Σώτη Τριανταφύλλου, “Φασισμός, η ιστορία μιας ιδεολογίας”, εκδόσεις Πατάκη

Η γνωστή συγγραφέας, που διαθέτει παράλληλα και την ιδιότητα της ιστορικού, αναλαμβάνει να μας διαφωτίσει σχετικά με μία ιδεολογία που «ακούγεται» πολύ σήμερα, τον φασισμό στο βιβλίο της με τίτλο «Φασισμός, η ιστορία μιας ιδεολογίας», το οποίο πρωτίστως προορίζεται για να διαλύσει ορισμένους μύθους που συνοδεύουν το όλο θέμα και για να μας λύσει πάμπολλες απορίες.

Όλοι νομίζουμε ότι γνωρίζουμε τι ακριβώς είναι ο φασισμός. Αν, όμως, μας ρωτήσουν, πόσοι από εμάς μπορούμε να δώσουμε μία ξεκάθαρη απάντηση; Εν ολίγοις, λοιπόν, τα χαρακτηριστικά του φασισμού μπορούν να συνοψιστούν στα παρακάτω, όπως μας τα απαριθμεί και η ίδια η συγγραφέας στο τέλος του βιβλίου της:

«Μονοκομματικό κράτος και καταστολή αντιπολίτευσης, επιθετικός εθνικισμός με ιδέες εξαιρετισμού, περιφρόνηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα όπως τα ορίζει η κοινοβουλευτική δημοκρατία, κατασκευή εχθρών-αποδιοπομπαίων τράγων ως ενοποιητικό στοιχείο της εθνικής κοινότητας, λατρεία του στρατού/μιλιταρισμός, σεξιστική αντίληψη των φύλων, έμμονη ιδέα περί εθνικής ασφάλειας, έμμονη ιδέα περί ευταξίας και τιμωρίας των παραβατών, πελατοκρατία και διαφθορά, λαϊκιστική ρητορική μαζί με πράξη που μεροληπτεί υπέρ του μεγάλου κεφαλαίου και της εκκλησιαστικής ιεραρχίας (πελατειακές σχέσεις κρατικού μηχανισμού και επιχειρήσεων».

Η θεώρηση αυτή τοποθετεί σαφώς τον φασισμό ανάμεσα στα ολοκληρωτικά καθεστώτα. Ο φασισμός παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με τον τζιχαντισμό του ισλάμ, τον κομμουνισμό, τον φαλαγγισμό της Ισπανίας, τον ναζισμό της Γερμανίας, τον λαϊκισμό, τον πρόσφατο πουτινισμό της Ρωσίας, τον αμερικανικό ναβατισμό του Τραμπ και τον συντηρητισμό, συγχρόνως, όμως, παρουσιάζει και κάποιες διαφορές και αποκλίσεις από όλα τα παραπάνω ρεύματα. Η Τριανταφύλλου στο βιβλίο της εξετάζει πρωτίστως την ιστορία του φασισμού, όπως αυτός γεννήθηκε στην Ιταλία του Μεσοπολέμου, αλλά και όλα τα παραπάνω ρεύματα, αποσαφηνίζοντας πολλά πράγματα που έχουμε μπερδεμένα στο μυαλό μας. Το κίνημα της Χρυσής Αυγής που υπήρχε στη χώρα μας, πάντως, ήταν ένα καθαρά φασιστικό κίνημα, καταλήγει η συγγραφέας.

Στην αρχή του βιβλίου της η συγγραφέας ανιχνεύει τις ρίζες του φασισμού και τις ιδεολογίες από τον αρχαία Ελλάδα και την αρχαία Ρώμη οι οποίες αποτέλεσαν την ιδεολογική αφετηρία του και συνετέλεσαν στη γέννησή του. Έτσι λοιπόν μαθαίνουμε ότι η τυραννία και ο δεσποτισμός ως έννοιες έχουν την αφετηρία τους στην αρχαία Ελλάδα και η έννοια της δικτατορία στην αρχαία Ρώμη με διαφορετικό, όμως, περιεχόμενο, ενώ η έννοια της απολυταρχίας ανάγεται στον 18ο αιώνα. Ρίζες της φασιστικής ιδεολογίας μπορούν να ανιχνευτούν σε κάποια έργα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, αλλά και διανοούμενων της Νεώτερης Εποχής, όπως του Χομπς, του Μακιαβέλι, ακόμη και του Ναπολέοντα Γ΄ και των Ιακωβίνων της Γαλλικής Επανάστασης.

Σώτη Τριανταφύλλου

Η συγγραφέας εν συνεχεία εξηγεί τα αίτα της γένεσης του κινήματος στην Ιταλία, στις ιστορικοκοινωνικές συνθήκες του Μεσοπολέμου, και φυσικά, στο Μεγάλο Κραχ του 1929, το οποίο επέτρεψε σε τέτοιες ολοκληρωτικές να βρουν πρόσφορο έδαφος. Επίσης εξετάζει σε ξεχωριστά κεφάλαια τη γλώσσα του φασισμού, αλλά και τα αρχιτεκτονικά ρεύματα που συνδέθηκαν με αυτόν, όπως και την παρουσία των νεοφασιστών στη σύγχρονη εποχή και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Εν κατακλείδι πρόκειται για μία έξοχη μελέτη, η οποία δεν πρέπει να λείπει από καμία ιστορική βιβλιοθήκη, που θα λύσει πολλές απορίες και θα διαφωτίσει πολλά σκοτεινά σημεία σχετικά με το εν λόγω ζήτημα.

—————

(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Αυτό το σύντομο βιβλίο είναι μια αφήγηση της ιστορίας του φασισμού: με σχετικά λίγα και σχετικά απλά λόγια προσπαθώ να περιγράψω τις περιπέτειες, τις πτυχές και τα χαρακτηριστικά της φασιστικής ιδεολογίας, να φωτίσω σκοτεινά σημεία και παρεξηγήσεις και να αποτιμήσω ένα σύνολο αντιλήψεων και στάσεων, μερικές από τις οποίες -ο εθνικισμός, ο λαϊκισμός, ο αυταρχισμός- είναι ακόμα ενεργές και διαχέονται σε ιδεολογικά συστήματα που θεωρούνται «αντιφασιστικά».

Ανάμεσα στα ζητήματα που αναλύω είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές ανάμεσα στον φασισμό και στον ναζισμό, οι διανοητικές ρίζες της φασιστικής ιδεολογίας, καθώς και οι σχέσεις της με τον σοσιαλισμό, την ανδροκρατία, τον πολιτικό και κοινωνικό συντηρητισμό, τον λαϊκισμό και το ριζοσπαστικό ισλάμ. Αν και, εφόσον ο φασισμός γεννήθηκε σε συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες, επικεντρώνομαι περισσότερο στην περίπτωση της Ιταλίας, το βιβλίο παρουσιάζει τις εκδοχές του φαινομένου σε διαφορετικές χώρες στη διάρκεια του 20ού αιώνα και την εξέλιξή του στον 21ο.

Το “Φασισμός, η ιστορία μιας ιδεολογίας” απευθύνεται σε όσους έχουν μια γενική ιδέα για το θέμα και επιθυμούν να εμβαθύνουν στην ιστορία και να κατανοήσουν γιατί ο φασισμός συνεχίζει να μας στοιχειώνει.

Μπορεί επίσης να αποβεί χρήσιμο σε όσους τείνουν να χαρακτηρίζουν «φασίστα» οποιονδήποτε δεν ενστερνίζεται τις ιδέες τους, καθώς και σε όσους αποδέχονται αδιαμαρτύρητα τη δράση φασιστών μόνο και μόνο επειδή δεν αυτοπροσδιορίζονται ως φασίστες.