ΠΟΙΗΣΗ «Σικελική άμυνα και άλλα ποιήματα» της Μένης Πουρνή
Μια ιδιαίτερη πρόταση για ανοιχτούς διαλόγους ανάμεσα στον δημιουργό και τον αναγνώστη.
Όσοι διάβασαν την πρώτη ποιητική συλλογή της Μένης Πουρνή, «Οι άκανθες των αιώνων» (εκδ. Δρόμων, 2022), θα αναγνωρίσουν στη «Σικελική άμυνα και άλλα ποιήματα» ορισμένα στοιχεία που φαίνεται να επανέρχονται στην αφήγηση της Μένης. Είναι η ιστορική μνήμη, η θέση της γυναίκας, η διαφορετικότητα, η αναζήτηση της προσωπικής ταυτότητας, αλλά και ο συνεχής διάλογος με πεδία γνώσης που εκτείνονται από τη φυσική έως τη βιβλική παράδοση.
Στη δεύτερη αυτή κατάθεση ψυχής, όπου διακρίνω έντονη νοητική συμπύκνωση, η Μένη Πουρνή δεν επιλέγει να συγκινήσει κανένα. Οικοδομεί έναν ποιητικό κόσμο όπου το σκάκι, οι μαθηματικές έννοιες, η επιστήμη, οι προσωπικές μνήμες και οι πολιτισμικές αναφορές λειτουργούν ως ισότιμα στοιχεία μιας ενιαίας ποιητικής γλώσσας. Η ίδια η «Σικελική άμυνα», δανεισμένη από το σκάκι, μετατρέπεται σε άσκηση ισορροπίας ανάμεσα στην άμυνα και την επιδιωκόμενη ελευθερία. Την πετυχαίνει η ίδια στην πραγματική ζωή; Είναι προφανής ο αγώνας που δίνει μέσα από τα γραπτά της.
‘Ωρα αλλαγής
Things don’t change; we change.
Henry David Thoreau
Προπορεύσου, θα αλλάξουν κι οι καταστάσεις!
Τούτη η φτηνή συμβουλή του μέλλοντος κατέφαγε όσα σωθικά μάς απόμειναν από τη σπορά του παρελθόντος.
Γυρίζοντας πίσω ζωνταντοί από την κρυογονική απόψυξη, δεν υπολογίσαμε καθόλου την βαριά αμέλεια του παρόντος.
Πως δεν θα υπήρχαν αρκετά συντηρητικά ούτε η ταρίχευση θα έσωζε την αναχρονισμένη ουτοπία που επιβάλαμε από τους σκώληκες του εφήμερου.
Μείντετα τώρα με τη στάχτη.
———–
Η ποίηση της Μένης Πουρνή θεωρείται βατή; Κατηγορηματικά, όχι. Δεν παραδίδεται εύκολα στον αναγνώστη. Του ζητά χρόνο, υπομονή, του ζητά δεύτερες αναγνώσεις. Αν ο αναγνώστης εξ αρχής αποδεχτεί αυτή τη συμφωνία κυρίων, γρήγορα θα ανακαλύψει ότι πίσω από τους συμβολισμούς υπάρχει μια δημιουργός που επιχειρεί να χαρτογραφήσει τις διαδρομές της δικής της σκέψης και της δικής της μνήμης.
Βιαστικοί σταθμοί εντός του φαντασιακού μιας παιδικής ιδεοληψίας – “Αραβόσιτος κόρη” – σταθμοί στα χρόνια στο πανεπιστήμιο – “Proper education”– οι πρώτοι θαρραλέοι βηματισμοί εντός του κοινωνικού ιστού, στον κόσμο των τετριμμένων παραδοχών – κι όμως, “Μαμά, από πού έρχεται η επανάσταση;– αλλά και πολύ συχνά στο περιθώριο της κοινωνίας. Τα σημάδια ενός έρωτα, η αποδοχή – “Continuum” – η απόρριψη – “Επίσημη διαγραφή Δεν ήμουν, δεν υπήρξα…” ο συμβιβασμός, η ωραιότητα ως ζητούμενο!”
Η γυναικεία εμπειρία, η μοναξιά, η ανάγκη αυτονομίας και η διαρκής αναμέτρηση με τον εαυτό δεν εμφανίζονται ως θεωρητικές διακηρύξεις αλλά ως προσωπικά ίχνη που μετασχηματίζονται σε ποιητικό λόγο. ‘Ενας καταδικός της κόσμος εντός του οποίου η Μένη κατά διαστήματα εγκλωβίζεται, αλλά το αναγνωρίζει και στιγμιαία δείχνει να το παλεύει.
Στα ποιήματα όπου η εικόνα προηγείται της ιδέας, η γραφή αποκτά ιδιαίτερη δύναμη. Εκεί η ποιήτρια επιτρέπει στο δικό της βιωματικό περιστατικό να αναπνεύσει. Τότε η ποίησή της γίνεται πιο άμεση, χωρίς να χάνει την εσωτερική της ένταση.
Η «Σικελική άμυνα και άλλα ποιήματα» επιβεβαιώνει την επιμονή της δημιουργού να διαμορφώσει μια προσωπική ποιητική διαδρομή, χωρίς να ακολουθεί εύκολες ή αναγνωρίσιμες φόρμες. Είναι μια συλλογή, βαθιά νοηματική που θέλει να τονίσει ότι η ποίηση μπορεί να παραμένει ένας ανοιχτός διάλογος ανάμεσα στον δημιουργό και τον αναγνώστη, ακόμη κι όταν “νεκρώνονται οι λέξεις όταν μπαίνουν στο χαρτί”
Κατά μαρτυρία του λόγου
Αυτό πίστευε ότι θα κατακτούσε με τους στίχους: αθανασία, τα νοήματα, την απόλυτη ευτυχία, χρονικές παλινδρομήσεις, έπασχε γενικότερα από ψευδαισθήσεις μεγαλείου (μέσω του λόγου).
Φαίνεται πως δεν του είχαν πει σωστά: Νεκρώνονται οι λέξεις όταν μπαίνουν στο χαρτί, εκτός αν κάποιος βρήκε τρόπο να μη στεγνώνουν όταν τις διαπερνά ο αποστραγγιστικός άνεμος του χρόνου.
Για να του το εξηγήσω στην μαλλιαρή, μωροφιλοδοξία. Τα λεκτικά μορφώματα ούτε μια σχέση με το συναίσθημα που έγινε μελάνι.
Αραβόσιτος κόρη
Never was a cornglake girl
Tori Amos
Οταν ήμουν μικρή, ήμουν ένα κορίτσι από καλαμπόκι. Ζούσα μέσα στις βραγιές του περιβολιού και θρεφόμουν από το νερό της τάφρου, δίχως ανάγκη τροφού.
Ο πατέρας είπε πως δεν θα ριζώσω κι η μάνα να μη βγώ πέρα από το σύνορο. Δεν θα έφτανα, προφανώς, σε βάθος.
Καθαρότητα μέσα στη θολούρα δεν θα χωρούσε, ένα κορίτσι ως κόρη αραβόσιτος στο πλήθος των ανδροθήρων γυναικών. Θα ‘πρεπε ν’ αδράξει μακριά στην πεδιάδα, να πιάσει το τέλος του ορίζοντα.
Καθώς έφερε το σπόρο ο Κολόμβος δεν θα είχα ανησυχήσει για πολλά. ‘Ερχονται σε μένα για σαγή και θαλπωρή.
Να φοβάστε, όμως και λιγάκι γιατί έπιασα ζιζάνιο.
ΡΙΤΣΑ ΜΑΣΟΥΡΑ
