης Μπουρνέλης: Δημήτρης Μητροπάνος. Παλικάρι! Πολύ ωραίος! Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου. Χιούμορ! Τζένη Βάνου. Η Τζενούλα μας! Στράτος Διονυσίου! Φοβερός ο Στράτος μου. Το χιούμορ του Αγγελόπουλου. Έχω την Καίτη Γκρέυ που είναι φίλη μου και πάω και την βλέπω συχνά, αυτόφωτη. Μια χαρά! Τη Μαίρη Λίντα με τη καταπληκτική της φωνή που την διατηρεί ακόμα. Παραμένει η φωνή της Λίντα,  όπως την γνωρίζουμε. Αηδόνι!

Ελένη Γουρνέλου: Κρατάς κάποια αλήθεια σαν άνθρωπος που την ακολουθείς;

Γιάννης Μπουρνέλης: Δεν παραμυθιάζομαι για να μη νοιώσω απογοήτευση. Η ζωή φεύγει γρήγορα…τι να πω; Καλό παράδεισο! Τι άλλο; Να είμαστε ευτυχισμένοι σε αυτόν τον κόσμο να είμαστε καλά, να περπατάμε. Τίποτα άλλο….Κι ο Ωνάσης έφυγε….

Ελένη Γουρνέλου: Σε ευχαριστούμε πολύ!

Μαίρη Λίντα

Στη συνέχεια για τον Γιάννη Μπουρνέλη μίλησε η φίλη του Μαίρη Λίντα.

Μαίρη Λίντα: Με τον Γιάννη Μπουρνέλη είμαστε σαν αδέλφια. Για τον Γιάννη νοιώθω αδελφική αγάπη και τον θεωρώ τον καλύτερο άνθρωπο που γνώρισα μέσα σε αυτόν τον κύκλο. Δεν με άφησε ποτέ χωρίς φροντίδα και χωρίς έναν καλό λόγο. Γι’ αυτό και τον περιμένω πάντα να με επισκεφθεί και να περάσουμε μαζί ευχάριστα. Είναι ο μεγάλος μου αδελφός! Δεν ξέρω ποιος είναι πιο μεγάλος βέβαια….αλλά….(γέλια)

Γιάννης Μπουρνέλης (αστειευόμενος): Η Ακρόπολη είναι πιο μεγάλη από εμάς.

Μαίρη Λίντα: Μπα ,ο Λυκαβηττός….(γέλια)

Γιάννης Μπουρνέλης: Αυτός γουστάρει εσένα. Εμένα με γουστάρει η Ακρόπολη.

Μαίρη Λίντα: Η ζωή μας θέλει αστεία, γέλιο και ανθρώπους που ο ένας να αγαπάει τον άλλον. Όλα τα άλλα φεύγουν γρήγορα. Εγώ, πάντως λατρεύω τις Κυκλάδες και τη θάλασσα. Γι’ αυτό και μου αρέσουν και τα νησιώτικα και πάντα τα τραγουδάω….Πολλούς χαιρετισμούς!

Ευχαριστώ και τη Μαίρη Λίντα για όσα είπε με χαρά και ειλικρίνεια για τον αδελφικό της φίλο, Γιάννη Μπουρνέλη

Η ΕΛΕΝΗ ΓΟΥΡΝΕΛΟΥ γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Στη συνέχεια μετακινήθηκε στη Λέσβο εξαιτίας του Ο. Ελύτη και του Ασημάκη Πανσέληνου και από το 1994 εργάζεται στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Οι βασικές σπουδές της είναι στο αντικείμενο «Σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό» της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΕΑΠ και το Msc της στη «Κοινωνική Ανθρωπολογία και Ιστορία του Πανεπιστημίου Αιγαίου». Έχει συνεργαστεί με το ραδιοφωνικό σταθμό ΑΙΟΛΟΣ της Μυτιλήνης και τον ΕΜΠΝΕΥΣΗ της Σύρου σε εκπομπές με συνεντεύξεις με ανθρώπους των τεχνών και των γραμμάτων. Έχει εκδώσει μια ποιητική συλλογή με τίτλο: «Αστρολάβος» και αρθρογραφεί  σε εφημερίδες της Λέσβου και της Σύρου. Από το 2018 διαμένει μόνιμα στην Ερμούπολη όπου συνεχίζει να εργάζεται στο Πανεπιστήμιο. Μόνιμο ενδιαφέρον και συνοδοιπόρος στη ζωή ο πολιτισμός και η τέχνη, όχι σαν εξαίρεση, αλλά σαν καθημερινότητα.

Συνέντευξη στην Ελένη Γουρνέλου *

Η Ηώ Αγγελή είναι ζωγράφος. Σπούδασε στην Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και στο Royal College of Art, στο Λονδίνο. Το έργο της ερευνά τις πολλαπλές εκδοχές της ρευστότητας του χώρου. Επανατοποθετεί τα όρια ανάμεσα στο εσωτερικό και το δημόσιο, δημιουργώντας έναν εικαστικό μη-τόπο. Ζωγραφίζει ανορθολογικά και, ταυτόχρονα οικεία περιβάλλοντα. Επεξεργάζεται μια ιδιότυπη αρχιτεκτονική τάξη με τη συμμετοχή του βιώματος, της συλλογικής μνήμης και της ταυτότητας. Τα έργα της ιχνηλατούν απρόβλεπτους, ευάλωτους  τόπους, με αλληγορίες και σύμβολα.

Η Ηώ Αγγελή ήταν προσκεκλημένη στην εκπομπή «Συναντήσεις» με την Ελένη Γουρνέλου στον σταθμό του empneusi.gr, 107FM.  H εκπομπή μεταδόθηκε στη Σύρο και τις Κυ6κλάδες στις 14 Φεβρουαρίου 2021.

Μπορείτε ν’ ακούσετε ολόκληρη την εκπομπή στον παρακάτω σύνδεσμο.

https://www.empneusi.gr/podcast/eleni-gournelou-io-aggeli/

Ευχαριστώ τη ζωγράφο Ηώ Αγγελή, με δέχθηκε στο Ατελιέ της στο Θησείο.

Ε.Γ Ηώ, κατά την άποψή σου, ο καλλιτέχνης είναι ‘τυφλός’ όταν καταπιάνεται με τη δημιουργία ή γνωρίζει από πριν με τι έχει να κάνει;

Η.Α Θα υπερασπιστώ την τυφλότητα. Δουλεύοντας, η εσωτερική ανάγκη είναι  τέτοια που καλεί τον καλλιτέχνη να στρέψει το βλέμμα προς τα μέσα. Μέσα από την εξοικείωση αποκτάται η ευκολία στον χειρισμό της ύλης, αλλά υπάρχει πάντα  μια  τυφλή επιθυμία που οδηγεί προς την ερμηνεία του αθέατου. Δουλεύω χωρίς ακριβή προγραμματισμό, με κάποια προσχέδια και πολλή περιέργεια.  Με την ίδια ευκολία που φτιάχνω κάτι, με την ίδια ευκολία το χαλάω, προσθέτοντας και αφαιρώντας στο σώμα του έργου, μέχρις ότου αποκτήσει το νόημα που με ενδιαφέρει. Κι αυτή είναι μεγάλη ευχαρίστηση, το δικαίωμα της καταστροφής του έργου και η προσπάθεια εκ νέου. Κάθε έργο βάζει τα δικά του όρια πάνω στις δικές μου αντοχές.

Ε.Γ Θα έλεγες ότι η τέχνη είναι μια μορφή αφήγησης για τον ίδιο τον δημιουργό; Μια αφήγηση που είναι δυνατόν, μάλιστα, να επαναλαμβάνεται με διαφορετικές εκδοχές;

Η.Α Μπορεί να είναι αφαιρετική αφήγηση, όπου ο καλλιτέχνης τοποθετείται με απόλυτο έλεγχο στο περιεχόμενο, ακόμα και με δυο τρείς γραμμές ή σχήματα, αλλά και μία εκτενής αφήγηση με ένα πολύ περιεκτικό νόημα. Όπως στα έργα του Ιερώνυμου Μπος για παράδειγμα, που είναι πληθωρικά σε πληροφορία και μετά βλέπουμε έναν Μάλεβιτς με ένα μονόχρωμο μαύρο ή λευκό τετράγωνο στο τελάρο. Και τα δυο είναι αφήγηση.

Ε.Γ Βλέπω αυτή τη στιγμή κάποια έργα σου, όπως αυτό εδώ με τις σκηνές που έγιναν πριν το προσφυγικό αλλά και έργα σου από την έκθεση με τίτλο: ‘Όρια’ πριν από την επιτήρηση του COVID. Τα έργα έγιναν πριν συμβούν τα γεγονότα. Επομένως, να υποθέσουμε ότι ο καλλιτέχνης μπορεί  να προβλέπει;

Η.Α  Εγώ δουλεύω  βιωματικά. Για παράδειγμα τα όρια με απασχόλησαν όταν ο γιός μου ήταν μικρός και όλοι μου έλεγαν ‘να του βάλω όρια’. Εγώ αισθανόμουν ότι δεν ήξερα να βάζω όρια, θέμα σοβαρό, μιας και η οριοθέτηση είναι σημαντική  για την ωρίμανση του άλλου. Οπότε, με απασχόλησε και προσπάθησα να γίνω λιγότερο χαριστική. Από αυτή την ανάγκη και γενικότερα από τις εμμονές μου κατά καιρούς, όπως προκύπτουν στη ζωή μου και εγγράφονται ως εμπειρικό απόθεμα, έχουν προκύψει  οι περισσότερες ενότητες των έργων μου.  Οι ΄Σκηνές΄ αντιπροσωπεύουν το ΄Σπίτι παντού΄, ένα κουκούλι στοιχειώδους ιδιωτικού χώρου. Σε ό,τι αφορά τα όρια, πιστεύω ότι η συμβολή τους είναι διπλή: από τη μια ορίζουν έναν χώρο, όπως είναι ένας δρόμος που οριοθετεί μια έκταση γης κι από την άλλη το όριο που περιορίζει. Γίνεται φράχτης, γίνεται απαγόρευση. Μπορεί, πάλι, να είναι και όριο τιμωρίας, που απαγορεύει κάποιον να το υπερβεί. Αυτό το δίπολο με απασχολεί. Π.χ. τα όρια των ορίων. Πόσο ωφελούν, πόσο αυστηρά μπορούν να γίνουν;  Αυτός που θέτει όρια ασκεί και μιας μορφής εξουσία. Οπότε, ποιος ορίζει τα όρια της εξουσίας. Όταν λέμε εξουσία δεν εννοούμε πάντα την πολιτική. Μπορεί να εννοούμε μια σχέση, μια φιλία, μια συνεργασία. Αυτός που βάζει τα όρια έχει τον έλεγχο. Τα όρια εικονοποιούνται συμβολικά.

Ε.Γ Και τα όρια με τον εαυτό μας; Ακόμα και εμείς δεν είμαστε ένα άτομο… είμαστε πολυσχιδή πλάσματα και περνάμε και κάποιες φάσεις, επίσης. Είναι ένα είδος αυτογνωσίας για εσένα τα όρια στην δουλειά σου; Βλέπω για παράδειγμα ότι στα έργα σου αναμιγνύεις αντικείμενα για παράδειγμα αλλά κι εκεί δεν θα πρέπει να μπει κάποιο όριο από εσένα για να βγει ένα νόημα;

Η.Α  Είναι όντως και αυτοαναφορικά τα όρια. Λέμε για παράδειγμα: «Εξάντλησα τα όριά μου». Όταν δουλεύω θέλω να εξαντλήσω τα όριά μου, αλλά θεωρώ ότι δεν τα εξαντλώ. Ο βασικός προβληματισμός της δουλειάς μου είναι η ρευστότητα του χώρου. Δηλαδή, πώς ο εσωτερικός χώρος βγαίνει έξω και  πώς αλληλοεπιδρά με τον εξωτερικό χώρο και το τι μπορεί να σημαίνει αυτό. Πώς σχετίζεται ο ιδιωτικός με τον δημόσιο χώρο, πώς ορίζεται ο ενδιάμεσος χώρος, το πέρασμα, μέσα από αυτήν τη ρευστότητα.  Γιατί, μπαίνοντας στο εργαστήριό μου φέρω το δρόμο που περπάτησα για να έρθω, φέρω ένα γεγονός που συνέβη και το οποίο γνώριζα όταν ερχόμουνα προς τα εδώ και έχω τη μνήμη του εξωτερικού χώρου και του γεγονότος όταν μπαίνω στον χώρο μου. Οπότε, βιώνω κι εγώ αυτή τη ρευστότητα και γι’ αυτό υπάρχουν αντικείμενα που ενώ θα έπρεπε να είναι εκτός, βρίσκονται μέσα ή αντίστροφα. Έχω δει για παράδειγμα σπίτια που φυτρώνουν και τα θεωρώ πραγματικά. Τα σπίτια που εγκαταλείπονται, φυτρώνουν.

Ε.Γ Βλέπω ότι σε απασχολεί πάρα πολύ το αστικό τοπίο στα έργα σου. Μπορεί κάποιος να το επιβεβαιώσει και στην ιστοσελίδα σου όπου ακόμα και οι τίτλοι των θεματικών σου παραπέμπουν σε ιδιωτικούς χώρους σπιτιών. Επίσης, σε απασχολεί και ο χρόνος πέρα από τον χώρο. Βλέπω εδώ τον τίτλο: ‘Τετελεσμένος μέλλοντας’. Η δε τελευταία σου έκθεση είχε τίτλο: “Is this a trap? “ Η παγίδα. Τι σε ενδιαφέρει μέσα από όλα αυτά περισσότερο; Ο άνθρωπος και το μυστήριο που φέρει ο ίδιος ή τελικά το πώς ο άνθρωπος διαμορφώνει τα εσωτερικά του τοπία; Και δεν το εννοώ κοινωνιολογικά αλλά ‘μεταφυσικά’ με την έννοια του ότι πάντα κάτι μπορεί να κρύβεται, να μην είναι εμφανές…

Η.Α Η παγίδα είναι ένα άλλο μεγάλο θέμα που με απασχολεί. Καμία από τις ενότητες που ανέφερες δεν έχει κλείσει. Παγίδα είναι αυτό το καλά κρυμμένο που μας διαφεύγει, είναι τα προσκόμματα που υπάρχουν χωρίς να τα βλέπουμε. Είναι αυτό που αγνοούμε ή μπορεί και να το γνωρίζουμε αλλά το έχουμε καταχωνιάσει, το έχουμε καλύψει. Οπότε λειτουργεί σαν παγίδα για εμάς και τους άλλους. Παγίδα είναι το ανοίκειο. Αυτό που δεν ανήκει στον χώρο που εμφανίζεται και, ενώ θα όφειλε να είναι κάπου, βρίσκεται ξαφνικά σε απρόβλεπτο περιβάλλον και δημιουργεί  ανησυχία. Π.χ. υπάρχει ένας φροντισμένος ήσυχος κήπος και αίφνης βλέπουμε ένα απειλητικό αντικείμενο. Αυτό που προκαλεί το ερώτημα: Γιατί αυτό είναι εδώ; Το ελάφι ως  ΄εμβληματικό’ έργο της ενότητας “Is this a trap? “, έχει αυτήν την ιδιαιτερότητα του ζώου που είναι αγρίμι αλλά είναι και ήμερο. Είναι κοντά στον άνθρωπο αλλά δεν μένει  μαζί του. Συνδέεται με τον μύθο, την ιερότητα, τη θυσία, τη θρησκεία, αλλά δεν παύει να είναι  ένα τρυφερό αγρίμι.  Περνά μια υπόγεια διάβαση προκειμένου να πλησιάσει ή να απομακρυνθεί από την ανθρώπινη συνθήκη. Τα ζώα έφθαναν στην πόλη ψάχνοντας  τροφή όταν οι πόλεις είχαν ησυχάσει, στους αυστηρούς περιορισμούς της καραντίνας. Βρίσκεται σ’ ένα χωρικό πλαίσιο που δεν είναι δικό του, με την κάμερα ελέγχου να το παρακολουθεί. Το αστικό το τοπίο είναι ο περιβάλλον χώρος.

Ε.Γ Στον «Τετελεσμένο μέλλοντα» βλέπω μια γυναίκα. Σε αρκετά έργα σου βλέπω τη γυναίκα να πρωταγωνιστεί. Είναι μία γυναίκα που βρίσκεται είτε σε μία λίμνη, είτε σε μία καρέκλα ρεμβάζει, αλλά γιατί τετελεσμένος μέλλοντας και γιατί μια γυναίκα μέσα στα έργα σου γενικά; Προσδοκάς κάτι για τη γυναίκα ως φύλο;

Η.Α Ο «Τετελεσμένος μέλλοντας» είναι η ερμηνεία του Future Perfect, φαίνεται το ίδιο νόημα να αποκτά διαφορετική προσδοκία. Η φύση αντιμετωπίζεται σαν ζωντανό αινιγματικό στοιχείο, αλληγορικά εκπροσωπείται από το γυναικείο σώμα. Ο τόπος αντανακλά  την ερημιά, την πληρότητα, την αμηχανία των σωμάτων.

Ε.Γ Η αλήθεια είναι ότι στα έργα σου έχεις πολλούς συμβολισμούς που εμένα με μαγεύουν. Μερικές φορές νοιώθουμε ότι μπορεί οι άνθρωποι να σκέφτονται πολλά πράγματα αλλά μόνο ο καλλιτέχνης να μπορεί να τα βγάζει προς τα έξω. Ίσως αυτό να είναι και ο προορισμός του καλλιτέχνη. Να μαρτυρά τις σκέψεις μας. Εσύ τι προσδοκάς από τα έργα σου;

Η.Α Να συγκρατούν το βλέμμα, να λένε κάτι στον θεατή για τις άπειρες εκδοχές της εικόνας. Να εισπράττει ο θεατής ένα ανησυχητικό αίσθημα, όπως από μια παράσταση, ένα ποίημα, μία μεταμόρφωση. Ο καθένας μπορεί να βλέπει κάτι διαφορετικό. Είναι ανοικτή η τέχνη σε ένα πολύμορφο αίσθημα. Όταν αναλύεις υπερβολικά ένα έργο, είναι σαν να εμποδίζεις αυτή την ελεύθερη αίσθηση.

Ε.Γ Εμπεριέχει η τέχνη την πολιτική κατά την άποψή σου; Η Γκουέρνικα του Πικάσο ήταν ένα πολιτικό έργο… Τα δικά σου έργα σχετίζονται με την πολιτική;

Η.Α Με ενδιαφέρει η πολιτική σαν τρόπος που απευθυνόμαστε στους άλλους,  σαν τρόπος που σχετιζόμαστε με τους άλλους καθημερινά. Κάθε μορφή τέχνης καλλιεργεί συνειδήσεις και αυτό είναι πολιτική πράξη.

Ε.Γ Σε ενδιαφέρει να προκαλείς συγκίνηση ή δέος μέσα από τα έργα σου;

Η.Α Δεν είναι στις προθέσεις μου. Εμένα μ’ ενδιαφέρει ν’ ανακαλύψω ένα χώρο. Μπορεί να είναι μια λευκή σελίδα, ένα μικρό τελάρο… εγώ θέλω να  ανακαλύψω τα όριά του και μαζί τα δικά μου όρια. Οι  εικόνες χτίζονται σιγά σιγά… κάθε νέο έργο είναι μια αρχή, μία πρόκληση.

Ε.Γ Έχεις γεννηθεί στη Μυτιλήνη αλλά έφυγες βρέφος από εκεί. Ωστόσο, είναι ο τόπος καταγωγής σου… Έχει παίξει κάποιο ρόλο  αυτό στη ζωγραφική σου; Σε επηρέασε ο τρόπος που μεγάλωσες, τα τοπία, τα καλοκαίρια των διακοπών σου; Αν, πάλι, δεν σε επηρεάζει αυτό, τι είναι αυτό που σε επηρεάζει;

Η.Α Σίγουρα κουβαλάμε την καταγωγή μας, την ιστορία μας. Δεν έχω συνειδητή πρόθεση να ‘βγαίνει΄ ο τόπος καταγωγής, στα έργα μου, αλλά συμβαίνει. Φέρω τη Λέσβο ως γενέθλιο τόπο, μέσα από  τα παιδικά καλοκαίρια, που παίζαμε ξυπόλητοι και μέσα από τις αναμνήσεις του πατέρα μου κυρίως. Η μητέρα μου γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Σουδάν. Εγώ μεγάλωσα στην Αθήνα. Δεν ζωγραφίζω έξω στη φύση. Είμαι ζωγράφος των τεσσάρων τοίχων και της απομόνωσης. Και κάπου πρέπει να αντέχεις τον εαυτό σου μέσα σε τέσσερις τοίχους.

Ε.Γ Σε έχουν επηρεάσει κάποιοι ζωγράφοι ή κάποιοι πνευματικοί άνθρωποι;

Η. Α Ζωγράφοι μου αρέσουν πολλοί και διαφορετικοί, μέσα από τα βάθη της Ιστορίας αλλά και μέσα από τη διαδοχή των ρευμάτων. Βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρουσα την παρουσία των νέων καλλιτεχνών στην Ελλάδα και στον διεθνή χώρο. Πολλές  γυναίκες επίσης έχουν διαμορφώσει ένα διαφορετικό εικαστικό λόγο, από την Kiki Smith, τη Rebeca Horn έως την Tacita Dean, τη Fiona Ackerman, την Tatiana Trouve… Μπορεί να κάτσει λοιπόν κάτι, σαν λιθαράκι πάνω στις σκέψεις της δουλειάς μου. H ψηφιακή εικόνα έχει εισβάλλει με κάθε τρόπο στις ζωές μας και στην τέχνη. Ας πούμε, η βία σήμερα είναι πιο ιογενής (viral), η πληροφορία είναι άμεση και από παντού… ίσως γι’ αυτό και απομυθοποιείται γρήγορα. Αφαιρείται η δύναμη γιατί ακολουθεί αμέσως -ακαριαία- το επόμενο.

Ε. Γ Διδάσκεις. Πες μας πώς βλέπεις κι αυτή σου την ιδιότητα;

Η.Α  Κάθε ηλικιακή ομάδα είναι διαφορετική. Η ανάγκη της έκφρασης και της  αναζήτησης της ταυτότητας όμως είναι εκεί. Θέλουν να ανήκουν κάπου τα παιδιά, οι έφηβοι, οι φοιτητές, η τέχνη τα ξεμπλοκάρει, τα μαγεύει. Ζούμε σε ένα κόσμο φευγαλέο και σκόρπιο.

Ε.Γ Μου κάνει εντύπωση αυτό, Ηώ, γιατί σήμερα το θέμα της ταυτότητας είναι αρκετά ρευστό αν δούμε τους συνδυασμούς αλλά και τις διαφορετικές πτυχές που, πλέον, μπορεί να είναι ένας πετυχημένος και αποδεκτός συνδυασμός που καταργεί και τα παλαιότερα ταμπού της ταυτότητας έθνους, φύλου, θρησκείας, χρώματος κλπ. Σε αυτό έχει συμβάλλει και η παγκοσμιοποίηση.

Η.Α Πέρα από αυτές τις ιδιαιτερότητες που κάπου ενσωματώνονται, ο καθένας και η καθεμία θέλει ο τρόπος που εκφράζεται να είναι μοναδικός, υπάρχει ο ενδογενής εγωισμός του ανθρώπου. Εγώ χαίρομαι και ενισχύω τη διαφορετικότητα. Θέλω να αισθάνονται ότι αυτό που κάνουν τους ανήκει και είναι δικό τους. Υπάρχει κι αυτό που δεν μιλάνε τα παιδιά… είναι τα τραύματα μιας παράξενης εποχής. Οι μήνες της καραντίνας μας έβαλαν στον παγκόσμιο χάρτη με όρια αυστηρά και σύνορα ερμητικά κλειστά.

Ε.Γ Ηώ, πες μου μια δική σου βαθιά αλήθεια που ακολουθείς και αφουγκράζεσαι.

Η.Α Δεν ξέρω τι να σου απαντήσω, αλλά αν μπορώ να πω κάτι, είναι ότι είμαι οπαδός της ουτοπίας. Η τέχνη γενικότερα ενώνει τους ανθρώπους σε μία αρμονία συμπαντική. Εμπιστεύομαι το ένστικτο που μπορεί να μου δημιουργεί αμφιβολία και ανησυχία. Δεν έχω βεβαιότητες. Πιστεύω στις αβεβαιότητες και την δημιουργική ανασφάλεια.

Ελένη Γουρνέλου: Εύχομαι οι αβεβαιότητες να σε οδηγήσουν σε αυτά που αγαπάς.

Σε ευχαριστώ!

Ηώ Αγγελή: Κι εγώ σ’ ευχαριστώ Ελένη!

*Η ΕΛΕΝΗ ΓΟΥΡΝΕΛΟΥ γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Στη συνέχεια μετακινήθηκε στη Λέσβο εξαιτίας του Ο. Ελύτη και του Ασημάκη Πανσέληνου και από το 1994 εργάζεται στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Οι βασικές σπουδές της είναι στο αντικείμενο «Σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό» της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΕΑΠ και το Msc της στη «Κοινωνική Ανθρωπολογία και Ιστορία του Πανεπιστημίου Αιγαίου». Έχει συνεργαστεί με το ραδιοφωνικό σταθμό ΑΙΟΛΟΣ της Μυτιλήνης και τον ΕΜΠΝΕΥΣΗ της Σύρου σε εκπομπές με συνεντεύξεις με ανθρώπους των τεχνών και των γραμμάτων. Έχει εκδώσει μια ποιητική συλλογή με τίτλο: «Αστρολάβος» και αρθρογραφεί  σε εφημερίδες της Λέσβου και της Σύρου. Από το 2018 διαμένει μόνιμα στην Ερμούπολη όπου συνεχίζει να εργάζεται στο Πανεπιστήμιο. Μόνιμο ενδιαφέρον και συνοδοιπόρος στη ζωή ο πολιτισμός και η τέχνη, όχι σαν εξαίρεση, αλλά σαν καθημερινότητα.