ALMA GALLERY Athens “Η σημαίνουσα σιωπή”
Επιμέλεια: Μαρία Αλμπάνη
Εγκαίνια: 29 Ιανουαρίου 2026, 19:00-22:00, Σκουφά 24Α, Κολωνάκι
Διάρκεια: 29 Ιανουαρίου 2026 – 07 Μαρτίου 2026
Ωράριο Λειτουργίας: Τρίτη-Πέμπτη-Παρασκευή 11:00-20:00, Τετάρτη & Σάββατο 11:00-15:00
Ένας άνθρωπος που εκτιμώ πολύ, ο Σωτήρης Μπότας, – δεν τον ξέρετε οι περισσότεροι παρότι υπήρξε ο άτυπος, πολυγραφότατος γραμματέας του Μίκη Θεοδωράκη επί δεκαετίες – τηλεφωνώντας μου πρόσφατα για τις καθιερωμένες ευχές, μού είπε πως τώρα που κατάντησαν τα λόγια να μην έχουν καμμιά υπόσταση, ίσως τώρα ήρθε η στιγμή – η εποχή αν προτιμάτε – της σιωπής. Της απόλυτης σιωπής που μπορεί να σημάνει τα πάντα. Η σιωπή ως επαναστατική πράξη και στάση. Το σιωπάν, η κατατονική βουβαμάρα ως έκφραση διαμαρτυρίας και αξιοπρέπειας.
Εγώ πάλι είμαι αδιόρθωτος γραφιάς, οπότε θα καταφύγω στα λόγια, το μόνο μου όπλο, για να μιλήσω – όσο παράδοξο κι αν ακούγεται – για την σιωπή. Και μάλιστα θα μιλήσω για την σιωπή με αφορμή και οντολογικό παράδειγμα το έργο του Νίκου Κασκούρα. Το οποίο ακριβώς ακροβατεί ανάμεσα στον πιο απελπισμένο ανθρωπισμό – όπως έγραφα παλιότερα – και την πιο εκφραστική – εκστατική εκδοχή του εικαστικού μινιμαλισμού. Να δεις μέσα από όσα είτε δεν φαίνονται, είτε εμφανίζονται αμυδρά. Σαν σ’ ένα ασπρόμαυρο όνειρο που δεν έχει αποφασίσει αν είναι αποκάλυψη ή εφιάλτης. Θα έλεγα συνεκδοχικά ότι στην ζωγραφική και την γλυπτική του Κασκούρα, η σιωπή μεταμορφώνεται σε εικόνες, η σιωπή καταλήγει σε γραφές στον ρυθμό της αναπνοής και η σιωπή μεθίσταται σε σύμβολα τόσο πρωτόγονα όσο και πρωτεϊκά. Θα έλεγα επίσης ότι ο πρωταγωνιστής των έργων του Κασκούρα, η ανθρώπινη φιγούρα – άφυλη και άφιλη, δηλαδή αποξενωμένη – αφού μίλησε σαν τον Κάφκα ή τον Πόλλοκ κι αφού ούρλιαξε σαν τον Γκίνσμπεργκ ή τον Μπέικον, τώρα αποφάσισε να σιωπήσει. Με μια σιωπή ανάμεσα στα λευκά και τα γκρίζα που απολείπουν, στις ριπές των μπλε και το αναβοσβήσιμο των κόκκινων που αργά χάνονται αλλά και σ’ εκείνα τα μαύρα που ήρθαν για να μείνουν. Πώς αλλιώς;
Γράφει ο Νάσος Βαγενάς:
“Ο αέρας κατεβάζει συνεχώς παγωμένες αναμνήσεις.
Ας δούμε τι μας επιφυλάσσει το υπόλοιπο της Δημιουργίας…”
Το υπόλοιπο της Δημιουργίας λοιπόν μετεωρίζεται ανάμεσα στα λόγια που ειπώθηκαν εις μάτην και σε εκείνη την σιωπή που απέμεινε για να παρηγορεί και να δικαιώνει την ανθρώπινη αγωνία. Να την πούμε τέχνη; Να την πούμε ζωγραφική;
Ο Κασκούρας πάλι διερωτάται μέσα από την απόλυτα συνεπή ανέλιξη της έρευνας του:
Πώς ζωγραφίζεται το κενό; Ή, ακόμα χειρότερα, το αόρατο; Τι είδους εικόνες οφείλει σήμερα να ζωγραφίσει ένας ζωγράφος όταν από παντού του διαμηνύουν το θάνατο της ζωγραφικής; Πως κανείς μπορεί να ισορροπήσει ανάμεσα στο εικαστικά καίριο και τον ιδεαλισμό του ελάχιστου αποφεύγοντας τις κοινοτοπίες, τις επαναλήψεις και τη οπτική ανία; Πως αποδίδεται μορφοπλαστικά το βαθύτερο υπαρξιακό δράμα χωρίς να καταφεύγουμε σε μελό αφηγηματικότητες; Με ποιους τρόπους μπορεί να ανανεωθεί η εικονογραφική παράδοση χωρίς να καταφύγουμε στην εύκολη εικονογραφία και στην, ακόμη ευκολότερη, διακόσμηση; Ο ζωγράφος με το έργο του προτείνει την σημαίνουσα σιωπή. Σήμερα. Ούτως ή άλλως στον βυθό ακόμη και της αφηρημένης, “καθαρής” ζωγραφικής και στην πιο αποφασισμένη εικόνα του ελάχιστου, αργοσαλεύει μια ιστορία. Όλα τα άλλα ας τα αναλάβουν οι κοσμικογράφοι της ύπαρξης κι εκείνοι οι ποιητές τους στίχους των οποίων πέπρωται να μην διαβάσει κανείς…
ΥΓ. Έγραφα παλιότερα για τις δημιουργίες του Νίκου. Τα υποστηρίζω ανεπιφύλακτα και στην τόσο κρίσιμη, σημερινή του έκθεση. Μπορεί να πει κάτι διαφορετικό σήμερα η ζωγραφική;
” Σ’ αυτά και σ’ άλλα τόσα ανάλογα ερωτήματα θέλει ν’ απαντήσει με τη ζωγραφική του ο Νίκος Κασκούρας. Μια ζωγραφική που δίνει υπόσταση στο ελάχιστο, στη χειρονομία, στο πρωταρχικό και που εμφανίζεται συνολικά σαν μια επίμονη άσκηση λιτότητας. Όλη της η θεματική επικεντρώνεται ανάμεσα στη φιγούρα και στο χώρο, ανάμεσα σ’ ένα τοπίο – πλέγμα – φυλακή και σ’ ένα κατακερματισμένο πρόσωπο – προσωπείο που θα μπορούσε να είναι όλοι εμείς. Τελικό ερώτημα: Πώς ζωγραφίζονται η πτώση, η διάσπαση, η αποσύνθεση, η απώλεια, η έκπτωση της έννοιας αλλά και της εικόνας; Τιμώ τη ζωγραφική του Νίκου Κασκούρα γιατί είναι ασυμβίβαστα γενναία σ’ έναν κόσμο προσκυνημένων και εμπόρων και σ’ έναν καλλιτεχνικό χώρο που κυριαρχείται από μετριότητες και «επαγγελματίες». Ο Κασκούρας καταγγέλλει σιωπώντας, ζωγραφίζοντας, επιμένοντας. Μια εύκολη ακαδημαϊκή προσέγγιση θα ονόμαζε τους έντονα φορτισμένους, χειρονομιακούς πινάκες του εξπρεσιονιστικούς. Εγώ τους ονομάζω «ζωγραφική ενός απελπισμένου ανθρωπισμού».
Μάνος Στεφανίδης
Ιστορικός Τέχνης
07 Ιανουαρίου 2026
