Η Σουηδία μπορεί να αλλάξει κυβέρνηση. Μπορεί όμως να ξαναγίνει η Σουηδία που γνωρίζαμε;
Με τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα, η κεντροαριστερά υπό τη Μαγκνταλένα Άντερσον προηγείται με 176 έναντι 173 εδρών του δεξιού μπλοκ του Ουλφ Κρίστερσον, όμως η τελική καταμέτρηση δεν έχει ολοκληρωθεί και το πολιτικό θρίλερ συνεχίζεται.
Η διαφορά στις ψήφους είναι μόλις περίπου 0,45%, ενώ απομένουν ψήφοι εξωτερικού και καθυστερημένες επιστολικές ψήφοι· το ασφαλέστερο αποτέλεσμα αναμένεται την Τετάρτη. Άρα σήμερα δεν γράφουμε ακόμη «η Άντερσον κέρδισε».
Υπάρχει όμως μια ενδιαφέρουσα πληροφορία στο Reuters που λέει ότι ο Κρίστερσον, παρότι βρίσκεται ελάχιστα πιο πίσω όταν υπάρξει το τελικό αποτέλεσμα θα εξετάσει «πιθανούς συνδυασμούς» για κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι στο νέο κοινοβούλιο υπάρχει ευρύτερη μη αριστερή πλειοψηφία σε οικονομικά ζητήματα. Δηλαδή δεν θεωρεί καθόλου τελειωμένο το παιχνίδι της κυβέρνησης, ακόμη κι αν μείνει το 176–173.
Το πραγματικό θέμα: ποια Σουηδία βγήκε από τις κάλπες;
Επί τέσσερα χρόνια η Σουηδία κυβερνήθηκε από τον κεντροδεξιό Κρίστερσον με Moderates, Χριστιανοδημοκράτες και Φιλελεύθερους, με κοινοβουλευτική στήριξη των ακροδεξιών Sweden Democrats. Οι τελευταίοι ήθελαν τώρα να κάνουν το επόμενο ιστορικό βήμα: να μπουν κανονικά στην κυβέρνηση και να πάρουν υπουργεία.
Αυτό, τουλάχιστον με το σημερινό αποτέλεσμα, φαίνεται να απομακρύνεται, αν και θα δούμε αργότερα.
Οι Σουηδοί Δημοκράτες υποχώρησαν και έχασαν περίπου 11 έδρες, αντί να πραγματοποιήσουν την αναμενόμενη έφοδο στην κυβέρνηση. Είναι σημαντικό, γιατί το κόμμα με τις ρίζες στην άκρα δεξιά είχε ουσιαστικά μετακινήσει ολόκληρη την πολιτική συζήτηση της Σουηδίας προς τα δεξιά τα τελευταία χρόνια.
Η χώρα έχει αλλάξει. Η μετανάστευση είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Η Σουηδία, κάποτε μία από τις πιο ανοιχτές ευρωπαϊκές χώρες απέναντι στους πρόσφυγες, έχει σήμερα ένα από τα αυστηρότερα καθεστώτα ασύλου. Και η Άντερσον δεν υπόσχεται επιστροφή στην παλιά πολιτική. Αντίθετα, έχει δηλώσει ότι η αυστηρή γραμμή πρέπει σε μεγάλο βαθμό να συνεχιστεί.
Άρα η εκλογική πιθανή μετατόπιση προς τα αριστερά, αν όντως συμβεί αυτό, δεν αναιρεί τη δεξιά μετατόπιση που έχει ήδη συντελεστεί στην κοινωνία και στην πολιτική ατζέντα. Αυτό ίσω; είναι πολύ πιο ενδιαφέρον από το ποιος θα αναλάβει την πρωθυπουργία της χώρας ή μάλλον ποιος σχηματισμός θα βγει νκητής.
Τι κυβέρνηση μπορεί να σχηματιστεί;
Η Άντερσον και οι Σοσιαλδημοκράτες παραμένουν μακράν το μεγαλύτερο κόμμα, αλλά δεν μπορούν να κυβερνήσουν μόνοι. Θεωρητικά το μπλοκ τους περιλαμβάνει Πράσινους, Αριστερό Κόμμα και Κόμμα του Κέντρου.
Μόνο που το Κέντρο λέει ότι δεν θέλει να συγκυβερνήσει με την Αριστερά, ενώ η Αριστερά δηλώνει ότι αυτή τη φορά θέλει συμμετοχή στην κυβέρνηση. Παράλληλα, Πράσινοι και Αριστερά ζητούν μεγαλύτερη φορολόγηση των πλουσίων, ενώ το Κέντρο απορρίπτει φόρο στους δισεκατομμυριούχους. Ο ίδιος ο πρόεδρος της Βουλής προειδοποιεί ότι η διαδικασία σχηματισμού κυβέρνησης μπορεί να είναι περίπλοκη.
Άρα μπορεί να οδηγηθούμε σε κυβέρνηση μειοψηφίας της Άντερσον, πιθανότατα με τους Πράσινους ή με άλλον περιορισμένο συνδυασμό και εξωτερική ανοχή άλλων κομμάτων. Στη Σουηδία αυτό είναι θεσμικά ευκολότερο απ’ ό,τι σε εμάς: ένας υποψήφιος πρωθυπουργός δεν χρειάζεται 175 θετικές ψήφους· αρκεί να μην ψηφίσουν εναντίον του 175 βουλευτές.
Υπάρχει μάλιστα και συζήτηση για περισσότερο κεντρώα κυβερνητική λύση, ακριβώς επειδή τα δύο μπλοκ έχουν φτάσει σε τέτοιο αδιέξοδο. Οι Financial Times σημειώνουν ότι τόσο η Άντερσον όσο και ο Κρίστερσον έχουν αφήσει περιθώρια για ευρύτερες συνεννοήσεις.
Προς τα πού θα πάει η χώρα;
Εάν επικρατήσει τελικά η Άντερσον, θα περιμένουμε περισσότερη έμφαση στο κοινωνικό κράτος, στις δημόσιες υπηρεσίες, στη μείωση των οικονομικών ανισοτήτων και στο κλίμα. Έχει υποσχεθεί περισσότερες δαπάνες για welfare και δικαιότερο φορολογικό σύστημα.
Αλλά δεν περιμένουμε θεαματική ανατροπή ούτε στη μετανάστευση ούτε στην εξωτερική πολιτική. Η Σουηδία είναι πλέον μέλος του ΝΑΤΟ, η στήριξη προς την Ουκρανία έχει ευρύτατη διακομματική βάση και ο δυτικός/ευρωατλαντικός προσανατολισμός της χώρας δεν αμφισβητείται από κανένα από τα δύο μεγάλα μπλοκ.
Ο βρετανικός Guardian είχε πριν από τρεις ημέρες ένα άρθρο γνώμης με έναν σχεδόν προκλητικό τίτλο: “How Sweden lost its soul – and stopped being Sweden.”Η βασική του θέση είναι ακριβώς αυτή: ότι ακόμη κι αν φύγει η σημερινή δεξιά κυβέρνηση, η παλιά φιλελεύθερη, εξαιρετικά ανεκτική Σουηδία δεν επιστρέφει αυτομάτως στο προσκήνιο, επειδή ήδη η πολιτική και κοινωνική γλώσσα της χώρας έχει ήδη μετακινηθεί!
