Καθώς ισραηλινές βόμβες έπεφταν στο συγκρότημα του ανώτατου ηγέτη στην Τεχεράνη το πρωί του Σαββάτου, ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ συναντιόταν πάνω από το έδαφος με αρκετούς από τους κορυφαίους συμβούλους του.
Δεν το είδε να έρχεται, αναφέρουν οι Barak Ravid και Marc Caputo του Axios.
Γιατί έχει σημασία: Η κοινή επιχείρηση ΗΠΑ–Ισραήλ που σκότωσε τον Χαμενεΐ ήταν η κορύφωση δύο μηνών κατά τους οποίους ο πρόεδρος Τραμπ ακολουθούσε ταυτόχρονα τη διπλωματία και τον πόλεμο σε παράλληλες τροχιές. Την Παρασκευή επέλεξε τον πόλεμο.
Η κρίση, που ξεκίνησε με τη δημόσια εξέγερση στο Ιράν στα τέλη Δεκεμβρίου, έφερε τη χαρακτηριστική σφραγίδα του Τραμπ — γεμάτη ανατροπές, αλλαγές της τελευταίας στιγμής και σκόπιμη παραπληροφόρηση.
Τελικά, η ίδια η ασάφεια αποτέλεσε στρατηγικό πλεονέκτημα, αφήνοντας την ηγεσία του Ιράν ευάλωτη στη μεγαλύτερη αεροπορική επίθεση που έχει πραγματοποιήσει ποτέ ο ισραηλινός στρατός.
Η αφήγηση αυτή βασίζεται κυρίως σε δηλώσεις Αμερικανών και συμμαχικών αξιωματούχων μετά τα πλήγματα και δεν κατέστη δυνατό να επαληθευτεί άμεσα από ανεξάρτητες πηγές.
Τι ακριβώς συνέβη
Οι βάσεις για την επιχείρηση του Σαββάτου τέθηκαν στα τέλη Δεκεμβρίου, όταν ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου επισκέφθηκε τον Τραμπ στο Μαρ-α-Λάγκο. Οι αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις μόλις είχαν ξεκινήσει στο Ιράν και δεν ήταν ακόμη σαφές πόσο σημαντικές θα γίνονταν.
Ο Νετανιάχου χρησιμοποίησε τη συνάντηση για να συζητήσει τη συνέχεια των περσινών κοινών πληγμάτων — που επικεντρώνονταν κυρίως στις βαλλιστικές πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν — τα οποία σχεδιάζονταν προσωρινά για τον Μάιο. Μέσα σε λίγες ημέρες, οι υπολογισμοί άλλαξαν.
Το καθεστώς εξαπέλυσε σφοδρή καταστολή, σκοτώνοντας χιλιάδες. «Η ΒΟΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΘ’ ΟΔΟΝ», έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social, καλώντας τους διαδηλωτές να καταλάβουν κυβερνητικά ιδρύματα.
Στις 14 Ιανουαρίου, ο Τραμπ ήταν έτοιμος να διατάξει πλήγματα, αλλά τελικά υπαναχώρησε. Αντί γι’ αυτό, διέταξε μαζική στρατιωτική ενίσχυση στη Μέση Ανατολή και άρχισε να σχεδιάζει μυστικά κοινή επιχείρηση με το Ισραήλ.
Τις επόμενες εβδομάδες, ο διευθυντής της Μοσάντ επισκέφθηκε δύο φορές την Ουάσινγκτον, ακολουθούμενος από τον επικεφαλής της ισραηλινής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών και τον αρχηγό του γενικού επιτελείου — όλοι συντονίζοντας ό,τι θα γινόταν οι Επιχειρήσεις «Epic Fury» και «Roaring Lion».
Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ διερευνούσε αν η στρατιωτική πίεση θα μπορούσε να οδηγήσει σε συμφωνία με το Ιράν με τους δικούς του όρους.
Οι ΗΠΑ και το Ιράν συναντήθηκαν στο Ομάν στις αρχές Φεβρουαρίου για πρώτη φορά μετά τον 12ήμερο πόλεμο του περασμένου Ιουνίου. Λίγες ημέρες αργότερα, ο Νετανιάχου ταξίδεψε επειγόντως στην Ουάσινγκτον για να συζητήσει τις «κόκκινες γραμμές» των ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις — και το ενδεχόμενο κοινής στρατιωτικής επιχείρησης αν οι συνομιλίες αποτύγχαναν. Από την αρχή, οι απεσταλμένοι του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ, ήταν επιφυλακτικοί ως προς τις πιθανότητες επίτευξης συμφωνίας — αλλά Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι τόνιζαν ότι οι πυρηνικές συνομιλίες στη Γενεύη δεν ήταν προσχηματικές.
Ο Τραμπ ήθελε να δοκιμάσει την επίτευξη συμφωνίας και οι Ιρανοί είχαν ενημερωθεί ρητά ότι στρατιωτικά πλήγματα «θα πραγματοποιούνταν αν δεν βλέπαμε πραγματική πρόοδο σε πραγματική συμφωνία πολύ γρήγορα», σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο.
Υπήρξε παράθυρο για την επίθεση
Μία εβδομάδα πριν από τη συνάντηση της Γενεύης, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ συμφώνησαν σε πιθανό «παράθυρο» για την επίθεση — το προσεχές Σάββατο, όταν ο Χαμενεΐ πραγματοποιούσε συνήθη σύσκεψη με τους ανώτερους συνεργάτες του στο κυβερνητικό συγκρότημα. Αντιμετώπιζαν όμως μια συγκεκριμένη πρόκληση: να αποτρέψουν τον Χαμενεΐ από το να υποψιαστεί οτιδήποτε και να καταφύγει στο υπόγειο καταφύγιό του.
Ισραηλινός αξιωματούχος πληροφοριών δήλωσε ότι ρεπορτάζ του Axios που ανέφερε το ενδεχόμενο δολοφονίας του Χαμενεΐ προκάλεσε ανησυχία στους στρατιωτικούς σχεδιαστές. Ωστόσο, ο Ιρανός ηγέτης δεν άλλαξε τα σχέδιά του.
Όταν ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ ταξίδεψαν στη Γενεύη την Πέμπτη, ήδη υποψιάζονταν ότι δεν υπήρχε συμφωνία προς επίτευξη — ωστόσο προχώρησαν στη συνάντηση, διατηρώντας την πεποίθηση των Ιρανών ότι η διπλωματία συνεχιζόταν.
Στην αίθουσα, οι Ιρανοί δεν πλησίασαν καν την πιο ευέλικτη αμερικανική θέση. Μετά την πρώτη συνεδρίαση, οι Κούσνερ και Γουίτκοφ ενημέρωσαν τον αντιπρόεδρο Βανς μέσω ασφαλούς γραμμής ότι οι διαφορές παρέμεναν μεγάλες. Ένας δεύτερος γύρος συνομιλιών το ίδιο βράδυ δεν άλλαξε τίποτα. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος χαρακτήρισε την ιρανική πρόταση «ανοησίες» που στόχο είχαν απλώς να κερδίσουν χρόνο.
Τα αγκάθια
-
Πυρηνικό πρόγραμμα και εμπλουτισμός: Οι ΗΠΑ προσέφεραν στο Ιράν δωρεάν πυρηνικό καύσιμο για ειρηνικό πρόγραμμα επ’ αόριστον, με αντάλλαγμα την εγκατάλειψη του εμπλουτισμού. Το Ιράν αρνήθηκε.
-
Βαλλιστικό πρόγραμμα: Το Ιράν αρνήθηκε «σε κάθε περίπτωση» να συζητήσει τις πυραυλικές του δυνατότητες.
-
Χρηματοδότηση περιφερειακών συμμάχων: Το Ιράν αρνήθηκε επίσης να συζητήσει τη χρηματοδότηση ένοπλων ομάδων στην περιοχή.
Τι συνέβη στο παρασκήνιο
Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι πληροφορίες έδειχναν πως το Ιράν ανακατασκεύαζε ήδη πυρηνικές εγκαταστάσεις που ο Τραμπ είχε ισχυριστεί ότι είχαν «εξαλειφθεί» στην Επιχείρηση «Midnight Hammer» τον περασμένο Ιούνιο. Όταν ζητήθηκε συγκεκριμένη πρόταση, οι Ιρανοί παρουσίασαν έγγραφο επτά σελίδων με ανάγκες εμπλουτισμού που, όπως υποστήριξαν, αφορούσαν ειρηνικούς σκοπούς.
Η ομάδα του Τραμπ διασταύρωσε τα στοιχεία με τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας. Σύμφωνα με αξιωματούχο, αυτό θα οδηγούσε σε δυνατότητα εμπλουτισμού περίπου πέντε φορές μεγαλύτερη από εκείνη της συμφωνίας του 2015.
Αξιωματούχοι ανέφεραν επίσης ότι το Ιράν είχε αποθηκεύσει εμπλουτισμένο υλικό στον Ερευνητικό Αντιδραστήρα της Τεχεράνης, υπό το πρόσχημα ιατρικής έρευνας.
Λίγο πριν την επίθεση
Μετά τη Γενεύη, ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν μετέβη επειγόντως στην Ουάσινγκτον και συναντήθηκε με τον Βανς σε ύστατη προσπάθεια καθυστέρησης της απόφασης του Τραμπ. Ωστόσο, ο πρόεδρος είχε ήδη αποφασίσει.
Το πρωί του Σαββάτου, ο Χαμενεΐ συγκάλεσε τους συνεργάτες του, όπως είχαν προβλέψει οι Αμερικανοί και Ισραηλινοί σχεδιαστές.
Δύο ακόμη συναντήσεις Ιρανών αξιωματούχων ασφαλείας και πληροφοριών πραγματοποιούνταν ταυτόχρονα πάνω από το έδαφος στην Τεχεράνη. Λίγα λεπτά αργότερα, και οι τρεις στόχοι επλήγησαν ταυτόχρονα.
«Αν οι Ιρανοί είχαν έρθει στη Γενεύη και είχαν δώσει στον Τραμπ αυτό που ήθελε, θα είχε πατήσει φρένο στη στρατιωτική επιλογή», δήλωσε Ισραηλινός αξιωματούχος πληροφοριών. «Ήταν όμως αλαζόνες και πίστεψαν ότι δεν θα ενεργούσε. Έκαναν λάθος.»
