ΟΗΕ – ΕΕ. Η ισχύς ξανά στο κέντρο της παγκόσμιας πολιτικής

Από το βήμα του ΟΗΕ, ο Ντόναλντ Τραμπ μιλά (χθες, 22 Σεπτεμβρίου) τη γλώσσα της στρατιωτικής και οικονομικής υπεροχής. Την ίδια ώρα η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πολύ διαφορετική εκδοχή του ίδιου προβλήματος: την ενέργεια, το κόστος της και την αντοχή της βιομηχανίας της. Δύο διαφορετικές ιστορίες συναντώνται τελικά στο ίδιο ερώτημα: ποιος διαθέτει σήμερα τη δύναμη, αλλά και τους πόρους για να υπερασπιστεί τις επιλογές του;

Τραμπ στον ΟΗΕ: Η δύναμη ως εξωτερική πολιτική

Υπάρχει μια παράδοξη εικόνα στην ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών. Ο Αμερικανός πρόεδρος ανεβαίνει στο βήμα ενός οργανισμού που δημιουργήθηκε το 1945 για να αποτρέψει την επιστροφή του κόσμου στη λογική ότι ο ισχυρότερος επιβάλλει τη θέλησή του. Και από αυτό ακριβώς το βήμα παρουσιάζει μια αντίληψη των διεθνών σχέσεων στην οποία η στρατιωτική και οικονομική ισχύς αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο.

Στην περίπου 40λεπτη ομιλία του υπερασπίστηκε την αμερικανική εμπλοκή στον πόλεμο με το Ιράν και έφθασε να θέσει δημοσίως το ερώτημα εάν θα πρέπει να «εξαϋλώσει» την Ισλαμική Δημοκρατία εάν δεν υπάρξει συμφωνία. Λίγες ώρες αργότερα, πάντως, χρησιμοποίησε πολύ διαφορετικό τόνο, λέγοντας ότι πιστεύει πως μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία με την Τεχεράνη.

Μίλησε ακόμη για την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία, για τη Βενεζουέλα και την Κούβα, ενώ απέρριψε την ιδέα ενός παγκόσμιου συστήματος ελέγχου της Τεχνητής Νοημοσύνης. Και πρόσθεσε τη δική του πινελιά: πρότεινε η «Artificial Intelligence» να ονομάζεται πλέον «Super Intelligence».

Πίσω από τις επιμέρους δηλώσεις, όμως, υπήρχε μια συνεπής αντίληψη: οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τεράστια στρατιωτική, οικονομική και τεχνολογική δύναμη και η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένη να τη χρησιμοποιήσει για την προώθηση των αμερικανικών συμφερόντων.

Η αντίθεση με το ίδιο το πνεύμα του ΟΗΕ δύσκολα περνούσε απαρατήρητη. Ο γενικός γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες, μιλώντας από το ίδιο βήμα, υπενθύμισε στις μεγάλες δυνάμεις ότι ακόμη και η στρατιωτική υπεροχή δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει την ειρήνη.

Υπήρξε όμως και μια πολύ πιο ανθρώπινη εικόνα μέσα στην αίθουσα. Την ώρα που ο Τραμπ μιλούσε για πολέμους, Ιράν, Βενεζουέλα και αμερικανική ισχύ, ο φωτογραφικός φακός κατέγραφε αντιπροσώπους σκυμένους πάνω στα κινητά τους. Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ φωτογραφήθηκε να κοιτάζει το τηλέφωνό του, ενώ ένας αντιπρόσωπος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης είχε το πρόσωπό του μέσα στα χέρια του. Δημοσιογράφοι που είχαν εικόνα της αίθουσας έγραψαν ότι επρόκειτο για ένα αδιάφορο προς την ομιλία Τραμπ ακροατήριο. Μια μικρή, σχεδόν σουρεαλιστική αντίστιξη σε μια ομιλία για τη μεγάλη παγκόσμια ισχύ.

Ευρώπη: Η ενέργεια γίνεται ξανά το αδύναμο σημείο

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η συζήτηση περί ισχύος έχει πολύ διαφορετικό χαρακτήρα. Η ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και η άνοδος των τιμών των ορυκτών καυσίμων επαναφέρουν στην Ευρώπη ένα πρόβλημα που πίστευε ότι είχε αρχίσει να θέτει υπό έλεγχο: το υψηλό ενεργειακό κόστος και τις συνέπειές του στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας.

Στην Ελλάδα, οι εκπρόσωποι της βιομηχανίας εκπέμπουν σήμα κινδύνου, ιδιαίτερα για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις, ζητώντας την αξιοποίηση των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων στήριξης. Η Κομισιόν έχει ήδη εγκρίνει ελληνικό καθεστώς 405 εκατ. ευρώ για τη μείωση του ενεργειακού κόστους των ενεργοβόρων επιχειρήσεων.

Το πρόβλημα όμως κάθε άλλο παρά ελληνικό είναι. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει απότομη άνοδο των τιμών των ορυκτών καυσίμων, με επιπτώσεις στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά. Δεν διαπιστώνει προς το παρόν άμεσο κίνδυνο επάρκειας για τον χειμώνα 2026-2027, αλλά έχει ήδη ενεργοποιήσει προσωρινά εργαλεία κρατικών ενισχύσεων για τους κλάδους που πλήττονται περισσότερο.

Και οι προειδοποιήσεις από τη βιομηχανία γίνονται όλο και πιο ηχηρές. Η Ineos ανακοίνωσε ότι θέτει σε αδράνεια τρεις χημικές μονάδες στη Βρετανία, αποδίδοντας την απόφαση, μεταξύ άλλων, στο πολύ υψηλό κόστος του φυσικού αερίου σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Η ενεργειακή πολιτική συναντά τη γεωπολιτική.

Η Ευρώπη μπορεί να διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, προηγμένη βιομηχανία και τεχνολογία. Όταν όμως η παραγωγή της εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την τιμή της ενέργειας που διαμορφώνεται σε διεθνείς αγορές και επηρεάζεται από πολέμους και γεωπολιτικές αναταράξεις, η οικονομική της ισχύς δοκιμάζεται.

Και ίσως εκεί συναντώνται τελικά οι δύο φαινομενικά άσχετες πληροφορίες.

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανεβαίνει στο βήμα του ΟΗΕ και προβάλλει την αμερικανική στρατιωτική και οικονομική δύναμη ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής. Την ίδια στιγμή η Ευρώπη ψάχνει τρόπους να προστατεύσει την παραγωγή και τη βιομηχανική της βάση από ένα νέο ενεργειακό σοκ.