Τ Α Χ Ε Ρ Ι Α
Από το Μουσειο Εικαστικων Τεχνων Ηρακλειου Μ.Ε.Τ.Η. στο Ηράκλειο Κρήτης στην Αθήνα, η έκθεση ” Τα χέρια ” στο χώρο του ιστορικού συλλόγου Κρητών “Κνωσός”
Σολωνος 80.
Σήμερα, Τρίτη, η εκδήλωση
Τα Χέρια
(χέρα= το χέρι (η))
Ομαδική εικαστική έκθεση
Τα χέρια μου είναι να μαζώνω τα λουλούδια στον κάμπο ή στο βουνό, τα χέρια μου είναι για να υψώνω την προσευχή στον ουρανό.
Τα χέρια μου είναι για να σπέρνουν το μαύρο στίχο στ’ άσπρο το χαρτί, τα χέρια μου είναι για να γέρνουν οι κουρασμένοι απάνω τους καημοί.
Τα χέρια μου είναι για να σκάφτουν τη νύχτα μυστικά, βαθιά, τη γη και κάποια σάπια λείψανα να θάφτουν, που θα ανατρίχιαζες κι αν τα ’βρισκες, αυγή.
Τα χέρια μου την πέτρα δεν πετάνε, μήτε που φοβερίζουν, ούτε που τολμάν, τα χέρια μου δεν είναι να κρατάνε σπαθί, τουφέκι, και να πολεμάν.
Όμως τα χέρια μου, όταν την Αλήθεια βλέπω ένα πλάνεμα να την πατά, ήθελα στην κορφή της και στα στήθια στεφάνι και σκουτάρι να σταθούν αυτά.
Κωστής Παλαμάς, Τα χέρια μου (1904), αποσπ.
Οι άνθρωποι το πιο συχνά
δεν ξέρουν τι να κάνουνε τα χέρια τους
Τα δίνουν – τάχα χαιρετώντας – σ’ άλλους
Τ’ αφήνουνε να κρέμονται σαν αποφύσεις άνευρες
Ή – το χειρότερο – τα ρίχνουνε στις τσέπες τους
και τα ξεχνούνε
Στο μεταξύ ένα σωρό κορμιά μένουν αχάιδευτα
Ένα σωρό ποιήματα άγραφα.
Αργύρης Χιόνης (Από τη συλλογή Λεκτικά τοπία, 1983)
•
I love hands like I love people. They are the maps and
compasses with which we navigate our way through life:
feeling our way over mountains passed and valleys crossed,
they are our histories.
Some people read palms to tell your future,
I read hands to tell your past.
Each scar marks a story worth telling: each callused palm,
each cracked knuckle—a broken bottle, a missed punch.
Lyrics: Sarah Key, Hands (2014), απόσπ.
Σε συνέχεια των ετήσιων θεματικών αφιερωμάτων σε διοργάνωση του Μουσείου Εικαστικών Τεχνών Ηρακλείου και επιμέλεια της υπογράφουσας, η ομαδική εικαστική έκθεση «ΤΑ ΧΕΡΙΑ», πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2025 στο Ηράκλειο, στον εκθεσιακό χώρο του ΜΕΤΗ. Τη φροντίδα της διοργάνωσης και της εύρυθμης λειτουργίας της είχαν όπως κάθε φορά οι αγαπημένοι φίλοι και συνοδοιπόροι Κωστής Σχιζάκης και Ειρήνη Βαλληνδρά-Σχιζάκη.
Η ίδια έκθεση, σε συνδιοργάνωση του Μουσείου Εικαστικών Τεχνών Ηρακλείου και του Συλλόγου των εξ Ηρακλείου Κρητών «Κνωσός», παρουσιάζεται τον Ιανουάριο-Φεβρουάριο του 2026 στο εντευκτήριο του ιστορικού Συλλόγου των εξ Ηρακλείου Κρητών «Κνωσός» στην Αθήνα. Τη φροντίδα της διοργάνωσης και της εύρυθμης λειτουργίας της έχει το ΔΣ του Συλλόγου των εξ Ηρακλείου Κρητών «Κνωσός» στο οποίο απευθύνονται θερμές ευχαριστίες για την υποδοχή της έκθεσης και τη λαμπρή φιλοξενία. Ιδιαίτερα δε θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Πρόεδρο του ΔΣ Γιάννη Δοκουμετζίδη καθώς και τη σύζυγο, συνοδοιπόρο του και συμμετέχουσα στην έκθεση εικαστικό Τιτίκα Σάλλα για την πρόσκληση, την αμέριστη βοήθεια και την εμπιστοσύνη. Είθε αυτή να είναι η αρχή για πολλές ακόμη ωραίες συνέργειες.
Ο τίτλος της έκθεσης, παίρνοντας τη σκυτάλη από την προηγούμενη συνεργασία του ΜΕΤΗ με την επιμελήτρια και την έκθεση «Αροδαμοί και Ασπάλαθοι» που αγαπήθηκε ιδιαίτερα τόσο στην Κρήτη όσο και στην Αθήνα και που βασίστηκε ως αφήγημα στη μοναδική κρητική τέχνη των χεριών που διασώζει ως σήμερα την ταυτότητα του τόπου, μεταλαμπαδεύοντας γνώσεις, τέχνες και τεχνικές, προτείνεται τώρα ως ένα ανοιχτό συναισθηματικό, συμβολικό και πλαστικό πεδίο κοντινού βλέμματος στα χέρια και σε ό,τι από αυτά εκπορεύεται.
Στο πλαίσιο της εκθεσιακής δράσης, διακεκριμένοι Έλληνες εικαστικοί που προέρχονται από διαφορετικούς χώρους και χρησιμοποιούν ποικίλα μέσα και υλικά, δημιουργούν ένα πολυσχιδές εννοιολογικό και πλαστικό κοινό αφήγημα με διαχρονικές αναφορές τόσο στην ιστορία της τέχνης όσο και στις καθημερινές εργασίες αλλά και τα εναλλασσόμενα συναισθήματα και εντάσεις που διέπουν το θυμικό και εντέλει καθορίζονται από τα ανθρώπινα χέρια.
Από τα ιερατικά υψωμένα χέρια της μινωικής τέχνης, τα σπαρακτικά επιτύμβια χέρια της αρχαίας ελληνικής γλυπτικής και τα στυλιζαρισμένα χέρια της μεσαιωνικής τέχνης και αργότερα, από τα ανατομικά σχέδια των χεριών του Leonardo da Vinci και τα πιο διάσημα χέρια της Αναγέννησης, ζωγραφισμένα από τον Michelangelo στην Cappella Sistina, τα χέρια της Magnificat Madonna του Botticelli και τα προσευχόμενα χέρια του Dürer, τα συναλλασσόμενα χέρια του Quentin Metsys και τα άυλα χέρια του Δομίνικου Θεοτοκόπουλου, ως τα εύγλωττα χέρια του Ingres, του Escher και του de Chirico, το ανθρώπινο χέρι βρέθηκε στο επίκεντρο της ιστορίας της τέχνης όχι μόνο ως το κύριο εργαλείο δημιουργίας, αλλά και ως σημαίνον θέμα αναπαράστασης, συνδεόμενο με εννοιολογικούς συμβολισμούς, καλλιτεχνικές δεξιότητες και πλαστικές αναζητήσεις και τάσεις σε καίριες περιόδους. Στην πραγματικότητα, τα ζωγραφισμένα χέρια ίσως να είναι η αρχαιότερη μορφή τέχνης στην ανθρώπινη ιστορία. Ένα ζωγραφισμένο χνάρι χεριού σε σπηλιά στο νησί Sulawesi της Ινδονησίας χρονολογήθηκε πρόσφατα περίπου 40.000 χρόνια πριν, υποδηλώνοντας ότι η αναπαράσταση του χεριού ήταν μια από τις πρώτες καλλιτεχνικές παρορμήσεις του Homo Sapiens, ενώ η πιο συναρπαστική τέχνη των σπηλαίων με το θέμα αυτό, βρίσκεται στην Αργεντινή, στο Cueva de las Manos, που σημαίνει «Σπηλιά των Χεριών». Σύμφωνα με το Κέντρο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, οι πρώτες τοιχογραφίες σε αυτά τα σπήλαια δημιουργήθηκαν πριν από περίπου 13.000 χρόνια.
Τα έργα της έκθεσης αναφέρονται στα ένθεα χέρια που δείχνουν και οδηγούν τον κόσμο και στα χέρια που καταστρέφουν. Στα χέρια που στραγγαλίζουν και κακοποιούν, στα χέρια που προσεύχονται και εκλιπαρούν. Στα χέρια που αγκαλιάζουν και θωπεύουν ή εγείρουν, στα χέρια που χαϊδεύουν και παρηγορούν. Στα χέρια του έρωτα και της βίας, στα χέρια που μαγειρεύουν ή που σφάζουν. Στα χέρια που επιπλέουν και κολυμπούν. Στα χέρια που εξετάζουν, εγχειρίζουν και σώζουν. Στα χέρια που διαβάζουν και διαβάζονται, στα χέρια που συλλαβίζουν και που γράφουν, στα χέρια που ζωγραφίζουν και σμιλεύουν ή πλάθουν. Στα χέρια που έγιναν εικόνα ή λόγος και ποίηση. Στα χέρια που παίζουν μουσική. Στα χέρια που χορεύουν. Στα χέρια που καθαρίζουν και ζυμώνουν. Στα χέρια που χτενίζουν και καλλωπίζουν. Στα χέρια που υφαίνουν, πλέκουν και κεντούν. Στα χέρια που οπλίζονται με όπλα και μαχαίρια αλλά και στα άοπλα χέρια που ορθώνονται για να σταματήσουν τη βία. Στα χέρια που πατούν τα πλήκτρα και οργώνουν το σύμπαν της εικονικής πραγματικότητας. Στα ωσεί παρόντα χέρια του πατέρα και της μητέρας που αποτυπώνουν τη φροντίδα και τη μνήμη. Στα χέρια που είναι η ιστορία μας. Στα χέρια που μαζί με το βλέμμα αποτελούν το πιο οργανικό και αξέχαστο ανθρώπινο αποτύπωμα.
Ίρις Κρητικού
Αρχαιολόγος, Ιστορικός της Τέχνης
Επιμελήτρια της έκθεσης
