Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρότεινε σήμερα ο Καναδάς να γίνει το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μια πρωτοβουλία χωρίς προηγούμενο, που δείχνει όμως κάτι μεγαλύτερο: την αναζήτηση νέων στρατηγικών εταίρων σε έναν κόσμο που αλλάζει.

Πριν από λίγο καιρό γράφαμε στο Art Point View για την εντυπωσιακή προσέγγιση Καναδά και Ευρωπαϊκής Ένωσης και το ερώτημα αν θα μπορούσε κάποτε να οδηγήσει σε μια πολύ στενότερη σχέση.

Σήμερα το σενάριο έκανε ένα σημαντικό βήμα προς την πολιτική πραγματικότητα.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μιλώντας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο, παρουσία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ, δήλωσε ότι θέλει να ανοίξει τον δρόμο ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο «associate member» — συνδεδεμένο μέλος — της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόταση έγινε δεκτή με θερμό χειροκρότημα από τους ευρωβουλευτές.

Δεν πρόκειται για πλήρη ένταξη στην ΕΕ — ούτε υπάρχει σήμερα στις ευρωπαϊκές Συνθήκες θεσμοθετημένη κατηγορία «associate member». Οι λεπτομέρειες παραμένουν ανοιχτές και η συνέχεια αναμένεται να δοθεί στη σύνοδο ΕΕ–Καναδά στα τέλη Οκτωβρίου στο Μόντρεαλ.

Πίσω όμως από τη νέα ονομασία βρίσκεται μια σαφής γεωπολιτική ανάγκη. Η Ευρώπη αναζητεί αξιόπιστους εταίρους σε άμυνα, ενέργεια, κρίσιμες πρώτες ύλες, τεχνολογία, Τεχνητή Νοημοσύνη και στην Αρκτική, ενώ ο Καναδάς επιδιώκει να διευρύνει τις διεθνείς οικονομικές και στρατηγικές του σχέσεις.

Ίσως λοιπόν το σημαντικότερο στην πρόταση της φον ντερ Λάιεν να μην είναι μόνο ο Καναδάς.

Είναι η ιδέα μιας Ευρωπαϊκής Ένωσης που, μπροστά στις νέες γεωπολιτικές ισορροπίες, αναζητεί έναν ευρύτερο κύκλο στρατηγικών εταίρων γύρω της.

Ακολουθεί το προηγούμενο άρθρο του Art Point View για την προσέγγιση Καναδά–Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο Καναδάς κοιτάζει προς την Ευρώπη – Μια αδιανόητη μέχρι χθες συζήτηση έχει αρχίσει

Η έκθεση έχει οργανωθεί γύρω από το θέμα των τριών θείων αρετών: πίστη, ελπίδα και αγάπη. Αυτά τα θέματα «σου δίνουν περισσότερες πληροφορίες όχι μόνο για τη ζωή του Βίνσεντ βαν Γκογκ αλλά και για την εξέλιξή του ως καλλιτέχνη», δήλωσε στο AFP η επιμελήτρια Ρένσκε Κοέν Τερβάερτ.

Ξέρουμε εδώ και χρόνια ότι τα δημητριακά ολικής άλεσης θεωρούνται μέρος μιας υγιεινής διατροφής. Μια νέα μεγάλη ανάλυση επιχειρεί τώρα να απαντήσει σε ένα πολύ πιο πρακτικό ερώτημα: πόσα πρέπει να τρώμε για να έχουμε πραγματικό όφελος;

Ψωμί ολικής άλεσης, βρώμη, καστανό ρύζι, πλιγούρι, κινόα. Οι διατροφολόγοι τα συνιστούν εδώ και χρόνια, καθώς μεγάλες μελέτες έχουν συνδέσει την κατανάλωση δημητριακών ολικής άλεσης με καλύτερη καρδιαγγειακή και μεταβολική υγεία.

Αλλά πόσο είναι αρκετό; Νέα μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο European Heart Journal συγκέντρωσε τα αποτελέσματα 87 κλινικών δοκιμών, με συνολικά περισσότερους από 6.500 συμμετέχοντες από διαφορετικές χώρες. Το βασικό συμπέρασμα είναι αρκετά συγκεκριμένο: τα οφέλη γίνονται ορατά ήδη με περίπου τρεις μερίδες την ημέρα, ενώ οι μεγαλύτερες βελτιώσεις στους περισσότερους δείκτες καταγράφηκαν γύρω στις τέσσερις έως έξι μερίδες ημερησίως.

Και τι σημαίνει αυτό στο πιάτο μας; Ένα μπολ βρώμης, ένα σάντουιτς με ψωμί ολικής άλεσης και μια μερίδα καστανό ρύζι μέσα στην ημέρα μπορούν, για παράδειγμα, να μας φέρουν περίπου σ΄ αυτή την περιοχή κατανάλωσης. Μία μερίδα μπορεί να αντιστοιχεί σε μια φέτα ψωμί ολικής ή περίπου μισό φλιτζάνι μαγειρεμένη βρώμη, καστανό ρύζι ή κινόα.

Τι αλλάζει στον οργανισμό

Οι ερευνητές δεν βρήκαν κάποιο θεαματικό αποτέλεσμα σε έναν μόνο δείκτη. Βρήκαν όμως μικρές βελτιώσεις σε πολλούς παράγοντες ταυτόχρονα. Η μεγαλύτερη κατανάλωση ολικής άλεσης συνδέθηκε με μειώσεις στο σωματικό βάρος και στην περίμετρο της μέσης, καθώς και με βελτιώσεις στην ολική και την LDL —την αποκαλούμενη «κακή»— χοληστερόλη, στα τριγλυκερίδια, στη γλυκόζη νηστείας, στη συστολική αρτηριακή πίεση και σε δείκτη φλεγμονής.

Οι αλλαγές σε καθέναν από αυτούς τους δείκτες ήταν σχετικά μικρές. Ακριβώς όμως η συνδυασμένη δράση τους μπορεί, σύμφωνα με τους ερευνητές, να εξηγεί γιατί η συστηματική κατανάλωση ολικής άλεσης συνδέεται με καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία.

Υπάρχει βέβαια μια σημαντική διευκρίνιση: «ολικής άλεσης» δεν σημαίνει αυτομάτως υγιεινό. Ένα υπερεπεξεργασμένο γλυκό ή σνακ δεν μετατρέπεται σε υγιεινή τροφή απλώς επειδή περιέχει αλεύρι ολικής. Και ένα προϊόν που γράφει «πολύσπορο» ή «με δημητριακά ολικής άλεσης» μπορεί στην πραγματικότητα να αποτελείται κυρίως από επεξεργασμένο αλεύρι. Γι’ αυτό έχει σημασία να κοιτάζουμε τα συστατικά και το δημητριακό ολικής να βρίσκεται ψηλά στη λίστα.

Ούτε υπάρχει κάποιος μαγικός αριθμός που μας προστατεύει από μόνος του από την καρδιοπάθεια. Οι περισσότερες μελέτες που συμπεριλήφθηκαν στη νέα ανάλυση ήταν σχετικά σύντομες και οι ερευνητές επισημαίνουν ότι χρειάζονται μελέτες μεγαλύτερης διάρκειας.

Το πρακτικό μήνυμα είναι τελικά πολύ απλούστερο: όπου μπορούμε, να αντικαθιστούμε τα επεξεργασμένα δημητριακά με ολικής άλεσης. Όχι ως θαυματουργή δίαιτα, αλλά ως μια μικρή καθημερινή αλλαγή που, επαναλαμβανόμενη για χρόνια, μπορεί να έχει σημασία για την καρδιά μας.

Με ενδεικτικές πληροφορίες από το European Heart Journal

Για χρόνια το κολάν είχε “ξεφύγει” από το χώρο του γυμναστηρίου και είχε γίνει καθημερινή ενδυμασία εκατομμυρίων γυναικών. Η μόδα όμως αλλάζει και η διάσημη εταιρεία Lululemon, η οποία συνέδεσε όσο λίγες το όνομά της με αυτό το είδος  βλέπει πλέον τις πωλήσεις της να μειώνονται, όπως σημειώνει σε σχετικό του άρθρο ο βρετανικός Economist. Αλλά είναι μόνον η μόδα που αλλάζει ή παρεμβαίνουν κι άλλοι παράγοντες; 

Υπήρξε μια εποχή που ένα κολάν μπορούσε να μας πάει σχεδόν παντού. Στο γυμναστήριο, στα ψώνια, ακόμη και στο γραφείο με ένα σακάκι από πάνω. Τα πάντα για πολλούς περιστρέφονταν γύρω από ένα όνομα: Lululemon. Η καναδική εταιρεία ιδρύθηκε το 1998 στο Βανκούβερ του Καναδά από τον Chip Wilson. Ξεκίνησε ως ένα μικρό κατάστημα ρούχων για γιόγκα και εξελίχθηκε σ’ έναν κολοσσό στον χώρο του λεγόμενου χαλαρού ντυσίματος και των ακριβών στυλιζαρισμένων αθλητικών ειδών. Αυτό που η εταιρεία πέτυχε στο πέρασμα των χρόνων ήταν να μετατρέψει ένα ρούχο για γυμναστική (αρχικά για γιόγκα) σε ακριβό καθημερινό ένδυμα και, για ένα διάστημα, ακόμη και σε σύμβολο κοινωνικού στάτους.

Αλλά η μόδα προχωράει και φαίνεται ότι τα φαρδιά ρούχα τείνουν να γίνουν must, που σημαίνει ότι τα ρούχα της διάσημης εταιρείας κινδυνεύουν να περιοριστούν εκ νέου στο γυμναστήριο ή σε ένα πολύ χαλαρό ντύσιμο εως το σούπερ μάρκετ.

Για όσους παρακολουθούν το ενδυματολογικό γίγνεσθαι ( μια ματιά στις ελληνικές βιτρίνες αρκεί) θα έχουν προσέξει ότι τα εφαρμοστά ρούχα έχουν παραχωρήσει τη θέση τους στα φαρδιά παντελόνια, στα υπερμεγέθη σακάκια και πουκάμισα και στα φαρδιά τζιν.  Τίποτα δεν ακουμπάει ακριβώς πάνω στις γραμμές του σώματος και ίσως ένας μικροσκοπικός σωματότυπος να μην μπορεί με ευκολία να υιοθετήσει αυτό το ενδυματολογικό στυλ.

Τι συμβαίνει όμως με την Lululemon;

‘Οπως γράφει ο  Economist, στο δεύτερο τρίμηνο του 2026 οι πωλήσεις των βασικών κολάν της εταιρείας μειώθηκαν περίπου 20%, ενώ τα έσοδά της στην αμερικανική αγορά υποχώρησαν  8%. Η εταιρεία αναγκάστηκε τον Σεπτέμβριο να μειώσει ξανά τις προβλέψεις της για τη χρονιά. Δεν φταίει βεβαίως μόνον η αλλαγή της μόδας. Η Lululemon αντιμετωπίζει πολύ ισχυρότερο ανταγωνισμό από νεότερες εταιρείες, όπως η Alo Yoga και η Vuori. Επίσης επηρεάζεται από τον πληθωρισμό, τη μείωση της αγοραστικής δύναμης των καταναλωτών και τους δασμούς που προφανώς επηρεάζουν τις πωλήσεις. Ομως, προς το παρόν τουλάχιστον η εταιρεία δεν έχει να παρουσιάσει νέα προϊόντα που θα προκαλέσουν ενθουσιασμό στο νεότερο κοινό.

Η μόδα είναι εκκρεμές

Δεν σημαίνει φυσικά ότι τα αγαπημένα μας κολάν …εξαφανίζονται. Θα εξακολουθήσουμε να τα φοράμε στο τρέξιμο, στο γυμναστήριο… Ομως, αυτό που φαίνεται να έχει τελειώσει είναι η περίοδος κατά την οποία το κολάν ήταν σχεδόν η αυτονόητη καθημερινή επιλογή. Και ίσως η μεγαλύτερη παγίδα για μια εταιρεία μόδας είναι ακριβώς αυτή: να ταυτιστεί τόσο πολύ με μια εποχή ώστε να μην αντιληφθεί εγκαίρως ότι  αυτή η εποχή άλλαξε.

Η Lululemon κάποτε έπειθε ότι το ρούχο του γυμναστηρίου μπορούσε να φορεθεί παντού. Τώρα πρέπει να αναζητήσει το επόμενο βήμα. Και κυρίως να προσαρμοστεί σε μια μόδα που έχει ήδη αλλάξει.

Με πληροφορίες από τον βρετανικό Economist

 Θα μπορούσε να γίνει το νέο αγαπημένο μας σύνθημα: Γυμνάζουμε τον μυ της ανάγνωσης.

Μια ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία που αποσκοπεί στο να παραμένει ένας πολίτης προσηλωμένος στο βιβλίο του έστω  και για 15 λεπτά, μακριά από το κινητό του τηλέφωνο. Κι αυτό έναντι μιας στοιχειώδους αμοιβής που ενίοτε έχει και κοινωνική διάσταση.

Σε μια εποχή όπου περνάμε ατελείωτες ώρες σκρολάροντας στην οθόνη του κινητού, μια χώρα αποφάσισε να δοκιμάσει κάτι μάλλον ασυνήθιστο: να ανταμείβει τους πολίτες της επειδή διαβάζουν.

Η Σιγκαπούρη εγκαινίασε στις 6 Σεπτεμβρίου το ReadSG, ένα πενταετές εθνικό πρόγραμμα με έναν εξαιρετικά απλό στόχο: 15 λεπτά διάβασμα την ημέρα.

Δεν χρειάζεται κανείς να τελειώσει ένα βιβλίο την εβδομάδα ούτε να καταπιαστεί με τον Τολστόι. Αρκούν δεκαπέντε λεπτά. Όσο περίπου διαρκούν μερικές στάσεις του μετρό, η αναμονή του λεωφορείου ή ο πρωινός καφές.

Οι συμμετέχοντες καταγράφουν μέσω της κρατικής ψηφιακής πλατφόρμας τον χρόνο που αφιερώνουν στην ανάγνωση, δημιουργούν καθημερινά «σερί» και συγκεντρώνουν εικονικά νομίσματα που μπορούν τελικά να μετατραπούν ακόμη και σε πραγματικά χρήματα.

Το ποσό είναι ελάχιστο. Κάθε δεκαπεντάλεπτη ανάγνωση αποφέρει 20 νομίσματα, ενώ χρειάζονται 1.000 για να συγκεντρωθεί ένα δολάριο Σιγκαπούρης. Με άλλα λόγια, κανείς δεν πρόκειται να πλουτίσει διαβάζοντας. Και προφανώς αυτό δεν είναι το ζητούμενο.

Να ξαναγυμνάσουμε την προσοχή μας

Η λογική του προγράμματος είναι περισσότερο ψυχολογική: χρησιμοποιεί τους μηχανισμούς των εφαρμογών που μας κρατούν καθηλωμένους στις οθόνες — πόντους, ανταμοιβές, καθημερινά «σερί», στόχους — και τους επιστρατεύει αυτή τη φορά για να μας οδηγήσει πίσω στο βιβλίο.

Η ίδια η Εθνική Βιβλιοθήκη χρησιμοποιεί μια ωραία έκφραση:  γυμνάστε τον μυ της ανάγνωσης.

Γιατί το πρόβλημα δεν είναι ότι σταματήσαμε να διαβάζουμε λέξεις. Διαβάζουμε όλη μέρα: μηνύματα, αναρτήσεις, τίτλους ειδήσεων, σχόλια, ειδοποιήσεις. Αυτό που φαίνεται να χάνεται είναι κάτι διαφορετικό: η παρατεταμένη ανάγνωση. Η δυνατότητα να μείνουμε για αρκετή ώρα σε ένα κείμενο χωρίς να αναζητούμε κάθε λίγα δευτερόλεπτα ένα νέο ερέθισμα.

Η Melissa Tam, επικεφαλής της National Library Board, εξηγεί ότι, ενώ το σύντομο ψηφιακό περιεχόμενο μπορεί να μας κρατά ενημερωμένους, η ανάγνωση μεγαλύτερων κειμένων ενισχύει την προσοχή, την κριτική σκέψη και τη φαντασία. Ο στόχος, λέει, είναι να δημιουργηθεί μια κοινωνία αναγνωστών «περίεργων, σκεπτόμενων και ικανών να διακρίνουν» μέσα σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο περίπλοκος.

Μπορεί όμως το διάβασμα να γίνει παιχνίδι;

Εδώ βρίσκεται ίσως και το πιο ενδιαφέρον πείραμα της Σιγκαπούρης. Μπορείς να δημιουργήσεις έναν πραγματικό αναγνώστη δίνοντάς του πόντους επειδή άνοιξε ένα βιβλίο; Η Loh Chin Ee, ερευνήτρια των αναγνωστικών συνηθειών στο National Institute of Education, θεωρεί ότι τα 15 λεπτά είναι αρκετά μικρό διάστημα ώστε να μην αποθαρρύνει εκείνον που έχει πάψει να διαβάζει, αλλά αρκετό για να αρχίσει να δημιουργείται μια καθημερινή συνήθεια.

Το πρόγραμμα, άλλωστε, δεν περιορίζεται στις ανταμοιβές. Ο Σεπτέμβριος καθιερώθηκε ως ΕΘΝΙΚΟΣ ΜΗΝΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ, οργανώνονται εκδηλώσεις σε βιβλιοθήκες και δημόσιους χώρους, διατίθενται ηλεκτρονικά βιβλία και λειτουργεί παράλληλα το “διαβάζουμε για το καλό”, όπου τα λεπτά ανάγνωσης που συγκεντρώνουν οι πολίτες συνδέονται με δράσεις για κοινωνικές ομάδες που έχουν μικρότερη πρόσβαση στα βιβλία.

Η Σιγκαπούρη επομένως δεν πληρώνει πραγματικά τους ανθρώπους για να διαβάζουν. Τους δίνει μια μικρή αφορμή για να ξαναρχίσουν. Και ίσως αυτή να είναι η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά αυτής της ιστορίας. Ότι μια από τις πλέον τεχνολογικά προηγμένες κοινωνίες του κόσμου χρησιμοποιεί την ίδια την τεχνολογία για να οδηγήσει τους ανθρώπους σε μια από τις παλαιότερες ανθρώπινες συνήθειες: να καθίσουν ήσυχα και να διαβάσουν.

Για δεκαπέντε λεπτά. Χωρίς ειδοποιήσεις. Χωρίς scrolling. Χωρίς να πρέπει αμέσως να περάσουν στο επόμενο. Μόνον αυτοί και ένα κείμενο.

Με πληροφορίες από τον βρετανικό Independent

ReadSG

«Μια ημέρα με τον Αναξίμανδρο και τον Αναξιμένη», της Ιώς Τσοκώνα

Παρουσίαση στην 54^η Έκθεση Βιβλίου, Πεδίο του Άρεως, 14.9.2026

 Η Ομιλία της φιλολόγου Ma.Ed. Νταίζης Λεονάρδου έγινε με αφορμή το βιβλίο της Ιώς Τσάκωνα «Μια ημέρα με τον Αναξίμανδρο και τον Αναξιμένη». Πραγματοποιήθηκε, χθες Δευτέρα, στη γιορτή του βιβλίου στο Πεδίον του ‘Αρεως, παρουσία φίλων αλλά και περαστικών που άδραξαν την ευκαιρία να πληροφορηθούν για τους δύο αρχαίους Έλληνες προσωκρατικούς φιλοσόφους της Ιωνικής Σχολής από τη Μίλητο. 

“Παίρνοντας αφορμή από την αφιέρωση της συγγραφέως στα μικρά και μεγάλα παιδιά αυτού του κόσμου, απόψε θα μιλήσω σαν ένα μεγάλο παιδί που επιπλέον υπήρξε για 40 χρόνια δασκάλα, ενώ συνεχίζει να είναι και μητέρα. Και θα ξεκινήσω με μια ομολογία.

Αυτόν τον κόσμο τον μικρό, τον μέγα γνωρίζουμε ότι πρώτοι οι Ίωνες φιλόσοφοι προσπάθησαν να ερμηνεύσουν στη γένεση και την ουσία του. Ως πρωτοετής φοιτήτρια της Φιλοσοφικής Σχολής έκανα φιλότιμες πλην όμως ανεπιτυχείς απόπειρες να τους προσεγγίσω με αγάπη. Τα αξημέρωτα πρωινά Δευτέρας – ας μην πούμε ποιου έτους, η  ξύλινη διδασκαλία μαζί με τα στρυφνά εγχειρίδια με απέτρεψαν αποτελεσματικά!

Πέρσι όμως πέρασα «Μια ημέρα με τον Θαλή». Η χαριτωμένη ιστορία και η εύληπτη επιστημονική προσέγγιση άνοιξαν την πόρτα για να τον δω πιο ευνοϊκά! Και μετά γνώρισα την Ιώ Τσοκώνα. Μεταξύ τυρού και αχλαδιού συνοδεία οίνου, μοιράστηκε μαζί μου την αγάπη της για τη φιλοσοφία και ειδικότερα για τους προσωκρατικούς. Και εντυπωσιάστηκα.

Εντυπωσιάστηκα αφενός γιατί η ακαδημαϊκή της αφετηρία ως οικονομολόγου είναι μάλλον αντίθετη με την αρχαία ελληνική φιλοσοφική σκέψη. Αφετέρου για την απόφαση και την ικανότητά της να μεταδώσει αυτήν την αγάπη μέσα από απλά αλλά καθόλου απλοϊκά αφηγήματα.

Περίμενα λοιπόν να συναντήσω τον Αναξίμανδρο και τον Αναξιμένη, όπως ήδη ανυπομονώ για το ραντεβού με τον πάντα ρέοντα Ηράκλειτο, τον οντολογικό Παρμενίδη, τον μαθηματικό και μουσικό Πυθαγόρα, τον αυτόχειρα Εμπεδοκλή και τον ατομικό Δημόκριτο…

Κι ήταν μεγάλη η χαρά όταν η Ιώ μου ζήτησε να συμμετάσχω στην παρουσίαση αυτού του νέου της βιβλίου. Γιατί ξαναείδα να μεταφέρεται αβίαστα και γοητευτικά η επιστήμη στη σχολική πραγματικότητα. Κι αυτό με άγγιξε βαθιά. Γιατί το αίμα νερό δεν γίνεται κι ο δάσκαλος πάντα δάσκαλος θα είναι!

Έτσι λοιπόν σήμερα θα παρακάμψω το κατ’ εξοχήν φιλοσοφικό περιεχόμενο του βιβλίου που έτσι κι αλλιώς θα διαβάσετε εδώ. Εγώ θα εστιάσω στο παιδαγωγικό του προφίλ και στο ρόλο που μπορεί να παίξει σαν επικουρικό εργαλείο εκπαίδευσης στο σχολείο, σαν αφορμή για ευχάριστες μαθησιογόνες στιγμές στο οικογενειακό καθιστικό, αλλά και σαν δυνάμει σχολικό θεατρικό έργο. Από τώρα φαντάζομαι όλους τους τύπους των μαθητών μιας σχολικής τάξης στους αντίστοιχους ρόλους…

Έχουμε λοιπόν αρχικά τον Ιάσωνα. Μαθητής Δημοτικού σχολείου, δεν ξέρω σε ποια τάξη τον έχει εγγράψει η Ιώ! Ο Ιάσων έχει δασκάλα την κυρία Γιολάντα. Αυτή αξιοποιώντας το μάθημα μάλλον των Μαθηματικών ή κάποιο καινοτόμο πρόγραμμα εισαγωγής στη Φιλοσοφία παρουσιάζει στα παιδιά το στοχασμό του Αναξίμανδρου.

Τον τοποθετεί σε συγκεκριμένο χωροχρόνο και δεν τον αφήνει να μετεωρίζεται ασαφώς. Το παιδικό μυαλό – και όχι μόνο – χρειάζεται πυξίδα για να κινηθεί σωστά στη γραμμή του χρόνου. Ούτως ή άλλως, η αιτιότητα, το αίτιο και το αιτιατό, είναι ρυθμιστικοί παράγοντες της ιστορικής εξέλιξης και η Ιώ – σαν συγγραφέας και ιστορικών μυθιστορημάτων – την αξιοποιεί άριστα.

Συνδέει λοιπόν τον Αναξίμανδρο με τον προγενέστερο Θαλή, με τους μεταγενέστερους δοξογράφους και χτίζει τη νοητή γραμμή που γεφυρώνει τους αιώνες και οδηγεί στον Δαρβίνο. Τι καλύτερος τρόπος να κεντρίσει ο δάσκαλός το έμφυτο «γιατί» ενός παιδιού από το να του πετάξει ένα ιντριγκαδόρικο δόλωμα, την θεωρία της εξέλιξης! Σας διαβάζω στην σελίδα 10:

Η δασκάλα έδειξε στα παιδιά την γνωστή εικόνα με την εξέλιξη του ανθρώπου από τον πίθηκο και συνέχισε. – Σχεδόν όλοι θα έχετε δει την εικόνα αυτή. Κυκλοφορούν και φανελάκια σε διάφορες παραλλαγές. Με αφετηρία το ψάρι, όμως, δεν θα την έχετε δει.

Εδώ ακριβώς στρώνει το δρόμο στο φιλοπερίεργο παιδικό μυαλό για την αναζήτηση της πληροφορίας! Γιατί η κυρία Γιολάντα ως βασική πυξίδα και αποστολή έχει «να ρίχνει το σπόρο».

Γενικώς είναι μια δασκάλα πολύπλευρη. Χρησιμοποιεί μαυροπίνακα και κιμωλία, αξιοποιεί γεωμετρικά όργανα, εκτιμώ όμως πως σερφάρει αποτελεσματικά και στο διαδίκτυο, αναφέρει πηγές πολύ εξειδικευμένες όπως τον φιλόσοφο Σιμπλίκιο και στη διδασκαλία της – έχοντας στα πάντα ως αξιακό παρονομαστή τη γλώσσα – ανατρέχει στην ετυμολογία των λέξεων.

Σχεδιάζοντας για παράδειγμα το σύμβολο του απείρου, όταν αναλύει τη θεωρία του Αναξίμανδρου περί απείρων κόσμων στο Σύμπαν, προτρέπει τους μαθητές να αναλογιστούν τη συμβολή του στερητικού α- στο ουσιαστικό πέρας που σημαίνει τέλος. Α συν πέρας = χωρίς τέλος…

Δίνει ταυτοχρόνως την ουσία της επιστήμης: Ο Αναξίμανδρος, λέει, έσφαλλε στις θεωρίες του για το σχηματισμό των ουρανίων σωμάτων. Αλλά αυτό που αξιολογούμε σήμερα είναι η αξία της προσπάθειάς του να δώσει στην δομή του σύμπαντος μια επιστημονική λογική. Η προσπάθειά του, δηλαδή, να αιτιολογήσει και να αποδείξει όσα πίστευε. Άρα, φυτεύει στο μυαλό των παιδιών το θεμέλιο της αριστοτέλειας λογικής, το επιχείρημα!

Παράλληλα κινείται στον παιδαγωγικό άξονα του εποικοδομητισμού. Με την επαναλαμβανόμενη φράση «αν θυμάστε» ανασύρει και συμπληρώνει τις προγενέστερες γνώσεις. Ακόμα και τον αφηρημένο Παντελή τον καθοδηγεί σταδιακά να θυμηθεί όσα γνωρίζει παροτρύνοντάς τον «έλα να τα πάρουμε ένα ένα»…

… την δε εκνευριστική μαθήτρια του πρώτου θρανίου που διαρκώς πετάγεται και διακόπτει, αφού εξαντλεί κάθε πειθώ την βάζει στη θέση της με μια ωραιότατη εντολή «εσύ Σοφούλα τσιμουδιά». Πολύ το χάρηκα, γιατί αυτοί οι μαθητές προσπαθούν να είναι οι χαϊδεμένοι των δασκάλων…

Το μαθητικό κοινό μαγεύεται από τα λόγια της κυρίας Γιολάντας και γαντζώνεται στην προσμονή του επόμενου μαθήματος που τους υπόσχεται «ακόμα πιο ενδιαφέρον». Και αποχαιρετώντας τους για το ΣΚ, έχει ήδη ρίξει το αγκίστρι – ένα έξυπνο αφηγηματικό πέρασμα στις επόμενες σκηνές. «Ποιος ξέρει, τους λέει, αν είχαμε την δυνατότητα να ακούσουμε τον λόγο του Αναξίμανδρου από πρώτο χέρι, πόσα περισσότερα θα καταλαβαίναμε»…

Κι ο ήρωάς μας, ο Ιάσων, με τη βοήθεια του μικρού αδερφού, του Αίαντα, ανασκουμπώνεται μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή, πατάει τα μαγικά κουμπιά στο πληκτρολόγιο και μαζί διακτινίζονται στην Μίλητο του 6^ου πχ αιώνα. Εκεί συναντούν όχι μόνο τον Αναξίμανδρο αλλά και τον Αναξιμένη, ακούν θαυμαστά πράγματα και μετά ξυπνούν στην πραγματικότητα των ζεστών τους κρεβατιών.

Σε ρόλο ουσιαστικά συμπληρωματικό της δασκάλας έχουμε τη μητέρα. Εκπαιδευτικός και η ίδια αφού διδάσκει σε φοιτητές – προσπάθησα να εικάσω από τα συμφραζόμενα την ειδικότητά της, μάλλον Ιστορικός είναι, αφού αναφέρεται στον Κικέρωνα και στον Αμμιανό.

Κάποια στιγμή παρεμβαίνει στη διαμάχη των δύο αδερφών δηλώνοντας πολύ σωστά: «Τα ιστορικά πρόσωπα πρέπει να τα κρίνουμε και να τα σχολιάζουμε πάντα σύμφωνα με την εποχή τους». Αλλά και η ίδια η διαφωνία πόσο χαριτωμένη και πραγματική παρουσιάζεται! «Μαμά, ο Αίας κοροϊδεύει τον Αναξίμανδρο»!

Η μητέρα εκτιμά τη δουλειά της κυρίας Γιολάντας, αφού θα την συγχαρεί αυτοπροσώπως στο σχολείο.  Ταυτοχρόνως δημιουργεί ένα πλαίσιο οικογενειακής ζωής που εμπεριέχει παιχνίδι, μελέτη, συζητήσεις, αλληλοβοήθεια – αλήθεια, πόσα αγόρια βοηθούν τη μαμά τους στο μάζεμα του τραπεζιού; – και κυρίως φιλομάθεια. Όλοι μαζί καθισμένοι στο χαλί διαβάζουν και αναλύουν την ελληνική Μυθολογία, ενώ η καλύτερη φίλη του Ιάσωνα του έχει χαρίσει έναν άτλαντα, ίσως σε ανταπόδοση κάποιου αντίστοιχου δώρου.

Αλλά και η επιμονή στην υγιεινή διατροφή συνοδεύεται από χιούμορ, «από τα πιο αγαπημένα ψάρια των αρχαίων Ελλήνων ήταν η εγγραυλίς, δηλαδή ο γνωστός μας γαύρος και πιστέψτε με, δεν ήταν ερυθρόλευκος»!

Η μητέρα, σερβίροντας το σοκολατένιο κέικ για να κάνει πιο ανεκτή την ανεπιθύμητη ψαροφαγία, υπογραμμίζει με τα λόγια της την αξία της δια βίου μάθησης.  «Μακάρι να σας ανοίξει η όρεξη και να ψάξετε για περισσότερες πληροφορίες, όταν μεγαλώσετε!».

Έχουμε λοιπόν ένα λειτουργικό δίδυμο, τη δασκάλα και τη μητέρα, που καθιστούν αληθοφανείς τους χαρακτήρες των δύο μικρών πρωταγωνιστών. Δύο αξιολάτρευτα ερευνητικά μυαλουδάκια γεμάτα απορίες, ιδέες, πρωτοβουλίες και αυθορμητισμό. Ποιος δάσκαλος δεν θα ήθελε τέτοιους μαθητές, ποιος γονιός δεν θα ήθελε τέτοια παιδιά; Αλλά τα παιδιά δεν είναι αυτοφυή, δεν εμφανίζονται στο Σύμπαν σαν κομήτες! Η συγγραφέας εμμέσως αλλά πεντακάθαρα υπερτονίζει το ρόλο της διαπαιδαγώγησης, της διδασκαλίας χωρίς διδακτισμό.

Η γραφή της Ιώς Τσοκώνα; Γοητευτική. Η αφήγηση ρέουσα, οι διάλογοι φυσικοί. Οι δομικές έννοιες της ιωνικής φιλοσοφίας, η εξελικτικότητα, η ισορροπία σαν πιθανή μήτρα της παγκόσμιας έλξης, οι ισημερίες, το άπειρο και η κίνηση, η πρόβλεψη των σεισμών, η δημιουργία του ουράνιου τόξου, η γένεση και η φθορά σαν στοιχεία μιας αιώνιας ανακύκλωσης, οι απαρχές της χαρτογραφίας και της γεωγραφίας, παρουσιάζονται λιτά και κατανοητά.

Ακόμη, πληροφορίες για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων, για τις διαλέκτους παρακλάδια της ελληνικής γλώσσας, ακόμα και στιγμιότυπα σαν την ιστορία του Κροίσου με το διδακτικό της επιμύθιο παρεμβάλλονται πλεγμένες λειτουργικά στην εξέλιξη της ιστορίας.

Οι χαρακτήρες έχουν σχεδιαστεί έξυπνα, ακόμα και οι απόντες-παρόντες φιλόσοφοι. Η σχολική πραγματικότητα με τις ασήκωτες τσάντες, την φασαριόζικη ατμόσφαιρα και τον μικρόκοσμο της τάξης μας γυρίζει στα μαθητικά χρόνια, ενώ η προσφώνηση «μπρο» ανακαλεί σύγχρονα ακούσματα. Η πλοκή είναι ενδιαφέρουσα, τα αφηγηματικά περάσματα έξυπνα και η εικονογράφηση εμπνευσμένη. Γέλασα πολύ όταν είδα στη σελίδα 40 τον Ιάσωνα με χλαμύδα, σανδάλια και γυαλάκια μυωπίας!

Θέλω τελειώνοντας να συγχαρώ την συγγραφέα γιατί αξιοποίησε ως αφηγηματική τεχνική τον ποθητό αλλά ανέφικτο διακτινισμό. Πείτε μου, δεν θα θέλαμε να ταξιδεύουμε μπρος – πίσω στο χρόνο; Ή να βρισκόμαστε αυτοστιγμεί σε άλλα σημεία του πλανήτη; Ορατοί ή αόρατοι; Επειδή όμως δεν μπορούμε – ακόμα τουλάχιστον – να το απολαύσουμε σαν δώρο της επιστήμης, η φαντασία και το ταλέντο έρχονται βοηθοί.

Αναρωτιέμαι, λοιπόν, μήπως θα έπρεπε να κρατήσουμε χώρο στην ατζέντα μας για μελλοντικές εναλλακτικές συναντήσεις και κουβέντες με περισσότερους ανθρώπους του πνεύματος εκείνης της μακρινής αλλά τόσο μοναδικής εποχής, της ελληνικής Αρχαιότητας;”

Νταίζη Λεονάρδου, φιλόλογος Ma.Ed.

Είχε στη διάθεσή του ελάχιστο χρόνο και πιθανότατα το γνώριζε. Ο Julius Reubke ήταν μόλις 22 ετών όταν έφθασε στη Βαϊμάρη για να μαθητεύσει δίπλα στον Φραντς Λιστ. Δύο χρόνια αργότερα ήταν νεκρός. Στο μικρό διάστημα ανάμεσα στα δύο γεγονότα πρόλαβε να γράψει δύο σονάτες που έκαναν τον μεγάλο δάσκαλό του να πιστέψει ότι είχε μπροστά του έναν από τους σημαντικότερους μαθητές του.

Ο Friedrich Julius Reubke γεννήθηκε στις 23 Μαρτίου 1834 στο Hausneindorf,  ένα πολύ μικρό χωριό στην κεντρική Γερμανία, στο σημερινό κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ. Ο πατέρας του, Adolf Reubke, ήταν κατασκευαστής πιάνων και εκκλησιαστικών οργάνων. Άρα ο Julius μεγάλωσε κυριολεκτικά ανάμεσα σε πληκτρολόγια, σωλήνες οργάνων και εργαστήρια μουσικών οργάνων. Δεν ήταν μάλιστα ο μόνος μουσικός της οικογένειας: και ο αδελφός του Otto έγινε πιανίστας, οργανίστας, συνθέτης και αργότερα μουσικός διευθυντής στο Πανεπιστήμιο του Halle.

Στα 17 του πήγε στο Βερολίνο. Εκεί σπούδασε πιάνο με τον περίφημο Theodor Kullak και σύνθεση με τον Adolf Bernhard Marx. Και κάπου εδώ μπαίνει στη ζωή του ο άνθρωπος που θα την αλλάξει: ο Φραντς Λιστ. Ο Hans von Bülow φαίνεται ότι τον σύστησε στον Λιστ ως έναν από τους καλύτερους μαθητές του Ωδείου του Βερολίνου. Ο Λιστ  τον δέχθηκε στη Βαϊμάρη το 1856 και ο νεαρός εγκαταστάθηκε μάλιστα στην Altenburg, το σπίτι όπου ζούσε ο Liszt και γύρω από το οποίο είχε σχηματιστεί ο περίφημος κύκλος των νέων μουσικών της εποχής.

Και σκέψου την εικόνα: είναι 22 ετών, βρίσκεται στο σπίτι του Λιστ και γράφει τα δύο έργα για τα οποία θα τον θυμόμαστε σχεδόν δύο αιώνες αργότερα.

Το πρώτο είναι η Σονάτα για πιάνο σε σι ύφεση ελάσσονα, γραμμένη μεταξύ Δεκεμβρίου 1856 και Μαρτίου 1857 και αφιερωμένη στον Λιστ. Η επιρροή της περίφημης Σονάτας σε σι ελάσσονα του δασκάλου του είναι εμφανής — ενιαία μεγάλη μορφή, θεματικές μεταμορφώσεις, δεξιοτεχνία, δραματικές αντιθέσεις — αλλά οι μουσικολόγοι επισημαίνουν ότι ο Reubke δεν ήταν απλώς μιμητής. Είχε ήδη δική του αρμονική και δραματική γλώσσα.

Και αμέσως μετά γράφει το έργο που έγινε ακόμη γνωστότερο: τη Σονάτα για εκκλησιαστικό όργανο πάνω στον 94ο Ψαλμό, σε ντο ελάσσονα. Την ολοκλήρωσε το 1857 και την πρωτοπαρουσίασε ο ίδιος στις 17 Ιουνίου 1857 στον καθεδρικό ναό του Merseburg, παίζοντας στο τεράστιο όργανο του Friedrich Ladegast — ένα από τα σπουδαιότερα όργανα της εποχής. Το έργο θεωρείται μέχρι σήμερα σταθμός της ρομαντικής φιλολογίας του εκκλησιαστικού οργάνου.

Και τότε αρχίζει να σβήνει

Το συγκλονιστικό είναι ότι την εποχή που έγραφε αυτά τα έργα ήταν ήδη άρρωστος.

Έπασχε από φυματίωση. Στα τέλη του 1857 εγκατέλειψε τη Βαϊμάρη και πήγε στη Δρέσδη. Στη Δρέσδη έγινε μέλος του τοπικού Συλλόγου Μουσικών (Tonkünstlerverein) και εξακολούθησε για λίγο να εμφανίζεται ως πιανίστας, παρά τη ραγδαία επιδείνωση της υγείας του. Τον Μάιο του 1858 πήγε στο Pillnitz, κοντά στη Δρέσδη, ελπίζοντας ότι το κλίμα του τόπου θα βοηθούσε τους πνεύμονές του. Δεν πρόλαβε. Πέθανε στις 3 Ιουνίου 1858. Ήταν 24 ετών και δύο μηνών.

Λίγους μήνες πριν από τον θάνατο του Reubke, ο Λιστ είχε ήδη καταλάβει ότι ο μαθητής του πέθαινε. Μετά από συναυλία που έδωσε ο νεαρός στη Δρέσδη στις 2 Μαρτίου 1858, ο Λιστ έγραψε στην πριγκίπισσα  Carolyne zu Sayn-Wittgenstein* ότι φοβόταν πως ο «γενναίος και γοητευτικός νέος» δεν είχε πολύ χρόνο ζωής, παρά τις προσπάθειες τριών ή τεσσάρων γιατρών. Και πρόσθετε ότι, όταν οι παθήσεις του θώρακα είχαν φτάσει τόσο μακριά, σπάνια θεραπεύονταν.

Ο μουσικοκριτικός και συγγραφέας Richard Pohl, μέλος του στενού κύκλου του Λιστ στη Βαϊμάρη, θυμόταν αργότερα τον Reubke να παίζει τη Σονάτα του στην Altenburg (Η Altenburg ήταν η μεγάλη έπαυλη στη Βαϊμάρη όπου ζούσε ο Φραντς Λιστ από το 1848 έως το 1861, μαζί με την πριγκίπισσα Carolyne zu Sayn-Wittgenstein*). Οι παρόντες κοιτούσαν το χλωμό πρόσωπό του, την αφύσικη λάμψη των ματιών του, άκουγαν τη βαριά αναπνοή του και, όταν μετά το παίξιμο τον κατέβαλλε η εξάντληση, καταλάβαιναν ότι δεν θα τον είχαν για πολύ ακόμη κοντά τους

Ο Πέτερ φον Κορνέλιους – Peter Cornelius (1824–1874) ήταν επίσης συνθέτης και ποιητής και ανήκε στον στενό κύκλο του Λιστ. Ήταν φίλος του Reubke. Μετά τον θάνατό του έγραψε ειδικά για εκείνον το ποίημα «Beim Tode von Julius Reubke» — «Για τον θάνατο του Julius Reubke».

Το ποίημα γράφτηκε για τη συγκέντρωση μνήμης που έκαναν οι φίλοι του στη Βαϊμάρη. Μάλιστα, ο Κορνέλιους δεν αρκέστηκε στο ποίημα. Πήγε ο ίδιος στην οικογένεια Reubke για να συλλυπηθεί τον πατέρα και εξέτασε τα πράγματα που είχε αφήσει ο Julius, αναζητώντας ό,τι είχε καλλιτεχνική αξία. Ανάμεσά τους υπήρχε ένα γύψινο μετάλλιο με το προφίλ του Reubke, το οποίο πιθανότατα είναι η μοναδική σωζόμενη απεικόνισή του.

«Beim Tode von Julius Reubke» — «Για τον θάνατο του Julius Reubke».

Σε ελεύθερη απόδοση στα ελληνικά:

Αλίμονο, που μέσα στον πρόωρο πόνο
ο θάνατος τον άρπαξε.
Αλίμονο, που έπρεπε να φύγει
γεμάτος ορμή και δύναμη.

Μα ας είναι ευλογημένος, μακριά από τον πόνο
του κόσμου και την εύνοιά του.
Ό,τι είναι φθαρτό ας χαθεί —
η Τέχνη όμως είναι αιώνια.

Ο Φραντς Λιστ λίγο μετά το θάνατο του αγαπημένου του Julius Reubke έστειλε στον πατέρα του την εξής επιστολή, κάνοντας αναφορά και στο ποίημα του Πέτερ φον Κορνέλιους.

Βαϊμάρη, 10 Ιουνίου 1858

Αγαπητέ κύριε,

Επιτρέψτε μου να προσθέσω αυτές τις λίγες γραμμές βαθύτατης συμπάθειας στο ποίημα του Cornelius, το οποίο εκφράζει με τόσο ταιριαστά λόγια τα αισθήματα της θλίψης μας.

Πραγματικά, κανείς δεν θα μπορούσε να αισθανθεί βαθύτερα από εμένα την απώλεια που υπέστη η Τέχνη με τον χαμό του Julius σας — εγώ που παρακολούθησα τα τελευταία αυτά χρόνια, με θαυμασμό και συμπάθεια, την ευγενική, σταθερή και καρποφόρα προσπάθειά του και που θα παραμείνω πάντοτε πιστός στη μνήμη της φιλίας του.

Με βαθύτατη εκτίμηση,

ειλικρινά αφοσιωμένος σας,
F. Liszt

Δεν πρόλαβε ποτέ να μάθει τι συνθέτης θα μπορούσε να γίνει. Μας άφησε μόνο αρκετή μουσική για να καταλάβουμε τι χάθηκε.

*Η πριγκίπισσα Carolyne zu Sayn-Wittgenstein ήταν Πολωνή ευγενής που είναι περισσότερο γνωστή για την 40χρονη σχέση της με τον μουσικό Φραντς Λιστ