Ο Καναδάς κοιτάζει προς την Ευρώπη – Μια αδιανόητη μέχρι χθες συζήτηση έχει αρχίσει
Η σύγκρουση με τις ΗΠΑ έφερε στο προσκήνιο μια ιδέα που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε γεωπολιτική φαντασία: τον Καναδά ως 28ο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ένταξη παραμένει εξαιρετικά απίθανη. Το γεγονός όμως ότι σχεδόν οι μισοί Καναδοί τη συζητούν λέει κάτι πολύ μεγαλύτερο για τον κόσμο που αλλάζει.
Τι είναι τελικά η Ευρώπη; Γεωγραφία ή πολιτική ιδέα;
Αν είναι μόνο γεωγραφία, ο Καναδάς δεν έχει θέση. Αν όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει κάποτε να εξελιχθεί σε μια συμμαχία δημοκρατιών που βασίζεται σε κοινές πολιτικές αρχές, κράτος δικαίου, κοινωνικό κράτος και κοινά στρατηγικά συμφέροντα, τότε η συζήτηση γίνεται πολύ πιο ενδιαφέρουσα. Και ίσως γι’ αυτό έχει σημασία η τελευταία παρατήρηση του New Yorker: το σημαντικό δεν είναι αν ο Καναδάς θα γίνει ποτέ μέλος της ΕΕ. Το σημαντικό είναι ότι σήμερα συζητάμε σοβαρά κάτι που μέχρι χθες ήταν αδιανόητο.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του The New Yorker, η ελληνογαλλίδα ακαδημαϊκός Καλυψώ Νικολαΐδη (καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στο European University Institute της Φλωρεντίας) υποστηρίζει την ιδέα τα τελευταία 20 χρόνια. Σήμερα λέει ότι εφόσον ο Καναδάς δεν μπορεί να αλλάξει τον γείτονά του γεωγραφικά, οφείλει να τον αλλάξει θεσμικά, δημιουργώντας μια Ένωση βασισμένη σε αρχές και όχι στενά στη γεωγραφία.
Αντίστοιχα, ο Πορτογάλος αναλυτής Μπρούνο Ματσάες επισημαίνει ότι η καναδική κυριαρχία απαιτεί ριζική οικονομική αποδέσμευση από τις ΗΠΑ, ενώ η Ε.Ε. χρειάζεται ασφαλή πρόσβαση σε πρώτες ύλες.
Η ιδέα βρίσκει υποστηρικτές και σε υψηλό πολιτικό επίπεδο στην Ευρώπη. Ο Φινλανδός Πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ χαρακτήρισε μια ενδεχόμενη ένταξη ως «ιδανικό γάμο», ο Γάλλος Υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό εμφανίστηκε θετικός, ενώ ο Γερμανός πρώην Υπουργός Εξωτερικών Ζίγκμαρ Γκάμπριελ δήλωσε πως ο Καναδάς είναι «πιο ευρωπαϊκός από ορισμένα μέλη της Ε.Ε.».
Παράλληλα, ο ευρωβουλευτής Γιόαχιμ Στράιτ έχει αναλάβει πρωτοβουλία για την αναθεώρηση του άρθρου της ιδρυτικής συνθήκης που περιορίζει την ιδιότητα του μέλους αυστηρά σε «ευρωπαϊκά» κράτη. Στον Καναδά, πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι σχεδόν το 50% των πολιτών αντιμετωπίζει θετικά την προοπτική ένταξης στην Ε.Ε.
Βεβαίως υπάρχουν τεράστια εμπόδια. Οι ευρωπαϊκές συνθήκες μιλούν για ένταξη «ευρωπαϊκών κρατών». Θα απαιτούνταν αλλαγές στις συνθήκες, ομοφωνία των 27 και τεράστια προσαρμογή της καναδικής νομοθεσίας στο ευρωπαϊκό κεκτημένο. Και θα έπρεπε να ανατραπούν εμπορικές ρυθμίσεις δεκαετιών με τις ΗΠΑ. Ούτε ο Καναδός πρωθυπουργός έχει ζητήσει ένταξη, ούτε η ΕΕ έχει ξεκινήσει οποιαδήποτε σχετική διαδικασία, αλλά η Ιστορία άλλα έχει αποδείξει.
Ο Καναδός πρωθυπουργός θα μιλήσει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 17 Σεπτεμβρίου και μία ημέρα νωρίτερα θα παραστεί στην ομιλία για την κατάσταση της Ένωσης της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, όπου παρουσιάζονται οι πολιτικές προτεραιότητες και ο προσανατολισμός της ΕΕ.
Αν και η πρόσκληση επίτιμων προσκεκλημένων δεν είναι σπάνια, η πρόσκληση του Κάρνεϊ θεωρείται πιο πολιτική σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, όταν οι Βρυξέλλες προτιμούσαν εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και εστίαζαν στην Ουκρανία. Η χρονική συγκυρία συνδέεται επίσης με τη δέσμευση του Κάρνεϊ να επιδιώξει μια ολοένα στενότερη εταιρική σχέση με την ΕΕ, καθώς ο εμπορικός πόλεμος ΗΠΑ-Καναδά κλιμακώνεται σε μια ιστορική αντιπαράθεση μεταξύ των δύο.
«Η σημαντική επίσκεψη του πρωθυπουργού θα είναι μια ευκαιρία να εμβαθύνουμε τους δεσμούς ΕΕ-Καναδά και να ενισχύσουμε τη σχέση μας», έγραψε η Μετσόλα στην πλατφόρμα X την Τετάρτη.
Ο Καναδάς έχει ήδη ενισχύσει θεαματικά τη συνεργασία ασφαλείας με την Ευρώπη και συμμετέχει στο ευρωπαϊκό SAFE. Η κυβέρνηση Κάρνεϊ θέλει να διπλασιάσει μέσα στην επόμενη δεκαετία τις εξαγωγές του Καναδά προς αγορές εκτός ΗΠΑ
Όπως επισημαίνει στο The New Yorker ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Τομά Ζιντό, παρά τις ελάχιστες πιθανότητες πλήρους ένταξης, η συζήτηση πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη ως δείκτης της διαβρωμένης αξιοπιστίας των ΗΠΑ. Ο Πρωθυπουργός Κάρνεϊ χαράσσει ήδη μια ανεξάρτητη πορεία «μεσαίας δύναμης», ενισχύοντας τους δεσμούς με την Ευρώπη, την Κίνα, την Ινδία και τον Περσικό Κόλπο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη απόφαση της Οτάβας να προμηθευτεί δώδεκα νέα υποβρύχια από τη Γερμανία, προσβλέποντας σε σταδιακή απεξάρτηση από την αμερικανική αμυντική βιομηχανία, ενώ προγραμματίζεται και ομιλία του Καναδού ηγέτη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Πολιτικοί αναλυτές, όπως ο συντηρητικός στρατηγικός σύμβουλος Κόρι Τενέικ, εκτιμούν ότι η παρούσα συγκυρία δεν αποτελεί μια παροδική κρίση, αλλά μια χρόνια δομική μεταβολή που επιβάλλει μακροπρόθεσμη διαχείριση απέναντι στον αμερικανικό προστατευτισμό. Την ίδια στιγμή, στην Ευρώπη, προσωπικότητες όπως ο πρώην Πρωθυπουργός της Ιταλίας Πάολο Τζεντιλόνι, εξαίρουν την αποφασιστική στάση του Καναδά, υποδεικνύοντάς την ως παράδειγμα προς μίμηση για την ίδια την Ε.Ε. απέναντι στις πιέσεις της Ουάσινγκτον.
Η πορεία των πραγμάτων
Η απόφαση της αμερικανικής ηγεσίας να ενεργοποιήσει δασμούς ύψους 50% σε προϊόντα αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων –που πλήττουν καίριους τομείς όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και τα γαλακτοκομικά– προκάλεσε την άμεση απάντηση της καναδικής κυβέρνησης. Ο Υπουργός Οικονομικών του Καναδά, Φρανσουά-Φιλίπ Σαμπάνι, ανακοίνωσε αντίστοιχα αντίποινα, υπογραμμίζοντας πως όταν οι ΗΠΑ αξίωσαν υπερβολικά ανταλλάγματα προσφέροντας ελάχιστα, η χώρα του επέλεξε να υπερασπιστεί τα δικά της εθνικά συμφέροντα.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί το απόγειο μιας μακράς περιόδου έντασης. Ο Αμερικανός Πρόεδρος είχε επανειλημμένα αμφισβητήσει την καναδική εθνική κυριαρχία, αποκαλώντας περιφρονητικά τον τότε Πρωθυπουργό Τζαστίν Τριντό «κυβερνήτη» και προτείνοντας την ενσωμάτωση του Καναδά ως «51η πολιτεία» των ΗΠΑ.
Παράλληλα, η αμερικανική ρητορική παρουσίαζε σταθερά τον Καναδά ως οικονομικό «λαθρεπιβάτη», παραβλέποντας τόσο το σημαντικό αμερικανικό εμπορικό πλεόνασμα (αν εξαιρεθεί το πετρέλαιο που πωλείται στις ΗΠΑ σε τιμές κάτω της αγοράς) όσο και την ιστορική αμυντική προσφορά της χώρας.
Ο σημερινός Πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, αιτιολογώντας τη του στάση, δήλωσε ότι οι αμερικανικές απαιτήσεις υπονόμευαν την εθνική κυριαρχία, τη μεταποιητική βάση της χώρας, ακόμη και την πολιτιστική και γλωσσική ιδιαιτερότητα των γαλλόφωνων πολιτών. Το 76% των Καναδών υποστηρίζει την απόφαση διακοπής των συνομιλιών, την ώρα που οι αρνητικές γνώμες των πολιτών για τις ΗΠΑ ξεπερνούν ακόμη και εκείνες για την Κίνα.
Αρχικά ήταν ο βρετανικός Economist, ο οποίος στις αρχές του 2025 είχε αναφερθεί στην πρόταση για μετατροπή του Καναδά σε 28ο μέλος της ΕΕ. Σήμερα, τα επιχειρήματα υπέρ μιας τέτοιας σύγκλισης βασίζονται στη δομική συμπληρωματικότητα των δύο οικονομιών. Ο Καναδάς διαθέτει τεράστια έκταση και αφθονία φυσικών πόρων και ενέργειας που λείπουν από την ευρωπαϊκή Ήπειρο, ενώ το κοινωνικό του μοντέλο ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις ευρωπαϊκές αξίες. Παράλληλα, τα εκτεταμένα σύνορα του Καναδά με τη Ρωσία δημιουργούν κοινά στρατηγικά συμφέροντα ασφαλείας. Μάλιστα, Καναδάς και Ε.Ε. μοιράζονται ήδη ένα τυπικό χερσαίο σύνορο ενός χιλιομέτρου στο νήσο Χανς, ανάμεσα στο Νούναβουτ και τη Γροιλανδία.
