Η ποίηση ως πράξη φροντίδας: μια ανάγνωση των «Θεραπευτικών Ιστοριών»
‘Ενα τετράδιο Ασκήσεων Ποιητικού Λόγου που έρχεται να κατευνάσει μια διαρκή κοπιώδη αγωνία του ανθρώπου.
Ο καρδιολόγος, συνθέτης και ποιητής Θανάσης Δρίτσας επιδίδεται σε ασκήσεις αυτογνωσίας και εκπλήσσει ευχάριστα.
Εκδοτική επιμέλεια, Ηλίας Μπαρτζουλιάνος
Εικαστικό εξωφύλλου, Ακολουθώντας τη Μούσα μου (Λονδίνο 1989)
Η ποιητική συλλογή «Θεραπευτικές Ιστορίες» του Θανάση Δρίτσα δεν είναι απλά μια κατάθεση λόγου. Κατά τη γνώμη μου είναι μια ήσυχη, επίμονη άσκηση μνήμης και αυτογνωσίας. Από τις πρώτες σελίδες γίνεται αισθητό ότι ο δημιουργός δεν επιχειρεί να εντυπωσιάσει με δύσκολες και περίπλοκες λέξεις. Θέλει να μιλήσει και μάλιστα με ύφος εξομολογητικό μέσα από τις βιωμένες εμπειρίες ζωής.
Προηγείται το ίδιο το εξώφυλλο – ένα σχέδιο του δημιουργού, όπου δύο μορφές —σχεδόν αφαιρετικές— μοιάζουν να βρίσκονται σε κίνηση, σε μια σχέση ταυτόχρονα δυναμική και εύθραυστη. (εικαστικό: Ακολουθώντας τη Μούσα μου, 1989, Λονδίνο). Η χειρονομία τους, άλλοτε σαν αγκάλιασμα και άλλοτε σαν χορός – πάντως σαν παράσταση ακολουθίας – παραπέμπει σ’ αυτήν ακριβώς τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στη φροντίδα και την ένταση, στη θεραπεία και την υπαρξιακή δοκιμασία. Το σχέδιο λειτουργεί έτσι ως μια σιωπηλή προεισαγωγή, ως προπομπός στον κόσμο της συλλογής, όπου το σώμα και η ψυχή συνδιαλέγονται διαρκώς.
Η αφιέρωση στη μνήμη της μητέρας του – που “έφυγε” πρόσφατα – διατρέχει υπόγεια τη συλλογή, όχι ως ρητή θρηνητική αναφορά, αλλά ως μια σταθερή παρουσία που διαμορφώνει το συναισθηματικό τοπίο των ποιημάτων. Η απουσία μετατρέπεται σε έναν σιωπηλό συνομιλητή, έναν άξονα γύρω από τον οποίο οργανώνεται ο στοχασμός, χωρίς ποτέ να γίνεται φορτική ή επιδεικτική.
Τα ποιήματα παραπέμπουν στα χρόνια του Λονδίνου – αυτό δείχνουν οι ημερομηνίες. Εκεί, μέσα σ’ ένα περιβάλλον απαιτητικό και συχνά μοναχικό, ο λόγος αποκτά μια πυκνότητα που ισορροπεί ανάμεσα στην επιστημονική πειθαρχία και την υπαρξιακή αναζήτηση.
Στον «Χαιρετισμό στη νύχτα», για παράδειγμα, η εικόνα της ζωής που «άνθισε πάνω στην πέτρα» συμπυκνώνει μια εμπειρία επιμονής και εσωτερικής αντοχής, ενώ η αναφορά σε μυθολογικά και υπαρξιακά στοιχεία δημιουργεί ένα πεδίο όπου το προσωπικό συναντά το διαχρονικό.
Αντίστοιχα, σε ποιήματα όπως το «Μακροβούτι», η γλώσσα γίνεται λιτή, σχεδόν επιγραμματική. Με ελάχιστες λέξεις, ο ποιητής καταφέρνει να αποδώσει μια βαθιά αίσθηση εσωτερικής βύθισης, όπου η ψυχή και το σώμα συνυπάρχουν σε μια εύθραυστη ισορροπία. Η αναφορά στην «συσκευή οξυγόνου» λειτουργεί όχι μόνο κυριολεκτικά, αλλά και μεταφορικά, ως υπενθύμιση της ανάγκης για επιβίωση σε ένα περιβάλλον ψυχικό και υπαρξιακό.
Στην ενότητα των μεταγενέστερων ποιημάτων, η γραφή αποκτά μια διαφορετική ένταση, πιο αισθησιακή και εκρηκτική, όπως στο «Πανσέληνος – Ερωτικό». Εδώ, το φως, το σώμα και η επιθυμία συνδέονται με έναν σχεδόν κοσμικό τρόπο, όπου η εμπειρία της ζωής παρουσιάζεται ως δύναμη πρωτογενής, σχεδόν αρχέγονη.
Αυτό που διατρέχει τελικά όλη τη συλλογή είναι μια ουσιαστική σύνδεση ανάμεσα στην επιστήμη και την τέχνη. Ο γιατρός και ο ποιητής δεν λειτουργούν ως δύο ξεχωριστές ταυτότητες, αλλά ως δύο όψεις της ίδιας ανάγκης: να κατανοηθεί ο άνθρωπος, να ανακουφιστεί, να νοηματοδοτηθεί η εμπειρία του.
Χωρίς επιτήδευση και χωρίς ρητορικές εξάρσεις, ο Θανάσης Δρίτσας καταθέτει ένα έργο που δεν ζητά να εντυπωσιάσει, αλλά να συνομιλήσει. Και ίσως εκεί ακριβώς βρίσκεται η δύναμή του: σε αυτή την ήσυχη επιμονή να παραμένει, πάνω απ’ όλα, ανθρώπινος ή Ανθρωπος με κεφαλαίο Α!
Ρ.Μ.
