«Το Σκοτεινό Δάσος»: Μια δυστοπία για όσα χάνουμε και όσα ίσως μπορούμε ακόμη να σώσουμε
Στο μυθιστόρημά της «Το Σκοτεινό Δάσος», η Αλεξάνδρα Μπελεγράτη φαντάζεται έναν κόσμο πληγωμένο από την κλιματική αλλαγή, τις γεωπολιτικές ανατροπές και την ανθρώπινη αλαζονεία. Πίσω όμως από τη δυστοπία βρίσκεται μια πολύ πιο προσωπική ιστορία: η αναμέτρηση ενός ανθρώπου με τις επιλογές του, τη μνήμη, την απώλεια και τελικά με τον ίδιο του τον εαυτό.
Υπάρχουν βιβλία που χρησιμοποιούν το μέλλον για να μιλήσουν στην πραγματικότητα για το παρόν. Σε αυτή την κατηγορία ανήκει και Το Σκοτεινό Δάσος της Αλεξάνδρας Μπελεγράτη, που επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ύδωρ – Όμιλος Πολιτισμού.
Η αφετηρία του είναι δυστοπική. Ο κόσμος έχει αλλάξει, το κλίμα έχει μεταβληθεί δραματικά, οι μετακινήσεις πληθυσμών, οι πόλεμοι και οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις έχουν ανατρέψει τις γνωστές ισορροπίες, ενώ η τεχνολογία έχει αποκτήσει τη δική της καθοριστική θέση στη ζωή των ανθρώπων. Όπως εξηγεί η ίδια η συγγραφέας, πίσω από το βιβλίο βρίσκεται πολυετής έρευνα γύρω από πιθανά σενάρια για το μέλλον του πλανήτη.
Αυτό όμως αποτελεί περισσότερο το σκηνικό παρά τον πραγματικό πυρήνα του μυθιστορήματος.
Στο κέντρο βρίσκεται η ανθρώπινη περιπέτεια. Η Ηλέκτρα, η ηρωίδα του βιβλίου, δεν παρουσιάζεται ως ένας αψεγάδιαστος χαρακτήρας που μάχεται έναν εχθρικό κόσμο. Κουβαλά λάθη, λανθασμένες επιλογές, φόβους και προσωπικές διαψεύσεις. Καλείται επομένως να διασχίσει όχι μόνο ένα σκοτεινό εξωτερικό τοπίο αλλά και το δικό της «δάσος».
Εδώ βρίσκεται ίσως και η βασική αλληγορία του βιβλίου. Το σκοτάδι δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ή κοινωνικό. Είναι εσωτερικό. Έχει να κάνει με τον φόβο, τον εγωισμό, την απώλεια της επαφής με τη φύση, αλλά και με την απομάκρυνση του ανθρώπου από τον ίδιο του τον εαυτό.
Η Μπελεγράτη, άλλωστε, δεν κρύβει ότι αυτό είναι ένα από τα ζητήματα που την απασχολούν περισσότερο: η σύγχρονη ζωή, υποστηρίζει, μας οδηγεί συχνά να υπάρχουμε μέσα από το βλέμμα των άλλων και ιδιαίτερα μέσα από το διαδίκτυο, ενώ η ουσιαστική σχέση με τον εαυτό μας υποχωρεί.
Στις σελίδες του βιβλίου υπάρχει παράλληλα έντονη η παρουσία της φύσης, όχι ως διακοσμητικού φόντου αλλά ως ενός κόσμου από τον οποίο ο άνθρωπος έχει σταδιακά αποκοπεί. Η μνήμη, η γνώση, η απώλεια και η ανάγκη επιστροφής σε κάτι περισσότερο ουσιαστικό επανέρχονται ως άξονες της αφήγησης.
Η κινηματογραφική εμπειρία της συγγραφέως φαίνεται επίσης στον τρόπο με τον οποίο επιλέγει να αφηγηθεί. Η ίδια έχει εργαστεί στη συγγραφή σεναρίων και αναγνωρίζει ότι αυτή η εμπειρία επηρέασε το μυθιστόρημα: επιδίωξε μια γραφή λιτή, με οικονομία στα μέσα και προσανατολισμένη στην εξέλιξη της ιστορίας. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση μειώνει επιπλέον την απόσταση ανάμεσα στην Ηλέκτρα και στον αναγνώστη, που παρακολουθεί τον κόσμο μέσα από τη δική της εμπειρία.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η δυστοπία εδώ δεν οδηγεί αναγκαστικά στην παραίτηση. Πίσω από το σκοτάδι υπάρχει διαρκώς η αναζήτηση μιας εξόδου. Και η έξοδος αυτή δεν παρουσιάζεται ως κάποια μεγάλη συλλογική σωτηρία αλλά αρχίζει από κάτι πολύ μικρότερο και δυσκολότερο: την επιλογή.
Την επιλογή να αναγνωρίσει κανείς τα λάθη του, να εγκαταλείψει ό,τι τον καταστρέφει, να αναζητήσει ξανά την επαφή με τη φύση, με τους άλλους και με τον εαυτό του.
Ίσως γι’ αυτό Το Σκοτεινό Δάσος, παρότι κοιτάζει προς ένα ζοφερό μέλλον, θέτει τελικά ένα ερώτημα που αφορά απολύτως το παρόν: πόσο σκοτάδι χρειάζεται να διασχίσει ο άνθρωπος μέχρι να αποφασίσει ότι πρέπει να αλλάξει δρόμο;
