Το παράδοξο της ελευθερίας στον έρωτα. Vito Mancuso, αγαπώ (Εκδόσεις Αρμός)
Διαβάζοντας το βιβλίο του Mancuso και εστιάζοντας στο παράδοξο της ελευθερίας και του έρωτα…
Από όλα όσα διαβάζει κανείς στο βιβλίο του Vito Mancuso, ίσως το πιο παράδοξο είναι η σχέση του έρωτα με την ελευθερία. Στη σύγχρονη κοινωνία η ελευθερία θεωρείται σχεδόν η ύψιστη αξία. Αγωνιζόμαστε γι’ αυτήν, την υπερασπιζόμαστε, τη συνδέουμε με την προσωπική μας αξιοπρέπεια.
Κι όμως, όταν ερωτευόμαστε, συμβαίνει κάτι που μοιάζει να ανατρέπει αυτή τη βεβαιότητα. Η ελευθερία δεν καταργείται. Είναι σαν να αναστέλλεται. Το «εγώ», που μέχρι εκείνη τη στιγμή αποτελούσε το σταθερό κέντρο των αποφάσεών μας, μετακινείται. Ξαφνικά αρχίζουμε να σκεφτόμαστε, να επιθυμούμε και να σχεδιάζουμε έχοντας ως σημείο αναφοράς έναν άλλον άνθρωπο. Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτή η μετατόπιση δεν βιώνεται ως απώλεια.
Τη βιώνουμε ως πληρότητα. Ίσως γι’ αυτό ο έρωτας παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα της ανθρώπινης ύπαρξης: μας κάνει λιγότερο αυτόνομους, αλλά συχνά περισσότερο ολοκληρωμένους.
Ίσως τελικά να μη φοβόμαστε τόσο την απώλεια της ελευθερίας όσο την αποκάλυψη ότι η ελευθερία από μόνη της δεν μας αρκεί. Ο άνθρωπος δεν γεννήθηκε μόνο για να είναι αυτόνομος. Γεννήθηκε και για να σχετίζεται.
Μια γενικότερη προσέγγιση για το βιβλίο
Το αγαπώ δεν είναι ένα βιβλίο για τον έρωτα ή τις ανθρώπινες σχέσεις. Είναι ένα φιλοσοφικό δοκίμιο που επιχειρεί να απαντήσει σε ένα πολύ βαθύτερο ερώτημα: τι είναι τελικά εκείνη η δύναμη που μας ωθεί να βγούμε από τα στενά όρια του εαυτού μας και να συναντήσουμε τον άλλον;
Ο Mancuso ξεκινά από τη γνωστή φράση του Αποστόλου Παύλου – «αν δεν έχω αγάπη, δεν έχω τίποτα» – αλλά πολύ γρήγορα ξεφεύγει από τα όρια μιας θεολογικής προσέγγισης. Η αγάπη παρουσιάζεται ως μια δύναμη που διαπερνά ολόκληρη τη δημιουργία· μια αρχή που ενώνει τα στοιχεία του κόσμου, πριν ακόμη γίνει συναίσθημα ή προσωπική εμπειρία.
Αυτό που κάνει το βιβλίο ιδιαίτερα γοητευτικό είναι ότι ο συγγραφέας δεν περιορίζεται στη φιλοσοφία. Συνομιλεί με την επιστήμη, την ποίηση, τη λογοτεχνία, την ελληνική σκέψη, τη μυθολογία, την ψυχολογία και τη θρησκεία, αναζητώντας παντού διαφορετικές όψεις του ίδιου μυστηρίου.
Ο Mancuso αποφεύγει τις εύκολες απαντήσεις. Δεν εξιδανικεύει τον έρωτα ούτε τον αντιμετωπίζει ως μια αποκλειστικά ρομαντική εμπειρία. Αναγνωρίζει τη χαρά, αλλά και τον πόνο, τη δημιουργία αλλά και την απώλεια, τη λογική αλλά και το πάθος. Είναι ένας εσωτερικός διάλογος περισσότερο και λιγότερο μια ορθολογική πραγματεία.
Κι αν υπήρχε ένα συμπέρασμα, μάλλον κατανοητό για τον συνηθισμένο άνθρωπο θα ήταν η αγάπη είναι ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε με τον κόσμο, με τους άλλους και τελικά με τον ίδιο μας τον εαυτό.
Σε μια εποχή όπου οι σχέσεις γίνονται συχνά βιαστικές και επιφανειακές, το αγαπώ μας υπενθυμίζει ότι η αγάπη είναι γνώση, ευθύνη και διαρκής άσκηση ελευθερίας.
