Ποια είναι η χώρα που πληρώνει τους πολίτες της για να διαβάζουν;
Θα μπορούσε να γίνει το νέο αγαπημένο μας σύνθημα: Γυμνάζουμε τον μυ της ανάγνωσης.
Μια ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία που αποσκοπεί στο να παραμένει ένας πολίτης προσηλωμένος στο βιβλίο του έστω και για 15 λεπτά, μακριά από το κινητό του τηλέφωνο. Κι αυτό έναντι μιας στοιχειώδους αμοιβής που ενίοτε έχει και κοινωνική διάσταση.
Σε μια εποχή όπου περνάμε ατελείωτες ώρες σκρολάροντας στην οθόνη του κινητού, μια χώρα αποφάσισε να δοκιμάσει κάτι μάλλον ασυνήθιστο: να ανταμείβει τους πολίτες της επειδή διαβάζουν.
Η Σιγκαπούρη εγκαινίασε στις 6 Σεπτεμβρίου το ReadSG, ένα πενταετές εθνικό πρόγραμμα με έναν εξαιρετικά απλό στόχο: 15 λεπτά διάβασμα την ημέρα.
Δεν χρειάζεται κανείς να τελειώσει ένα βιβλίο την εβδομάδα ούτε να καταπιαστεί με τον Τολστόι. Αρκούν δεκαπέντε λεπτά. Όσο περίπου διαρκούν μερικές στάσεις του μετρό, η αναμονή του λεωφορείου ή ο πρωινός καφές.
Οι συμμετέχοντες καταγράφουν μέσω της κρατικής ψηφιακής πλατφόρμας τον χρόνο που αφιερώνουν στην ανάγνωση, δημιουργούν καθημερινά «σερί» και συγκεντρώνουν εικονικά νομίσματα που μπορούν τελικά να μετατραπούν ακόμη και σε πραγματικά χρήματα.
Το ποσό είναι ελάχιστο. Κάθε δεκαπεντάλεπτη ανάγνωση αποφέρει 20 νομίσματα, ενώ χρειάζονται 1.000 για να συγκεντρωθεί ένα δολάριο Σιγκαπούρης. Με άλλα λόγια, κανείς δεν πρόκειται να πλουτίσει διαβάζοντας. Και προφανώς αυτό δεν είναι το ζητούμενο.
Να ξαναγυμνάσουμε την προσοχή μας
Η λογική του προγράμματος είναι περισσότερο ψυχολογική: χρησιμοποιεί τους μηχανισμούς των εφαρμογών που μας κρατούν καθηλωμένους στις οθόνες — πόντους, ανταμοιβές, καθημερινά «σερί», στόχους — και τους επιστρατεύει αυτή τη φορά για να μας οδηγήσει πίσω στο βιβλίο.
Η ίδια η Εθνική Βιβλιοθήκη χρησιμοποιεί μια ωραία έκφραση: γυμνάστε τον μυ της ανάγνωσης.
Γιατί το πρόβλημα δεν είναι ότι σταματήσαμε να διαβάζουμε λέξεις. Διαβάζουμε όλη μέρα: μηνύματα, αναρτήσεις, τίτλους ειδήσεων, σχόλια, ειδοποιήσεις. Αυτό που φαίνεται να χάνεται είναι κάτι διαφορετικό: η παρατεταμένη ανάγνωση. Η δυνατότητα να μείνουμε για αρκετή ώρα σε ένα κείμενο χωρίς να αναζητούμε κάθε λίγα δευτερόλεπτα ένα νέο ερέθισμα.
Η Melissa Tam, επικεφαλής της National Library Board, εξηγεί ότι, ενώ το σύντομο ψηφιακό περιεχόμενο μπορεί να μας κρατά ενημερωμένους, η ανάγνωση μεγαλύτερων κειμένων ενισχύει την προσοχή, την κριτική σκέψη και τη φαντασία. Ο στόχος, λέει, είναι να δημιουργηθεί μια κοινωνία αναγνωστών «περίεργων, σκεπτόμενων και ικανών να διακρίνουν» μέσα σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο περίπλοκος.
Μπορεί όμως το διάβασμα να γίνει παιχνίδι;
Εδώ βρίσκεται ίσως και το πιο ενδιαφέρον πείραμα της Σιγκαπούρης. Μπορείς να δημιουργήσεις έναν πραγματικό αναγνώστη δίνοντάς του πόντους επειδή άνοιξε ένα βιβλίο; Η Loh Chin Ee, ερευνήτρια των αναγνωστικών συνηθειών στο National Institute of Education, θεωρεί ότι τα 15 λεπτά είναι αρκετά μικρό διάστημα ώστε να μην αποθαρρύνει εκείνον που έχει πάψει να διαβάζει, αλλά αρκετό για να αρχίσει να δημιουργείται μια καθημερινή συνήθεια.
Το πρόγραμμα, άλλωστε, δεν περιορίζεται στις ανταμοιβές. Ο Σεπτέμβριος καθιερώθηκε ως ΕΘΝΙΚΟΣ ΜΗΝΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ, οργανώνονται εκδηλώσεις σε βιβλιοθήκες και δημόσιους χώρους, διατίθενται ηλεκτρονικά βιβλία και λειτουργεί παράλληλα το “διαβάζουμε για το καλό”, όπου τα λεπτά ανάγνωσης που συγκεντρώνουν οι πολίτες συνδέονται με δράσεις για κοινωνικές ομάδες που έχουν μικρότερη πρόσβαση στα βιβλία.
Η Σιγκαπούρη επομένως δεν πληρώνει πραγματικά τους ανθρώπους για να διαβάζουν. Τους δίνει μια μικρή αφορμή για να ξαναρχίσουν. Και ίσως αυτή να είναι η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά αυτής της ιστορίας. Ότι μια από τις πλέον τεχνολογικά προηγμένες κοινωνίες του κόσμου χρησιμοποιεί την ίδια την τεχνολογία για να οδηγήσει τους ανθρώπους σε μια από τις παλαιότερες ανθρώπινες συνήθειες: να καθίσουν ήσυχα και να διαβάσουν.
Για δεκαπέντε λεπτά. Χωρίς ειδοποιήσεις. Χωρίς scrolling. Χωρίς να πρέπει αμέσως να περάσουν στο επόμενο. Μόνον αυτοί και ένα κείμενο.
Με πληροφορίες από τον βρετανικό Independent
