Sans Voir: Όταν η μνήμη αρνείται να σβήσει τον έρωτα
Υπάρχουν βιβλία που αφηγούνται έναν έρωτα και υπάρχουν βιβλία που επιχειρούν να κατανοήσουν τι απομένει όταν ο έρωτας έχει πια τελειώσει. Το νέο μυθιστόρημα της Ελένης Γκίκα, Sans Voir (Εκδόσεις Αρμός), ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία.
Ο γαλλικός τίτλος σημαίνει «αβλεπί» – ένας όρος που χρησιμοποιείται στα χαρτοπαίγνια για την κίνηση που γίνεται χωρίς να κοιτάξεις τα χαρτιά σου. Είναι μια λέξη που συνοψίζει ιδανικά τον πυρήνα του βιβλίου: τις αποφάσεις που παίρνονται χωρίς να γνωρίζουμε τις συνέπειες, τους έρωτες στους οποίους εισερχόμαστε χωρίς άμυνες, αλλά και τη μοιραία συνάντηση δύο ανθρώπων που μοιάζουν προορισμένοι να συναντηθούν και να καούν μαζί.
Στον πυρήνα της αφήγησης βρίσκεται μια γυναίκα που επιχειρεί να ανασυνθέσει το παρελθόν της. Η ιστορία ενός μεγάλου έρωτα, ενός δεσμού που ισορροπεί διαρκώς ανάμεσα στην έλξη και στην αυτοκαταστροφή, λειτουργεί ως αφετηρία για μια βαθύτερη εξερεύνηση της μνήμης, της απώλειας και της ανθρώπινης ανάγκης να αποδώσει νόημα στα γεγονότα της ζωής της.
Η Γκίκα αποφεύγει τη γραμμική αφήγηση. Ο χρόνος κινείται κυκλικά. Το παρόν συνομιλεί συνεχώς με το παρελθόν, ενώ οι ίδιες σκηνές επανέρχονται φωτισμένες από διαφορετική γωνία. Όπως ακριβώς λειτουργεί η μνήμη: όχι ως πιστή καταγραφή, αλλά ως διαρκής ανασύνθεση της εμπειρίας Τελικά, η γραφή της λειτουργεί ως ένας περίπλοκος τρόπος διάσωσης του παρελθόντος, μετατρέποντας την προσωπική ιστορία σε κάτι ευρύτερα αποδεκτό και αναγνώσιμο.
Η ηρωίδα επιστρέφει ξανά και ξανά σε πρόσωπα, γεγονότα και τραύματα που διαμόρφωσαν τη ζωή της. Επιστροφή στη μήτρα ίσως; Στο αμνιακό υγρό, ενδεχομένως; Δεν μπορεί κανείς να απαντήσει με βεβαιότητα. Το βέβαιο είναι ότι ο μεγάλος έρωτας βρίσκεται στο κέντρο αυτής της διαδρομής, όμως γύρω του περιστρέφονται η οικογένεια, οι παιδικές μνήμες, η δημοσιογραφία, τα βιβλία, η μουσική, ο κινηματογράφος και οι συγγραφείς που σφράγισαν τη σκέψη της. Η αφήγηση αποκτά έτσι έναν έντονα διακειμενικό χαρακτήρα, καθώς οι αναφορές σε λογοτεχνικά και κινηματογραφικά έργα λειτουργούν ως καθρέφτες της προσωπικής εμπειρίας.
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα στοιχεία του βιβλίου είναι η σχέση του με την αυτοβιογραφία. Η συγγραφέας δεν ενδιαφέρεται να ξεκαθαρίσει τα όρια ανάμεσα στο βίωμα και τη μυθοπλασία. Αντίθετα, αξιοποιεί αυτή την αμφισημία δημιουργικά. Η αλήθεια του έργου δεν βρίσκεται στο αν τα γεγονότα συνέβησαν ακριβώς έτσι, αλλά στο συναισθηματικό τους αποτύπωμα.
Η γλώσσα της Ελένης Γκίκα παραμένει βαθιά ποιητική. Δεν είναι τυχαίο ότι η συγγραφέας ξεκίνησε τη λογοτεχνική της διαδρομή από την ποίηση. Πολλές σελίδες του βιβλίου θυμίζουν εκτεταμένο ποιητικό μονόλογο, ενώ ο λυρισμός συνυπάρχει με μια έντονη αίσθηση εξομολόγησης. Οι εικόνες επανέρχονται σαν εμμονές, οι φράσεις συχνά λειτουργούν περισσότερο υπαινικτικά παρά περιγραφικά και η ατμόσφαιρα υπερισχύει της πλοκής.
Το Sans Voir δεν είναι ένα εύκολο μυθιστόρημα ούτε ένα συμβατικό ερωτικό αφήγημα. Είναι ένα βιβλίο για τις πληγές που επιμένουν, για τις σχέσεις που συνεχίζουν να μας καθορίζουν ακόμη και όταν έχουν τελειώσει, για τη μνήμη που αρνείται να υπακούσει στη λογική του χρόνου.
Τελικά, η Ελένη Γκίκα δεν γράφει μόνο για έναν μεγάλο έρωτα. Γράφει για την αδυναμία του ανθρώπου να αποχωριστεί όσα τον διαμόρφωσαν. Και ίσως γι’ αυτό το Sans Voir αφήνει στον αναγνώστη μια αίσθηση οικειότητας: γιατί, πίσω από τη συγκεκριμένη ιστορία, αναγνωρίζει κάτι από τις δικές του απώλειες, τις δικές του επιστροφές και τις δικές του μνήμες που επιμένουν να μένουν ζωντανές.
Ρίτσα Μασούρα
Η Ελένη Γκίκα γεννήθηκε το 1959 στο Κορωπί. Δημοσιογράφος και βιβλιοκριτικός στο «Αντί», στις «Εικόνες», στο «Έθνος» και στο «Έθνος της Κυριακής» από το 1983, έχει ασχοληθεί με το μυθιστόρημα, το διήγημα, την ποίηση, το παραμύθι, έχει συμμετάσχει σε συλλογικές εκδόσεις και έχει επιμεληθεί βιβλία και σειρές. Κυκλοφορούν σαράντα βιβλία της: Δεκαεπτά μυθιστορήματα, δώδεκα ποιητικές συλλογές, τέσσερις συλλογές με διηγήματα, ένας τόμος με συνεντεύξεις και έξι παραμύθια. Το βιβλίο της «Η γυναίκα της βορινής κουζίνας» (εκδόσεις Καλέντη) ήταν υποψήφιο για το βραβείο Αναγνωστών το 2012. Άρθρα, συνεντεύξεις και κριτικές της έχουν δημοσιευθεί σε πολλά περιοδικά [“Περίπλους”, “Διαβάζω”, “Νέα Ευθύνη”, “diastixo”, “diavasame”, “Literature” κ.ά.] Ανήκει στην εκδοτική ομάδα του διαδικτυακού περιοδικού Fractal.
