Στο κατώφλι της ενηλικίωσης: Μια γενιά ανάμεσα στα ακριβά ενοίκια και το σακίδιο των 72 ωρών.

16/11/2026

Στο κατώφλι της ενηλικίωσης: Μια γενιά ανάμεσα στα ακριβά ενοίκια και το σακίδιο των 72 ωρών.

Σκέψεις που μας απασχολούν και που δεν βρίσκουν απαντήσεις

ή

Ως πότε οι νέοι θα περιμένουν να ζήσουν…κάπως καλά τη ζωή τους; 

Η οικονομική ανεξαρτησία μετατίθεται διαρκώς, η αγορά εργασίας ζητά ασταμάτητη προσαρμογή και το ενοίκιο έχει γίνει το βασικό εμπόδιο για να ενηλικιωθεί κανείς. Σε αυτό το κλίμα, τα μεγάλα λόγια περί «προόδου» ακούγονται πλέον κενά.
Υπάρχει μια φράση που οι μεγαλύτεροι έλεγαν και νομίζω ότι και σήμερα το λένε και μάλιστα ανέξοδα στους νέους: «Έχετε όλη τη ζωή μπροστά σας». Θα συμφωνήσουμε πως έχουν όλη την καλή πρόθεση, αλλά αυτή η πρόταση ακούγεται ειρωνική σε έναν άνθρωπο που δουλεύει κανονικά, αλλά δεν μπορεί να νοικιάσει – ας αφήσουμε το να αποκτήσει δικό του σπίτι. Σε κάποιον που στέλνει αβέρτα βιογραφικά ή μετράει και τον τελευταίο καφέ με βάση το υπόλοιπο της κάρτας του ή τα ψιλά του πατέρα.
 Το ζήτημα, όπως πια όλοι αντιλαμβανόμαστε, δεν είναι πόσα χρόνια έχεις μπροστά σου, αλλά τι είδους ζωή μπορείς να βολέψεις σ ‘ αυτά. 
Για δεκαετίες υπήρχε η γενική πεποίθηση πως η εκπαίδευση είναι το σίγουρο εισιτήριο για μια καλύτερη ζωή. Οι οικογένειες μάτωναν οικονομικά, τεράστια ποσά σε φροντιστήρια με στόχο…προσδοκίες για τα παιδιά τους. Οι νέοι φόρτωναν τα βιογραφικά τους με πτυχία, γλώσσες, μεταπτυχιακά και συνεχή εκπαίδευση. Πολλοί έφυγαν από τον τόπο τους, έκοψαν από παντού , κάποιοι δέχτηκαν δουλειές με το βασικό και πολλές φορές πιο κάτω  πιστεύοντας πως όλο αυτό είναι απλώς μια μεταβατική φάση.
Κάποτε, όμως, το «προσωρινό» γίνεται μόνιμη κατάσταση.
Η αβεβαιότητα ριζώνει. Η επόμενη σύμβαση, το επόμενο πρόγραμμα κατάρτισης, η επόμενη «ευκαιρία» σπρώχνουν την ατομική και οικονομική ανεξαρτησία ακόμη πιο μακριά. Κι όταν αυτή η ανεξαρτησία δεν έρχεται, ο νέος άνθρωπος τα βάζει με τον εαυτό του. Αναρωτιέται μήπως δεν προσπάθησε αρκετά, μήπως διάλεξε λάθος δρόμο, μήπως του λείπει ακόμη ένα χαρτί. Έτσι, ένα καθαρά κοινωνικό αδιέξοδο φορτώνεται στις πλάτες του ως προσωπική αποτυχία.
Δεν θέλω να ωραιοποιήσω το παρελθόν. Οι προηγούμενες γενιές – ας πούμε οι μεταπολεμικές – πέρασαν φτώχεια, ανεργία, μετανάστευση και σκληρές αδικίες. Όμως, το να ζυγίζουμε ποιος πέρασε χειρότερα δεν μας βοηθά να καταλάβουμε τι συμβαίνει σήμερα. Η ατάκα «κι εμείς περάσαμε δύσκολα» συνήθως μπαίνει στη μέση για να κλείσει μια συζήτηση, ακριβώς τη στιγμή που θα έπρεπε να ανοίξει.
Το στεγαστικό είναι ίσως το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα. Ένα δικό σου σπίτι σημαίνει ιδιωτικότητα, χώρο για να ζήσεις μ’ έναν σύντροφο, μια υγιή απόσταση από τους γονείς σου χωρίς να χρειαστεί να τσακωθείς μαζί τους. Σημαίνει να ορίζεις την καθημερινότητά σου χωρίς να δίνεις αναφορά και χωρίς να εξαρτάσαι για τα βασικά. Όταν αυτό το δικαίωμα απομακρύνεται, μπαίνουν στον πάγο σχέσεις, ταξίδια, όνειρα — ακόμη και η ίδια η απόφαση να μείνεις στη χώρα σου.
Τότε παρεμβαίνει η οικογένεια για να…μπαλώσει τα κενά. Μοιράζεται μια σύνταξη, πληρώνει λογαριασμούς, παραχωρεί το παιδικό δωμάτιο. Αυτή η στήριξη είναι σωτήρια, αλλά έχει όρια και ένα βαρύ, αόρατο κόστος. Ταυτόχρονα, βαθαίνει μια μεγάλη ανισότητα: από αλλού ξεκινά όποιος έχει οικογενειακές πλάτες και από αλλού όποιος παλεύει εντελώς μόνος.
Μέσα σε όλο αυτό, έρχεται και η τεχνητή νοημοσύνη να ανακατέψει την τράπουλα στα επαγγέλματα. Κανείς δεν ξέρει με σιγουριά πού θα κάτσει η μπίλια. Ξέρουμε όμως καλά πόσο εύκολα πέφτει στον εργαζόμενο η ίδια συμβουλή: «προσαρμόσου».
Καλή η δια βίου μάθηση, αλλά ας απαντήσουμε σε μερικά απλά ερωτήματα. Ποιος θα πληρώσει την επανεκπαίδευση; Πότε κάποιος που παλεύει για το μεροκάματο θα βρει τρόπο να προσθέσει και την επανεκπαίδευση;  Ποιος θα τον στηρίξει οικονομικά όσο εκείνος αλλάζει εργασιακό αντικείμενο; Και τι ευθύνη αναλαμβάνουν οι εταιρείες που ..κερδοσκοπούν απ’ αυτή τη νέα τεχνολογία;
 Δεν γίνεται η  πολλές φορές απολύτως προσαρμογή να εξελίσσσεται σε ισόβιο ατομικό βάρος, την ώρα που τα κέρδη κάνουν πάρτι αλλού!
Κι αν η εργασία και η στέγη φαντάζουν ήδη ναρκοπέδιο, από πάνω πλανάται μια ακόμη πιο βαριά σκιά. Οι νέοι σήμερα μεγαλώνουν με τη μόνιμη αγωνία ενός πολέμου που δεν μπορούν καν να φανταστούν τι μορφή θα έχει. Η Ευρώπη μιλά ξανά για εξοπλισμούς, για πολεμική οικονομία, ακόμη και για «κιτ επιβίωσης 72 ωρών» στα νοικοκυριά.
Πώς να χτίσεις, όμως, μακροπρόθεσμα σχέδια όταν σου ζητούν να είσαι έτοιμος για έκτακτη ανάγκη; Πώς να ονειρευτείς το μέλλον, όταν η ίδια η ήπειρος μοιάζει να προετοιμάζεται για τα χειρότερα, την ώρα που αδυνατεί να σου εξασφαλίσει τα αυτονόητα του παρόντος;
Όλα αυτά αφορούν ευθέως την Ευρώπη. Καλά είναι τα μεγάλα σχέδια για ανταγωνιστικότητα, άμυνα και γεωπολιτική ισχύ, αλλά αν δεν ακουμπούν την καθημερινότητα ενός νέου εργαζομένου, μένουν στον αέρα. Η οικονομική ανάπτυξη πρέπει να φαίνεται στον μισθό, στο νοσοκομείο, στον ελεύθερο χρόνο που σου μένει για να ζήσεις.
Αλλιώς, το χάσμα ανάμεσα σε όσα λένε οι θεσμοί και σε όσα ζουν οι πολίτες θα μεγαλώνει επικίνδυνα.
Εκεί ακριβώς κρίνεται και η εμπιστοσύνη στη δημοκρατία. Όταν δουλεύεις και δεν μπορείς να κάνεις ούτε έναν στοιχειώδη προγραμματισμό για τον επόμενο μήνα, τα κηρύγματα περί «ίσων ευκαιριών» ακούγονται ως ανέκδοτο. Η απογοήτευση δεν περιορίζεται με επικοινωνιακά τρικ, ούτε με το να κουνάμε το δάχτυλο προς τους νέους οι οποίοι δήθεν είναι ανυπόμονοι, ασυγκράτητοι…  
Χρειάζονται πράξεις που λύνουν τα χέρια και δίνουν επιλογές: πραγματικά προσιτή στέγη, ουσιαστική προστασία στην εργασία, κατάρτιση με πληρωμή, ευκαιρίες που να μην απαιτούν «μέσο» ή γεμάτο πορτοφόλι από το σπίτι. Το να διατείτονται οι ινστρούχτορες ότι τα πάντα είναι θέμα δημοσιονομικής πειθαρχίας αφενός και αφετέρου να λένε ” ξέρετε, είμαστε μικρή χώρα, πόση πια ανάπτυξη να έχουμε;” είναι η μεγαλύτερη “ύβρις” που μπορεί να διανοηθεί ένας νοήμων πολίτης.
Καταλήγοντας, θα έλεγα, ότι και βέβαια είναι λάθος να λες στο νέο άνθρωπο ότι η ζωή δεν έχει δυσκολίες και ότι όλα θα γίνουν εν καιρώ. Μπορείς όμως να λειτουργήσεις επιθετικά. Πώς; Ασκώντας αμείλικτες πιέσεις (με ή χωρίς την ψήφο σου) προς τον πολιτικό κόσμο προκειμένου υπό το βάρος απρόβλεπτών εξελίξεων να ανασκουμπωθεί για μια βαθιά, ριζική και ανατρεπτική αλλαγή στην κανονικότητα των νέων και όσων παραμένουν κολλημένοι, ανασφαλείς και φοβισμένοι στο κατώφλι της ενηλικίωσης. 
Είναι ο δικός τους χρόνος και κανείς μα κανείς, κανένας πολιτικός, κανένας θεσμός, όπως και κανένας ακραίος πλουτισμός μπορεί να τους τον πάρει.  Αλλιώς, όλοι όσοι βλέπουν μπροστά τους μόνο τον ατομικό τους πλούτο, ας ξεφυλίσσουν λίγο την Ιστορία κι ας το ξανασκεφθούν.
Ρ.Μ.
Previous Story

Μια πολύ διαφορετική Art Athina 2026 στις εγκαταστάσεις του Onassis Ready

Next Story

Συνέντευξη του Βαλερί Ζισκάρ Ντ ‘Εστέν