Clara Schumann: “Μια γυναίκα δεν πρέπει να επιθυμεί να συνθέτει. Καμιά δεν κατάφερε να το κάνει”
Όταν η Κλάρα Σούμαν έγραψε: «Μια γυναίκα δεν πρέπει να επιθυμεί να συνθέτει – καμιά δεν κατάφερε να το κάνει, και γιατί να περιμένω εγώ να το καταφέρω;», δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να γνωρίζει τις επιφανείς προκάτοχούς της, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται η ηγουμένη του 12ου αιώνα Χιλντεγκαρντ του Μπίνγκεν, η Φραντσέσκα Κατσίνι, το «διαμάντι» των Μεδίκων, ή η Ελίζαμπεθ Ζακέ ντε Λα Γκερ, η πρώτη γυναίκα συνθέτρια όπερας της Γαλλίας.
Ας παρακολουθήσουμε όμως τη ζωή της Κλάρα Σούμαν
Η εξαιρετική πιανίστα και συνθέτρια ήταν μια πραγματική πρωτοπόρος που άφησε βαθιά το στίγμα της στην ιστορία της μουσικής.
Η Κλάρα Σούμαν, γεννημένη ως Κλάρα Βικ, θεωρείται μία από τις πιο ταλαντούχες και διακεκριμένες συνθέτριες-πιανίστριες της ρομαντικής εποχής.
Από μικρή ηλικία θεωρήθηκε παιδί-θαύμα. Ο πατέρας της την ανάγκαζε να εξασκείται στο πιάνο δύο ώρες την ημέρα, παράλληλα με τα καθημερινά μαθήματά της στο πιάνο, το βιολί, το τραγούδι, τη μουσική θεωρία, την αρμονία, τη σύνθεση…
Ο πατέρας, ο Φρίντριχ Βικ ήταν διάσημος Γερμανός δάσκαλος πιάνου. Χάρη σε αυτόν, η Κλάρα άρχισε να σπουδάζει μουσική από τόσο μικρή ηλικία. Στην ηλικία των 13 ετών, η Κλάρα ήταν μία από τις πρώτες πιανίστριες που έπαιζαν από μνήμης. Αυτό έχει πλέον γίνει συνήθης πρακτική για τους περισσότερους επαγγελματίες πιανίστες.
Η Κλάρα γνώρισε τον συνθέτη Ρόμπερτ Σούμαν όταν ήταν μόλις οκτώ ετών. Η φιλία τους τελικά εξελίχθηκε σε έρωτα, αν και ο πατέρας της Κλάρας ήταν αντίθετος στη σχέση και μάλιστα απείλησε να πυροβολήσει τον Ρόμπερτ αν προχωρούσε στον γάμο
Τα 16 χρόνια του κοινού τους βίου, του χάρισε οκτώ παιδιά, γεγονός που αποτέλεσε τροχοπέδη για την εξέλιξη της καριέρα της. Ωστόσο, βρήκε τον χρόνο για συναυλίες, προωθώντας τα έργα του συζύγου της, που εξαιτίας ενός ατυχήματος εγκατέλειψε νωρίς την πιανιστική του καριέρα. Το συνθετικό της Κλάρα Σούμαν περιλαμβάνει έργα για ορχήστρα (ανάμεσά τους ένα κοντσέρτο για πιάνο), μουσική δωματίου, τραγούδια και κομμάτια για σόλο πιάνο. Αξιοσημείωτη ήταν και η εκπαιδευτική της δραστηριότητα στο Ωδείο της Λειψίας.
VICTORIA HALL Clara Schumann: Piano Concerto in A minor, Op.7 – Alice Burla & SJSO
Εν τω μεταξύ ο Γιόχανες Μπραμς ήταν ερωτευμένος με την Κλάρα, αλλά αυτή ήταν παντρεμένη με τον καλύτερό του φίλο και του ήταν αδύνατον να εκφραστεί.
Οταν η ψυχική υγεία του Ρόμπερτ Σούμαν επιδεινώθηκε στα τελευταία χρόνια της ζωής του και προσπάθησε να αυτοκτονήσει, πριν εισαχθεί σε ψυχιατρικό ίδρυμα, ο Μπραμς πήγε να μείνει στο σπίτι τους για να στηρίξει την οικογένεια.
Η σχέση της Κλάρα με τον Μπραμς εξελίχθηκε σε κάτι περισσότερο από φιλία, και παρόλο που δεν είναι σαφές τι ακριβώς συνέβη, αυτό το ερωτικό τρίγωνο κατέχει μια θέση ως μία από τις πιο συχνά αναφερόμενες ερωτικές ιστορίες στην ιστορία της μουσικής.
Ο Μπραμς της έγραψε δηλώνοντας τα συναισθήματά του: «Μακάρι να μπορούσα να σου γράψω με την ίδια τρυφερότητα με την οποία σ’ αγαπώ και να σου πω όλα τα καλά πράγματα που σου εύχομαι.»
Η Κλάρα είχε μια περίπλοκη προσωπική σχέση με τον Γιόχανες Μπραμς, αλλά εκείνος την υποστήριζε πάντα στην επαγγελματική της καριέρα. Ήταν μάλιστα η πρώτη που ερμήνευσε δημόσια έργο του Μπραμς (συγκεκριμένα το Andante και το Scherzo από τη Σονάτα σε φα ελάσσονα, στη Λειψία, στις 23 Οκτωβρίου 1854). Αυτή εξασφάλιζε το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων στο σπίτι των Σούμαν, κάτι εξαιρετικά ασυνήθιστο για την εποχή.
Το έργο της Κλάρα έχει συχνά περιθωριοποιηθεί από ανθρώπους που ισχυρίζονται ότι ο σύζυγός της ήταν ο «πραγματικός» συνθέτης πίσω από τα έργα της. Το ζευγάρι συνεργάστηκε σε μερικές μουσικές δημιουργίες, αλλά συχνά η δική της δουλειά ήταν πιο δημοφιλής από εκείνη του Μπραμς.
Η Κλάρα σταμάτησε να συνθέτει σε νεαρή ηλικία, στα 36 της χρόνια. Στα τελευταία χρόνια της ζωής της είπε:
«Κάποτε πίστευα ότι διέθετα δημιουργικό ταλέντο, αλλά έχω εγκαταλείψει αυτή την ιδέα· μια γυναίκα δεν πρέπει να επιθυμεί να συνθέτει – δεν έχει υπάρξει ακόμη καμία ικανή να το κάνει. Πώς θα μπορούσα να περιμένω ότι θα ήμουν εγώ αυτή;»
