Iουστίνη Φραγκούλη-Αργύρη Οι Κυριακές με άρωμα κανέλας
Ο φίλος μου ο Μπάρλης έγραψε πρόσφατα για τις δικές του Κυριακές και τον ζήλεψα. Όχι με την κακή την έννοια. Τον ζήλεψα γιατί ξύπνησε μέσα μου εκείνες τις Κυριακές της Λευκάδας που νόμιζα πως είχαν αποκοιμηθεί στα σκουτιά της μνήμης. Κι έτσι θέλησα κι εγώ να τις αφηγηθώ, να τις περπατήσω ξανά, σαν να κατηφορίζω παιδί στην αγορά της μικρής μου πόλης.
Οι Κυριακές μας άρχιζαν από το Σάββατο το βράδυ. Η μαμά μάς έλουζε απόβραδο και ετοίμαζε με ευλάβεια τα κυριακάτικά μας ρούχα. Το καλοκαίρι οργάντζες ανάλαφρες σαν σύννεφο, τον χειμώνα βελούδινα φορέματα με φόδρα από μέσα για να μας προστατεύουν από το κρύο. Τα βρακάκια έπρεπε να φαίνονται, στολισμένα με δαντελίτσες πάνω από τα βαμβακερά μας, γιατί τότε ακόμα και τα πιο μικρά πράγματα είχαν τη δική τους ιεροτελεστία. Στα μαλλιά μας κορδέλες ασορτί με το φόρεμα, δεμένες σε φιόγκους που χόρευαν καθώς περπατούσαμε. Εγώ και η Πεταλούδα έπρεπε να είμαστε φιγουρίνια, όπως έλεγε η μαμά γιατί ήμασταν οι παπαδοκόρες.
Ο αδελφός μας, ο Αποστόλης, είχε πάντα προτεραιότητα αν και βαριόταν θανάσιμα να σηκωθεί εγκαίρως να πάει εκκλησία. Ήταν παπαδάκι και παρότι όφειλε να βρεθεί νωρίς στην εκκλησία για να φορέσει τα παιδικά του άμφια και να βοηθήσει τον πατερούλη στη Θεία Λειτουργία, εκείνος γύριζε πλευρό και η μαμά φώναζε: “Σήκω Αποστόλη χτύπησε τρείς φορές η καμπάνα, μπήκαν στην λειτουργία”.
Για μας η λειτουργία ήταν η μεγάλη στιγμή της Κυριακής. Ο πατερούλης, ντυμένος με τα ωραία του άμφια, ήταν το επίκεντρο του κόσμου μας. Κι εμείς, τα παιδιά του παπά, είχαμε τη δική μας ξεχωριστή θέση. Στεκόμασταν στο κέντρο του ναού και λέγαμε το «Πάτερ Ημών» με όση σοβαρότητα μπορούσαν να χωρέσουν οι παιδικές ψυχές μας, καθένας με την σειρά του κάθε Κυριακή αν και τις περισσότερες ο Αποστόλης έπαιρνε το ρόλο. Οι κυρίες της ενορίας χάιδευαν τα μαλλάκια μας μετά το αντίδωρο και συνομιλούσαν με τη μαμά, μας χαμογελούσαν κι εμείς νιώθαμε πως ζούσαμε μέσα σε ένα παραμύθι.
Θυμάμαι ακόμα εκείνες τις εκκλησιαζόμενες κυρίες της Λευκάδας. Τα ταγέρ τους με την καρφίτσα στο πέτο, τις μίντι φούστες, τα μαλλιά χτενισμένα «μπανάνα» από το κομμωτήριο. Και θυμάμαι έναν ήχο που κανείς δεν θα σκεφτόταν πως μπορεί να γίνει ανάμνηση: το διαρκές τσακ – τσακ από τα μεταλλικά κουμπώματα στις τσάντες τους που άνοιγαν και έκλειναν κατά τη διάρκεια της λειτουργίας. Ένας ήχος που χαράχτηκε για πάντα μέσα μου και που ακόμη και σήμερα με γυρίζει σε εκείνα τα κυριακάτικα πρωινά.
Μετά την εκκλησία περνούσαν από το σπίτι ο θείος παπα-Νίκος, η θεία Δήμητρα και τα τέσσερα παιδιά τους, ο Νιόνιος, ο Κωτσονιός, η Λίτσα και η Καίτη. Η μαμά έβαζε τους καφέδες στο πετρογκάζ (μοσχοβολούσε το σπίτι Παπαγάλος), γέμιζε τις πιατέλες με κουλουράκια και το σπίτι πλημμύριζε από φωνές, γέλια και παιχνίδια. Ήταν οι ώρες που οι μεγάλοι συζητούσαν τα νέα της πόλης κι εμείς τριγυρίζαμε ανάμεσα στα πόδια τους ζητώντας προσοχή και γλυκά.
Καθώς μεγαλώναμε, η εκκλησία άρχισε να καταλαμβάνει μικρότερο χώρο στις Κυριακές μας. Τα απογεύματα ανήκαν πλέον στα ξαδέρφια. Μαζευόμασταν στο μεγάλο τους σπίτι στα Περιβόλια, κάναμε κούνια , κούνια με τρέλα. Ολα τα ξαδέρφια πλην του Νίονιου, έπαιζαν ασταμάτητα στις αυλές και στους δρόμους, κι εγώ, το παράξενο παιδί της οικογένειας, ξάπλωνα σε ένα κρεβάτι με ένα βιβλίο στο χέρι.
Με κορόιδευαν ότι ήμουν σπασίκλα. Εγώ όμως, μέσα στα πειράγματα και τα γέλια τους, ταξίδευα σε άλλους κόσμους. Έτσι διάβασα τον Λουντέμη, τον Ξενόπουλο, τον Ντοστογιέφσκι, τον Τολστόι, τον Ζολά, τον Ντίκενς και τόσους άλλους κλασικούς συγγραφείς. Ίσως τότε να μη το καταλάβαινα, αλλά εκείνα τα κυριακάτικα απογεύματα με έκαναν πλούσια. Πολύ πλούσια. Όχι σε χρήματα, αλλά σε γνώσεις, εικόνες, λέξεις και όνειρα.
Κι όταν έπεφτε το δειλινό, φορούσαμε πάλι τα όμορφα φουστάνια μας, βάζαμε και κολώνια L’ Enfant που μας αγόραζε ο μπαμπάς από το πολυκατάστημα ΜΙΝΙΟΝ των Αθηνών και κατηφορίζαμε στην αγορά της Λευκάδας για το περίφημο νυφοπάζαρο. Ήταν ο μεγάλος κυριακάτικος περίπατος. Νεαρά καλοντυμένα ζευγάρια με τα καροτσάκια των μωρών τους, ελεύθεροι άντρες και γυναίκες, νέοι που αναζητούσαν ένα βλέμμα, ένα χαμόγελο, μια γνωριμία. Όλοι ανεβοκατέβαιναν την αγορά μέσα σε έναν αργό, σχεδόν τελετουργικό χορό κοινωνικής συνεύρεσης και ενός ατέλειωτου φλερτ.
Κι ύστερα ερχόταν η πιο γλυκιά στιγμή της ημέρας. ΄Οταν φτάναμε στην πλατεία, τρέχαμε ασθμαίνοντας στο ζαχαροπλαστείο του Λάμπρου για τους περίφημους λουκουμάδες. Ο παππούς μας, ο παπα-Κώστας, ήταν ο μεγάλος χορηγός των παιδικών μας απολαύσεων. Μόλις εμφανιζόταν, ακόμη κι αν το μαγαζί ήταν γεμάτο, ο κυρ Λάμπρος έβρισκε τρόπο να χωρέσει όλη την οικογένεια. Και σαν από θαύμα ξεφύτρωναν δώδεκα και βάλε καρέκλες.
Καθόμασταν όλοι μαζί και τρώγαμε λουκουμάδες πασπαλισμένους με κανέλα. Η γλυκειά τους γεύση κατέβαινε στον ουρανίσκο και η μυρωδιά της κανέλας τύλιγε τις κουβέντες, τα γέλια και την ευτυχία μας. Κι ακόμη σήμερα πιστεύω πως οι Κυριακές της παιδικής μου ηλικίας μοσχοβολούσαν κανέλα. Ένα άρωμα που κρατούσε ως το επόμενο πρωί, όταν ξυπνούσαμε για το σχολείο, αφήνοντας πίσω άλλη μία Κυριακή που τότε έμοιαζε συνηθισμένη, μα σήμερα φωτίζει σαν πολύτιμος θησαυρός στο βάθος της μνήμης.

Γιατί τελικά οι Κυριακές της Λευκάδας δεν ήταν μόνο μέρες της εβδομάδας, μέρες χωρίς σχολείο και καθημερινές υποχρεώσεις. Ήταν ένας ολόκληρος τρόπος ζωής. Ήταν οικογένεια, εκκλησία, βιβλία, φλερτ στην αγορά, λουκουμάδες με κανέλα και άνθρωποι αγαπημένοι που σήμερα ζουν περισσότερο στις αναμνήσεις παρά στην πραγματικότητα. Κι όσο περνούν τα χρόνια, τόσο καταλαβαίνω πως οι πιο μεγάλες ευτυχίες της ζωής μου κρύβονταν μέσα σε εκείνες τις απλές, αθόρυβες Κυριακές της Λευκάδας.
Ο πρέσβης Robert William Alexander Peck συνομιλεί με την Ιουστίνη Φραγκούλη -Αργύρη