Εγκαίνια, 3 Νοεμβρίου 2026

Διάρκεια έως 21 Νοεμβρίου 2026

Επιμέλεια: Αννίτα Πατσουράκη, ιστορικός τέχνης 

Η Αντιγόνη Παγώνα, εικαστική δημιουργός ζωγραφικής και φωτογραφίας, παρουσιάζει την πρώτη ατομική, θεματική, έκθεση ζωγραφικών έργων της.

Η τιτλοφορούμενη σειρά «Στις κορυφές του ονείρου» είναι μία ενδιαφέρουσα προσέγγιση τοπιογραφικού ύφους, ατμοσφαιρικής και ονειρικής διάστασης, εμπνευσμένη από τις οροσειρές του Μονακό και τα χιονισμένα βουνά της Ελβετίας.

Η δημιουργός αναπολεί τα νεανικά της βιώματα στη γενέτειρά της, τις όμορφες αναμνήσεις από τους ορεινούς περιπάτους των σχολικών εκδρομών, την αγάπη και τη δεξιοτεχνία της στα χειμερινά αθλήματα.

Με θεματική συνέπεια, εικονολατρική προσήλωση και υπέρμετρο ζήλο, αποτυπώνει το προσωπικό της ύφος με αναγνωρίσιμη ταυτότητα.

Οροσειρές μεγάλου όγκου και επιβλητικού ύψους, με χαρακτηριστικό γνώρισμα τις έντονες, αιχμηρές, οξείες, διαπεραστικές απολήξεις και σχεδόν πάντα χιονισμένες τις κορυφές τους, αφήνουν ανεπαίσθητη υπόνοια για την εισαγωγή διαφορετικών, ελάχιστα καμπυλόγραμμων κορυφογραμμών.

Η Αντιγόνη Παγώνα, ως λάτρης της άγριας βουνίσιας ομορφιάς, συνδυάζει αρμονικά την τραχιά όψη του βουνού με έναν ήπιο, γλυκό ουρανό και αβίαστα μεταφέρει συναισθήματα γαλήνης, ηρεμίας και περισυλλογής.

Χρησιμοποιεί εξαιρετικά τις φωτεινές αντανακλάσεις και καθοδηγεί επιδέξια το βλέμμα του θεατή πάνω στις κορυφές των βουνών.

Μία αστρική ατμόσφαιρα, με νεφελώματα και μυριάδες αστέρια συνθέτουν ένα μυστικιστικό σύμπαν συνειρμικό με το Βόρειο Σέλας και τις παραμυθένιες αποχρώσεις του.

Η χρωματική επιλογή, με κυρίαρχους ψυχρούς τόνους σε βαθιά μπλε, γαλάζια, τυρκουάζ, βιολετί και ροζ-ματζέντα δημιουργούν ένα ονειρικό τοπίο, ένα υπερβατικό σύμπαν. Συνδυασμοί αποχρώσεων και χρωματικές αντιθέσεις εκδηλώνουν πρωτότυπες κι εντυπωσιακές φόρμες μιας ενιαίας σύνθεσης, δραματικής έντασης, συμβολικής υπόστασης και πνευματικής αίσθησης.

Η χρωματική αρμονία εντείνεται με την επιδέξια τεχνική στις υφές, όπως το πιτσίλισμα , splattering, για την περιγραφή των αστεριών καθώς και τη χρήση σπάτουλας και του impasto, για την ανάγλυφη πλούσια υφή της απόδοσης των βουνών, του βραχώδους τοπίου και του χιονιού. Οι όγκοι τονίζονται, αναδεικνύονται, η φυσική ομορφιά του τοπίου ανέρχεται στην επιφάνεια.

Πρωτοτυπία και ενδιαφέρουσα σκέψη, παρουσιάζει η ενσωμάτωση μεταλλικών στοιχείων, χάλκινων ή χρυσών, ως περιγράμματα ή και πλαίσια στο εσωτερικό της σύνθεσης. Η ελεύθερη φόρμα της φύσης αποκτά γεωμετρική αυστηρότητα, βάθος και αίσθηση πολυτέλειας.

Η αισθητική αξία εντείνεται από τη συναισθηματική απήχηση του μεγαλείου της φύσης και εντάσσονται στην πολυδιάστατη συμβολική ερμηνεία που βουνού.

Το βουνό ταυτίζεται με πλήθος εννοιών, συνώνυμων και αντίθετων μεταξύ τους. Η ανύψωση, η ένωση με τη θεία χάρη, συναντά το ανυπέρβλητο, την υπέρβαση των ορίων. Σε όλες τις χώρες υπάρχουν βουνά τυλιγμένα με μύθους και θρύλους και που έχουν εμπνεύσει παγκόσμια λογοτέχνες, ποιητές, στοχαστές.

Στο βουνό συναντά ο άνθρωπος τη γαλήνη, την απόλυτη πνευματικότητα, το θαυμασμό και την μεγαλοσύνη του σύμπαντος.

«Και συλλογιέμαι πως εκεί ψηλά, πάνω από τα σύννεφα και τη σιωπή,
υπάρχει ένας κόσμος καμωμένος από φως,
όπου τα όνειρα δεν τελειώνουν ποτέ
και τα βουνά αγγίζουν τα αστέρια».

Γιάννης Ρίτσος

Αννίτα Πατσουράκη
Ιστορικός της Τέχνης

Βιογραφικό – Αντιγόνη Παγώνα

Η Αντιγόνη Παγώνα γεννήθηκε στην Αθήνα το 1977. Το 1978 μετακόμισε με τους γονείς της
στο Μονακό όπου και ολοκλήρωσε τη σχολική της εκπαίδευση, αποκτώντας το Διεθνές
Απολυτήριο (International Baccalaureate – IB), με κατευθύνσεις στις Εικαστικές Τέχνες και
τις Γλώσσες.
Το 1996 συνέχισε τις σπουδές της στο Padworth College, στο Ρέντινγκ του Ηνωμένου
Βασιλείου, όπου σπούδασε Τέχνη και Αγγλική Γλώσσα.
Στη συνέχεια, σπούδασε Διοίκηση Ξενοδοχειακών Επιχειρήσεων στην Ελβετία, στο Les
Roches και στο Hotel Institute Montreux.
Το 2002, επέστρεψε στην Αθήνα ακολουθώντας επαγγελματική συνεργασία στον ναυτιλιακό κλάδο για είκοσι χρόνια.
Ταυτόχρονα, συνέχισε τα καλλιτεχνικά της ενδιαφέροντα με σπουδές στο Art & Design στο Κολέγιο ΑΚΤΟ, σε συνεργασία με το Middlesex University, από όπου αποφοίτησε με πτυχίο Bachelor of Arts, με διάκριση Upper Second Class Honours, στην Εσωτερική Αρχιτεκτονική και τον Σχεδιασμό.
Παρακολούθησε επίσης μαθήματα Φωτογραφίας δρόμου με την ομάδα Luminus
Photographers Team, διευρύνοντας περαιτέρω το ενδιαφέρον της για την οπτική αφήγηση και τις εκφραστικές δυνατότητες της φωτογραφίας.
Τον Οκτώβριο του 2018 ίδρυσε την AndieArt, μια δημιουργική εταιρεία που προσφέρει
υπηρεσίες ζωγραφικής και φωτογραφίας.
Είναι επίσης ιδιοκτήτρια της Andie Art Gallery στην Αθήνα, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή της προσήλωση στην καλλιτεχνική δημιουργία και την παρουσίαση της εικαστικής τέχνης στο κοινό.
Έχει πραγματοποιήσει τρεις ατομικές εκθέσεις και έχει συμμετάσχει σε πολυάριθμες
ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Ζωγραφικά της έργα καθώς και Συλλογή Φωτογραφικών θεμάτων της, βρίσκονται σε
ιδιωτικές συλλογές στην Αθήνα, το Ντουμπάι, την Ελβετία και το Μονακό.
Ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Επισκέπτεται συχνά την οικογένεια της στο Μονακό, την
Ελβετία και το Ντουμπάϊ.

Εκθέσεις

Ατομικές εκθέσεις

2018 — «Aotearoa – Land of the Long White Cloud»
Έκθεση φωτογραφίας και ζωγραφικής
L, a, boutique Gallery, Αθήνα, Ελλάδα
13–22 Οκτωβρίου 2018
2021 — «Apoplous (Ship Departure)»
Έκθεση φωτογραφίας
Gallery του Νότου, Πειραιάς, Ελλάδα
6–27 Νοεμβρίου 2021
2024 — «Apoplous II (Ship Departure II)»
Έκθεση φωτογραφίας
Andie Art Gallery, Αθήνα, Ελλάδα
31 Μαΐου – 22 Ιουνίου 2024

Ομαδικές εκθέσεις

2019 — «Minimalism»
Φωτογραφική έκθεση στο πλαίσιο της MIA Photo Fair
Μιλάνο, Ιταλία
22–25 Μαρτίου 2019
2019 — «A Flower for a Poem»
Εικαστική έκθεση
Aqua Gallery, Σαντορίνη, Ελλάδα
Ιούνιος – Αύγουστος 2019
2019 — «Silence, Le Bruit Court»
Έκθεση στο πλαίσιο του διαγωνισμού τέχνης Gemluc Art Contest
Τρίτο βραβείο
Auditorium Rainier III, Μονακό
17–27 Σεπτεμβρίου 2019
2019 — «The 5th Element»
Εικαστική έκθεση
Gallery του Νότου, Πειραιάς, Ελλάδα
12–26 Οκτωβρίου 2019
2021 — «Artbox.Project Barcelona 1.0»
Έκθεση ψηφιακής τέχνης
Valid World Hall, Βαρκελώνη, Ισπανία
2021
2022 — «My Fate… The Sea»

3

Εικαστική έκθεση
Adamantia Art Space, Άνδρος, Ελλάδα
14–27 Αυγούστου 2022
2022 — «Artbox.Project New York 2.0»
Έκθεση ψηφιακής τέχνης
345 Broome Street, Νέα Υόρκη, ΗΠΑ
2022
2023 — «When Life Gives You Lemons, Make Lemonade»
Εικαστική έκθεση
Adamantia Art Space, Άνδρος, Ελλάδα
4–24 Ιουνίου 2023
2023 — «Aegean Now and Forever»
Εικαστική έκθεση
Κέντρο Τεχνών Νάουσας, Πάρος, Ελλάδα
29 Ιουνίου – 4 Ιουλίου 2023
2023 — «Pink Power»
Φιλανθρωπική εικαστική έκθεση για την υποστήριξη του αγώνα κατά του καρκίνου του
μαστού
Andie Art Gallery, Αθήνα, Ελλάδα
23–28 Οκτωβρίου 2023
2023 — «Listen… A Child’s Cry»
Φιλανθρωπική εικαστική έκθεση
Andie Art Gallery, Αθήνα, Ελλάδα
1–19 Νοεμβρίου 2023
2024 — «Summer Exhibition»
Καλοκαιρινή εικαστική έκθεση
Andie Art Gallery, Αθήνα, Ελλάδα
12 Ιουλίου – 8 Αυγούστου 2024
2025 — «Our Love Is One»
Εικαστική έκθεση
Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών Τσιχριτζή, Κηφισιά, Ελλάδα
14–21 Φεβρουαρίου 2025
2025 — «Athenian Cats»
Εικαστική έκθεση αφιερωμένη στην προστασία και την ευημερία των ζώων
Andie Art Gallery, Αθήνα, Ελλάδα
8–31 Οκτωβρίου 2025
2025 — «The Third Spring»
Εικαστική έκθεση
Andie Art Gallery, Αθήνα, Ελλάδα
12–30 Νοεμβρίου 2025

4

2025 — «Greetings»
Εικαστική έκθεση
Andie Art Gallery, Αθήνα, Ελλάδα
4–31 Δεκεμβρίου 2025
2026 — «To the Sound of the Bell»
Εικαστική έκθεση
Andie Art Gallery, Αθήνα, Ελλάδα
30 Μαρτίου – 18 Απριλίου 2026
2026 — «A Flower for a Poem II»
Εικαστική έκθεση
Andie Art Gallery, Αθήνα, Ελλάδα
8–30 Μαΐου 2026
2026 — «By the Waves»
Εικαστική έκθεση
Andie Art Gallery, Αθήνα, Ελλάδα
14 Ιουλίου – 5 Σεπτεμβρίου 2026
2026 — «Aleximon»
Εικαστική έκθεση
Andie Art Gallery, Αθήνα, Ελλάδα
11 Σεπτεμβρίου – 3 Οκτωβρίου 2026
2026 — «Visions of Maria»
Εικαστική έκθεση αφιερωμένη στη ζωή, τη φωνή και την καλλιτεχνική παρακαταθήκη της
θρυλικής υψιφώνου Μαρίας Κάλλας
Φιλολογικός Σύλλογος «Παρνασσός», Μέγαρο Παρνασσού, Αθήνα, Ελλάδα
17–20 Σεπτεμβρίου 2026

Πληροφορίες:
«Στις Κορυφές του Ονείρου», έκθεση
Επιμέλεια : Αννίτα Πατσουράκη – Ιστορικός Τέχνης
Andie Art Gallery: Φαραντάτων 17, Αθήνα.
Τηλ. : 211 4166448 / 693 758 4272
E. info@andie-art.com
W. www.andie-art.com
Διάρκεια έκθεσης : από 3 έως και 21 Νοεμβρίου 2026

Ωράριο :
Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή: 10.00 – 20.00
Τετάρτη: 10.00 – 15.00 / Σάββατο: 10.00 – 16.00
Κυριακή, Δευτέρα: κλειστά
Είσοδος ελεύθερη για το κοινό.

Parking:
Χαλκηδόνος 6, 11527 Αθήνα. / Σινώπης 3, 11527 Αθήνα
Λεωφόρος Μεσογείων 5, / Λεωφόρος Μεσογείων 17,
Cityzen Πύργος Αθηνών, Αγίου Ανδρέου 3, 11527 Αθήνα,

«Αμπελόκηποι» και «Μέγαρο Μουσικής» μετρό.

89^ο pod

“Τι συμβαίνει στην Αλβανία -Γιατί επιμένουν οι διαδηλωτές”

Καλεσμένοι :

–Iλίρ Πάτσο : Ομογενής δημοσιογράφος, παρουσιαστής του κεντρικού δελτίου του μεγαλύτερου αλβανικού τηλεοπτικού σταθμού TOP ΤV, πρ. ανταποκριτής ΑΠΕ και Ελληνικής Υπηρεσίας BBC

–Σταύρος Τζίμας-Διευθυντής ΑΠΕ-ΜΠΕ Β. Ελλάδας, αρθρογράφος Καθημερινής, συγγραφέας έργων για τις Βαλκανικές Χώρες και ειδικά την Αλβανία

https://www.ertecho.gr/radio/ertnewsradio/show/diethnis-matia/podcast/1426297/diethnis-matia-me-ton-polydeyki-papadopoulo-24-10-2026/

90^ο pod

“Τα πολιτικό εκκρεμές της Λ. Αμερικής κινείται γενικά προς τα δεξιά –Η περίπτωση της Βραζιλίας”

Καλεσμένη

-Έλενα Λαζάρου –Διεθνολόγος, Γεν. Διευθύντρια ΕΛΙΑΜΕΠ,  η οποία εργαστεί ερευνητικά για τη Λ. Αμερική και ειδικά τη Βραζιλία

https://www.ertecho.gr/radio/ertnewsradio/show/diethnis-matia/podcast/1426703/diethnis-matia-me-ton-polydeyki-papadopoulo-25-10-2026/

Συνελήφθησαν οι 3 κλέφτες χαλκού που ήταν πίσω από τη φονική έκρηξη στην Πλάκα.

36 ημέρες μετά την απίστευτη τραγωδία στην πλάκα και την απώλεια έξι ανθρώπων, η κλοπή χαλκού ήρθε στο επίκεντρο των αναζητήσεων και οδήγησε στην ταυτοποίηση αρχικά και στη συνέχεια στη σύλληψη των δραστών.  Αξίζει να γραφτεί ότι μόλις δύο δευτερόλεπτα πριν από τη μοιραία έκρηξη, τον δρόμο διέσχισε μαύρο βαν με μαθητές ιδιωτικού σχολείου.

Δύο Έλληνες και ένας Αλβανός συνελήφθησαν για τη φονική έκρηξη στην Πλάκα, καθώς κατηγορούνται ότι προκάλεσαν τη διαρροή φυσικού αερίου, στην προσπάθειά τους να αφαιρέσουν χαλκοσωλήνες από το κτίριο της οδού Λυσικράτους

Από την έρευνα της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού του Πυροσβεστικού Σώματος προέκυψε πως οι τρεις φέρονται να προκάλεσαν δολιοφθορά στις σωληνώσεις της εγκατάστασης φυσικού αερίου, με σκοπό την κλοπή χάλκινων σωληνώσεων. Η διερεύνηση των ενεργειών τους και η τεκμηρίωση της σύνδεσής τους με την έκρηξη αποτέλεσαν κεντρικό άξονα της έρευνας.

Καθοριστικό μέρος της διερεύνησης αποτέλεσε η ανασύσταση του χώρου της έκρηξης, μέσα από μεθοδικές και συντονισμένες ενέργειες, με στόχο την αποτύπωση της θέσης και της μεταξύ τους σχέσης των ευρημάτων και την ανασύνθεση της αλληλουχίας των γεγονότων.

Η διαδικασία αυτή συνδυάστηκε με την ενδελεχή ανάλυση οπτικοακουστικού υλικού, την αξιοποίηση στοιχείων που προέκυψαν κατόπιν άρσης του απορρήτου των επικοινωνιών και τη συστηματική αξιολόγηση των πειστηρίων που συλλέχθηκαν από το σημείο.

Εγκαίνια έκθεσης: Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, 18:00-22:00
Διάρκεια έκθεσης: 5 έως 28 Νοεμβρίου 2026

Η αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος παρουσιάζει την Δήμητρα Αντωνοπούλου στην ατομική έκθεση ψηφιδωτού με τίτλο «Άνθη από υαλί πλασμένα».

Η καλλιτέχνις, η οποία ασχολείται σχεδόν αποκλειστικά με το ψηφιδωτό, έχοντας στο ενεργητικό της πολλές ομαδικές εκθέσεις (1998 έως σήμερα), παρουσιάζει την πρώτη της ατομική έκθεση σε επιμέλεια της Δάφνης Αγγελίδου, ζωγράφου, ψηφιδογράφου και Καθηγήτριας στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών.

Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, 18:00-22:00, και η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 28 Νοεμβρίου.

Η Δήμητρα Αντωνοπούλου παρουσιάζει τρεις διαφορετικές ενότητες τοπίων. Στην κυρίαρχη σύνθεση, που αποτελείται από τέσσερα ψηφιδωτά συνολικού μήκους 320 cm, και ύψους 120 cm  δημιουργεί ένα τοπίο που επικρατούν οι ασφόδελοι, ένα φυτό που από τη μυθολογία έχει συνδεθεί με τον κόσμο των νεκρών. Στο έργο αυτό συνυπάρχουν τα ακμαία άνθη του ασφόδελου με τα ξεραμένα γαϊδουράγκαθα, συμβολίζοντας έτσι τον αέναο κύκλο της φύσης. Το πέρασμα από τη φθορά στην αφθαρσία και τούμπαλιν είναι κάτι το οποίο χαρακτηρίζει την δουλειά της. Πολύ χαρακτηριστική είναι και η σύνθεση δώδεκα ψηφιδωτών που απεικονίζουν ταπεινά γαϊδουράγκαθα από την αρχή της βλάστησής τους μέχρι το τέλος τους. Μία ακόμα σύνθεση έξι έργων με κυρίαρχο το άνθος του φυτού κρεμμύδα, που «φέρνει» καλοτυχία κατά τη λαϊκή παράδοση, συμβολίζει την αναγέννηση.

Η Δάφνη Αγγελίδου σημειώνει αναφορικά με την έκθεση: «Η Δήμητρα Αντωνοπούλου ξεκίνησε με την προσεκτική παρατήρηση της φύσης με σχέδια και ζωγραφική από τα φοιτητικά της χρόνια στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα. Ωστόσο πολύ γρήγορα προχώρησε σε ένα συνδυασμένο σχέδιο όπου κάθε συνθετικό μέρος αποτελείται από μικρά συμμετρικά και συχνά ασύμμετρα κομμάτια, ψηφίδες από πέτρες, γυαλιά, σμάλτα, χρυσές ψηφίδες και κεραμικά, τοποθετημένα σε μια σταθερή βάση κονιάματος, επιλέγοντας έτσι το ψηφιδωτό ως κύριο μέσο έκφρασης. Το ψηφιδωτό στην σύγχρονη εποχή, παρόλο που αντλεί τα σημαντικότερα στοιχεία του από την τεράστια λαμπρή παράδοσή του κατά την αρχαία, ελληνιστική, ρωμαϊκή και βυζαντινή εποχή, έχει γίνει μέσο έκφρασης των σύγχρονων καλλιτεχνών και αγκαλιάζει με επιτυχία τους σύγχρονους προβληματισμούς και τις εικαστικές τους αναζητήσεις. Από τις αρχές του 20^ού αιώνα, όπου το μέσο εκσυγχρονίστηκε, έχοντας τεράστια γεωγραφική εξάπλωση και απήχηση, βλέπουμε ότι αυτή η αρχαία και δαπανηρή τέχνη συγχρονίζεται με την σημερινή πραγματικότητα, θυμίζοντας τα πίξελ των ψηφιακών εικόνων.

Η καλλιτέχνις συγκεντρώνεται στο βασικό της θέμα μέσα από την ευφυή αφαίρεση των περιττών στοιχείων των τοπίων και έτσι τα «άνθη φτιαγμένα από υαλί» λειτουργούν ως σύμβολα με διαφορετικά νοήματα. Η εύθραυστη αλλά εφήμερη ομορφιά τους εμπεριέχει την φθορά του χρόνου και την αναπόφευκτη μοίρα του θανάτου, κοινή με την ανθρώπινη μοίρα. Τα λαμπερά χρώματα των λουλουδιών, που κυριαρχούν στις συνθέσεις και στέκονται γυάλινα, όμορφα και ανθεκτικά, φέρνουν την ελπίδα και την ψευδαίσθηση ότι το όνειρο της ζωής θα κρατήσει στην αιωνιότητα. Μέσα από μια ποιητική διαδικασία, με εξαιρετική ευαισθησία και άριστη καλλιτεχνική δεξιότητα, αλλά κυρίως με την προσωπική της απεικόνιση του οργανικού κόσμου, μας κάνει κοινωνούς στα συναισθήματα θαυμασμού αλλά και φόβου που προκαλεί ο κύκλος της ζωής, του θανάτου και της αναγέννησης».

Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΨΗΦΙΔΩΤΟΥ ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ

Το ψηφιδωτό, που ξεκίνησε ως μια αρχαία, γοητευτική και ιδιαίτερη τέχνη, είναι πιθανόν η αρχαιότερη τέχνη όλων. Όπως τα παιδιά όταν πιέζουν βότσαλα και κοχύλια στην άμμο των παραλιών ανακαλύπτουν ότι οι διάφορες αποχρώσεις σχηματίζουν εικόνες, έτσι και οι πρώτοι άνθρωποι έφτιαξαν ένα σταθερό δάπεδο στην σπηλιά τους και διαπέρασαν το λυκόφως του πολιτισμού, δημιουργώντας την πρώτη αναλαμπή τέχνης, ως μια βασική προϊστορική εφεύρεση, με ψηφιδωτά που έχουν χαθεί και παρασυρθεί από τα νερά χιλιάδων χρόνων.

Η σύνοψη όλων των περιόδων και των γεωγραφικών περιοχών στην ιστορία του ψηφιδωτού μάς δείχνει ένα μέσο, που αρχικά καταγράφει τον αρχαίο κόσμο, την ελληνιστική και την ρωμαϊκή εποχή, με τα θαυμάσια ψηφιδωτά της Πομπηίας και ολόκληρης της ρωμαϊκής επικράτειας. Συνεχίζει με την λαμπρότητα των χρυσών ψηφιδωτών του Βυζαντίου, πάντα σε στενή σχέση με την αρχιτεκτονική, περνάει στα θαυμάσια ψηφιδωτά-μινιατούρες και στην μπαρόκ εποχή, όπου η Ευρώπη αγκαλιάζει αυτή την σπουδαία τέχνη όπως και τα βασίλεια των Ίνκας, Αζτέκων κ.ά. στην Λατινική Αμερική. Από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, μέσω της Αρ Νουβό, των ψηφιδωτών-κτηρίων του Γκαουντί και των τεράστιων τοιχογραφιών-ψηφιδωτών του Μεξικού, το μέσο γίνεται κοσμικό, δημοκρατικό, έχει τεράστια γεωγραφική εξάπλωση και απήχηση, επειδή αυτή η αρχαία και δαπανηρή τέχνη στην πραγματικότητα είναι και η πιο σύγχρονη.

Το ψηφιδωτό μέσο έχει άμεση συνάφεια με τους σύγχρονους ρυθμούς, γιατί από την ίδια του την φύση και την τεχνική εμπεριέχει τις αρχές του κολάζ και του μοντάζ, την απλοποίηση, τα αφηρημένα σχήματα και το φορμάρισμα – στοιχεία που του δίνουν μεγάλη εκφραστική δύναμη. Εφαρμόζει τον πουαντιλισμό χιλιάδες χρόνια πριν, επειδή οι ξεχωριστές ψηφίδες του χρώματος όταν τις βλέπουμε από απόσταση συγχωνεύονται στον αμφιβληστροειδή χιτώνα του ματιού μας για να δημιουργήσουν ένα έργο, ακριβώς όπως τα πίξελ των ψηφιακών εικόνων. Ο σημερινός κόσμος μπορεί να αναπτύξει και να εφαρμόσει τις τεράστιες δυνατότητες του μέσου καλύτερα από το ένδοξο παρελθόν του, καθώς ο ίδιος ο κόσμος μας είναι ένα τεράστιο ψηφιδωτό από εθνότητες, θρησκείες, λαούς και φυλές με διαφορετικές παραδόσεις και τελετουργίες, τέχνες και πολιτικές απόψεις που αλληλοεπηρεάζονται και ζουν μαζί.

Η Δήμητρα Αντωνοπούλου από τις σπουδές της στα νεανικά της χρόνια ως αγαπημένη μου φοιτήτρια, αλλά και μέχρι σήμερα που διδάσκουμε μαζί στην Α.Σ.Κ.Τ., επέλεξε αυτό το μέσο για να εκφράσει τις εικαστικές της αναζητήσεις. Ξεκίνησε με την προσεκτική παρατήρηση της φύσης, με σχέδια και ζωγραφική, αλλά πολύ γρήγορα προχώρησε σε ένα συνδυασμένο σχέδιο όπου κάθε συνθετικό μέρος αποτελείται από μικρά συμμετρικά και συχνά ασύμμετρα κομμάτια, ψηφίδες από πέτρες, γυαλιά, σμάλτα, χρυσές ψηφίδες και κεραμικά, τοποθετημένα σε μια σταθερή βάση κονιάματος.

Αυτό το διαιρετικό στοιχείο, που είναι η βάση για τα επιτεύγματα του ψηφιδωτού, η Δήμητρα Αντωνοπούλου το αξιοποιεί θαυμάσια με την προσεκτική ψηφοθέτηση των ψηφίδων της, δανειζόμενη στοιχεία από την τεράστια παράδοση του μέσου αλλά και αναπτύσσοντας τον δικό της ρυθμό με αναγνωρίσιμο τρόπο ψηφοθέτησης.

Στα ψηφιδωτά της, δημιουργημένα με μεγάλη επιμονή, υπομονή και μόχθο, παρουσιάζει τοπία με τρία διαφορετικά άνθη: με τους ασφόδελους, όπου περιφέρονται οι ψυχές των νεκρών, με τα ταπεινά γαϊδουράγκαθα, που συμβολίζουν τον κύκλο της ζωής, και με τις κρεμμύδες, που συμβολίζουν την αναγέννηση και φέρνουν καλή τύχη. Τα «άνθη φτιαγμένα από υαλί» της Δήμητρας λειτουργούν ως σύμβολα με διαφορετικά νοήματα. Η εύθραυστη αλλά εφήμερη ομορφιά τους εμπεριέχει την φθορά του χρόνου και την αναπόφευκτη μοίρα του θανάτου, κοινή με την ανθρώπινη μοίρα. Μέσα από μια ποιητική διαδικασία, με προσεκτική αλλά και προσωπική απεικόνιση του οργανικού κόσμου, μας κάνει κοινωνούς στα συναισθήματα θαυμασμού αλλά και φόβου που προκαλεί ο κύκλος της ζωής, του θανάτου και της αναγέννησης.

Εδώ βλέπουμε τις ποικίλες δυνατότητες του ψηφιδωτού, επειδή η καλλιτέχνιδα είναι άριστος γνώστης αυτής της σύνθετης διαδικασίας. Ένα καλό έργο ζωγραφικής δεν εγγυάται ένα καλό ψηφιδωτό. Υπάρχει μια λεπτή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην ζωγραφική και στο ψηφιδωτό, το οποίο καθορίζεται από τους δικούς του νόμους και ρυθμούς. Μέσα στην διαβάθμιση των σκοτεινών χρωμάτων στα φυλλώματα και στην καθαρότητα των γραμμών, οι απότομες μεταβάσεις και οι αντιθέσεις που δημιουργούν οι χρυσές ψηφίδες δίνουν τον ρυθμό στις συνθέσεις. Τα λαμπερά χρώματα των λουλουδιών, που κυριαρχούν στην σύνθεση και στέκονται γυάλινα, όμορφα και ανθεκτικά, φέρνουν την ελπίδα και την ψευδαίσθηση ότι το όνειρο της ζωής θα κρατήσει στην αιωνιότητα.

Δάφνη Αγγελίδου
Ζωγράφος, ψηφιδογράφος
Καθηγήτρια στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών

Αθήνα, Σεπτέμβριος 2026

Σύντομο Βιογραφικό:

Η Δήμητρα Αντωνοπούλου γεννήθηκε στη Μελβούρνη. Παρακολούθησε τα πρώτα της μαθήματα ζωγραφικής (1990-1993) στην ΔΕΠΑΚ Καλαμάτας, με δασκάλους τους Κλεοπάτρα Δίγκα, Τιτίκα Σάλλα-Δοκουμετζίδη και Τάσο Αριδά. Σπούδασε Ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών (ΑΣΚΤ) (1993-1998) με υποτροφία του ΙΚΥ και με δασκάλους τους Τριαντάφυλλο Πατρασκίδη και Χρόνη Μπότσογλου και ψηφιδωτό (1995-1998) με τον Ιωάννη Βαλαβανίδη και την Δάφνη Αγγελίδου. Το 1997, με το πρόγραμμα Erasmus, παρακολούθησε μαθήματα στο Edinburgh CollegeofArt, Heriot-Watt University. Το 2020 ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό της στο ΕΑΠ «Γραφικές Τέχνες και Πολυμέσα». Κατά την διάρκεια του μεταπτυχιακού της, το έργο της «Φωνές του ποιητή Κ. Καβάφη» επιλέχτηκε και προβλήθηκε το 2016 στο National Audiovisual Institute in Warsaw και στο Gutenberg Museum in Mainz στις 24 Νοεμβρίου στο πλαίσιο της έκθεσης “MOTYF – International Festival – Media Art Exhibition: Akademos, A Place for Poets and Philosophers”. Εργάστηκε για πολλά χρόνια στην Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (1999 -2019). Από το 2019 ανήκει στο μόνιμο εκπαιδευτικό προσωπικό της ΑΣΚΤ σε θέση ΕΔΙΠ και διδάσκει στο κατ’ επιλογήν υποχρεωτικό εργαστήριο του ψηφιδωτού. Από το 1998 έως σήμερα έχει λάβει μέρος σε ομαδικές εκθέσεις. Έργα της υπάρχουν σε δημόσιες, ιδιωτικές συλλογές και Ιερούς Ναούς. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα και στο Καρπενήσι.

Χορηγός οίνου είναι το Κτήμα Παλυβού, ενώ χορηγοί επικοινωνίας είναι το Art22, ArtPointView και το ArtViews.

Εγκαίνια έκθεσης: Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, 18:00-22:00

Ημέρες και ώρες λειτουργίας:

Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή 12:00 -15:00, 17:00-20:00
Τετάρτη, Σάββατο 11:00-16:00
Κυριακή, Δευτέρα κλειστά

Αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος
Λεμπέση 12, Αθήνα | metro Ακρόπολη
Τηλέφωνο 211 182 38 18
www.technohoros.org | info@technohoros.org

Εγκαίνια: Πέμπτη 5 Νοεμβρίου 2026 στις 19:30 

Επιμέλεια έκθεσης: Ίρις Κρητικού

Το «Δίκλωνο» του υφαντή Αναστάσιου Μαδαμόπουλου, είναι δυο κύκλοι συμπλεκόμενοι επαναληπτικών νημάτινων αφηγήσεων και εξομολογήσεων, δύο κλωνάρια τρυφερά μιας χειρωνακτικής ντοπιολαλιάς του θυμικού, του νου και του Αιγαίου.

«Ο πρώτος κύκλος, ένας αρχαίος αστερισμός, ένας εξάντας ναυτικός ή μια εξίσωση του Ηράκλειτου από ανατολές και δύσεις, από σαϊτιές άλλοτε σκοτεινές και άλλοτε ολόφωτες, από μελίσματα άλλοτε λυπητερά και άλλοτε χαρμόσυνα σαν της ζωής τους κύκλους, είναι υφασμένος με νήματα φαιά, μονοχρωματικά, από βαμβάκι και μαλλί σε αδρά τελάρα και ταμπλάδες ξύλινους ή χαρτονένιους. Είναι η κύκλια περιπέτεια του βίου, ο αναπόδραστος φόβος του θανάτου μα και ο έρως της γλυκιάς νέας ζωής που νομοτελειακά θα εξακολουθήσει να κυλά, ξορκίζοντας τη θλίψη. Είναι η ιδέα της ύφανσης, ως φιλοσοφίας και παρηγορίας. Είναι η παλλόμενη ψυχή. Του καλλιτέχνη μα και του κοινωνού της τέχνης του.

Ο δεύτερος κύκλος, μια ιερατική πολύχρωμη στρατιά, μία διονυσιάζουσα χορογραφία από ψυχόξυλα ή «τοτέμ του Ταρσανά», είναι συνάμα τα κεφάλαια και τα λείψανα του παραπάνω περιγραφόμενου βίου. Τα απομεινάρια αισθημάτων και συναισθημάτων, εμπειριών και αποριών, συνταιριασμένα με ευρεθέντα υλικά της σωστικής ανασκαφής ενός νοητού ναυπηγείου ή ναυαγίου. Σύρματα, ξύλα και φελλοί, σπάγκοι και νήματα από λινό, βαμβάκι και μαλλί, ράκη, καύκαλα, σπαράγματα πλωτά και ινδάλματα ονείρων. Κόκκινα κορδελάκια αθανασίας, κλειδάκια χρυσωμένα εξόδια και φυλακτά αυτοσχέδια, αποτροπαϊκά, σε ταπεινά εικονοστάσια.

Τάματα και κεράκια άσβεστα που εξακολουθούν να πλέουν στη νυχτοθάλασσα. Τα άσβεστα ψυχικά αναθήματα του κεκοιμημένου ναυτικού πλήθους της γενέθλιας μικροΣύμης, που γνωρίζει πώς να συντροφεύσει τον καλλιτέχνη στις μνήμες του αλλά και στον τωρινό του βηματισμό, σε συντεταγμένη κι ευλογημένη σιωπή. Με επιδεξιότητα, η υφαντική λαξεύεται σαν νοσταλγία αδιόρατη για όσα ακόμη δεν γνωρίσαμε και η γλυπτική υφαίνεται σαν μνήμη για όσα έχουμε ήδη ζήσει. Και το υπερμέγεθες συμπαντικό αναζητεί τους αστερίες του κόσμου με άτυπη πυξίδα του το μικροσκοπικό εντόπιο. Μέσα στην αβέβαιη άβυσσο αναδύεται ένα βέβαιο νησί. Και η πυξίδα του Ηράκλειτου παύει να δείχνει τον βορρά, ακολουθώντας μια θαλασσινή ανατολή του Αυγούστου», σημειώνει η Ίρις Κρητικού στον συνοδευτικό κατάλογο της έκθεσης.

INFO

«ΔΙΚΛΩΝΟ» του Αναστάση Μαδαμόπουλου

📍 ΒΡΥΣΑΚΙ | Βρυσακίου 17, Πλάκα

Εγκαίνια έκθεσης: Πέμπτη 5 Νοεμβρίου 2026 στις 19:30

Επιμέλεια έκθεσης: Ίρις Κρητικού

Διάρκεια: Από 5 έως 16 Νοεμβρίου 2026

 Ώρες λειτουργίας: Δε.-Πα.: 12:00 έως 20:00, Σα. & Κυ. 10:00-20:00

Από τη Μελβούρνη στην Ελλάδα: Μικρές κινήσεις ελπίδας σε αμήχανους καιρούς

Δύο φωτεινές ειδήσεις από την ελληνική ομογένεια της Αυστραλίας γίνονται η αφορμή για να στρέψουμε το βλέμμα μακριά από τα αβαθή της καθημερινότητας, αναζητώντας τις ρίζες και την ιστορική μας μνήμη.

Γράφει η δημοσιογράφος ΕΛΕΝΗ ΚΑΛΟΓΕΡΙΝΗ 

Λίγο αργότερα, στις 9 Οκτωβρίου, περισσότερες από εκατό γυναίκες συγκεντρώθηκαν στο ιστορικό Hotel Windsor συμμετέχοντας σε εκδήλωση οικονομικής ενίσχυσης του προγράμματος ψηφιοποίησης του ιστορικού αρχείου της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας Μελβούρνης και Βικτώριας.

Η άγνωστη ιστορία δύο πρωτοπόρων επιστημόνων, από την επιδημία της Πάτρας το 1924 έως τα εργαστήρια του Ινστιτούτου Παστέρ. Οι μαρτυρίες της 95χρονης κόρης τους στην «Κ» και η έρευνα της συγγραφέα Χριστίνας Φίλιππα που φωτίζει τη ζωή και το έργο τους

Στην άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής, η Ναταλία Ιωαννίδου μιλά με φωνή ζωηρή, ανακατεμένη με έναν τόνο νοσταλγίας. Η 95χρονη, εγγονή του Μακεδονομάχου Παύλου Μελά και δισέγγονη του πρώην πρωθυπουργού Στέφανου Δραγούμη, ανατρέχει στα παιδικά της χρόνια, στο σπίτι όπου μεγάλωσε έχοντας δίπλα της δύο ανθρώπους που αφιέρωσαν τη ζωή τους στην επιστήμη. Παρά τα χρόνια που έχουν περάσει, οι αναμνήσεις από τους γονείς της, τον γιατρό Γεώργιο Ιωαννίδη και τη χημικό Ζωή Μελά, παραμένουν ζωντανές.

«Οι γονείς μου ήταν δύο εξαιρετικοί άνθρωποι, πολύ δυναμικοί και εργατικοί, και είχα αυτά τα πρότυπα στο σπίτι. Εγώ μεγάλωσα εκεί και πίστευα ότι έτσι είναι όλη η ελληνική κοινωνία. Αργότερα, απόρησα που τα πράγματα δεν ήταν όπως νόμιζα. Δεν συνειδητοποιούσα ως παιδί την ποιότητα αυτών των ανθρώπων ούτε πόσο προνομιακή ήταν η θέση μου», λέει στην «Κ» η κ. Ιωαννίδου η οποία ακολούθησε τη δική της πορεία σπουδάζοντας μουσική και διδάσκοντας για 27 χρόνια στο Ωδείο Αθηνών και το Ελληνικό Ωδείο.

Η καθημερινότητα, όπως τη θυμάται η μικρότερη από τις δύο κόρες της οικογένειας Ιωαννίδου, ξεπερνούσε τις επιστημονικές αναζητήσεις των γονιών της. Οι συζητήσεις στο σπίτι περιστρέφονταν γύρω από την οικογένεια, τα πνευματικά ζητήματα, την τέχνη και τον πολιτισμό.

Με πυξίδα την επιστήμη

«Ηταν δύο άνθρωποι ιδιαίτερα προοδευτικοί για την εποχή τους», περιγράφει η κ. Ιωαννίδου και στέκεται ιδιαίτερα στη μητέρα της που σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία κατάφερε να ακολουθήσει τον δικό της δρόμο στην επιστήμη. «Η μητέρα μου δεν βρήκε προσωπικές δυσκολίες, γιατί είχε μεγάλη υποστήριξη από τη δική της μητέρα».

Με θαυμασμό μάς μιλά και για τον πατέρα της Γεώργιο Ιωαννίδη που τον Ιούνιο του 1924, αμέσως μετά τον γάμο του με τη Μελά, κλήθηκε από τις υγειονομικές αρχές να ταξιδέψει στην Πάτρα, όπου είχε ξεσπάσει επιδημία πανώλης.

«Ο πατέρας μου είχε διοριστεί για να αντιμετωπίσει εκείνη την κατάσταση. Ο γάμος των γονιών μου είχε γίνει στις 24 Ιουνίου του 1924 και λίγες μέρες μετά πήγαν μαζί στην Πάτρα», περιγράφει σήμερα η κόρη τους.

Χρέος απέναντι στην Ιστορία

Το περιστατικό αυτό αποτελεί ένα μόνο κεφάλαιο στην πορεία δύο επιστημόνων που συνέδεσαν το όνομά τους με την ανάπτυξη της μικροβιολογίας, της χημείας και της δημόσιας υγείας στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου. Τη διαδρομή τους ανασυνθέτει η ερευνήτρια και συγγραφέας Χριστίνα Ν. Φίλιππα στο βιβλίο της με τίτλο «Γεώργιος Σπ. Ιωαννίδης – Ζωή Μελά-Ιωαννίδη: Πρωτοπόροι επιστήμονες στο Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Απαρσις και παρουσιάστηκε την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου στην Πάτρα.

Η έρευνα αρχικά επικεντρώθηκε στη ζωή της Μελά καθώς η συγγραφέας αναζητούσε τα ονόματα των πρώτων γυναικών που πέρασαν το κατώφλι του ελληνικού πανεπιστημίου. «Ανακάλυψα ότι στη σχολή της Χημείας, η οποία ιδρύθηκε το 1919, η πρώτη γυναίκα που εγγράφηκε ήταν η Ζωή Μελά, κόρη του Παύλου Μελά και της Ναταλίας Δραγούμη», αναφέρει η κ. Φίλιππα στην «Κ».

Η ανακάλυψη αυτή την οδήγησε στη συνέχεια στον σύζυγό της, τον γιατρό από το Αίγιο, Γεώργιο Ιωαννίδη, και στο έργο του στο Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ. Εκείνο που την εντυπωσίασε περισσότερο ήταν οι επιλογές των δύο ανθρώπων. Από αστικές οικογένειες και οι δύο θα μπορούσαν, όπως λέει, να είχαν ακολουθήσει μια διαφορετική, περισσότερο άνετη ζωή.

Εκείνη, μία νέα γυναίκα, γόνος μεγαλοαστικών οικογενειών της Αθήνας, πολύφερνη νύφη, θα μπορούσε, όπως οι περισσότερες γυναίκες της τάξης της, να «καλοπαντρευτεί», να τεκνοποιήσει και να ασχολείται με «φιλανθρωπικά τέια» και βεγγέρες.

«Εκείνος, ως νεαρός γιατρός και μάλιστα γιος γιατρού σε επαρχιακή πόλη που άκμαζε λόγω της σταφίδας στις αρχές του περασμένου αιώνα, θα μπορούσε να έχει εξασφαλισμένο “καλό γάμο”, καριέρα και τρυφηλή ζωή στη γενέτειρά του. Εκείνη, μία νέα γυναίκα, γόνος μεγαλοαστικών οικογενειών της Αθήνας, πολύφερνη νύφη, θα μπορούσε, όπως οι περισσότερες γυναίκες της τάξης της, να “καλοπαντρευτεί”, να τεκνοποιήσει και να ασχολείται με “φιλανθρωπικά τέια” και βεγγέρες», λέει η κ. Φίλιππα. «Τίποτα απ’ όλα αυτά δεν συνέβη, γιατί αμφότεροι δεν τα επεδίωξαν και ίσως και να τα αρνήθηκαν».

Η γνωριμία της συγγραφέα με τη Ναταλία Ιωαννίδου της άνοιξε τον δρόμο για μια έρευνα που διήρκεσε έξι χρόνια. Στη διάθεσή της είχε πλέον προσωπικές μαρτυρίες και αδημοσίευτο υλικό από το εκτεταμένο αρχείο των οικογενειών Δραγούμη και Μελά, το οποίο δωρήθηκε από την Ιωαννίδου στο Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης.

«Θεώρησα χρέος μου να τους τιμήσω καταγράφοντας όλα όσα έμαθα για εκείνους, έχοντας την πεποίθηση ότι η “σκόνη” της Ιστορίας δεν πρέπει να σκεπάζει προσωπικότητες που ωφέλησαν την επιστήμη και τον άνθρωπο», σημειώνει η κ. Φίλιππα.

Η πανώλη στην Πάτρα

Τον Ιούνιο του 1924, η Πάτρα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια σοβαρή υγειονομική κρίση. Η πανώλη εμφανίστηκε αρχικά σε έναν προσφυγικό καταυλισμό, όπου οι συνθήκες διαβίωσης ήταν εξαιρετικά δύσκολες. Οι πρόσφυγες ζούσαν στοιβαγμένοι στην παλιά «μπαράκα» της Γεροκωστοπούλου, σε χώρους που μοιράζονταν ακόμη και με ποντίκια.

«Οι συνθήκες ήταν πολύ δύσκολες για πολλούς λόγους» τονίζει η Χριστίνα Φίλιππα και εξηγεί: «Η νόσος, που άρχισε να εξαπλώνεται και να σκορπά θάνατο, αποκάλυψε με οδυνηρό τρόπο τις ελλείψεις στην οργάνωση στον τομέα της δημόσιας υγείας, αλλά και την αδιαφορία του κράτους, διαχρονικά».

 Αλλοι κρύβονταν για να μη στιγματιστούν και απομονωθούν, ενώ άλλοι ζητούσαν θεραπεία από τσαρλατάνους-κομπογιαννίτες.

Η απουσία κατάλληλων νοσοκομειακών υποδομών δυσχέραινε την περίθαλψη των ασθενών. Υπήρχε όμως κι ένας ακόμη αντίπαλος απέναντι στη μεταδοτική νόσο.

«Οι γιατροί είχαν να αντιμετωπίσουν τον φόβο και τη ντροπή της μεταδοτικής νόσου, συναισθήματα που παρέλυαν το μυαλό των ανθρώπων. Αλλοι κρύβονταν για να μη στιγματιστούν και απομονωθούν, ενώ άλλοι ζητούσαν θεραπεία από τσαρλατάνους-κομπογιαννίτες. Και η νόσος κάλπαζε και σάρωνε στο διάβα της. Ολα αυτά δυσχέραιναν ακόμη περισσότερο την αποστολή του Ιωαννίδη και των υγειονομικών συναδέλφων του», περιγράφει η συγγραφέας.

Μια γυναίκα που χάραξε τον δικό της δρόμο

Την ίδια ώρα, η Ζωή Μελά δεν περιορίστηκε ούτε στιγμή στον ρόλο της συζύγου ενός διακεκριμένου γιατρού. Από νεαρή ηλικία επέλεξε να ακολουθήσει την επιστήμη, παρά τις επιφυλάξεις που υπήρχαν στο ευρύτερο περιβάλλον.

«Οσο και αν φαίνεται περίεργο, η Ζωή Μελά υπήρξε από παιδί μία αυτόνομη προσωπικότητα, η οποία τράβηξε έναν δικό της δρόμο που καμία σκιά δεν τον έκρυψε», σημειώνει η Χριστίνα Φίλιππα. «Οχι μόνο με την απόφασή της να σπουδάσει, παρά κάποιες αντιρρήσεις του οικογενειακού περιβάλλοντός της, εκτός της μητέρας της, αλλά και αργότερα, όταν διεκδίκησε με μακρόχρονους αγώνες το δικαίωμα της ισονομίας και ισοπολιτείας των γυναικών μέσα από τους χώρους εργασίας της».

Το 1924, η Μελά υπήρξε η μοναδική γυναίκα ανάμεσα στα ιδρυτικά μέλη της Ενωσης Ελλήνων Χημικών. Μάλιστα, σύμφωνα με την έρευνα της συγγραφέως, η Ενωση ιδρύθηκε στο σπίτι της οικογένειας Μελά και το πρώτο χειρόγραφο του καταστατικού της γράφτηκε από την ίδια. Το 1925 έγινε προϊσταμένη του Χημικού Τμήματος του Κεντρικού Υγειονομικού Συμβουλίου, ενώ δύο χρόνια αργότερα προσλήφθηκε στο Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ. Παράλληλα ασχολήθηκε με τη διδασκαλία και το 1930 ανέλαβε τη διεύθυνση του Χημικού Εργαστηρίου του νοσοκομείου του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού. Η δράση της δεν περιορίστηκε, ωστόσο, στα εργαστήρια. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής διετέλεσε πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνίδων Επιστημόνων.

«Θα αφήσει σημαντικό έργο, όπως αργότερα, το 1978, θα δηλώσει και η Αμαλία Φλέμινγκ, πλέκοντας σε συνέντευξή της το εγκώμιο για την προεδρία της Μελά», αναφέρει η κ. Φίλιππα.

Το 1984 η Μελά τιμήθηκε από την Ενωση Ελλήνων Χημικών για τη δράση της κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής, ενώ η επιστημονική της διαδρομή στο Ινστιτούτο Παστέρ ολοκληρώθηκε το 1962, όταν συνταξιοδοτήθηκε από τη θέση της υποδιευθύντριας.

Το αποτύπωμα στο Ινστιτούτο Παστέρ

Ο Γεώργιος Ιωαννίδης εντάχθηκε το 1926 στο Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ, όπου ανέλαβε τη διεύθυνση του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας και Μυκητολογίας. Ασχολήθηκε συστηματικά με την ανθρώπινη μυκητολογία, ενώ το επιστημονικό του έργο περιλάμβανε την παρασκευή εμβολίων και ορών, εξειδικευμένες εργαστηριακές εξετάσεις και περισσότερες από 50 δημοσιευμένες ερευνητικές εργασίες. Το σημαντικότερο μέρος της προσπάθειάς του συνδέθηκε, ωστόσο, με την αντιμετώπιση της φυματίωσης.

«Ο Ιωαννίδης αφιερώθηκε ψυχή τε και σώματι στο έργο διάδοσης του αντιφυματικού εμβολίου σε εποχές που υπήρχε δυσπιστία για την αποτελεσματικότητά του, όχι μόνο στην Ελλάδα», σημειώνει η κ. Φίλιππα.

Η Ελλάδα, σύμφωνα με τη συγγραφέα, υπήρξε η πρώτη χώρα μετά τη Γαλλία που παρασκεύασε, το 1925, στο Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ το εμβόλιο BCG για βρέφη και νήπια. Ο Ιωαννίδης, επικεφαλής μιας μικρής ομάδας μικροβιολόγων, εργάστηκε τα επόμενα χρόνια για την ενημέρωση της ιατρικής κοινότητας και τη διάδοση του εμβολιασμού. Το 1949 τού ανατέθηκε η διεύθυνση του Εργαστηρίου BCG, αναλαμβάνοντας την ευθύνη για την ασφάλεια, την αποτελεσματικότητα και την επάρκεια του παραγόμενου εμβολίου.

«Ενα χρόνο αργότερα ο Ιωαννίδης θα γίνει ο πρώτος Ελληνας που αναλαμβάνει θέση υποδιευθυντή στο Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ. Κοντά του μαθήτευσαν νεότεροι γιατροί, μεταξύ των οποίων και ο Γρηγόρης Λαμπράκης, που το 1950 πραγματοποίησε ερευνητικές εργασίες υπό την επίβλεψή του», σημειώνει η κ. Φίλιππα.

Σεμνοί και αφοσιωμένοι στο έργο τους

Ο Ιωαννίδης και η Μελά τιμήθηκαν από τη γαλλική κυβέρνηση με το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής. Ωστόσο, παρά τη σημαντική επιστημονική τους διαδρομή, τα ονόματά τους παραμένουν σήμερα ελάχιστα γνωστά στο ευρύ κοινό, εξηγεί η ερευνήτρια.

«Η αναγνωρισιμότητά τους, λόγω της ταπεινότητας του χαρακτήρα τους, είναι ελάχιστη συγκρινόμενη με την προσφορά τους προς το έθνος», υπογραμμίζει η κ. Φίλιππα. «Επειτα από έρευνα έξι χρόνων η εικόνα που σχημάτισα ήταν δύο σεμνών, μετριοφρόνων και ακέραιων ανθρώπων, αφοσιωμένων στο έργο τους με ανιδιοτέλεια και αυταπάρνηση. Αξίες που παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρες στην εποχή μας», καταλήγει.

ΒΙΚΥ ΚΑΤΕΧΑΚΗ

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Υπάρχει μια βαθιά αντίφαση στη ζωή και στο έργο του Βίνσεντ βαν Γκογκ. Ένας άνθρωπος που βασανίστηκε από τη μοναξιά, τη φτώχεια, την απόρριψη και τις προσωπικές του δοκιμασίες, άφησε πίσω του μια ζωγραφική γεμάτη φως, χρώμα και μια σχεδόν ανεξάντλητη αγάπη για τη ζωή.

Αυτή η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο συγκινητική όταν διαβάζει κανείς τις επιστολές του προς τον μικρότερο αδελφό του, Τεό. Δεν πρόκειται μόνο για την αλληλογραφία δύο αδελφών που συνδέονταν με βαθιά αγάπη. Είναι ένα σπάνιο ντοκουμέντο της εσωτερικής ζωής ενός καλλιτέχνη: οι αγωνίες του, οι απογοητεύσεις, οι οικονομικές δυσκολίες, οι σκέψεις του για την τέχνη, αλλά και η ακατάπαυστη ανάγκη του να ανακαλύπτει την ομορφιά στα πιο απλά πράγματα.

Μέσα από αυτές τις επιστολές αναδύεται ένας Βαν Γκογκ διαφορετικός από τον θρυλικό, βασανισμένο ζωγράφο της συλλογικής φαντασίας. Ένας άνθρωπος που, ενώ δυσκολευόταν να συμφιλιωθεί με την ίδια του τη ζωή, δεν έπαυε να την παρατηρεί με πάθος, να αναγνωρίζει την αξιοπρέπεια των ταπεινών και να αναζητά το φως ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές.

Κάποιες από τις επιστολές του προς τον Τεό 

-Χάγη, 6–7 Ιουλίου 1882 — Το άδειο σπίτι

 Ο Βανγκ μιλάει στον Τεό για τη μοναξιά που ένιωθε πριν αποκτήσει μια μορφή οικογενειακής ζωής με τη Σιέν και το παιδί της. Αναρωτιέται αν η ζωή χωρίς κάποιον να αγαπάς είναι πραγματικά ζωή. Και παραδέχεται ότι η αφοσίωση στην τέχνη δίνει νόημα στην ύπαρξή του, ακόμη και στις δύσκολες στιγμές.

– Χάγη, 21 Ιουλίου 1882 — Ο άνθρωπος που θεωρείται ασήμαντος

 Ο Βίνσεντ αναρωτιέται πώς τον βλέπουν οι άλλοι: σαν έναν παράξενο, δυσάρεστο άνθρωπο, χωρίς θέση στην κοινωνία. Θέλει, όμως, μέσα από τη ζωγραφική του να αποκαλύψει τι υπάρχει στην καρδιά ενός ανθρώπου που οι άλλοι θεωρούν ασήμαντο.

-Χάγη, 31 Ιουλίου 1882 — Τι οφείλει να κάνει ένας ζωγράφος

 Μια μικρή διακήρυξη για την τέχνη. Ο Βίνσεντ υποστηρίζει ότι ο ζωγράφος οφείλει να παρατηρεί βαθιά τη φύση και να μεταφέρει στο έργο του τα προσωπικά του αισθήματα, ώστε να μπορούν να τα κατανοήσουν οι άλλοι. Αντιμετωπίζει με επιφύλαξη τη δημιουργία έργων αποκλειστικά με στόχο την πώλησή τους.

 -Χάγη, 11 Φεβρουαρίου 1883 — Η αγάπη δεν πεθαίνει με την πρώτη απογοήτευση.

Μια επιστολή με μια πολύ όμορφη εικόνα: η αγάπη, όπως και η φύση, περνά από περιόδους μαρασμού και αναγέννησης. Ο Βίνσεντ παρομοιάζει τις αλλαγές της αγάπης με την άμπωτη και την πλημμυρίδα. Τα νερά υποχωρούν και επιστρέφουν, αλλά η θάλασσα παραμένει. Και θεωρεί την αγάπη όχι μόνο συναίσθημα, αλλά κυρίως πράξη.

Τρεις πίνακές του (Οι Πατατοφάγοι, Το Υπνοδωμάτιο στην Αρλ και Η Έναστρη Νύχτα)  μας επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε αυτή την αναζήτηση, έχοντας ως πολύτιμο συνομιλητή τις ίδιες του τις επιστολές.

 Οι Πατατοφάγοι, 1885

Πέντε άνθρωποι γύρω από ένα τραπέζι. Ένα πιάτο πατάτες, λίγος καφές, μια λάμπα. Τα πρόσωπα τραχιά, τα χέρια παραμορφωμένα από τον μόχθο. Τίποτε ωραίο με τη συμβατική έννοια. Κι όμως, υπάρχει μια βαθιά ανθρώπινη ομορφιά.

Στην επιστολή της 30ής Απριλίου 1885 προς τον Τεό, ο Βαν Γκογκ εξηγεί ότι ήθελε να δείξει πως οι άνθρωποι αυτοί είχαν σκάψει τη γη με τα ίδια χέρια που τώρα έβαζαν στο πιάτο τους. Το φαγητό τους ήταν τίμια κερδισμένο. Δεν ήθελε να εξωραΐσει τους χωρικούς, αλλά να αποδώσει την αλήθεια της ζωής τους.

 Αρλ,  1889 — Η δουλειά τον κρατά όρθιο

Έχοντας περάσει μια δύσκολη περίοδο, ο Βίνσεντ εξηγεί στον Τεό ότι η ζωγραφική δεν είναι απλώς μια απασχόληση που του αποσπά την προσοχή. Τον βοηθά να διατηρεί μια τάξη στην καθημερινότητά του. Συνεχίζει να δημιουργεί, να διαβάζει και να συζητά για τέχνη, ακόμη και όταν αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες.

Επιστολή 745 

Το Υπνοδωμάτιο στην Αρλ, 1888

Ένα κρεβάτι, δύο καρέκλες, ένας μικρός καθρέφτης, μερικοί πίνακες στους τοίχους. Ένα δωμάτιο απλό, σχεδόν παιδικό. Και εδώ συμβαίνει κάτι εκπληκτικό. Ο άνθρωπος που τόσο συχνά ταλανίζεται από εσωτερική ανησυχία επιλέγει να ζωγραφίσει τη γαλήνη.

Στις 16 Οκτωβρίου 1888 γράφει στον Τεό ότι τα χρώματα πρέπει να δημιουργούν την αίσθηση της ανάπαυσης. Επιθυμεί η θέαση του πίνακα να ξεκουράζει το μυαλό, ή μάλλον τη φαντασία.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Δεν ξέρουμε αν ο ίδιος αισθανόταν αυτή τη γαλήνη. Ξέρουμε, όμως, ότι επιδίωξε συνειδητά να τη δημιουργήσει με τη ζωγραφική του. Ίσως ζωγράφιζε όχι μόνο όσα έβλεπε, αλλά και όσα είχε ανάγκη.

Η έναστρη Νύχτα, 1889, Η αναζήτηση του άπειρου 

Σεν-Ρεμί. Ο Βαν Γκογκ βρίσκεται στο θεραπευτήριο και ζωγραφίζει έναν ουρανό που μοιάζει να κινείται αδιάκοπα. Το χωριό κοιμάται. Τα σπίτια είναι ήσυχα. Αλλά πάνω τους ο ουρανός στροβιλίζεται, τα άστρα πάλλονται, το κυπαρίσσι υψώνεται σαν φλόγα. Ο πίνακας συνδυάζει την παρατήρηση με τη μνήμη και τη φαντασία. Δεν είναι μια πιστή καταγραφή όσων έβλεπε από το παράθυρό του. Είναι μια νέα πραγματικότητα που δημιουργεί ο ίδιος.

Επιστολή 782

«Επιτέλους έχω ένα τοπίο με ελιές, καθώς και μια νέα μελέτη ενός έναστρου ουρανού“, γράφει στον Τεό.
“Αν και δεν έχω δει τους τελευταίους καμβάδες ούτε του Γκογκέν ούτε του Μπερνάρ, είμαι αρκετά σίγουρος ότι αυτές οι δύο μελέτες για τις οποίες μιλώ είναι συγκρίσιμες στο συναίσθημα. Όταν θα έχεις δει αυτές τις δύο μελέτες για λίγο, καθώς και εκείνη με τον κισσό, θα μπορέσω ίσως να σου δώσω, καλύτερα απ’ ό,τι με λόγια, μια ιδέα για τα πράγματα που ο Γκογκέν, ο Μπερνάρ κι εγώ κουβεντιάζαμε μερικές φορές και μας απασχολούσαν. Δεν είναι μια επιστροφή στο ρομαντικό ή σε θρησκευτικές ιδέες, όχι. Ωστόσο, ακολουθώντας τον δρόμο του Ντελακρουά, περισσότερο απ’ όσο φαίνεται, μέσα από το χρώμα και ένα πιο αποφασιστικό σχέδιο παρά από την ακρίβεια της οφθαλμαπάτης, θα μπορούσε κανείς να εκφράσει μια φύση της υπαίθρου που είναι πιο αγνή από τα προάστια, τα μπαρ του Παρισιού.“

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ενώ η προσωπική του ζωή περιορίζεται δραματικά, ο ζωγραφικός του κόσμος μοιάζει να απλώνεται μέχρι το άπειρο.

Ολλανδία, μουσείο Kröller-Müller: Τεράστια συλλογή του Βίνσεντ βαν Γκογκ επανενώνεται για πρώτη φορά από το 1984

Μια παιδική ηλικία στη σκιά της βίας

Το μάθημα του 2002 και η «αποδαιμονοποίηση»

Η οριστική ρήξη και ο «Εθνικός Συναγερμός»

Η σχέση της Ακροδεξιάς με τον Πολιτισμό