Από τη Ζυρίχη στο Στρασβούργο: Εξετάζοντας την κληρονομιά του Τσόρτσιλ μέσα από το Συμβούλιο της Ευρώπης

18/11/2026
Τσόρτσιλ: «Ποτέ μην υποχωρείτε»

Από τη Ζυρίχη στο Στρασβούργο: Εξετάζοντας την κληρονομιά του Τσόρτσιλ μέσα από το Συμβούλιο της Ευρώπης


«Πρέπει να αναδημιουργήσουμε την ευρωπαϊκή οικογένεια μέσα σε μια περιφερειακή δομή και το πρώτο πρακτικό βήμα θα είναι η συγκρότηση ενός Συμβουλίου της Ευρώπης. Ας εγερθεί η Ευρώπη!»
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε χθες, 17 Νοεμβρίου 2026, στο Μέγαρο της Ευρώπης (Palais de l’Europe) στο Στρασβούργο, με τη συμμετοχή του Γενικού Γραμματέα του Συμβουλίου της Ευρώπης, Αλέν Μπερσέ (Alain Berset), του εγγονού του Ουίνστον Τσόρτσιλ, Ρούπερτ Σόουμς (Rupert Soames), και Βρετανών βουλευτών
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΖΥΡΙΧΗΣ, 19 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1946
Πριν από ογδόντα χρόνια, συγκλονισμένος από τις συνέπειες του πολέμου σε ολόκληρη την ήπειρο, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ μίλησε στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης. Εκεί, απηύθυνε έκκληση για μια ενωμένη Ευρώπη. Ήταν ένα σημείο καμπής στη συζήτηση που θα οδηγούσε στην ίδρυση του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Η πρώτη καταγεγραμμένη αναφορά του Τσόρτσιλ σε ένα Συμβούλιο της Ευρώπης είχε γίνει κατά τη διάρκεια ραδιοφωνικού διαγγέλματος στο BBC, στις αρχές του 1943. Ωστόσο, το καλοκαίρι του 1946, ταξίδεψε στην Ελβετία, όπου αξιοποίησε τον χρόνο του για να ξεκουραστεί, να ζωγραφίσει — και να προωθήσει την ευρωπαϊκή ενότητα.
Αντιμετωπιζόμενος σαν σύγχρονος ροκ σταρ, ο Τσόρτσιλ προσέλκυσε πλήθη δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων στους δρόμους. Το κύρος του ως ήρωα του έδωσε το βήμα για να υπερασπιστεί το όραμά του.
Εκφωνώντας τη δυναμική του ομιλία στη Ζυρίχη, ο Τσόρτσιλ επανήλθε σε ένα θέμα που είχε θίξει στην ομιλία του «Τα νεύρα της ειρήνης» (Sinews of Peace) τον Μάρτιο εκείνου του έτους: μια νέα παγκόσμια τάξη, υπό την προεδρία των Ηνωμένων Εθνών και με την υποστήριξη μιας ενωμένης Ευρώπης. Καθώς οι δίδυμες σκιές του Σιδηρού Παραπετάσματος και του πυρηνικού πολέμου πρόβαλλαν απειλητικά, τα έθνη θα διατηρούσαν τον πολιτισμό και την κληρονομιά τους, ενωμένα όμως από κοινές αξίες και την επιθυμία για ειρήνη και σταθερότητα.
Λιγότερο από τρία χρόνια αργότερα, 10 κράτη υπέγραψαν τη Συνθήκη του Λονδίνου και γεννήθηκε το Συμβούλιο της Ευρώπης. Αποτελώντας διαρκή παρακαταθήκη του αγώνα του Τσόρτσιλ ενάντια στην τυραννία, το Συμβούλιο παραμένει σήμερα προπύργιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου.
Στις 17 Νοεμβρίου, το Συμβούλιο της Ευρώπης πραγματοποίησε εκδήλωση υψηλού επιπέδου για να τιμήσει την κληρονομιά του Τσόρτσιλ, να αναστοχαστεί τη διαρκή παγκόσμια σημασία της και να θέσει το ερώτημα: Ποιο είναι το επόμενο βήμα για την Ευρώπη;
Ενώνοντας τα κράτη της Ευρώπης μέσω κοινών αξιών

«Πρέπει να θέσουμε ως θεμέλιό μας την υψηλή έννοια της ελευθερίας, του δικαίου και της ηθικής».

ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΑΓΓΕΛΜΑ ΣΤΟ BBC, 12 ΜΑΡΤΙΟΥ 1943
Αποτροπιασμένος από την καταστροφή που προκλήθηκε σε ολόκληρη την ήπειρο και παρατηρώντας τις ανοιχτές πληγές που άφησαν ο φασισμός και το Ολοκαύτωμα, τον Τσόρτσιλ στοίχειωνε η σκέψη ότι ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί. Αναγνωρίζοντας την απειλή που συνιστούσε η απομόνωση μεγάλων τμημάτων της Ευρώπης υπό βάναυσες κομμουνιστικές δικτατορίες, φοβόταν για το μέλλον. Πίστευε όμως ότι η «μόνιμη αποτροπή του πολέμου» θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω της ένωσης των χωρών της Ευρώπης.
Η απόφαση να εδρεύει το Συμβούλιο της Ευρώπης στο Στρασβούργο, μια ιστορικά αμφισβητούμενη και διαπολιτισμική πόλη στα σύνορα της Γαλλίας με τη Γερμανία, συμβόλιζε τη δυνατότητα της αρμονικής συνύπαρξης.
Το 1949, ο Τσόρτσιλ επισκέφθηκε το Στρασβούργο, απευθυνόμενος σε ένα πλήθος άνω των 25.000 ανθρώπων στην Place Kléber. Μόλις λίγα χρόνια νωρίτερα, η ίδια πλατεία αποτελούσε σκηνικό ναζιστικών συγκεντρώσεων. Ωστόσο, ο Τσόρτσιλ τόνισε ότι ο εξοστρακισμός των πρώην επιτιθέμενων θα οδηγούσε μόνο σε νέες συγκρούσεις, αξιοποιώντας την ομιλία του στην εναρκτήρια συνεδρίαση της Συμβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης εκείνη την εβδομάδα για να ζητήσει από το Συμβούλιο να μη χάσει χρόνο και να φέρει τη Γερμανία «στον κύκλο μας».
Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας εντάχθηκε σύντομα ως συνδεδεμένο μέλος και έγινε πλήρες μέλος το 1951. Ο Τσόρτσιλ θα χαιρόταν ιδιαίτερα βλέποντας το Σιδηρούν Παραπέτασμα να πέφτει και μια επανενωμένη Γερμανία να παίρνει τη θέση της στο Συμβούλιο της Ευρώπης, 40 χρόνια αργότερα.
Κατά τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου και μετέπειτα, το Συμβούλιο της Ευρώπης διευρύνθηκε φτάνοντας να περιλαμβάνει 46 κράτη μέλη. Αυτά τα κράτη, δεσμευμένα από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, συμβάλλουν σε έναν δημοκρατικό και νομικό χώρο που περιλαμβάνει πολιτικές συνελεύσεις, όργανα παρακολούθησης και ένα πολυεθνικό Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, προστατεύοντας τους πολίτες σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Πώς μπορεί η Ευρώπη να διαφυλάξει το όραμα του Τσόρτσιλ;

«Υπέρτατο καθήκον και υποχρέωσή μας είναι να προστατεύσουμε τα σπίτια των απλών ανθρώπων από τη φρίκη και τη δυστυχία ενός ακόμη πολέμου».

ΤΑ ΝΕΥΡΑ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ (SINEWS OF PEACE), 5 ΜΑΡΤΙΟΥ 1946
Εμπνευσμένα από την κληρονομιά του Τσόρτσιλ, τα πολυάριθμα επιτεύγματα του Συμβουλίου της Ευρώπης περιλαμβάνουν την κατάργηση της θανατικής ποινής στο μεγαλύτερο μέρος της ηπείρου, τις επιθεωρήσεις των συνθηκών κράτησης στις φυλακές, καθώς και δεσμευτικές συνθήκες για θέματα που εκτείνονται από τη βία κατά των γυναικών έως το έγκλημα στον κυβερνοχώρο και από την υπεύθυνη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης έως την προστασία του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος. Τα συνέδρια και οι εκδηλώσεις του καλύπτουν την προστασία της δημοκρατίας, τη διδασκαλία της ιστορίας, την προστασία των παιδιών και σχεδόν κάθε τομέα ενδιαφέροντος που εμπίπτει στη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου.
Το δίχτυ ασφαλείας που οραματίστηκε ο Τσόρτσιλ για την Ευρώπη είναι υφασμένο στον ιστό του Συμβουλίου της Ευρώπης. Τα ιδανικά της ειρήνης και της σταθερότητας καθοδηγούν τον στόχο του Συμβουλίου για δημοκρατική ασφάλεια, βασισμένη στις κοινές αξίες 46 κρατών μελών.
Ογδόντα χρόνια μετά την ομιλία της Ζυρίχης, η Ευρώπη αντιμετωπίζει μυριάδες προκλήσεις. Συγκλονισμένη για ακόμη μια φορά από τον πόλεμο, η ήπειρος παλεύει με υπαρξιακές απειλές, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που θέτουν η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική αλλαγή. Υπό την πίεση της παραπληροφόρησης, τα ίδια τα θεμέλια της δημοκρατίας κλονίζονται, ενώ η δυσπιστία προς τους δημόσιους θεσμούς και την πολυμερή συνεργασία αυξάνεται. Οι δίδυμοι πυλώνες του διεθνούς δικαίου και της λογοδοσίας υπονομεύονται ολοένα και περισσότερο. Άλλοτε σταθερές δημοκρατίες κλυδωνίζονται από ξένες παρεμβάσεις και την παγκόσμια αναταραχή.
Σε αυτή την περίοδο βαθιών γεωπολιτικών και κοινωνικών αλλαγών, ο ρόλος του Συμβουλίου της Ευρώπης στην προώθηση και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου είναι πιο σημαντικός από ποτέ.
Χρονολόγιο
  • 21 Μαρτίου 1943: Ο Τσόρτσιλ προτείνει τη δημιουργία ενός «Συμβουλίου της Ευρώπης» κατά τη διάρκεια ραδιοφωνικής εκπομπής στο BBC.
  • 5 Μαρτίου 1946: Ο Τσόρτσιλ εκφωνεί την ομιλία του «Τα νεύρα της ειρήνης», εισάγοντας τον όρο «Σιδηρούν Παραπέτασμα».
  • 19 Σεπτεμβρίου 1946: Ο Τσόρτσιλ μιλά στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, καλώντας σε ευρωπαϊκή ενότητα και στο πρώτο πρακτικό βήμα, τη δημιουργία ενός Συμβουλίου της Ευρώπης.
  • 5 Μαΐου 1949: Υπογράφεται η Συνθήκη του Λονδίνου. 10 έθνη ιδρύουν το Συμβούλιο της Ευρώπης.
  • 12 Αυγούστου 1949: Ο Τσόρτσιλ απευθύνεται σε ένα τεράστιο πλήθος στην Place Kléber, στο Στρασβούργο.
  • 17 Αυγούστου 1949: Στην εναρκτήρια σύνοδο της Συμβουλευτικής Συνέλευσης, ο Τσόρτσιλ τάσσεται υπέρ της εισδοχής της Γερμανίας ως μέλους του Συμβουλίου της Ευρώπης.
  • 4 Νοεμβρίου 1950: Υπογράφεται στη Ρώμη η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
  • 2 Μαΐου 1951: Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας γίνεται πλήρες κράτος μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης.
  • 3 Οκτωβρίου 1990: Η Γερμανία επανενώνεται. Ένα κύμα νέων κρατών μελών ακολουθεί την πτώση του Σιδηρού Παραπετάσματος.
  • 16 Σεπτεμβρίου 2026: Ο Γενικός Γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης, Αλέν Μπερσέ (Alain Berset), τιμά την επέτειο της ομιλίας του Τσόρτσιλ στη Ζυρίχη.
Ποιος ήταν ο Ουίνστον Τσόρτσιλ;
Γεννημένος το 1874, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ ήταν Βρετανός πολεμικός ανταποκριτής, αξιωματικός του στρατού και πολιτικός. Υπηρέτησε δύο θητείες ως Πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου: την πρώτη από το 1940 έως το 1945 και τη δεύτερη από το 1951 έως το 1955.
Τιμώμενος για την αντίθεσή του στον φασισμό και την καθοδήγηση του Ηνωμένου Βασιλείου κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, είναι φημισμένος για τις εμπνευσμένες ομιλίες και το συγγραφικό του έργο. Ο Τσόρτσιλ τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1953. Πέθανε το 1965 και κηδεύτηκε με τιμές αρχηγού κράτους.
Συμπεράσματα της συνάντησης
 
  • Η δημοκρατία ως θεμέλιο της ασφάλειας. Ο Γενικός Γραμματέας Αλέν Μπερσέ τόνισε ότι η τοποθέτηση της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου στον πυρήνα της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας αποτελεί την κύρια αποστολή του Οργανισμού, καθώς από αυτά εξαρτάται η διαρκής ειρήνη στην ήπειρο.
  • Η σημασία της λογοδοσίας και η ρωσική επιθετικότητα. Ο Βρετανός Υφυπουργός Εξωτερικών Κρις Έλμορ υπογράμμισε ότι η εισβολή στην Ουκρανία δείχνει πως οι φρίκες του παρελθόντος δεν έχουν εκλείψει. Τονίστηκε ότι οι θεσμοί που βασίζονται σε κανόνες δεν μπορούν να παραμείνουν αξιόπιστοι αν οι κανόνες παραβιάζονται χωρίς συνέπειες, καθιστώντας κρίσιμο τον ρόλο του Συμβουλίου στη λογοδοσία της Ρωσίας (η οποία αποβλήθηκε από τον Οργανισμό το 2022).
  • Ο ρεαλισμός απέναντι στις απειλές. Ο εγγονός του Τσόρτσιλ, Ρούπερτ Σόουμς, συνέδεσε τις δύο ιστορικές ομιλίες του παππού του το 1946 (για το «Σιδηρούν Παραπέτασμα» και στη Ζυρίχη), επισημαίνοντας ότι βασίζονταν στον σκληρό ρεαλισμό απέναντι στην ισχύ. Από την πλευρά της, η Βρετανίδα βουλευτής Αλίσια Κερνς σημείωσε ότι η γενιά του Τσόρτσιλ δεν κληρονόμησε την ειρήνη, αλλά την έχτισε για να τη διαφυλάξει, προσθέτοντας ότι η ρωσική επιθετικότητα δεν καταφέρνει να υπονομεύσει την ευρωπαϊκή αποφασιστικότητα.
  • Η γαλλογερμανική συμφιλίωση και ο κοινός νομικός χώρος. Επισημάνθηκε εκ νέου η διορατικότητα του Τσόρτσιλ για την ανάγκη συνεργασίας Γαλλίας και Γερμανίας, η οποία οδήγησε στην επιλογή του Στρασβούργου ως έδρας και στη δημιουργία ενός κοινού νομικού χώρου που σήμερα προστατεύει τα 46 κράτη μέλη.
  • Η Ευρώπη σε μια νέα παγκόσμια τάξη. Κλείνοντας την εκδήλωση, ο Αλέν Μπερσέ προειδοποίησε ότι η παγκόσμια τάξη που άφησε πίσω του ο Τσόρτσιλ έχει πλέον χαθεί και αναδύεται μια νέα, στην οποία υπάρχει ο κίνδυνος η Ευρώπη να μην έχει λόγο. Ως απάντηση στις σύγχρονες προκλήσεις, επικαλέστηκε το διάσημο μήνυμα του Τσόρτσιλ: «Ποτέ μην υποχωρείτε»

 

Previous Story

Η ΚΙΝΑ ΔΕΙΧΝΕΙ ΤΟ  ΔΡΟΜΟ Γράφει η Αρετή Καλεσάκη

Don't Miss