Λοιμώξεις που συνδέονται με το 12% των νέων κρουσμάτων καρκίνου
Ο καρκίνος μπορεί να φαίνεται τυχαίος. Συχνά είναι το αποτέλεσμα πολλών παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων γενετικών μεταλλάξεων που συσσωρεύονται κατά τη διάρκεια μιας ζωής με έκθεση στον ήλιο, τη ρύπανση και άλλες πηγές βλάβης του DNA, σε συνδυασμό με τη γενετική προδιάθεση ενός ατόμου. Η βλάβη του DNA που συσσωρεύεται με την πάροδο του χρόνου μπορεί να εξασθενίσει την ικανότητα του οργανισμού να καταστέλλει την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των κυττάρων, και κάπως έτσι σχηματίζονται οι όγκοι.
Ωστόσο, οι λοιμώξεις αποτελούν μια άλλη σημαντική αιτία καρκίνου. Η αποκάλυψη των δεσμών μεταξύ συγκεκριμένων λοιμώξεων και καρκίνου αυξάνει την ελπίδα ότι προλαμβάνοντας μια λοίμωξη, θα μπορούσε κανείς να αποτρέψει ορισμένες κακοήθειες. Μια πρόσφατη έκθεση από τον Διεθνή Οργανισμό Ερευνών για τον Καρκίνο (IARC) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η οποία δημοσιεύθηκε στο Lancet Oncology, διαπίστωσε ότι το 12% των νέων κρουσμάτων καρκίνου το 2024 —το πιο πρόσφατο έτος για το οποίο υπήρχαν διαθέσιμα δεδομένα— προκλήθηκε από 12 λοιμώξεις.
Ποιες λοιμώξεις σχετίζονται με τον καρκίνο;
Ορισμένοι ιοί των ανθρωπίνων θηλωμάτων, ή HPV, βρίσκονται πίσω από την πλειονότητα των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας καθώς και από έναν αριθμό καρκίνων της κεφαλής και του τραχήλου, λέει η Harriet Rumgay, επιδημιολόγος στον IARC και εκ των συγγραφέων της νέας έκθεσης. Περίπου το 4% των νέων διαγνώσεων καρκίνου το 2024 θα μπορούσε να αποδοθεί σε λοίμωξη από τον ιό HPV.
Οι γιατροί και οι ερευνητές γνωρίζουν εδώ και δεκαετίες ότι οι λοιμώξεις από ηπατίτιδα Β και ηπατίτιδα C οδηγούν επίσης σε πολλές περιπτώσεις καρκίνου του ήπατος, συνδεόμενες με το 2% και λιγότερο από το 1% των νέων διαγνώσεων αντίστοιχα, σύμφωνα με την έκθεση.
Υπάρχουν επίσης ισχυρά στοιχεία που συνδέουν το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού , ένα βακτήριο που μολύνει το στομάχι και το λεπτό έντερο, με τους καρκίνους του γαστρικού συστήματος. Αυτή η λοίμωξη υπολογίστηκε ότι βρίσκεται πίσω από περίπου το 4% των νέων διαγνώσεων.
Και ο ιός Epstein-Barr (EBV), ο οποίος προκαλεί μονοπυρήνωση και επηρεάζει περισσότερο από το 90% του παγκόσμιου πληθυσμού, ενεπλάκη σε περίπου 1% των νέων διαγνώσεων, συμπεριλαμβανομένων λεμφωμάτων, καρκίνων του ρινοφάρυγγα και γαστρικών καρκίνων.
Επτά άλλες λοιμώξεις, συμπεριλαμβανομένου του HIV, επισημάνθηκαν επίσης ως καρκινογόνες στη μελέτη.
Οι περισσότεροι άνθρωποι που έχουν αυτές τις λοιμώξεις δεν θα εμφανίσουν καρκίνο. Επίσης, η εμφάνιση δεν είναι άμεση — μπορεί να υπάρξει μια καθυστέρηση πολλών ετών. Και η λοίμωξη είναι συχνά μόνο ένας από μια σειρά παραγόντων που συμβάλλουν σε έναν δεδομένο καρκίνο. Για παράδειγμα, όσον αφορά τα σχετικά υψηλά ποσοστά καρκίνων του ρινοφάρυγγα που καθοδηγούνται από τον ιό EBV στην Κίνα, οι ερευνητές πιστεύουν ότι εμπλέκονται επίσης κάποια γενετική προδιάθεση και περιβαλλοντικοί παράγοντες.
Γιατί ορισμένες λοιμώξεις προκαλούν καρκίνο;
Εξαρτάται από τη λοίμωξη. Στην περίπτωση του HIV, ο ιός καταστέλλει το ανοσοποιητικό σύστημα, καθιστώντας ευκολότερο για άλλους καρκινογόνους ιούς να αναπαραχθούν. Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού προκαλεί βλάβη στους ιστούς και παράγει τοξίνες που αποσταθεροποιούν τον φυσικό έλεγχο του σώματος όσον αφορά την κυτταρική ανάπτυξη και διαίρεση, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε καρκίνο.
Με τον ιό EBV, λέει η Claire Shannon-Lowe, ιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ στο Ηνωμένο Βασίλειο, η οποία μελετά τον EBV και τον καρκίνο αλλά δεν συμμετείχε στην έρευνα, αυτό έχει να κάνει με τον τρόπο που ο ιός κρύβεται μέσα σε κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που ονομάζονται Β-κύτταρα. «Είναι μια ολόκληρη σειρά από πράγματα που κάνει ο ίδιος ο ιός στο Β-κύτταρο για να το κάνει να αναπτύσσεται συνεχώς», λέει. Αυτό περιλαμβάνει τον αποκλεισμό των φυσιολογικών διαδικασιών “καθαρισμού” των κυττάρων, οι οποίες θα εξουδετέρωναν τον ιό και ταυτόχρονα θα σταματούσαν την ανάπτυξη του καρκίνου.
Πώς μπορούν να προληφθούν αυτοί οι καρκίνοι;
Ορισμένες από αυτές τις λοιμώξεις έχουν θεραπείες. Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού μπορεί να εξαλειφθεί με αντιβιοτικά, για παράδειγμα, μειώνοντας τον κίνδυνο γαστρικού καρκίνου, και η θεραπεία του HIV μειώνει επίσης τον κίνδυνο καρκίνου που προέρχεται από τη λοίμωξη. Κάποιες άλλες λοιμώξεις της λίστας διαθέτουν εμβόλια.
Μάλιστα, για μερικά από αυτά τα εμβόλια, η πρόληψη του καρκίνου ήταν ένας σημαντικός στόχος που οδήγησε στην ανάπτυξή τους. «Το εμβόλιο κατά του ιού της ηπατίτιδας Β ήταν το πρώτο εμβόλιο που αναπτύχθηκε κατά του καρκίνου», λέει η Rumgay. Ομοίως, το εμβόλιο κατά του ιού HPV, το οποίο εγκρίθηκε πριν από 20 χρόνια, έχει ως στόχο την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.
Οι επιδημιολόγοι καρκίνου ενδέχεται να αρχίσουν να βλέπουν τα αποτελέσματα του εκτεταμένου εμβολιασμού κατά του HPV σε μελλοντικές αναλύσεις, λέει η Rumgay. «Όλο και περισσότεροι άνθρωποι που έχουν εμβολιαστεί αρχίζουν να φτάνουν σε ηλικία όπου θα μπορούσαμε ενδεχομένως να δούμε τον αντίκτυπο στα ποσοστά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ή σε άλλα ποσοστά καρκίνου», αναφέρει.
Ωστόσο, αυτά τα εμβόλια δεν φτάνουν σε όλους όσους θα μπορούσαν να επωφεληθούν από αυτά. Στις ΗΠΑ, τα ποσοστά εμβολιασμού κατά της ηπατίτιδας Β στα νεογνά έχουν μειωθεί κατακόρυφα τα τελευταία δύο χρόνια.
Για άλλες λοιμώξεις, δεν υπάρχουν διαθέσιμα εμβόλια. Όσον αφορά τον ιό EBV, έναν σχεδόν πανταχού παρόντα ιό με μακρά, σαφώς τεκμηριωμένη ιστορία συμβολής στον καρκίνο, «δεν έχουμε ακόμη ένα αποτελεσματικό εμβόλιο ή έναν αποτελεσματικό τρόπο πρόληψής του», λέει η Rumgay. «Αυτό είναι κάτι που θέλουμε να τονίσουμε με τη μελέτη μας».
Ιστορικά, ήταν δύσκολο να κεντρίσει κανείς το ενδιαφέρον των φαρμακευτικών εταιρειών για εμβόλια κατά ιών όπως ο EBV, οι οποίοι είναι κοινοί και μη θανατηφόροι, λέει ο Lawrence Young, ιολόγος και ομότιμος καθηγητής μοριακής ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο Warwick στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος έχει αφιερώσει την καριέρα του στη μελέτη του καρκίνου και του ιού EBV (ο Young δεν συμμετείχε στην έρευνα του IARC).
Ωστόσο, χάρη εν μέρει σε έρευνες που υποδηλώνουν ότι ο EBV ενδέχεται να εμπλέκεται στη σκλήρυνση κατά πλάκας, μια αυτοάνοση διαταραχή, «όλες οι εταιρείες έχουν πλέον δείξει μεγάλο ενδιαφέρον», αναφέρει. Ένας αριθμός υποψήφιων εμβολίων μελετάται αυτή τη στιγμή, με ορισμένα εξ αυτών να βρίσκονται σε στάδιο κλινικών δοκιμών.
Για κάποιες από τις λοιμώξεις που εμπλέκονται στην τελευταία μελέτη —ιδίως για τον ερπητοϊό που σχετίζεται με το σάρκωμα Καπόσι— υπάρχει ανάγκη για πολύ περισσότερη έρευνα στον τομέα της πρόληψης, λέει η Rumgay. Η ελπίδα είναι ότι «αυτά τα νέα ευρήματα ενδέχεται να τονώσουν την περαιτέρω ανάπτυξη σε αυτόν τον τομέα», καταλήγει.
Veronique Greenwood
