Η ειδική παρουσίαση του «λάθος» Βαν Γκογκ ολοκληρώθηκε στο μουσείο. Το έργο επέστρεψε στις αποθήκες του μουσείου μετά το πέρας της έκθεσης.

Γιατί, όμως; 

Ας δούμε την ιστορία.

Τι κάνει ένα μουσείο όταν ανακαλύπτει ότι ένας από τους θησαυρούς του είναι πλαστός; Μπορεί να τον αποσύρει στις αποθήκες. Το ολλανδικό Kröller-Müller επέλεξε να τον εκθέσει, δίνοντας στους επισκέπτες την ευκαιρία να γνωρίσουν και το λάθος πίσω από την απόκτησή του.

Η ιστορία αφορά μια θαλασσογραφία-  «Zeegezicht te Saintes-Maries-de-la-Mer» (Θαλασσογραφία στις Σεντ-Μαρί-ντε-λα-Μερ)   –  που η ιδρύτρια του μουσείου, Ελένε Κρέλερ-Μίλερ, αγόρασε το 1928 ως έργο του Βαν Γκογκ,  έναντι 18.000 δολαρίων μέσω του Βερολινέζου εμπόρου Ότο Βάκερ (Otto Wacker), κατόπιν σύστασης του συμβούλου της H.P. Bremmer  Ο πίνακας προερχόταν από τον έμπορο Ότο Βάκερ, ο οποίος είχε εμφανίσει στην αγορά 33 άγνωστα έργα του ζωγράφου.

Το 1930 ο ειδικός Jacob-Baart de la Faille αμφισβήτησε τη γνησιότητά του, και το 1932 ο Βάκερ καταδικάστηκε για απάτη. Ο πίνακας αποδείχθηκε ότι ζωγραφίστηκε από τον αδελφό του πλαστογράφου, τον Leonhard Wacker, βασισμένος σε σχέδιο του Emile Bernard.

Η εξήγηση για την προέλευσή τους ήταν μυθιστορηματική: υποτίθεται ότι ανήκαν σε έναν Ρώσο αριστοκράτη και είχαν φυγαδευτεί από τη Σοβιετική Ένωση. Το όνομά του έπρεπε να παραμείνει μυστικό. Αναγνωρισμένοι ειδικοί πείστηκαν και έγκυροι έμποροι αγόρασαν πίνακες. Σύντομα, όμως, εμφανίστηκαν αμφιβολίες. Η έρευνα δεν επιβεβαίωνε την ιστορία, ενώ οι τεχνικές εξετάσεις ενίσχυαν τις υποψίες.

Ένα πλαστό έργο έχει άλλωστε πολλά να πει για τους ανθρώπους που θέλησαν να το πιστέψουν. Για την εμπιστοσύνη στην αυθεντία, την επιθυμία της απόκτησης, τη δύναμη ενός διάσημου ονόματος.

Και αφήνει στον επισκέπτη μια κάπως ενοχλητική ερώτηση: αν ένας πίνακας μας συγκινεί πριν διαβάσουμε την ετικέτα του, τι ακριβώς αλλάζει όταν μάθουμε ότι η υπογραφή είναι ψεύτικη;

Σημείωση: Στο παρελθόν, το 2012, το ίδιο μουσείο είχε αντιστροφη περίπτωση, καθώς μια «Νεκρή Φύση» που θεωρούνταν πλαστή αποδείχθηκε τελικά αυθεντικός Βαν Γκογκ μετά από έρευνες με ακτίνες Χ.

ΠΗΓΗ 

Rudi Stephan  29 July 1887 – 29 September 1915

Στη σειρά ” καλλιτέχνες που έφυγαν νωρίς ” παρουσιάζουμε τον Rudi Stephan που χάθηκε στον Α” Παγκόσμιο Πόλεμο στα 28του χρόνια.

Ο θάνατός του  στέρησε τη Γερμανία από το κορυφαίο μέλος του άτυπου κινήματος «Jungdeutsch» (Νέοι Γερμανοί),  κινήματος πρωτο-μοντερνιστών συνθετών που επηρεάστηκαν τόσο από την ύστερο-ρομαντική μουσική του Ρίχαρντ Στράους και τον ιμπρεσιονισμό του Ντεμπυσσύ, όσο και από τη πιο μοντερνιστική μουσική που παρουσιάζονταν για πρώτη φορά την προπολεμική περίοδο από συνθέτες όπως ο Άλμπαν Μπεργκ και ο Ίγκορ Στραβίνσκι.

Γεννημένος στην πόλη Βόρμς της Ρηνανίας το 1887, οι γονείς του ενθάρρυναν τις μουσικές του σπουδές. Διδάχθηκε μουσική από μικρή ηλικία και ο πατέρας του, ένας σεβαστός δικηγόρος ήταν μέλος των διοικητικών συμβουλίων αρκετών φεστιβάλ τέχνης, γεγονός που σήμαινε ότι ο νεαρός Ρούντι ήρθε σε επαφή με ένα ευρύ φάσμα πολιτιστικών εμπειριών.

Το 1905 ο Ρούντι έπεισε τους γονείς του να του επιτρέψουν να σπουδάσει μουσική σε ωδείο. Αρχικά φοίτησε στη Hochschule της Φρανκφούρτης (1905), αλλά αποχώρησε από εκεί το 1906 για να σπουδάσει στο Μόναχο. Αν και διδάχθηκε από αξιόλογους καθηγητές, η βιογράφος Juliane Brand έχει δηλώσει ότι ήταν σαν να απέφευγε την επίσημη μελέτη της σύνθεσης ακολουθώντας το δικό του ένστικτο.

Τα πρώιμα έργα του ήταν κυρίως μελοποιήσεις τραγουδιών και έργα για ορχήστρα δωματίου, αλλά από το 1908-9 και μετά άρχισαν να συντάσσονται σε μεγαλύτερη κλίμακα. Ακολούθησε η μονόπρακτη όπερα «Vater und Sohn» (Πατέρας και Γιος), μια μπαλάντα για τενόρο και ορχήστρα με τίτλο «Liebeszauber» (Μαγεία του Έρωτα) και το πρώτο από τα κομμάτια του με τίτλο «Musik für Orchester» (1910).

Ο πατέρας του χρηματοδότησε μια δημόσια εκτέλεση των έργων του τον Ιανουάριο του 1911, προσλαμβάνοντας την ορχήστρα του «Konzertverein» του Μονάχου. Η παράσταση δεν θεωρήθηκε σπουδαία επιτυχία, αλλά έκανε το όνομά του γνωστό σε ένα ευρύτερο κοινό και τον βοήθησε να επικεντρωθεί.

Τα ώριμα έργα του

Παρά την προφανή ενασχόλησή του με την ακουαρέλα τοπίων στα νεανικά του χρόνια, τα μεταγενέστερα έργα του, ειδικά αυτά για μεγαλύτερα σύνολα, ήταν μη προγραμματικά. Η προσήλωσή του στην απόλυτη μουσική έφτασε στο σημείο να γράψει μια σημείωση στο Opus 1 του, εξηγώντας στον εκδότη του ότι δεν πρέπει να έχει «κανέναν ποιητικό τίτλο, ούτε την ονομασία “τονικό ποίημα”, τίποτα».

Οι μεταγενέστερες ορχηστρικές του συνθέσεις έχουν λιτούς τίτλους, όπως «Μουσική για Επτά Εγχόρδα» και «Μουσική για Ορχήστρα». Κάπως παραπλανητικά, υπάρχουν δύο σωζόμενες συνθέσεις με τον τίτλο «Musik für Orchester», οι οποίες συνήθως διακρίνονται από την ημερομηνία της εκτέλεσής τους: το 1910 και το 1912 αντίστοιχα. Από αυτά, το δεύτερο είναι το πιο γνωστό, κι ένα έργο που κερδίζει από τις επαναλαμβανόμενες ακροάσεις, οι οποίες αναδεικνύουν τον επιδέξιο χειρισμό του εναρκτήριου θεματικού υλικού από τον συνθέτη.

Το μεγαλύτερο επίτευγμά του είναι πιθανώς η όπερα δύο πράξεων «Die ersten Menschen» («Ο πρώτος άνθρωπος»), ένα εξπρεσιονιστικό, μετα-βαγκνερικό θεατρικό έργο βασισμένο σε ένα «ερωτικό μυστήριο» του Όττο Μπόρνγκρέμπερ. Ο Ρούντι είχε αρχίσει να εργάζεται πάνω στην όπερα το 1911 και προετοιμαζόταν για την πρεμιέρα το 1914, όταν ο πόλεμος εμπόδισε την παραγωγή.

Το έργο πρέπει να θεωρήθηκε αναμφισβήτητα αμφιλεγόμενο για την εποχή του. Παρουσιάζει τη βιβλική ιστορία του Κάιν και του Άβελ σύμφωνα με τη φροϋδική θεωρία.Ο ρόλος της Εύας ερμηνεύεται προφανώς ως «σχεδόν νυμφομανής», της οποίας οι ερωτικές προτάσεις απορρίπτονται από τον Αδάμ, ενώ η αδελφοκτονία του Κάιν απεικονίζεται ως οιδιπόδεια ζήλια. Στην παράσταση του 1920, και οι τέσσερις χαρακτήρες φορούσαν μόνο απλά κοστούμια από δέρμα αρκούδας.

Ο Ρούντι, ωστόσο, δεν είδε ποτέ την όπερά του να ανεβαίνει στη σκηνή. Τον Μάρτιο του 1915 κλήθηκε για ενεργό υπηρεσία και μέχρι το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους είχε αποσπαστεί στη Γαλικία στο Ανατολικό Μέτωπο. (Η Γαλικία είναι ιστορική και γεωγραφική περιοχή της άλλοτε ανατολικής Ευρώπης βόρεια των Καρπαθίων).Δύο ημέρες μετά την άφιξή του στο μέτωπο, πυροβολήθηκε στο κεφάλι από έναν Ρώσο ελεύθερο σκοπευτή. Ήταν 28 ετών.

Κληρονομιά

Είναι ίσως ενδεικτικό του σεβασμού προς τον συνθέτη το γεγονός ότι αρκετές από τις συνθέσεις του εκδόθηκαν μετά θάνατον, ενώ η απώλειά του λέγεται ότι έγινε ιδιαίτερα αισθητή στην πόλη καταγωγής του.Το Γυμνάσιο που φοίτησε στη νεολαία του μετονομάστηκε προς τιμήν του.

Ο φίλος του, ο κριτικός Καρλ Χολ (1892-1972), επιμελήθηκε και εξέδωσε το μεγαλύτερο μέρος των παρτιτούρων του Στέφαν, ενώ το 1920 συνέγραψε και μια σύντομη μονογραφία για τον συνθέτη, η οποία αποτελεί την κύρια βιογραφική πηγή για πολλές λεπτομέρειες της ζωής του Ρούντι. Η όπερα του Στέφαν *Die ersten Menschen* (Οι πρώτοι άνθρωποι) έκανε πρεμιέρα στη Φρανκφούρτη το 1920. Όπως και στην περίπτωση πολλών συνθετών των Συμμάχων που σκοτώθηκαν στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, επικρατούσε η αίσθηση ότι η Γερμανία είχε χάσει έναν από τους κορυφαίους νέους συνθέτες της. Ωστόσο, μετά την πτώση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης και τις πολιτικές αναταραχές των δεκαετιών του 1920 και του 1930, τα έργα του Στέφαν παραμελήθηκαν.

Δυστυχώς, η κληρονομιά του δεν μπορεί να εκτιμηθεί πλήρως. Η πλειονότητα των χειρογράφων του και των αποσπασμάτων των έργων που βρίσκονταν σε εξέλιξη καταστράφηκαν κατά τον βομβαρδισμό του Αρχείου της πόλης του Βόρμς από τους Συμμάχους το 1945.

Βιβλιογραφία
Robert Blackburn, «Rudi Stephan: An Unfulfilled Talent;» στο The Musical Times, τόμος 128, αριθ. 1733 (Ιούλ., 1987), σ. 375-378
Juliane Brand. «Stephan, Rudi». Grove Music Online. Oxford Music Online. Oxford University Press.
Christopher Hailey, Κριτική του «Musik für…»: Untersuchungen zum Werk Rudi Stephans του Hartwig Lehr, Music & Letters, τ. 79, αρ. 1 (Φεβ., 1998), σ. 135-137
Gordon Kerry, Σημειώσεις στο CD για το «Music for Orchestra», (Colchester: Chandos Records 2006), CHAN 5040.

Η έκδοση του «Music for Orchestra» από τον εκδοτικό οίκο Schott του 1913 είναι διαθέσιμη για ανάγνωση στον ιστότοπο του IMSLP. (International Music Score Library Project )

Διαδρομές, μεταφράσεις και συναντήσεις πολιτισμών

Από την Αθήνα στη Σαγκάη και στο Άμστερνταμ: μια βραδιά για την ελληνική γλώσσα και τους ανθρώπους που τη μεταφέρουν.

Με αφορμή την παρουσίαση της έκθεσης «Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική» στο Κέντρο Νεοελληνικού Πολιτισμού «Μαριλένα Λασκαρίδου» του Πανεπιστημίου SISU στη Σαγκάη, το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη σας προσκαλεί σε μια εκδήλωση αφιερωμένη στη διαδρομή της ελληνικής γλώσσας και στη σύγχρονη διεθνή παρουσία της.

Πώς ταξιδεύει η ελληνική γλώσσα σήμερα πέρα από τα σύνορά της;
Τι οδηγεί ανθρώπους από διαφορετικές χώρες να τη μελετήσουν και να μεταφράσουν τη λογοτεχνία της;
Και τι αλλάζει ή τι παραμένει, όταν ένα ελληνικό κείμενο περνά στα αραβικά, στα γαλλικά, στα κινεζικά ή στα ολλανδικά;

Η εκδήλωση ξεκινά με μια αναδρομή στην ιστορία της ελληνικής γλώσσας και συνεχίζεται με μια συζήτηση ανάμεσα σε ακαδημαϊκούς, ερευνητές και μεταφραστές που ζουν και εργάζονται με τα ελληνικά στην Αθήνα, τη Σαγκάη και το Άμστερνταμ.

Πρόγραμμα

Κεντρική ομιλία
«Όψεις της ιστορίας της ελληνικής γλώσσας»
Ελένη Παναρέτου, ομότιμη καθηγήτρια Γλωσσολογίας ΕΚΠΑ

Συζητούν
Mohamed Abdelaziz
Jixiao Yang
Eveline Mineur
Μαρία Μπολέτση
Marie-Cécile Fauvin
Sofia Hu

Απαγγελία: Μενέλαος Κυπαρίσσης
Συντονισμός: Βέρα Ανδριοπούλου
Σχεδιασμός εκδήλωσης: Καλή Παγουλάτου-Κυπαρίσση

Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026
18:00
 Είσοδος ελεύθερη
Ιστορική Βιβλιοθήκη Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη
2ας Μεραρχίας 36, Πειραιάς

Βασίλης Καρακατσάνης

Κατάλογος των έργων που θα παρουσιαστούν στο περίπτερο G29 – Art Prisma Gallery, στα πλαίσια της Art Athina 2026.

Art Athina 2026
Νοέμβριος 12-16
Onassis Ready
Στρατή Τσίρκα 2, Αγ. Ιωάννης Ρέντης 18233

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ
Ολόκληρο: 10€
Μειωμένο: 8€ (φοιτητές, κάτοχοι κάρτας ανεργίας και άτομα άνω των 65 ετών)
Δωρεάν Είσοδος σε Αμεα, Μέλη του Επιμελητήριου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας, Μέλη Της Εταιρείας Ελλήνων Ιστορικών Τέχνης, Μέλη του Σωματείου Εργαζομένων Στη Σύγχρονη Τέχνη, Μέλη Της Aica (Με Παρουσίαση Της Αντίστοιχης Κάρτας), φοιτητές Καλών Τεχνών και Παιδιά Έως 18 Ετών.
Για γκρουπ επισκεπτών άνω των 15 ατόμων, η χρέωση είναι 8€ / άτομο.
Το Art Athina 2026 είναι προσβάσιμο σε άτομα με αναπηρία.

ΩΡΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ
Πέμπτη 12/11: Αποκλειστικά με πρόσκληση
Παρασκευή 13/11: 12:00 – 21:00
Σάββατο 14/11: 12:00 – 21:00
Κυριακή 15/11: 12:00 – 21:00
Δευτέρα 16/11: 12:00 – 21:00

Το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη και οι Εκδόσεις Καλειδοσκόπιο σας προσκαλούν σε ένα επιμορφωτικό βιωματικό εργαστήριο για την ενδοοικογενειακή βία και τον σχολικό εκφοβισμό, με αφορμή το βιβλίο «Ο Μάξιμος είναι δυνατός» της Θεοδώρας Κατσιφή.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για την Πρόληψη της Κακοποίησης των Παιδιών και την Παγκόσμια Ημέρα Δικαιωμάτων του Παιδιού, θα προσεγγίσουμε με ευαισθησία δύσκολα ζητήματα που αφορούν την παιδική ηλικία και θα αναζητήσουμε τρόπους κατανόησης και ουσιαστικού διαλόγου γύρω από αυτά.

Η συνάντηση θα ξεκινήσει με επιστημονική ομιλία της Κωνσταντίνας Σκλάβου, Αναπληρώτριας Καθηγήτριας του Τμήματος Κοινωνικής Εργασίας του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής και Προέδρου της Ε.Ψ.Υ.Υ.Π.Ε., με θέμα:

«Βίαιες συμπεριφορές μεταξύ ανηλίκων. Η διαγενεακή μεταφορά της βίας.»

Στη συνέχεια, η βραβευμένη συγγραφέας Θεοδώρα Κατσιφή θα συντονίσει βιωματικό εργαστήριο με οδηγό το βιβλίο Ο Μάξιμος είναι δυνατός, αναδεικνύοντας τη δύναμη της λογοτεχνίας να δημιουργεί χώρο για σκέψη, έκφραση, ερωτήματα και επεξεργασία δύσκολων συναισθημάτων.

 Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2026
 18:00–20:00
 Δανειστική Βιβλιοθήκη Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη
Κουντουριώτου 173, Πειραιάς

Είσοδος ελεύθερη με απαραίτητη προεγγραφή.

 Γράφει η διάσημη ελληνίδα πιανίστα ‘Εφη Αγραφιώτη

Δευτέρα 9 Νοεμβρίου και ώρα 19:00

«Ο αναβαλλόμενος φώς»

Επιμέλεια: Γιώργος Ν. Βογιατζόγλου – Αρχιτέκτονας

         Ίρις Κρητικού – Ιστορικός Τέχνης.

Το αφήγημα της διαδρομής των πενήντα χρόνων του Χρίστου Παπαδάκη στην περιπέτεια της ζωγραφικής, παρουσιάζεται στην Πινακοθήκη με τον συμβολικό τίτλο «Ο αναβαλλόμενος φώς» -μια αναφορά στον 103ο Ψαλμό του Δαυίδ-, δομημένο με ακρίβεια από τον καλλιτέχνη, περιλαμβάνοντας  έναν πρόλογο και δεκαοκτώ διακριτές ενότητες, που ξεδιπλώνονται εύληπτα. Πρόκειται για ένα σημαντικό magnum opus του ζωγράφου που δεν είχε έως τώρα παρουσιαστεί.

Όπως σημειώνει η Ίρις Κρητικού στον κατάλογο της έκθεσης «συνοδευμένες από μικρά εισαγωγικά κείμενα του ζωγράφου και περιλαμβάνοντας τη συνολική του εργογραφία, από τις συμβολικές κίτρινες μαργαρίτες του 1976 έως τα πιο πρόσφατα πορτραίτα με μολύβι του 2026, οι ενότητες αυτές διατρέχουν το εικονολόγιο και τα προσωπικά του εικονίσματα. Το οικογενειακό δέντρο και τους προσφιλείς του, τα φαγιούμ των εγκαυστικών προσευχών του, τα κορίτσια μιας μακρινής πανσελήνου ή το ημερολόγιο καταστρώματος με παφλασμούς θαλασσινούς κάτω από έναν ανελέητο ήλιο. Το άπιαστο κόκκινο απ’ το ρόδι, τη διαφάνεια του γυαλιού, το πηχτό άσπρο της οδοντόπαστας. Τον ποιητικό λόγο και τις σιωπές του, το μαζί και την ερημία του, τις δοκιμές και τα ταξίδια του, τις απογοητεύσεις και τις νίκες του. Τις αρχέγονες ρωγμές του προσώπου, τις αρχέγονες ρωγμές των κορμών, σχεδιασμένες με κάρβουνο. Τα μεγάλα έργα ως αντίδοτο μεγάλης φυσικής καταστροφής. Τα ημερολόγια με τα αθέατα στιγμιότυπα. Τα μικρά σχεδιάσματα ως παρηγορία. Τα σχέδια που συντροφεύουν τους στίχους του. Την όραση του αόρατου. Τις αναζητήσεις και τις αποκαλύψεις του, με διαφορετικά μέσα, κλίμακες, υλικά, αλλά με την ίδια πάντοτε εξομολογητική ειλικρίνεια. Με την ίδια αμείωτη συγκίνηση».

Με αφορμή την έκθεση εκδίδεται ομότιτλο λεύκωμα με εισαγωγή του ιδρυτή της ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗΣ ΓΙΩΡΓΟΥ Ν. ΒΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥ, κείμενο της Ίριδος Κρητικού, κείμενα του ζωγράφου και εικόνες των έργων.

Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι το Σάββατο 27 Φεβρουαρίου 2027.

Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό.

Εγκαίνια έκθεσης: Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, 18:00-22:00
Διάρκεια έκθεσης: 5 έως 28 Νοεμβρίου 2026

Η αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος παρουσιάζει την Δήμητρα Αντωνοπούλου στην ατομική έκθεση ψηφιδωτού με τίτλο «Άνθη από υαλί πλασμένα».

Η καλλιτέχνις, η οποία ασχολείται σχεδόν αποκλειστικά με το ψηφιδωτό, έχοντας στο ενεργητικό της πολλές ομαδικές εκθέσεις (1998 έως σήμερα), παρουσιάζει την πρώτη της ατομική έκθεση σε επιμέλεια της Δάφνης Αγγελίδου, ζωγράφου, ψηφιδογράφου και Καθηγήτριας στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών.

Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, 18:00-22:00, και η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 28 Νοεμβρίου.

Η Δήμητρα Αντωνοπούλου παρουσιάζει τρεις διαφορετικές ενότητες τοπίων. Στην κυρίαρχη σύνθεση, που αποτελείται από τέσσερα ψηφιδωτά συνολικού μήκους 320 cm, και ύψους 120 cm  δημιουργεί ένα τοπίο που επικρατούν οι ασφόδελοι, ένα φυτό που από τη μυθολογία έχει συνδεθεί με τον κόσμο των νεκρών. Στο έργο αυτό συνυπάρχουν τα ακμαία άνθη του ασφόδελου με τα ξεραμένα γαϊδουράγκαθα, συμβολίζοντας έτσι τον αέναο κύκλο της φύσης. Το πέρασμα από τη φθορά στην αφθαρσία και τούμπαλιν είναι κάτι το οποίο χαρακτηρίζει την δουλειά της. Πολύ χαρακτηριστική είναι και η σύνθεση δώδεκα ψηφιδωτών που απεικονίζουν ταπεινά γαϊδουράγκαθα από την αρχή της βλάστησής τους μέχρι το τέλος τους. Μία ακόμα σύνθεση έξι έργων με κυρίαρχο το άνθος του φυτού κρεμμύδα, που «φέρνει» καλοτυχία κατά τη λαϊκή παράδοση, συμβολίζει την αναγέννηση.

Η Δάφνη Αγγελίδου σημειώνει αναφορικά με την έκθεση: «Η Δήμητρα Αντωνοπούλου ξεκίνησε με την προσεκτική παρατήρηση της φύσης με σχέδια και ζωγραφική από τα φοιτητικά της χρόνια στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα. Ωστόσο πολύ γρήγορα προχώρησε σε ένα συνδυασμένο σχέδιο όπου κάθε συνθετικό μέρος αποτελείται από μικρά συμμετρικά και συχνά ασύμμετρα κομμάτια, ψηφίδες από πέτρες, γυαλιά, σμάλτα, χρυσές ψηφίδες και κεραμικά, τοποθετημένα σε μια σταθερή βάση κονιάματος, επιλέγοντας έτσι το ψηφιδωτό ως κύριο μέσο έκφρασης. Το ψηφιδωτό στην σύγχρονη εποχή, παρόλο που αντλεί τα σημαντικότερα στοιχεία του από την τεράστια λαμπρή παράδοσή του κατά την αρχαία, ελληνιστική, ρωμαϊκή και βυζαντινή εποχή, έχει γίνει μέσο έκφρασης των σύγχρονων καλλιτεχνών και αγκαλιάζει με επιτυχία τους σύγχρονους προβληματισμούς και τις εικαστικές τους αναζητήσεις. Από τις αρχές του 20^ού αιώνα, όπου το μέσο εκσυγχρονίστηκε, έχοντας τεράστια γεωγραφική εξάπλωση και απήχηση, βλέπουμε ότι αυτή η αρχαία και δαπανηρή τέχνη συγχρονίζεται με την σημερινή πραγματικότητα, θυμίζοντας τα πίξελ των ψηφιακών εικόνων.

Η καλλιτέχνις συγκεντρώνεται στο βασικό της θέμα μέσα από την ευφυή αφαίρεση των περιττών στοιχείων των τοπίων και έτσι τα «άνθη φτιαγμένα από υαλί» λειτουργούν ως σύμβολα με διαφορετικά νοήματα. Η εύθραυστη αλλά εφήμερη ομορφιά τους εμπεριέχει την φθορά του χρόνου και την αναπόφευκτη μοίρα του θανάτου, κοινή με την ανθρώπινη μοίρα. Τα λαμπερά χρώματα των λουλουδιών, που κυριαρχούν στις συνθέσεις και στέκονται γυάλινα, όμορφα και ανθεκτικά, φέρνουν την ελπίδα και την ψευδαίσθηση ότι το όνειρο της ζωής θα κρατήσει στην αιωνιότητα. Μέσα από μια ποιητική διαδικασία, με εξαιρετική ευαισθησία και άριστη καλλιτεχνική δεξιότητα, αλλά κυρίως με την προσωπική της απεικόνιση του οργανικού κόσμου, μας κάνει κοινωνούς στα συναισθήματα θαυμασμού αλλά και φόβου που προκαλεί ο κύκλος της ζωής, του θανάτου και της αναγέννησης».

Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΨΗΦΙΔΩΤΟΥ ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ

Το ψηφιδωτό, που ξεκίνησε ως μια αρχαία, γοητευτική και ιδιαίτερη τέχνη, είναι πιθανόν η αρχαιότερη τέχνη όλων. Όπως τα παιδιά όταν πιέζουν βότσαλα και κοχύλια στην άμμο των παραλιών ανακαλύπτουν ότι οι διάφορες αποχρώσεις σχηματίζουν εικόνες, έτσι και οι πρώτοι άνθρωποι έφτιαξαν ένα σταθερό δάπεδο στην σπηλιά τους και διαπέρασαν το λυκόφως του πολιτισμού, δημιουργώντας την πρώτη αναλαμπή τέχνης, ως μια βασική προϊστορική εφεύρεση, με ψηφιδωτά που έχουν χαθεί και παρασυρθεί από τα νερά χιλιάδων χρόνων.

Η σύνοψη όλων των περιόδων και των γεωγραφικών περιοχών στην ιστορία του ψηφιδωτού μάς δείχνει ένα μέσο, που αρχικά καταγράφει τον αρχαίο κόσμο, την ελληνιστική και την ρωμαϊκή εποχή, με τα θαυμάσια ψηφιδωτά της Πομπηίας και ολόκληρης της ρωμαϊκής επικράτειας. Συνεχίζει με την λαμπρότητα των χρυσών ψηφιδωτών του Βυζαντίου, πάντα σε στενή σχέση με την αρχιτεκτονική, περνάει στα θαυμάσια ψηφιδωτά-μινιατούρες και στην μπαρόκ εποχή, όπου η Ευρώπη αγκαλιάζει αυτή την σπουδαία τέχνη όπως και τα βασίλεια των Ίνκας, Αζτέκων κ.ά. στην Λατινική Αμερική. Από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, μέσω της Αρ Νουβό, των ψηφιδωτών-κτηρίων του Γκαουντί και των τεράστιων τοιχογραφιών-ψηφιδωτών του Μεξικού, το μέσο γίνεται κοσμικό, δημοκρατικό, έχει τεράστια γεωγραφική εξάπλωση και απήχηση, επειδή αυτή η αρχαία και δαπανηρή τέχνη στην πραγματικότητα είναι και η πιο σύγχρονη.

Το ψηφιδωτό μέσο έχει άμεση συνάφεια με τους σύγχρονους ρυθμούς, γιατί από την ίδια του την φύση και την τεχνική εμπεριέχει τις αρχές του κολάζ και του μοντάζ, την απλοποίηση, τα αφηρημένα σχήματα και το φορμάρισμα – στοιχεία που του δίνουν μεγάλη εκφραστική δύναμη. Εφαρμόζει τον πουαντιλισμό χιλιάδες χρόνια πριν, επειδή οι ξεχωριστές ψηφίδες του χρώματος όταν τις βλέπουμε από απόσταση συγχωνεύονται στον αμφιβληστροειδή χιτώνα του ματιού μας για να δημιουργήσουν ένα έργο, ακριβώς όπως τα πίξελ των ψηφιακών εικόνων. Ο σημερινός κόσμος μπορεί να αναπτύξει και να εφαρμόσει τις τεράστιες δυνατότητες του μέσου καλύτερα από το ένδοξο παρελθόν του, καθώς ο ίδιος ο κόσμος μας είναι ένα τεράστιο ψηφιδωτό από εθνότητες, θρησκείες, λαούς και φυλές με διαφορετικές παραδόσεις και τελετουργίες, τέχνες και πολιτικές απόψεις που αλληλοεπηρεάζονται και ζουν μαζί.

Η Δήμητρα Αντωνοπούλου από τις σπουδές της στα νεανικά της χρόνια ως αγαπημένη μου φοιτήτρια, αλλά και μέχρι σήμερα που διδάσκουμε μαζί στην Α.Σ.Κ.Τ., επέλεξε αυτό το μέσο για να εκφράσει τις εικαστικές της αναζητήσεις. Ξεκίνησε με την προσεκτική παρατήρηση της φύσης, με σχέδια και ζωγραφική, αλλά πολύ γρήγορα προχώρησε σε ένα συνδυασμένο σχέδιο όπου κάθε συνθετικό μέρος αποτελείται από μικρά συμμετρικά και συχνά ασύμμετρα κομμάτια, ψηφίδες από πέτρες, γυαλιά, σμάλτα, χρυσές ψηφίδες και κεραμικά, τοποθετημένα σε μια σταθερή βάση κονιάματος.

Αυτό το διαιρετικό στοιχείο, που είναι η βάση για τα επιτεύγματα του ψηφιδωτού, η Δήμητρα Αντωνοπούλου το αξιοποιεί θαυμάσια με την προσεκτική ψηφοθέτηση των ψηφίδων της, δανειζόμενη στοιχεία από την τεράστια παράδοση του μέσου αλλά και αναπτύσσοντας τον δικό της ρυθμό με αναγνωρίσιμο τρόπο ψηφοθέτησης.

Στα ψηφιδωτά της, δημιουργημένα με μεγάλη επιμονή, υπομονή και μόχθο, παρουσιάζει τοπία με τρία διαφορετικά άνθη: με τους ασφόδελους, όπου περιφέρονται οι ψυχές των νεκρών, με τα ταπεινά γαϊδουράγκαθα, που συμβολίζουν τον κύκλο της ζωής, και με τις κρεμμύδες, που συμβολίζουν την αναγέννηση και φέρνουν καλή τύχη. Τα «άνθη φτιαγμένα από υαλί» της Δήμητρας λειτουργούν ως σύμβολα με διαφορετικά νοήματα. Η εύθραυστη αλλά εφήμερη ομορφιά τους εμπεριέχει την φθορά του χρόνου και την αναπόφευκτη μοίρα του θανάτου, κοινή με την ανθρώπινη μοίρα. Μέσα από μια ποιητική διαδικασία, με προσεκτική αλλά και προσωπική απεικόνιση του οργανικού κόσμου, μας κάνει κοινωνούς στα συναισθήματα θαυμασμού αλλά και φόβου που προκαλεί ο κύκλος της ζωής, του θανάτου και της αναγέννησης.

Εδώ βλέπουμε τις ποικίλες δυνατότητες του ψηφιδωτού, επειδή η καλλιτέχνιδα είναι άριστος γνώστης αυτής της σύνθετης διαδικασίας. Ένα καλό έργο ζωγραφικής δεν εγγυάται ένα καλό ψηφιδωτό. Υπάρχει μια λεπτή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην ζωγραφική και στο ψηφιδωτό, το οποίο καθορίζεται από τους δικούς του νόμους και ρυθμούς. Μέσα στην διαβάθμιση των σκοτεινών χρωμάτων στα φυλλώματα και στην καθαρότητα των γραμμών, οι απότομες μεταβάσεις και οι αντιθέσεις που δημιουργούν οι χρυσές ψηφίδες δίνουν τον ρυθμό στις συνθέσεις. Τα λαμπερά χρώματα των λουλουδιών, που κυριαρχούν στην σύνθεση και στέκονται γυάλινα, όμορφα και ανθεκτικά, φέρνουν την ελπίδα και την ψευδαίσθηση ότι το όνειρο της ζωής θα κρατήσει στην αιωνιότητα.

Δάφνη Αγγελίδου
Ζωγράφος, ψηφιδογράφος
Καθηγήτρια στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών

Αθήνα, Σεπτέμβριος 2026

Σύντομο Βιογραφικό:

Η Δήμητρα Αντωνοπούλου γεννήθηκε στη Μελβούρνη. Παρακολούθησε τα πρώτα της μαθήματα ζωγραφικής (1990-1993) στην ΔΕΠΑΚ Καλαμάτας, με δασκάλους τους Κλεοπάτρα Δίγκα, Τιτίκα Σάλλα-Δοκουμετζίδη και Τάσο Αριδά. Σπούδασε Ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών (ΑΣΚΤ) (1993-1998) με υποτροφία του ΙΚΥ και με δασκάλους τους Τριαντάφυλλο Πατρασκίδη και Χρόνη Μπότσογλου και ψηφιδωτό (1995-1998) με τον Ιωάννη Βαλαβανίδη και την Δάφνη Αγγελίδου. Το 1997, με το πρόγραμμα Erasmus, παρακολούθησε μαθήματα στο Edinburgh CollegeofArt, Heriot-Watt University. Το 2020 ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό της στο ΕΑΠ «Γραφικές Τέχνες και Πολυμέσα». Κατά την διάρκεια του μεταπτυχιακού της, το έργο της «Φωνές του ποιητή Κ. Καβάφη» επιλέχτηκε και προβλήθηκε το 2016 στο National Audiovisual Institute in Warsaw και στο Gutenberg Museum in Mainz στις 24 Νοεμβρίου στο πλαίσιο της έκθεσης “MOTYF – International Festival – Media Art Exhibition: Akademos, A Place for Poets and Philosophers”. Εργάστηκε για πολλά χρόνια στην Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (1999 -2019). Από το 2019 ανήκει στο μόνιμο εκπαιδευτικό προσωπικό της ΑΣΚΤ σε θέση ΕΔΙΠ και διδάσκει στο κατ’ επιλογήν υποχρεωτικό εργαστήριο του ψηφιδωτού. Από το 1998 έως σήμερα έχει λάβει μέρος σε ομαδικές εκθέσεις. Έργα της υπάρχουν σε δημόσιες, ιδιωτικές συλλογές και Ιερούς Ναούς. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα και στο Καρπενήσι.

Χορηγός οίνου είναι το Κτήμα Παλυβού, ενώ χορηγοί επικοινωνίας είναι το Art22, ArtPointView και το ArtViews.

Εγκαίνια έκθεσης: Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, 18:00-22:00

Ημέρες και ώρες λειτουργίας:

Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή 12:00 -15:00, 17:00-20:00
Τετάρτη, Σάββατο 11:00-16:00
Κυριακή, Δευτέρα κλειστά

Αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος
Λεμπέση 12, Αθήνα | metro Ακρόπολη
Τηλέφωνο 211 182 38 18
www.technohoros.org | info@technohoros.org

Εγκαίνια: Πέμπτη 5 Νοεμβρίου 2026 στις 19:30 

Επιμέλεια έκθεσης: Ίρις Κρητικού

Το «Δίκλωνο» του υφαντή Αναστάσιου Μαδαμόπουλου, είναι δυο κύκλοι συμπλεκόμενοι επαναληπτικών νημάτινων αφηγήσεων και εξομολογήσεων, δύο κλωνάρια τρυφερά μιας χειρωνακτικής ντοπιολαλιάς του θυμικού, του νου και του Αιγαίου.

«Ο πρώτος κύκλος, ένας αρχαίος αστερισμός, ένας εξάντας ναυτικός ή μια εξίσωση του Ηράκλειτου από ανατολές και δύσεις, από σαϊτιές άλλοτε σκοτεινές και άλλοτε ολόφωτες, από μελίσματα άλλοτε λυπητερά και άλλοτε χαρμόσυνα σαν της ζωής τους κύκλους, είναι υφασμένος με νήματα φαιά, μονοχρωματικά, από βαμβάκι και μαλλί σε αδρά τελάρα και ταμπλάδες ξύλινους ή χαρτονένιους. Είναι η κύκλια περιπέτεια του βίου, ο αναπόδραστος φόβος του θανάτου μα και ο έρως της γλυκιάς νέας ζωής που νομοτελειακά θα εξακολουθήσει να κυλά, ξορκίζοντας τη θλίψη. Είναι η ιδέα της ύφανσης, ως φιλοσοφίας και παρηγορίας. Είναι η παλλόμενη ψυχή. Του καλλιτέχνη μα και του κοινωνού της τέχνης του.

Ο δεύτερος κύκλος, μια ιερατική πολύχρωμη στρατιά, μία διονυσιάζουσα χορογραφία από ψυχόξυλα ή «τοτέμ του Ταρσανά», είναι συνάμα τα κεφάλαια και τα λείψανα του παραπάνω περιγραφόμενου βίου. Τα απομεινάρια αισθημάτων και συναισθημάτων, εμπειριών και αποριών, συνταιριασμένα με ευρεθέντα υλικά της σωστικής ανασκαφής ενός νοητού ναυπηγείου ή ναυαγίου. Σύρματα, ξύλα και φελλοί, σπάγκοι και νήματα από λινό, βαμβάκι και μαλλί, ράκη, καύκαλα, σπαράγματα πλωτά και ινδάλματα ονείρων. Κόκκινα κορδελάκια αθανασίας, κλειδάκια χρυσωμένα εξόδια και φυλακτά αυτοσχέδια, αποτροπαϊκά, σε ταπεινά εικονοστάσια.

Τάματα και κεράκια άσβεστα που εξακολουθούν να πλέουν στη νυχτοθάλασσα. Τα άσβεστα ψυχικά αναθήματα του κεκοιμημένου ναυτικού πλήθους της γενέθλιας μικροΣύμης, που γνωρίζει πώς να συντροφεύσει τον καλλιτέχνη στις μνήμες του αλλά και στον τωρινό του βηματισμό, σε συντεταγμένη κι ευλογημένη σιωπή. Με επιδεξιότητα, η υφαντική λαξεύεται σαν νοσταλγία αδιόρατη για όσα ακόμη δεν γνωρίσαμε και η γλυπτική υφαίνεται σαν μνήμη για όσα έχουμε ήδη ζήσει. Και το υπερμέγεθες συμπαντικό αναζητεί τους αστερίες του κόσμου με άτυπη πυξίδα του το μικροσκοπικό εντόπιο. Μέσα στην αβέβαιη άβυσσο αναδύεται ένα βέβαιο νησί. Και η πυξίδα του Ηράκλειτου παύει να δείχνει τον βορρά, ακολουθώντας μια θαλασσινή ανατολή του Αυγούστου», σημειώνει η Ίρις Κρητικού στον συνοδευτικό κατάλογο της έκθεσης.

INFO

«ΔΙΚΛΩΝΟ» του Αναστάση Μαδαμόπουλου

📍 ΒΡΥΣΑΚΙ | Βρυσακίου 17, Πλάκα

Εγκαίνια έκθεσης: Πέμπτη 5 Νοεμβρίου 2026 στις 19:30

Επιμέλεια έκθεσης: Ίρις Κρητικού

Διάρκεια: Από 5 έως 16 Νοεμβρίου 2026

 Ώρες λειτουργίας: Δε.-Πα.: 12:00 έως 20:00, Σα. & Κυ. 10:00-20:00

Από τη Μελβούρνη στην Ελλάδα: Μικρές κινήσεις ελπίδας σε αμήχανους καιρούς

Δύο φωτεινές ειδήσεις από την ελληνική ομογένεια της Αυστραλίας γίνονται η αφορμή για να στρέψουμε το βλέμμα μακριά από τα αβαθή της καθημερινότητας, αναζητώντας τις ρίζες και την ιστορική μας μνήμη.

Γράφει η δημοσιογράφος ΕΛΕΝΗ ΚΑΛΟΓΕΡΙΝΗ 

Λίγο αργότερα, στις 9 Οκτωβρίου, περισσότερες από εκατό γυναίκες συγκεντρώθηκαν στο ιστορικό Hotel Windsor συμμετέχοντας σε εκδήλωση οικονομικής ενίσχυσης του προγράμματος ψηφιοποίησης του ιστορικού αρχείου της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας Μελβούρνης και Βικτώριας.