Το ερώτημα των ημερών έχει να κάνει με τον επικείμενο πόλεμο στο Ιράν. Και ορισμένοι αναλυτές λένε ότι αυτή τη φορά δεν θα υπάρξει «ΤACO» (το ακρωνύμιο του «Trump Always Chickens Out» που μας λέει ότι «Ο Τραμπ μαζεύεται την τελευταία στιγμή»). Σε όλες τις αναλύσεις -είτε για την Ουκρανία, τη Γάζα ή το Ιράν- αυτό που αποσιωπάται είναι κάτι σημαντικό: ότι ο πόλεμος είναι τόσο παλιός όσο και η ανθρωπότητα, αλλά η ειρήνη είναι μια σύγχρονη επινόηση.

Αυτές τις μέρες έκλεισαν ακριβώς τέσσερα χρόνια από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Παρά το γεγονός ότι αυτό το μέτωπο ήταν ανοιχτό από το 2014, ο πόλεμος ξεκίνησε στις 24 Φεβρουαρίου 2022, όταν ο Πούτιν ανακοίνωσε «ειδική στρατιωτική επιχείρηση για την αποστρατιωτικοποίηση και αποναζιστικοποίηση της Ουκρανίας», υποστηρίζοντας ότι ανταποκρίθηκε στο αίτημα στήριξης των δύο Λαϊκών Δημοκρατιών, της Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντονέτσκ και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Λουγκάνσκ (σημειώστε ότι η Ρωσία τις είχε αναγνωρίσει ως αυτόνομες πολιτείες του Ντονμπάς, μόλις τρεις ημέρες πριν). Τέσσερα χρόνια μετά, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει γίνει μια καθημερινή ρουτίνα. Κι ενώ στο μετρό του Κιέβου καταφεύγουν οι άνθρωποι κατά τη διάρκεια των αεροπορικών συναγερμών, ο Θουκυδίδης μάς ξανακοιτάει κι ο Ρεμπό γράφει για τη δική μας «κόλαση».

Το σημείο που δεν πολυσυζητιέται πλέον στα δυτικά μίντια, είναι οι εσφαλμένες ή υπερβολικά απλουστευτικές εκτιμήσεις που είχαν διατυπωθεί στις αρχές του 2022 για την «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» στην Ουκρανία. Πρώτον, πολλοί Δυτικοί αναλυτές και υπηρεσίες πληροφοριών μιλούσαν για μια γρήγορη νίκη της Ρωσίας (το Κίεβο θα πέσει μέσα σε λίγες ημέρες, η ουκρανική κυβέρνηση θα καταρρεύσει γρήγορα). Υπήρχαν και σενάρια για φιλορωσική κυβέρνηση στο Κίεβο, όπως παλιότερα. Δεύτερον, πολλοί υποτίμησαν την αντίσταση της Ουκρανίας (υποστήριζαν ότι ο ουκρανικός στρατός θα παραδοθεί γρήγορα). Τρίτον, υπερεκτιμήθηκε η ρωσική στρατιωτική ισχύς και έπεσαν έξω οι ρωσικές εκτιμήσεις για άμεση εκπλήρωση των εδαφικών στόχων – τουλάχιστον στις ανατολικές ρωσόφωνες επαρχίες της Ουκρανίας. Εξω έπεσαν και ορισμένες μειοψηφικές απόψεις αναλυτών (λ.χ. του John Mearsheimer) που πίστευαν ότι η Ρωσία δεν θα εισβάλει καν στην Ουκρανία. Τέλος, είχε αγνοηθεί παντελώς το φαντασιακό της πρώην αυτοκρατορίας αλλά και ο ρόλος της Δύσης. Κοντολογίς, οι περισσότεροι περίμεναν έναν «γρήγορο πόλεμο» και προέκυψε ένας μακρύς και σύνθετος πόλεμος.

Σε αυτό το άρθρο, δεν θα επεκταθούμε σε άλλες εστίες πολέμου. Ούτε θα απαριθμήσουμε, όπως ο πρόεδρος Τραμπ τη συμβολή του -όπως την αντιλαμβάνεται- στη διευθέτηση οκτώ σφοδρών συγκρούσεων. Θα περιοριστούμε να πούμε ότι τον Μάρτιο του 2025 η Ακαδημία της Γενεύης (ένα ακαδημαϊκό κέντρο που ειδικεύεται στο δίκαιο του πολέμου και στα ανθρώπινα δικαιώματα και συνδέεται στενά με το διεθνές περιβάλλον της Γενεύης, ΟΗΕ, ΜΚΟ κ.λπ.) δημοσιοποίησε έναν κατάλογο με 114 ένοπλες συγκρούσεις σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι περισσότερες από αυτές ήταν μη διεθνείς ένοπλες συγκρούσεις -δηλαδή, όχι πόλεμοι κράτους εναντίον κράτους- και στη συντριπτική πλειονότητά τους, οι 80 από αυτές, μαίνονταν στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Αυτό ίσως να εκπλήσσει, καθώς τα δυτικά μέσα ενημέρωσης ασχολούνται συνήθως μ’ έναν μικρό αριθμό συγκρούσεων, όπως αυτές στην Ουκρανία, τη Γάζα, τη Συρία και το Ιράν. Αλλά το Ιράκ, η Αίγυπτος, η Υεμένη, η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, η Νιγηρία, η Σενεγάλη, το Νότιο Σουδάν/Σουδάν, το Αφγανιστάν, η Μιανμάρ, το Μεξικό, η Κολομβία και πολλές άλλες χώρες επηρεάζονται από ένοπλες συγκρούσεις.

Συνεπώς, το ερώτημα που μας προσγειώνει δυσάρεστα είναι: Τι κόσμο θέλουμε να έχουμε μετά από μια κατάπαυση του πυρός; Υποθέτοντας ότι μπορεί να επιτευχθεί μια αξιοπρεπής, αξιόπιστη ανακωχή (και όχι μια συνθήκη ειρήνης που κυρώνει την ήττα ενός εμπολέμου), οφείλουμε να ρωτήσουμε πώς θα μοιάζει ο κόσμος μετά, ή πώς θα θέλαμε να μοιάζει; Δεν θα θέλαμε να μοιάζει με αυτό που σκέφτεται (ή δεν σκέφτεται) ο Τραμπ ούτε με αυτό που θα προέκυπτε από τον «Θαυμαστό νέο κόσμο» του Χάξλεϊ: μια ειδυλλιακή κατανομή του παγκόσμιου πληθυσμού (σε κατάσταση πολέμου, σε αναμονή πολέμου, σε προετοιμασία πολέμου ή μετά τον πόλεμο) που θα έχει για μέτρο της το παγόβουνο – τα οκτώ ένατα κάτω από το νερό και το ένα ένατο να επιπλέει.

Ο Θουκυδίδης στην εποχή του πράγματι περιέγραψε έναν πόλεμο. Αλλά η «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου» δεν είναι και τόσο αρχαίο κείμενο. Ανέλυσε τη φύση της ισχύος, της εξουσίας, των συμμαχιών, της φιλοδοξίας, του παραλογισμού, του φόβου και της αλαζονείας. Στον κόσμο της γεωπολιτικής αντιπαλότητας, κάθε κουβέντα για τον πόλεμο, όπως και κάθε κουβέντα για την κρίση της δημοκρατίας ή της Δύσης, μάλλον μοιάζει με τον καθρέφτη μας.