Τρωάδες στην Επίδαυρο: Όταν η συμπερίληψη γίνεται θεατρική πράξη
Η πρώτη παράσταση στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου με πλήρη προσβασιμότητα
Η ομάδα Εν Δυνάμει είναι μια ομάδα που το Υπουργείο Πολιτισμού οφείλει να εξασφαλίσει τη σταθερή και μακροπρόθεσμη χρηματοδότησή της. Ή τουλάχιστον ίσαμε να την εντάξει ή αφομοιώσει ακόμα και ως Δραματική Σχολή υπό την εποπτεία του Εθνικού Θεάτρου.
Υπάρχουν παραστάσεις που ξεχωρίζουν για τη σκηνοθετική τους προσέγγιση, άλλες για τις ερμηνείες τους και άλλες γιατί σηματοδοτούν μια αλλαγή εποχής. Οι «Τρωάδες» του Ευριπίδη, σε σκηνοθεσία Ελένης Ευθυμίου, με την ομάδα Εν Δυνάμει και παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου, ανήκουν αναμφίβολα στην τελευταία κατηγορία.
Για πρώτη φορά στην ιστορία του Φεστιβάλ Επιδαύρου παρουσιάστηκε μια παράσταση με πλήρη προσβασιμότητα και έναν πραγματικά μεικτό θίασο, όπου καλλιτέχνες με και χωρίς αναπηρία συνυπήρξαν επί σκηνής χωρίς διαχωρισμούς και χωρίς συμβολικές παραχωρήσεις. Δεν επρόκειτο για μια πράξη καλής θέλησης ή για μια επικοινωνιακή επιλογή. Η συμπερίληψη αποτέλεσε οργανικό στοιχείο της ίδιας της καλλιτεχνικής πρότασης.
Ένα έργο που συνομιλεί με κάθε εποχή
Οι «Τρωάδες», γραμμένες το 415 π.Χ., παραμένουν ένα από τα πιο σπαρακτικά αντιπολεμικά έργα της παγκόσμιας δραματουργίας. Ο Ευριπίδης δεν αφηγείται τη νίκη των Ελλήνων. Στρέφει το βλέμμα του στις γυναίκες της ηττημένης Τροίας, που περιμένουν να μοιραστούν ως λάφυρα πολέμου.
Η επιλογή του συγκεκριμένου έργου αποκτά ιδιαίτερη σημασία σήμερα, σε μια εποχή όπου οι πολεμικές συγκρούσεις, οι προσφυγικές κρίσεις και ο βίαιος εκτοπισμός πληθυσμών εξακολουθούν να αποτελούν καθημερινή πραγματικότητα. Η σκηνοθεσία της Ελένης Ευθυμίου δεν επιχείρησε να «εκσυγχρονίσει» τον Ευριπίδη. Αντίθετα, ανέδειξε τη διαχρονικότητα του κειμένου, αποδεικνύοντας ότι η τραγωδία του πολέμου δεν ανήκει στο παρελθόν αλλά εξακολουθεί να αφορά το παρόν.
Η συμπερίληψη ως σκηνική γλώσσα
Το σημαντικότερο επίτευγμα της παράστασης ήταν ότι η παρουσία καλλιτεχνών με αναπηρία δεν αντιμετωπίστηκε ως ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που έπρεπε να σχολιαστεί. Αντίθετα, ενσωματώθηκε φυσικά στη σκηνική δράση.
Ο μεικτός θίασος λειτούργησε ως ένα ενιαίο σύνολο, υπηρετώντας το έργο με συνέπεια και θεατρική αλήθεια. Η προσβασιμότητα, η νοηματική γλώσσα, οι υπέρτιτλοι και όλες οι υποστηρικτικές παρεμβάσεις δεν αποτέλεσαν τεχνικές προσθήκες αλλά στοιχεία μιας νέας αντίληψης για το πώς μπορεί να λειτουργεί το θέατρο στον 21ο αιώνα.
Η παράσταση απέδειξε ότι η συμπερίληψη δεν περιορίζεται σε μια κοινωνική πολιτική. Μπορεί να αποτελέσει δημιουργική καλλιτεχνική επιλογή που εμπλουτίζει το ίδιο το θεατρικό αποτέλεσμα.
Ερμηνείες με μέτρο και ουσία
Η Λυδία Φωτοπούλου, στον ρόλο της Εκάβης, προσέφερε μια από τις πιο ώριμες και ουσιαστικές ερμηνείες της παράστασης. Χωρίς εξάρσεις και περιττές δραματοποιήσεις, απέδωσε τη συντριβή μιας γυναίκας που χάνει πατρίδα, οικογένεια και μέλλον, διατηρώντας μέχρι το τέλος την αξιοπρέπειά της.
Ξεχώρισαν επίσης η Νάνσυ Σιδέρη ως Κασσάνδρα και η Εύη Σαουλίδου ως Ανδρομάχη, με ερμηνείες λιτές αλλά έντονα φορτισμένες συναισθηματικά, ενώ ο Γιώργος Χριστοδούλου απέδωσε έναν Μενέλαο με αυτοπεποίθηση νικητή, χωρίς να χάνει την ειρωνική διάσταση του προσώπου.
Ιδιαίτερη συμβολή είχε ο Χορός, ο οποίος λειτούργησε ως συλλογική φωνή των ηττημένων, μεταφέροντας το αίσθημα του φόβου, της αβεβαιότητας και της απώλειας που διαπερνά ολόκληρο το έργο.
Ένα προηγούμενο για το μέλλον
Οι «Τρωάδες» της Επιδαύρου δεν θα μείνουν στη μνήμη μόνο ως μια επιτυχημένη παράσταση. Δημιουργούν ένα ουσιαστικό προηγούμενο για το ελληνικό θέατρο.
Η παρουσία μεικτών θιάσων σε μεγάλες παραγωγές δεν θα πρέπει να αποτελεί εξαίρεση ή γεγονός που προκαλεί εντύπωση. Αντίθετα, μπορεί να εξελιχθεί σε μια νέα κανονικότητα, όπου η πρόσβαση στον πολιτισμό και η συμμετοχή στη δημιουργία δεν εξαρτώνται από τη σωματική ή αισθητηριακή κατάσταση του καλλιτέχνη ή του θεατή.
Η παράσταση της Ελένης Ευθυμίου απέδειξε ότι το θέατρο μπορεί να είναι ταυτόχρονα υψηλής αισθητικής και βαθιά δημοκρατικό. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη παρακαταθήκη της: ότι η συμπερίληψη δεν αποτελεί παραχώρηση, αλλά προϋπόθεση ενός σύγχρονου πολιτισμού που θέλει να απευθύνεται πραγματικά σε όλους.
Το άρθρο βασίζεται στη μελέτη της παράστασης, του έργου του Ευριπίδη και του διαθέσιμου τεκμηριωμένου υλικού από την παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου. Το φωτ. υλικό από το αρχείο του Θεάτρου και κάποιες, ελάχιστες διαδικτυακά.
