θαλάσσια πάρκα – Art Point View

ΤΟΥΡΚΙΑ Νέες διαφορές πάνω στην παλιά εκκρεμότητα

bot — Wed, 26 Aug 2026 06:06:20 +0000

ΤΟΥΡΚΙΑ Νέες διαφορές πάνω στην παλιά εκκρεμότητα

H ανακήρυξη από την Τουρκία δύο «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στο βορειοανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Τα όρια των πάρκων εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, σε διεθνή ύδατα όπου δεν έχει υπάρξει συμφωνημένη οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Η Αθήνα ορθώς επισημαίνει ότι μια μονομερής τουρκική πράξη δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα στις περιοχές αυτές

Η Αγκυρα ασφαλώς δεν αποκτά δικαιώματα, επειδή τα αποτυπώνει σε έναν χάρτη ή τα εντάσσει σε ένα θαλάσσιο πάρκο

Πέρυσι, η Ελλάδα προχώρησε στον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, εκπληρώνοντας ευρωπαϊκή υποχρέωση. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία, όμως, δεν υποδεικνύει στα κράτη-μέλη μέχρι πού θα επεκτείνουν τον σχεδιασμό τους. Η Ελλάδα είχε δικαίωμα να τον εφαρμόσει στα χωρικά ύδατά της, καθώς και σε διεθνή ύδατα αλλά μόνο στις περιοχές όπου έχουν συμφωνηθεί οριοθετήσεις θαλάσσιων ζωνών με γειτονικά κράτη. Τέτοιες είναι το Ιόνιο, μετά τη συμφωνία με την Ιταλία, και τμήμα της Ανατολικής Μεσογείου, μετά τη μερική οριοθέτηση με την Αίγυπτο.

Ο ελληνικός σχεδιασμός περιέλαβε, δυστυχώς, και περιοχές διεθνών υδάτων πέραν αυτών των περιοχών, αποτυπώνοντας μονομερώς την ελληνική αντίληψη για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες στις μη οριοθετημένες περιοχές. Η κίνηση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις όχι μόνο από την Τουρκία, αλλά και από την Αίγυπτο. Η Τουρκία παρουσίασε δικό της χάρτη και τώρα περνά από τον χάρτη στην κανονιστική πράξη, ανακηρύσσοντας θαλάσσια πάρκα σε περιοχές που περιλαμβάνονται στη δική της αντίληψη για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.

Τα θαλάσσια πάρκα δεν είναι Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες, ούτε συνιστούν από μόνα τους οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας. Αποτελούν, πρωτίστως, εργαλείο περιβαλλοντικής προστασίας. Οταν, όμως, επιχειρείται να εφαρμοστούν σε περιοχές πέραν των χωρικών υδάτων και σε θαλάσσιες ζώνες που δεν έχουν οριοθετηθεί μεταξύ γειτονικών κρατών, αποκτούν αναπόφευκτα και γεωπολιτική σημασία. Η διαφορά είναι ότι σε επόμενη φάση, όταν η Ελλάδα ανακήρυξε τα δικά της θαλάσσια πάρκα το 2025, αυτά -σωστά- περιορίστηκαν στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Η Τουρκία, αντιθέτως, επιχειρεί τώρα να εφαρμόσει το δικό της καθεστώς σε περιοχές πέραν των χωρικών υδάτων της, όπου υπάρχουν αμφισβητούμενες και μη οριοθετημένες θαλάσσιες ζώνες.

Η Αγκυρα ασφαλώς δεν αποκτά δικαιώματα, επειδή τα αποτυπώνει σε έναν χάρτη ή τα εντάσσει σε ένα θαλάσσιο πάρκο. Το ίδιο, όμως, ισχύει και αντίστροφα: η Αθήνα δεν λύνει τις εκκρεμότητες αποτυπώνοντας στον δικό της χάρτη τη μαξιμαλιστική θέση της. Η αποτύπωση μιας θέσης δεν είναι οριοθέτηση. Κάπως έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: ο ένας χάρτης προκαλεί τον άλλο, η μία μονομερής ενέργεια οδηγεί στην επόμενη και οι θαλάσσιες περιοχές που παραμένουν χωρίς συμφωνημένη οριοθέτηση μετατρέπονται σταδιακά σε πεδίο διαρκούς ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.

Η Ελλάδα διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης και πρέπει να αξιοποιεί πλήρως το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Δεν πρέπει, όμως, να καλλιεργείται η ψευδαίσθηση ότι η Ε.Ε. θα λύσει για λογαριασμό μας μια διμερή διαφορά οριοθέτησης με την Τουρκία. Η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών δεν μπορεί να γίνει μονομερώς. Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας απαιτεί συμφωνία μεταξύ των ενδιαφερόμενων παράκτιων κρατών και αν η συμφωνία δεν καταστεί δυνατή, υπάρχει η προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι ποιος θα σχεδιάσει τον επόμενο χάρτη ή ποιος θα ανακηρύξει το επόμενο θαλάσσιο πάρκο. Είναι αν Ελλάδα και Τουρκία θα συνεχίσουν να προσθέτουν νέες διαφορές σε μια παλιά εκκρεμότητα ή θα επιχειρήσουν να λύσουν την ίδια την εκκρεμότητα. Οσο δεν αποφασίζουμε να αντιμετωπίσουμε την αφετηριακή ελληνοτουρκική διαφορά, θα συνεχίσουμε να δημιουργούμε καινούργιες. Περιβαλλοντικές ζώνες, ενεργειακές έρευνες, αλιεία, καλώδια, υποδομές και επιστημονικές δραστηριότητες στα διεθνή ύδατα μπορούν κάθε φορά να αποτελούν την επόμενη αφορμή αντιπαράθεσης. Και έτσι τα «ήρεμα νερά» θα εξαρτώνται κάθε φορά από το αν θα αποφευχθεί η επόμενη αφορμή, αντί να στηρίζονται στην επίλυση της αιτίας.

Θόδωρος Τσίκας*Πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος. Επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Η ανακήρυξη εκ μέρους της Τουρκίας δύο θαλάσσιων πάρκων, προάγγελος σοβαρής επιδείνωσης

bot — Tue, 18 Aug 2026 17:05:13 +0000

Η ανακήρυξη εκ μέρους της Τουρκίας δύο θαλάσσιων πάρκων, προάγγελος σοβαρής επιδείνωσης

Γράφει ο Κωνσταντίνος Φίλης

Η ανακήρυξη εκ μέρους της Τουρκίας δύο θαλάσσιων πάρκων σε Βορειοανατολικό Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο σε νησιά ιδιαίτερου συμβολισμού και γεωπολιτικής αξίας μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή επιδείνωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η επιλογή του χρόνου δεν είναι τυχαία, όπως αποκαλυπτική είναι και η παντελής απροθυμία αναζήτησης μιας μίνιμουμ συνεννόησης με την ελληνική πλευρά. Και όλα αυτά ενώ πριν από λίγες μέρες, με αφορμή το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, η Αγκυρα κατηγόρησε την Αθήνα για εργαλειοποίηση της προστασίας του περιβάλλοντος και κάλεσε σε αποφυγή μονομερών ενεργειών σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες.

Πλέον η Αγκυρα επιχειρεί να επιβάλει νέα τετελεσμένα, περιφρονώντας για μία ακόμη φορά κάθε έννοια και ερμηνεία, ακόμη και διασταλτική, του Δικαίου της Θάλασσας, από τη στιγμή που τα θαλάσσια πάρκα, όταν μονομερώς ορίζονται από ένα κράτος, δεν μπορούν να υπερβαίνουν την έκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης. Στην περίπτωση των δύο περιοχών, η Τουρκία υπερβαίνει την αιγιαλίτιδα ζώνη της, που βάσει του Δικαίου της Θάλασσας σημαίνει ότι θα έπρεπε να έρθει σε μια συνεννόηση (arrangement) με το όμορο κράτος, με το οποίο μοιράζεται τα διεθνή ύδατα, για να συμφωνήσουν από κοινού τις περιοχές θαλάσσιας προστασίας (marine protected areas).

Το διάταγμα Ερντογάν μετατρέπει διεθνή ύδατα σε θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή, με την Τουρκία να δύναται να ασκήσει ειδικές αρμοδιότητες που συνεπάγονται όρους για την άσκηση ελευθεριών της ανοικτής θάλασσας και στην πράξη αποκόπτει την αλληλουχία των Λήμνου και Σαμοθράκης, ενώ η πρόσβαση στο Καστελλόριζο διά θαλάσσης θα μπορούσε ακόμη και να χρειάζεται την τήρηση των όρων της τουρκικής πλευράς. Ουσιαστικά, η Τουρκία αποπειράται να αποξενώσει το Καστελλόριζο από τον υπόλοιπο νησιωτικό κορμό της Ελλάδας. Στην περίπτωση του Βορειοανατολικού Αιγαίου, ναι μεν δεν επηρεάζεται η διεθνής ναυσιπλοΐα, καθώς αφήνει το στόμιο των Στενών ανοικτό, ωστόσο επιβάλλει περιορισμούς στην επικοινωνία μεταξύ ελληνικών νησιών και πιο συγκεκριμένα Λήμνου και Σαμοθράκης, κλείνοντας μάλιστα και τον κόλπο του Ξηρού. Η ελληνική πλευρά οφείλει να τονίσει προς πάσα κατεύθυνση, ιδίως στην παρούσα συγκυρία (βλ. βίαιη μεταβολή στη λειτουργία θαλάσσιων αρτηριών), τον εν λόγω παραλογισμό, καθώς καμία χώρα δεν μπορεί με εσωτερικά διατάγματα/αποφάσεις να παρακωλύει την κυκλοφορία σε διεθνή ύδατα.

Στην πράξη η Αγκυρα, παρά τις προφορικές διαβεβαιώσεις ότι τα εθνικά θαλάσσια πάρκα δεν θα επηρεάσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, επιδιώκει να επιβάλει με παράνομο και άκομψο τρόπο τους όρους της, μεταξύ άλλων, και σε άλλες δραστηριότητες ανοικτής θάλασσας, όπως η αλιεία και η θαλάσσια επιστημονική έρευνα, καταλαμβάνοντας ουσιαστικά περιοχές διεθνών υδάτων ώστε να ενθυλακώσει ελληνικά νησιά εντός των τουρκικών θαλασσίων πάρκων.

Εύλογα αυτή η ενέργεια δεν μπορεί να μείνει αναπάντητη από την ελληνική πλευρά, αρχικά, ακόμη και με την επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης μας νοτίως της Κρήτης. Ετσι κι αλλιώς, η ανησυχητική αυτή εξέλιξη γίνεται ακόμη πιο προβληματική, αν τη συνδυάσουμε τόσο με τη σημαντική αύξηση των παραβιάσεων του ελληνικού χώρου, αλλά και των υπερπτήσεων, όσο και με την αυτοπεποίθηση της τουρκικής ηγεσίας, απόρροια των πρόσφατων εξελίξεων στη Μέση Ανατολή και βεβαίως της απόλυτα λειτουργικής σχέσης μεταξύ Ερντογάν και Τραμπ. Χωρίς καμία υπερβολή, πρόκειται για προάγγελο επόμενων ενεργειών σε ανάλογο πνεύμα και κατεύθυνση.

Σε μια κρίσιμη στροφή του διεθνούς συστήματος, όπου η διεθνής δικαιοκρατική τάξη κλονίζεται συθέμελα, φαίνεται πως η Αγκυρα κρίνει ότι είναι τώρα η κατάλληλη στιγμή να ξεδιπλώσει πιο εμφατικά την αναθεωρητική της αντίληψη περί «Γαλάζιας Πατρίδας». Και θα πρέπει να αναμένουμε ότι αυτή είναι η πρώτη από μια σειρά κινήσεων που θα ακολουθήσουν, με προβληματικό το στοιχείο ότι τα δύο πρώτα θαλάσσια πάρκα ορίστηκαν στα απώτατα όρια των θαλασσίων συνόρων μας, άρα σε επόμενη φάση κάτι ανάλογο θα επιχειρηθεί για επιπλέον ελληνικές νησιωτικές περιοχές, ώστε αυτές να αποκοπούν και να δημιουργηθεί έτσι ένας ασφυκτικός (και ψυχολογικός) κλοιός προκειμένου να καταστούν ευάλωτες έναντι των τουρκικών ορέξεων.

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ