Ιράν: Μισός αιώνας μαζικής γυναικοκτονίας
Της Σοφίας Βούλτεψη*
Όπως έγινε γνωστό, την παρακολουθούσαν από μέρες και είχαν δει ότι οδηγούσε χωρίς να φορά τη χιτζάμπ. Η γυναίκα μεταφέρθηκε σε κοντινό νοσοκομείο, όπου υποβλήθηκε σε επέμβαση στον πνεύμονα και μια εβδομάδα μετά μεταφέρθηκε στην μονάδα εντατικής θεραπείας, στο νοσοκομείο Βάλι-ε-Ασρ της Τεχεράνης, που τελεί υπό τον έλεγχο των Φρουρών της Επανάστασης.
Ήταν ένα από τα πολλά περιστατικά εγκληματικής δράσης κατά των γυναικών «που δεν σέβονται τον υποχρεωτικό ενδυματολογικό κώδικα της Ισλαμικής Δημοκρατίας», μετά τις διαδηλώσεις που ακολούθησαν τον θάνατο της νεαρής (μόλις 22 χρόνων) κουρδικής καταγωγής Μάχσα Αμινί, τον Σεπτέμβριο του 2022, στην διάρκεια της κράτησης και ανάκρισής της από την αστυνομία ηθών, επειδή δεν φορούσε τη χιτζάμπ της με «κατάλληλο τρόπο»!
Ο ισλαμικός νόμος στο Ιράν επιβάλλει από το 1979 έναν πολύ αυστηρό ενδυματολογικό κώδικα στις γυναίκες, οι οποίες πρέπει να φορούν μαντήλα και φαρδιά ρούχα που να κρύβουν τις καμπύλες του σώματός τους.
Γυναίκες στην αγχόνη
Στις 18 Μαΐου 2024, δύο γυναίκες οδηγήθηκαν στην αγχόνη. Η Παρβίν Μουσαβί, 53 χρόνων, μητέρα δύο παιδιών, απαγχονίστηκε σε φυλακή της Ουρμιά, όπου είχε παραμείνει κρατούμενη για τέσσερα χρόνια. Η 27χρονη Φατεμέ Αμπντουλαχί απαγχονίστηκε στη Νισαπούρ. Η καταγγελία έγινε από τη νορβηγική μη κυβερνητική οργάνωση IHR (Iran Human Rights), σύμφωνα με την οποία διαπιστώνεται επιτάχυνση των εκτελέσεων μετά το τέλος των εορτασμών του περσικού νέου έτους και του ραμαζανιού τον Απρίλιο.
Το 2024, οι ιρανικές αρχές εκτέλεσαν τουλάχιστον 31 γυναίκες, αριθμός ρεκόρ από το 2008. Το 2023 εκτελέστηκαν τουλάχιστον 22 γυναίκες, ο υψηλότερος αριθμός των προηγούμενων δέκα ετών.
Σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η Ισλαμική Δημοκρατία εκτελεί τις περισσότερες γυναίκες στον κόσμο, είτε για πολιτικούς λόγους, είτε επειδή αντέδρασαν σε εξαναγκαστικούς γάμους ή κακοποιητικές συμπεριφορές.
«Η σιωπή της διεθνούς κοινότητας είναι απαράδεκτη», ανέφερε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο διευθυντής της IHR, Μαχμούντ Αμιρί-Μογαντάμ. Όπως είπε, «οι άνθρωποι και ιδίως οι γυναίκες που εκτελούνται, ανήκουν σε φτωχά και περιθωριοποιημένα στρώματα της ιρανικής κοινωνίας και δεν είχαν δίκαιες δίκες».
Δεκάλεπτες βιντεοδίκες χωρίς δικηγόρο
Οι γυναίκες εκτελούνται με συνοπτικές διαδικασίες, μετά από «δίκες» που κρατούν μόλις δέκα λεπτά με… βιντεοκλήση και χωρίς την παρουσία δικηγόρου.
Μοναδικό τους «έγκλημα» το γεγονός ότι πήραν μέρος στις διαδηλώσεις, κρατώντας πανό με το σύνθημα «Γυναίκα, Αντίσταση, Ελευθερία», μια παραλλαγή του συνθήματος «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» που κυριάρχησε στις διαδηλώσεις του 2022.
Εκείνο το κίνημα αντιμετωπίστηκε με άγρια καταστολή, με τουλάχιστον 551 νεκρούς και χιλιάδες συλληφθέντες.
Οι γυναίκες του Ιράν μετέχουν σε ένα γενναίο κίνημα εξέγερσης μετά το θάνατο της νεαρής Μαχσά Αμινί το Σεπτέμβριο 2022, η οποία είχε συλληφθεί για παραβίαση του ενδυματολογικού κώδικα.
Έκτοτε, οι γυναίκες βρέθηκαν ακόμη περισσότερο στο στόχαστρο, παρά το γεγονός ότι τον Σεπτέμβριο του 2024, στην επέτειο των δύο χρόνων από τον θάνατο της Αμινί, ο «μεταρρυθμιστής» πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έδωσε δημόσια υπόσχεση πως θα φροντίσει ώστε η αστυνομία των ηθών να μην… ενοχλεί τις γυναίκες.
Αυτό ακριβώς είχε υποσχεθεί και κατά την προεκλογική εκστρατεία του – με αποτέλεσμα να αναπτερωθούν οι ελπίδες των γυναικών.
Ωστόσο, στο Επαναστατικό Πολιτικό Ισλάμ οι πολιτικοί δεν παίζουν κανέναν ρόλο, διότι η θρησκευτική πίστη κυριαρχεί επί της πολιτικής ζωής και η θεοκρατία κάνει ό,τι θέλει ως ρυθμιστής της πολιτικής και της κοινωνικής ζωής.
Χωρίς μαντήλα ούτε στο… νοσοκομείο!
Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν τον Νοέμβριο του 2023 η κρατούμενη βραβευμένη με Νομπέλ Ειρήνης δημοσιογράφος Ναργκίς Μοχαμαντί χρειάστηκε να μεταφερθεί επειγόντως σε νοσοκομείο για ένα πρόβλημα στην καρδιά της, αλλά αρνήθηκε να φορέσει μαντήλα. Ο διευθυντής της φυλακής ανακοίνωσε ότι «κατ’ εφαρμογήν άνωθεν διαταγών, απαγορεύεται να σταλεί σε καρδιολογικό νοσοκομείο χωρίς μαντήλα και η μεταφορά της ματαιώθηκε για δεύτερη φορά».
Η νομπελίστρια είχε ξεκαθαρίσει ότι η ζωή της έχει μικρότερη αξία από την υποταγή της στους αναχρονιστικούς ενδυματολογικούς κανόνες. Ο αγώνας της την είχε ήδη οδηγήσει 13 φορές στη φυλακή, είχε καταδικαστεί πέντε φορές σε κάθειρξη 31 ετών και σε 154 μαστιγώσεις.
Ενημερώθηκε για τη βράβευσή της στη φυλακή και στην ευχαριστήρια επιστολή της ανέφερε ότι το υποχρεωτικό χιτζάμπ αποτελεί «βασική πηγή ελέγχου και καταπίεσης στην κοινωνία με στόχο την διατήρηση και διαιώνιση μία αυταρχικής θρησκευτικής κυβέρνησης».
Η Ναργκίς αφέθηκε προσωρινά ελεύθερη για λόγους υγείας, αλλά συνελήφθη και πάλι τον Δεκέμβριο του 2025.
Η Σιρίν, η Νασρίν και οι άλλες
Αλλά και η Σιρίν Εμπαντί, η δικηγόρος που τιμήθηκε με το Νομπέλ Ειρήνης το 2003, έχει περάσει όλη της την ζωή στον αγώνα για την απελευθέρωση των γυναικών στο Ιράν.
Για τις γυναίκες του Ιράν η καθημερινή ζωή, ακόμη και στις πιο απλές μορφές της, είναι μία κόλαση. Γυναίκες δικηγόροι συλλαμβάνονται επειδή αναλαμβάνουν την υπεράσπιση των θυμάτων ή των συγγενών των θυμάτων.
Μια από αυτές, η Νασρίν Σοτουντέχ συνελήφθη τον Οκτώβριο του 2023, αφού παρέστη στην κηδεία μιας έφηβης, η οποία πέθανε αφού έπεσε σε κώμα υπό αμφιλεγόμενες συνθήκες στο μετρό της Τεχεράνης. Σύμφωνα με μαρτυρίες, η κοπέλα είχε ξυλοκοπηθεί από μέλη της αστυνομίας ηθών, ενώ σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις, η τιμημένη με το Βραβείο Ζαχάρωφ δικηγόρος συνελήφθη επειδή «δεν φορούσε μαντήλα» και «διατάραξε την ψυχική ασφάλεια της κοινωνίας».
Η Σοτουντέχ έχει πολλές φορές συλληφθεί τα τελευταία χρόνια. Το 2018 φυλακίστηκε αφού υπερασπίστηκε μία γυναίκα η οποία είχε διαδηλώσει κατά της μαντήλας και το 2019 καταδικάστηκε σε 12 χρόνια κάθειρξη επειδή «ενθάρρυνε τη διαφθορά και την ακολασία».
Σε φυλάκιση ενός έτους καταδικάστηκε τον Οκτώβριο του 2023 και η δικηγόρος της οικογένειας της Μαχσά Αμινί, αυτή για… «προπαγάνδα κατά του συστήματος»!
Στις τρομερές φυλακές Εβίν
Στο Ιράν, πολιτικοί και ποινικοί κρατούνται μαζί στις διαβόητες φυλακές Εβίν, όπου, σύμφωνα με τις ανθρωπιστικές οργανώσεις, συμβαίνουν «σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Ειδικά οι γυναίκες ξυλοκοπούνται άδικα με κάθε αφορμή.
Το καθεστώς αντιμετωπίζει τις κινητοποιήσεις των γυναικών ως «ταραχές υποκινούμενες από τη Δύση», καταγγέλλοντας «εισβολή πολιτισμική, πολιτική και ασφαλείας» στη χώρα.
«Οι ταραχές είναι το προϊόν των ομάδων προβληματισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Αγγλία και έχουν επεκταθεί στις σχολικές μας αίθουσες», είχε δηλώσει ο αρχηγός των Φρουρών της Επανάστασης, στρατηγός Χοσέιν Σαλαμί, όπως αναφέρθηκε στο Sepah News, την επίσημη ιστοσελίδα των Φρουρών της Επανάστασης.
«Σήμερα ο εχθρός άνοιξε ένα νέο πεδίο εισβολής πολιτισμικής, πολιτικής και ασφαλείας (…) είναι το πιο σύνθετο πεδίο πολέμου όπου ο εχθρός έχει σοβαρή παρουσία», είχε πει ο Σαλαμί.
«Διασπορά προπαγάνδας» από τις δημοσιογράφους
Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, και οι γυναίκες δημοσιογράφοι συλλαμβάνονται, βασανίζονται, υφίστανται σεξουαλικές κακοποιήσεις. Μια από αυτές και η Ναζιλά Μαρουφιάν, που τόλμησε να πάρει συνέντευξη από τον πατέρα της Μαχσά Αμινί και φυλακίστηκε στο Εβίν, πριν καταδικάστηκε για «διασπορά προπαγάνδας». Αργότερα, συνελήφθη ξανά επειδή δεν φορούσε μαντήλα.
Συνολικά, περισσότεροι από 90 δημοσιογράφοι συνελήφθησαν και ανακρίθηκαν στη διάρκεια των διαδηλώσεων και μετά από αυτές. Κι’ όταν άρχισαν οι δίκες των γυναικών που έλαβαν μέρος στις διαδηλώσεις, ξεκίνησαν και οι συλλήψεις των δικηγόρων τους, που επίσης ήταν στην πλειοψηφία τους γυναίκες.
Θύματα και οι ηθοποιοί
Θύματα του καθεστώτος πέφτουν και οι καλλιτέχνες, όπως ο σκηνοθέτης Σαΐντ Ρουσταγί, που καταδικάστηκε για την ταινία του «Η Λεϊλά και τα αδέρφια της», η οποία βραβεύθηκε στο Φεστιβάλ των Καννών το 2022. Μαζί με τον παραγωγό της ταινίας Τζαβάντ Νορουζμπέγκι κρίθηκαν ένοχοι για «συμβολή στην προπαγάνδα της αντιπολίτευσης κατά του ισλαμικού συστήματος».
Τον Απρίλιο και τον Μάιο του 2023 διώξεις ασκήθηκαν σε τέσσερις Ιρανές ηθοποιούς, επειδή «διέπραξαν το αδίκημα να αφαιρέσουν το χιτζάμπ τους δημοσίως» και «ανήρτησαν τις φωτογραφίες στο διαδίκτυο». Την ίδια περίοδο έγινε γνωστό πως περισσότερα από 150 εμπορικά καταστήματα έκλεισαν μέσα σε 24 ώρες επειδή οι γυναίκες υπάλληλοί τους δεν φορούσαν μαντήλα, η οποία στο Ιράν είναι υποχρεωτική από το 1979.
Ακριβώς τότε, τοποθετήθηκαν κάμερες σε δημόσιους χώρους για να εντοπίζονται και να τιμωρούνται οι γυναίκες που δεν φορούν μαντίλα.
Δηλητηρίασαν μικρές μαθήτριες
Εκείνον τον τρομερό Απρίλιο του 2023, σημειώθηκαν και τα εκατοντάδες περιστατικά κοριτσιών, που δηλητηριάστηκαν σε διάφορα σχολεία θηλέων της χώρας, σε τουλάχιστον δέκα επαρχίες.
Οι ιρανικές αρχές επέκριναν, ως ανάμιξη στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας, την έκκληση που έκανε το γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών να αποσαφηνιστούν «όλες οι περιπτώσεις δηλητηρίασης σε αυτή τη σοκαριστική υπόθεση.
Από την πλευρά του, και ο Ύπατος Αρμοστής των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ζήτησε να διεξαχθεί διαφανής έρευνα και τα συμπεράσματά της να δημοσιοποιηθούν.
Φυσικά, ουδέποτε εκδόθηκε πόρισμα και ουδέποτε παραπέμφθηκε κάποιος στην Δικαιοσύνη.
Στη φυλακή η κόρη του Ραφσαντζανί, εξόριστη η σκακίστρια
Το καθεστώς έφθασε στο σημείο τον Ιανουάριο του 2023 να καταδικάσει σε φυλάκιση πέντε ετών την ακτιβίστρια κόρη του πρώην προέδρου του Ιράν Ακμπάρ Χασεμί Ραφσαντζανί (πέθανε το 2017) καταδικάσθηκε σε φυλάκιση πέντε ετών για «υποκίνηση ταραχών» στην Τεχεράνη στη διάρκεια των διαδηλώσεων.
Τον ίδιο μήνα, η Ιρανή σκακίστρια Σάρα Χαντέλ δέχθηκε απειλές για την ζωή της, επειδή συμμετείχε σε αγώνες χωρίς να φορά την ισλαμική μαντήλα. Η κοπέλα αναγκάστηκε να εγκατασταθεί στην Ισπανία – προφανώς το ξέχασε κι’ αυτό ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός της χώρας Πέδρο Σάντσεθ.
Και βέβαια, δεν χρειάζεται να αναφέρουμε τα βάσανα των γυναικών βουλευτών. Τον Μάρτιο του 2016, ένας συνάδελφός τους φώναξε μέσα στην ολομέλεια πως το… κοινοβούλιο «δεν είναι χώρος για γαϊδάρους και για γυναίκες».
Συμπέρασμα: Εν όψει της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας, δεν είμαστε τόσο αφελείς ώστε να πιστεύουμε ότι θα μπορούσε ποτέ να κηρυχθεί ένας πόλεμος για την υπεράσπιση των γυναικών – στο Ιράν ή αλλού.
Σε όλον τον κόσμο, ακόμη και στον πολιτισμένο, οι γυναίκες παραμένουν τα πρώτα θύματα της βίας, των πολέμων, της κλιματικής κρίσης, της ανεργίας, ακόμη και της τεχνητής νοημοσύνης!
Αλλά αυτό που συμβαίνει στο Ιράν εδώ και σχεδόν πενήντα χρόνια συνιστά μια μαζική γυναικοκτονία.
Και δεν βλέπουμε κανέναν από τους εγχώριους δήθεν υπερασπιστές του Διεθνούς Δικαίου και των δικαιωμάτων των γυναικών να λαμβάνουν υπόψη τους ότι το Διεθνές Δίκαιο περιλαμβάνει και το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο.
Αυτό δεν αποτελεί απλή υποκρισία. Είναι συμμετοχή στην μαζική γυναικοκτονία…
* Η Σοφία Βούλτεψη είναι Βουλευτής Β3 Νοτίου Τομέα Αθηνών ΝΔ, δημοσιογράφος
