Home Επικαιροτητα Μία πόλις – κάτοπτρον

Μία πόλις – κάτοπτρον

by bot

Μία πόλις – κάτοπτρον

Γράφει ο Γιώργος – Στυλιανός Πρεβελάκης 

Τις τελευταίες δεκαετίες έχουν προστεθεί πολλά και σημαντικά κτίρια Πολιτισμού στην Αθήνα· επί παραδείγματι, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, το Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, το Μουσείο της Ακρόπολης, το Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή. Νέες παρεμβάσεις ετοιμάζονται στο εγγύς μέλλον, όπως το Μουσείο των Αθηνών στην Ακαδημία Πλάτωνος και η επέκταση και αναμόρφωση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου.

Ας αναζητήσουμε και πάλι την επίδραση των παρεμβάσεων αυτών στο αστικό τοπίο και, γενικότερα, στη ζωή της πόλης. Πρόκειται για παλαιά συζήτηση. Ήδη από το 1958, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής προωθούσε την ιδέα να συγκροτηθεί ένα ενιαίο πολιτισμικό κέντρο της Πρωτεύουσας γύρω από τη Ριζάρειο Σχολή. Είκοσι χρόνια κατόπιν, το Σχέδιο “Πρωτεύουσα 2000” του Στέφανου Μάνου, στην ίδια περίπου λογική, προέβλεπε την χωροθέτηση πολιτισμικών δραστηριοτήτων “εκτός από το Πνευματικό Κέντρο της Αθήνας, στα κέντρα των 9 διαμερισμάτων και σε παραδοσιακά διατηρητέα κτίρια μέσα στον ιστό της πόλης”.

Κανένα από τα σχέδια αυτά δεν πραγματοποιήθηκε. Αντιθέτως, νέες πολιτισμικές δραστηριότητες χωροθετήθηκαν, χωρίς συντονισμό και συνολική πολιτική· στην τύχη ή με κριτήρια άσχετα με την πολεοδομία. Έτσι, όμως, παραβιάστηκαν οι στοιχειώδεις γεωγραφικοί κανόνες. Για να παρασύρουν οι πολιτισμικές επενδύσεις τον αστικό ιστό, χρειάζεται να διαμορφωθεί μια κρίσιμη μάζα, δηλαδή να γειτνιάζουν πολλές και ποικίλες πολιτισμικές δραστηριότητες. Ιδρύματα και πρωτοβουλίες διαφορετικού μεγέθους και χαρακτήρα πρέπει να εγγράφονται σε έναν χώρο προσιτό με τα μέσα μαζικής κυκλοφορίας· επίσης, σχετικά περιορισμένο, ώστε οι επισκέπτες να μετακινούνται πεζή. Η αντίληψη του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Στέφανου Μάνου ανταποκρίνονταν σε αυτές τις προϋποθέσεις.  Αντιθέτως, οι περισσότερες από τις νέες εγκαταστάσεις διασκορπίζονται στο πολεοδομικό συγκρότημα. Το προγραμματιζόμενο Μουσείο των Αθηνών δεν διαφοροποιείται από τη λογική αυτή.

Κατ’ εξαίρεσιν, το σχέδιο για το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο προσφέρει, ίσως, μιαν ευκαιρία να δημιουργηθεί ένας δυναμικός πόλος πολιτισμικών δραστηριοτήτων. Είναι συνδεδεμένο με τον αστικό ιστό, σε μια περιοχή με ισχυρές συμβολικές αναφορές. Θα μπορούσε, επομένως, να λειτουργήσει ως “ναυαρχίς” ενός πολιτισμικού στόλου.

Μια επιτυχής πολιτισμική πολεοδομική πολιτική, πάντως, δεν περιορίζεται στα γεωγραφικά χαρακτηριστικά. Η τεχνοκρατικά ορθή χωροθέτηση δεν εισάγει ούτε εξασφαλίζει νοηματοδότηση. Τον 19ον αιώνα, η τριλογία εξέφραζε με σαφήνεια το ιδανικό ενός σύγχρονου έθνους-κράτους, με αναφορά στην Αρχαιότητα. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής εμπνεόταν από ένα ανάλογο επικαιροποιημένο ιδανικό.  Κατόπιν κυριάρχησαν αντίρροπες δυνάμεις οι οποίες και επέβαλαν τις επιλογές τους.

Σήμερα, σε έναν κόσμο γενικευμένης αμφισβήτησης, ποιο μπορεί να είναι το μήνυμα το οποίο να μεταδίδει μια φιλόδοξη εθνική πολιτισμική πολιτική για την Πρωτεύουσα; Ενδεχομένως, ο διασκορπισμός των δραστηριοτήτων και η αποσύνδεσή τους από την περιβάλλουσα οικιστική και κοινωνική πραγματικότητα απεικονίζουν τη σύγχυση που βιώνουμε μετά την Παγκοσμιοποίηση και τον Νεοφιλελευθερισμό. Ενδεχομένως, ο ευρύτερος καλλιτεχνικός τομέας, διά της χωρικής ασυναρτησίας, εκφράζει την παρακμή της εθνικής πνευματικής συνοχής. Ενδεχομένως, κατ’ουσίαν δεν γνωρίζουμε “ποιοι είμαστε”.

ΠΗΓΗ – ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

κεντρική ΦΩΤ.ΝΙΚΟΣ ΚΟΚΚΑΛΙΑΣ

Λεζάντα στην κεντρική φωτογραφία: Ελάχιστα κολακευτική η θέα από το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης προς τον λόφο του Φιλοπάππου. Ο καθηγητής Στάθης Καλύβας και ο αρχιτέκτονας Ανδρέας Κούρκουλας θέτουν επιτακτικά το θέμα άμεσων αισθητικών παρεμβάσεων στις αθηναϊκές πολυκατοικίες.

Ο Γεώργιος-Στυλιανός Πρεβελάκης είναι Ομότιμος Καθηγητής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Paris 1). Σχετικά βιβλία του είναι:  Επιστροφή στην Αθήνα. Πολεοδομία και Γεωπολιτική της ελληνικής Πρωτεύουσας, Εστία,  2000 και Ποιοι είμαστε; Γεωπολιτική της ελληνικής ταυτότητας, Κέρκυρα/Economia, 2016

You may also like

artpointview.gr @ 2024