Η ΚΙΝΑ ΔΕΙΧΝΕΙ ΤΟ  ΔΡΟΜΟ Γράφει η Αρετή Καλεσάκη

17/11/2026

Η ΚΙΝΑ ΔΕΙΧΝΕΙ ΤΟ  ΔΡΟΜΟ Γράφει η Αρετή Καλεσάκη 

 

Όλοι μιλούν σήμερα για έλλειμμα παιδείας στη χώρα. Όχι απαραίτητα για την έλλειψη πτυχίων, αλλά για την απουσία κουλτούρας, αγωγής, κριτικής σκέψης, αισθητικής και πολιτισμένης συμπεριφοράς. Και εύλογα αναρωτιούνται πώς είναι δυνατόν, εν έτει 2026, να παρατηρείται αυτή η αντίφαση, όταν το ποσοστό των νέων ηλικίας 25-34 ετών που διαθέτουν πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης φτάνει το 45,2%, πλησιάζοντας τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, που ανέρχεται στο 47,4%.

Η απάντηση, βεβαίως, δεν βρίσκεται αποκλειστικά στα σχολεία και στα πανεπιστήμια. Η παιδεία δεν εξαντλείται στην απόκτηση ενός τίτλου σπουδών. Διαμορφώνεται από τις παραστάσεις, τα ερεθίσματα και τα πρότυπα που καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Και σήμερα, αυτά τα πρότυπα δεν προέρχονται τόσο από τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, στα οποία οι νεότερες γενιές έχουν σε μεγάλο βαθμό γυρίσει την πλάτη, όσο από το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Αρκεί ένα σύντομο σκρολάρισμα στο TikTok για να διαπιστώσει κανείς τι προβάλλεται ως επιτυχία, καταξίωση και κοινωνική αναγνώριση. Influencers, celebrities και πρόσωπα που γίνονται διάσημα χωρίς κάποιο ουσιαστικό επίτευγμα κυριαρχούν στην ψηφιακή καθημερινότητα. Την ίδια στιγμή, χιλιάδες μαθητές παλεύουν να αριστεύσουν στις εξετάσεις, συχνά αποστηθίζοντας πληροφορίες, με στόχο την εισαγωγή σε μια σχολή υψηλής ζήτησης. Μαθαίνουν να απαντούν σωστά, όχι όμως απαραιτήτως και κριτικά.

Ρωτήστε έναν μαθητή Λυκείου ποιος ήταν ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς και ίσως η απάντηση να σας παραπέμψει στον γνωστό Τάκη Τσουκαλά του «άντε γεια!». Ρωτήστε τον για τη Χρύσα την Όπη Ζούνη, ή τον Χρήστο Μποκόρο,  σημαντικούς εκπροσώπους της σύγχρονης εικαστικής δημιουργίας, και πιθανότατα θα συναντήσετε αμηχανία. Δεν πρόκειται απλώς για μεμονωμένα κενά γνώσεων, αλλά για μια βαθύτερη αδυναμία σύνδεσης της εκπαίδευσης με τον σύγχρονο πολιτισμό.

Πώς, όμως, να γνωρίσουν οι νέοι τον κόσμο γύρω τους, όταν το σχολείο συχνά εγκλωβίζεται στην εξεταστέα ύλη; Όταν δίνεται έμφαση στο ένδοξο αρχαίο παρελθόν, αλλά η διδασκαλία της Ιστορίας δυσκολεύεται να φτάσει πέρα από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο; Πώς θα καλλιεργηθεί η ιστορική συνείδηση, η αισθητική και η κριτική σκέψη, όταν η γνώση αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως μέσο για την επιτυχία στις εξετάσεις;

Ασφαλώς, η λύση δεν είναι να κουνάμε το δάχτυλο στους νέους και να αναπολούμε με αυτάρεσκη νοσταλγία το «εμείς στην ηλικία τους». Οι νέοι διαμορφώνονται μέσα σε ένα περιβάλλον που δημιουργούν οι ενήλικες, οι θεσμοί και οι προτεραιότητες της ίδιας της κοινωνίας.

Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα έρχεται από την Κίνα. Σε πόλεις όπως η Τζενγκτζόου, δημόσιες ψηφιακές οθόνες και διαφημιστικές επιφάνειες έχουν αρχίσει να φιλοξενούν πορτρέτα επιστημόνων και πρωτοπόρων, αντί για ορισμένες εμπορικές διαφημίσεις και προβολές διασημοτήτων. Ανάμεσά τους βρίσκονται ο Τσιεν Σουεσέν, πρωτοπόρος της αεροδιαστημικής, ο Ντενγκ Τζιασιάν, πυρηνικός φυσικός, ο Γιουάν Λονγκπίνγκ, που συνέβαλε στην ανάπτυξη του υβριδικού ρυζιού, και η Του Γιουγιού, βραβευμένη με Νόμπελ για την ανακάλυψή της σχετικά με τη θεραπεία κατά της ελονοσίας.

Η πρωτοβουλία αυτή, που ξεκίνησε από επιμέρους περιοχές και επεκτάθηκε σε άλλες, δεν συνιστά καθολική απαγόρευση των εμπορικών διαφημίσεων. Αναδεικνύει, ωστόσο, μια διαφορετική αντίληψη για τον δημόσιο χώρο και τα κοινωνικά πρότυπα: τη δυνατότητα να προβάλλονται η επιστημονική γνώση, η καινοτομία και η κοινωνική προσφορά ως πηγές έμπνευσης.

Δεν είναι απαραίτητο να αντιγράψουμε το κινεζικό μοντέλο, ούτε να υποκαταστήσουμε την ελεύθερη επιλογή με κρατικά επιβαλλόμενα πρότυπα. Χρειάζεται, όμως, να αναρωτηθούμε τι επιλέγουμε να αναδεικνύουμε ως κοινωνία.

Γιατί η παιδεία δεν είναι μόνο όσα διδάσκονται μέσα σε μια σχολική αίθουσα. Είναι και όσα βλέπουμε καθημερινά, όσα θαυμάζουμε, όσα επιβραβεύουμε. Αν θέλουμε νέους με κρίση, καλλιέργεια και ουσιαστικά ενδιαφέροντα, οφείλουμε να τους προσφέρουμε περισσότερα από πτυχία και εξεταστικούς στόχους. Οφείλουμε να τους δώσουμε λόγους να αναζητήσουν τη γνώση και πρότυπα που αξίζει να ακολουθήσουν.

Γιατί το πραγματικό έλλειμμα παιδείας δεν μετριέται με τον αριθμό των πτυχίων που αποκτούμε, αλλά με όσα επιλέγουμε να γνωρίζουμε, να εκτιμούμε και να θαυμάζουμε.

Previous Story

ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ: Ιστορίες Αθηναίων στα ψιλά