Μαρίν Λεπέν: Η πολιτικός που θέλει να αλλάξει την εικόνα της γαλλικής ακροδεξιάς
Η Μαρίν Λεπέν δεν διάλεξε την πολιτική. Γεννήθηκε μέσα σ’ αυτήν. Ο πατέρας της, Ζαν-Μαρί Λεπέν υπήρξε ο ιδρυτής του Εθνικού Μετώπου, του κόμματος που για δεκαετίες εξέφραζε την εθνικιστική Ακροδεξιά. Η ίδια μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου η πολιτική αντιπαράθεση δεν ήταν μια μακρινή υπόθεση, αλλά μέρος της οικογενειακής καθημερινότητας. Η μετέπειτα σταδιοδρομία της καθορίστηκε από ένα παράδοξο. Για να διεκδικήσει την εξουσία, έπρεπε να απομακρυνθεί από τον άνθρωπο που της είχε ανοίξει το δρόμο, τον ίδιο της τον πατέρα.
Μια παιδική ηλικία στη σκιά της βίας
Η Μαριόν Αν Περιν Λεπέν, γνωστή ως Μαρίν, γεννήθηκε στις 5 Αυγούστου 1968 στο εύπορο προάστιο του Παρισιού, Νεϊγί-σιρ-Σεν. Το 1976, όταν ήταν μόλις οκτώ ετών, μια ισχυρή έκρηξη συγκλόνισε την πολυκατοικία όπου ζούσε η οικογένεια. Η βόμβα είχε τοποθετηθεί με στόχο τον πατέρα της. Αν και κανείς δεν τραυματίστηκε, η επίθεση αποτέλεσε μια από τις πιο τραυματικές εμπειρίες της παιδικής της ηλικίας.
Αφού σπούδασε Νομικά και εργάστηκε ως μάχιμη δικηγόρος αναλαμβάνοντας συχνά ποινικές υποθέσεις που αφορούσαν και απόρους, εντάχθηκε επίσημα στο Εθνικό Μέτωπο το 1986. Στις γραμμές του κόμματος συνυπήρχαν τότε σκληροί εθνικιστές, νοσταλγοί της αποικιοκρατίας και αντικομμουνιστές, ενώ ο Ζαν-Μαρί Λεπέν προκαλούσε συνεχώς αντιδράσεις με προκλητικές δηλώσεις για το Ολοκαύτωμα και τους μετανάστες.
Το μάθημα του 2002 και η «αποδαιμονοποίηση»
Η μεγάλη καμπή ήρθε το 2002, όταν ο Ζαν-Μαρί Λεπέν πέρασε στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών απέναντι στον Ζακ Σιράκ. Η αντίδραση της γαλλικής κοινωνίας υπήρξε μαζική. Εκατομμύρια πολίτες κινητοποιήθηκαν και ο Σιράκ επανεξελέγη με το σαρωτικό 82%. Για τη Μαρίν Λεπέν, η εμπειρία αυτή ανέδειξε ένα σοβαρό πολιτικό εμπόδιο. Το Εθνικό Μέτωπο μπορούσε να συσπειρώνει οργισμένους ψηφοφόρους, αλλά αδυνατούσε να δημιουργήσει συμμαχίες και να αγγίξει την πλειοψηφία.
Όταν το 2011 εξελέγη πρόεδρος του κόμματος, εφάρμοσε αμέσως τη στρατηγική της «αποδαιμονοποίησης». Στόχος της ήταν να απομακρύνει το Εθνικό Μέτωπο από την εικόνα ενός αντισυστημικού και ακραίου σχηματισμού. Έδωσε έμφαση στην ανεργία και την αγοραστική δύναμη, ενώ απομάκρυνε στελέχη με αντισημιτικές ή ρατσιστικές τοποθετήσεις. Αυτή η μεταβολή δεν σήμαινε εγκατάλειψη του εθνικισμού, αλλά αλλαγή του τρόπου παρουσίασής του στον δημόσιο λόγο.
Η οριστική ρήξη και ο «Εθνικός Συναγερμός»
Η σύγκρουση πατέρα και κόρης κορυφώθηκε το 2015. Όταν ο Ζαν-Μαρί Λεπέν χαρακτήρισε εκ νέου τους ναζιστικούς θαλάμους αερίων ως «λεπτομέρεια της ιστορίας», η Μαρίν θεώρησε ότι υπονόμευε όλη της την προσπάθεια. Η σύγκρουση κατέληξε στην ιστορική αποβολή του ιδρυτή από το ίδιο του το κόμμα. Το 2018, το κόμμα μετονομάστηκε σε «Εθνικό Συναγερμό», σηματοδοτώντας την επιθυμία της ηγεσίας να παρουσιαστεί ως ένας ευρύτερος, κυβερνητικός πολιτικός φορέας.
Η στρατηγική αυτή απέδωσε καρπούς στις κάλπες. Από το 17,9% του 2012, η Λεπέν έφτασε στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών το 2017 (33,9%) και το 2022, όπου πέτυχε το ιστορικό 41,5% απέναντι στον Εμανουέλ Μακρόν, επικεντρώνοντας την καμπάνια της αποκλειστικά στην ακρίβεια και την καθημερινότητα του πολίτη.
Η σχέση της Ακροδεξιάς με τον Πολιτισμό
Κατά τη διάρκεια της πολιτικής της ανέλιξης, ο κόσμος των τεχνών στη Γαλλία κράτησε σταθερά εχθρική στάση απέναντί της. Εκατοντάδες Γάλλοι καλλιτέχνες είχαν υπογράψει ανοιχτές επιστολές εναντίον της, κατηγορώντας το κόμμα της ότι «έχει κηρύξει τον πόλεμο στη σύγχρονη τέχνη». Οι επικριτές της υπενθυμίζουν ότι σε τοπικό επίπεδο, όπου ο Εθνικός Συναγερμός ανέλαβε δήμους, περιέκοψε άμεσα τις επιχορηγήσεις σε πολιτιστικούς οργανισμούς και μουσεία που φιλοξενούσαν εκθέσεις με κοινωνικά ή μεταναστευτικά θέματα.
Το ακανθώδες μέτωπο της Ρωσίας και το δικαστικό θρίλερ
Οι διεθνείς σχέσεις της Λεπέν παρέμεναν πάντα ένα σκοτεινό σημείο, με κυριότερο την οικονομική εξάρτηση του κόμματός της από ρωσική τράπεζα το 2014, αλλά και τον θαυμασμό της για τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Σήμερα εμφανίζεται σαφώς διαφοροποιημένη, καθώς η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία την ανάγκασε να αναδιπλωθεί πολιτικά, στοχεύοντας να συγκρατήσει στο πιο μετριοπαθές κοινό της.
Το μεγαλύτερο πλήγμα για την πολιτική της καριέρα ήρθε από τη δικαιοσύνη, με τη γνωστή υπόθεση υπεξαίρεσης κονδυλίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την πληρωμή εικονικών συνεργατών του κόμματός της. Παρά την αρχική πρωτόδικη καταδίκη που απειλούσε να τη θέσει εκτός πολιτικής σκηνής, το Εφετείο του Παρισιού μείωσε σημαντικά την ποινή αποκλεισμού της από τα δημόσια αξιώματα στους 45 μήνες (εκ των οποίων οι 30 με αναστολή). Καθώς το δικαστήριο έκρινε ότι έχει εκτίσει το υπόλοιπο της ποινής της, πλέον άνοιξε και τυπικά ο δρόμος για τη συμμετοχή της στις προεδρικές εκλογές.
Αν και της επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης ενός έτους με κατ’ οίκον περιορισμό και ηλεκτρονικό βραχιολάκι, η Λεπέν προσέφυγε άμεσα στο Ακυρωτικό Δικαστήριο της Γαλλίας. Η κίνηση αυτή παγώνει αυτόματα την εκτέλεση της ποινής, επιτρέποντάς της να κάνει προεκλογική εκστρατεία ελεύθερα, χωρίς περιορισμούς. Η τελική και κρίσιμη απόφαση του Ακυρωτικού Δικαστηρίου αναμένεται να εκδοθεί λίγο πριν ανοίξουν οι κάλπες, αποτελώντας τον απόλυτο ρυθμιστή της υποψηφιότητάς της. Παρά το νομικό αυτό θρίλερ, η Λεπέν δηλώνει πλέον επίσημα παρούσα στη μάχη, έτοιμη να διεκδικήσει το ανώτατο αξίωμα της Γαλλίας.
Η διαδρομή της Μαρίν Λεπέν θέτει ένα ευρύτερο ερώτημα για τη σύγχρονη Ευρώπη. Σε ποιο βαθμό ένα κόμμα αλλάζει πραγματικά όταν αλλάζει την εκφορά του πολιτικού λόγου, τις συμμαχίες και ορισμένες πολιτικές επιλογές, διατηρώντας παράλληλα τις βασικές ιδεολογικές του αναφορές; Η Μαρίν Λεπέν προσπάθησε να δώσει τη δική της απάντηση μέσα από δεκαπέντε χρόνια πολιτικού μετασχηματισμού.
Ρ.Μ.
