Rudi Stephan. ‘Ενας πολλά υποσχόμενος Γερμανός συνθέτης που πέθανε στα 28 του χρόνια.
Rudi Stephan 29 July 1887 – 29 September 1915
Χάθηκε στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο στο Ανατολικό Μέτωπο.
Ο θάνατός του στέρησε τη Γερμανία από το κορυφαίο μέλος του άτυπου κινήματος «Jungdeutsch» (Νέοι Γερμανοί), κινήματος πρωτο-μοντερνιστών συνθετών που επηρεάστηκαν τόσο από την ύστερο-ρομαντική μουσική του Ρίχαρντ Στράους και τον ιμπρεσιονισμό του Ντεμπυσσύ, όσο και από τη πιο μοντερνιστική μουσική που παρουσιάζονταν για πρώτη φορά την προπολεμική περίοδο από συνθέτες όπως ο Άλμπαν Μπεργκ και ο Ίγκορ Στραβίνσκι.
Γεννημένος στην πόλη Βόρμς της Ρηνανίας το 1887, οι γονείς του ενθάρρυναν τις μουσικές του σπουδές. Διδάχθηκε μουσική από μικρή ηλικία και ο πατέρας του, ένας σεβαστός δικηγόρος ήταν μέλος των διοικητικών συμβουλίων αρκετών φεστιβάλ τέχνης, γεγονός που σήμαινε ότι ο νεαρός Ρούντι ήρθε σε επαφή με ένα ευρύ φάσμα πολιτιστικών εμπειριών.
Το 1905 ο Ρούντι έπεισε τους γονείς του να του επιτρέψουν να σπουδάσει μουσική σε ωδείο. Αρχικά φοίτησε στη Hochschule της Φρανκφούρτης (1905), αλλά αποχώρησε από εκεί το 1906 για να σπουδάσει στο Μόναχο. Αν και διδάχθηκε από αξιόλογους καθηγητές, η βιογράφος Juliane Brand έχει δηλώσει ότι ήταν σαν να απέφευγε την επίσημη μελέτη της σύνθεσης ακολουθώντας το δικό του ένστικτο.
Τα πρώιμα έργα του ήταν κυρίως μελοποιήσεις τραγουδιών και έργα για ορχήστρα δωματίου, αλλά από το 1908-9 και μετά άρχισαν να συντάσσονται σε μεγαλύτερη κλίμακα. Ακολούθησε η μονόπρακτη όπερα «Vater und Sohn» (Πατέρας και Γιος), μια μπαλάντα για τενόρο και ορχήστρα με τίτλο «Liebeszauber» (Μαγεία του Έρωτα) και το πρώτο από τα κομμάτια του με τίτλο «Musik für Orchester» (1910).
Ο πατέρας του χρηματοδότησε μια δημόσια εκτέλεση των έργων του τον Ιανουάριο του 1911, προσλαμβάνοντας την ορχήστρα του «Konzertverein» του Μονάχου. Η παράσταση δεν θεωρήθηκε σπουδαία επιτυχία, αλλά έκανε το όνομά του γνωστό σε ένα ευρύτερο κοινό και τον βοήθησε να επικεντρωθεί.
Τα ώριμα έργα του
Παρά την προφανή ενασχόλησή του με την ακουαρέλα τοπίων στα νεανικά του χρόνια, τα μεταγενέστερα έργα του, ειδικά αυτά για μεγαλύτερα σύνολα, ήταν μη προγραμματικά. Η προσήλωσή του στην απόλυτη μουσική έφτασε στο σημείο να γράψει μια σημείωση στο Opus 1 του, εξηγώντας στον εκδότη του ότι δεν πρέπει να έχει «κανέναν ποιητικό τίτλο, ούτε την ονομασία “τονικό ποίημα”, τίποτα».
Οι μεταγενέστερες ορχηστρικές του συνθέσεις έχουν λιτούς τίτλους, όπως «Μουσική για Επτά Εγχόρδα» και «Μουσική για Ορχήστρα». Κάπως παραπλανητικά, υπάρχουν δύο σωζόμενες συνθέσεις με τον τίτλο «Musik für Orchester», οι οποίες συνήθως διακρίνονται από την ημερομηνία της εκτέλεσής τους: το 1910 και το 1912 αντίστοιχα. Από αυτά, το δεύτερο είναι το πιο γνωστό, κι ένα έργο που κερδίζει από τις επαναλαμβανόμενες ακροάσεις, οι οποίες αναδεικνύουν τον επιδέξιο χειρισμό του εναρκτήριου θεματικού υλικού από τον συνθέτη.
Το μεγαλύτερο επίτευγμά του είναι πιθανώς η όπερα δύο πράξεων «Die ersten Menschen» («Ο πρώτος άνθρωπος»), ένα εξπρεσιονιστικό, μετα-βαγκνερικό θεατρικό έργο βασισμένο σε ένα «ερωτικό μυστήριο» του Όττο Μπόρνγκρέμπερ. Ο Ρούντι είχε αρχίσει να εργάζεται πάνω στην όπερα το 1911 και προετοιμαζόταν για την πρεμιέρα το 1914, όταν ο πόλεμος εμπόδισε την παραγωγή. 
Το έργο πρέπει να θεωρήθηκε αναμφισβήτητα αμφιλεγόμενο για την εποχή του. Παρουσιάζει τη βιβλική ιστορία του Κάιν και του Άβελ σύμφωνα με τη φροϋδική θεωρία.Ο ρόλος της Εύας ερμηνεύεται προφανώς ως «σχεδόν νυμφομανής», της οποίας οι ερωτικές προτάσεις απορρίπτονται από τον Αδάμ, ενώ η αδελφοκτονία του Κάιν απεικονίζεται ως οιδιπόδεια ζήλια. Στην παράσταση του 1920, και οι τέσσερις χαρακτήρες φορούσαν μόνο απλά κοστούμια από δέρμα αρκούδας.
Ο Ρούντι, ωστόσο, δεν είδε ποτέ την όπερά του να ανεβαίνει στη σκηνή. Τον Μάρτιο του 1915 κλήθηκε για ενεργό υπηρεσία και μέχρι το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους είχε αποσπαστεί στη Γαλικία στο Ανατολικό Μέτωπο. (Η Γαλικία είναι ιστορική και γεωγραφική περιοχή της άλλοτε ανατολικής Ευρώπης βόρεια των Καρπαθίων).Δύο ημέρες μετά την άφιξή του στο μέτωπο, πυροβολήθηκε στο κεφάλι από έναν Ρώσο ελεύθερο σκοπευτή. Ήταν 28 ετών.
Κληρονομιά
Είναι ίσως ενδεικτικό του σεβασμού προς τον συνθέτη το γεγονός ότι αρκετές από τις συνθέσεις του εκδόθηκαν μετά θάνατον, ενώ η απώλειά του λέγεται ότι έγινε ιδιαίτερα αισθητή στην πόλη καταγωγής του.Το Γυμνάσιο που φοίτησε στη νεολαία του μετονομάστηκε προς τιμήν του.
Ο φίλος του, ο κριτικός Καρλ Χολ (1892-1972), επιμελήθηκε και εξέδωσε το μεγαλύτερο μέρος των παρτιτούρων του Στέφαν, ενώ το 1920 συνέγραψε και μια σύντομη μονογραφία για τον συνθέτη, η οποία αποτελεί την κύρια βιογραφική πηγή για πολλές λεπτομέρειες της ζωής του Ρούντι. Η όπερα του Στέφαν *Die ersten Menschen* (Οι πρώτοι άνθρωποι) έκανε πρεμιέρα στη Φρανκφούρτη το 1920. Όπως και στην περίπτωση πολλών συνθετών των Συμμάχων που σκοτώθηκαν στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, επικρατούσε η αίσθηση ότι η Γερμανία είχε χάσει έναν από τους κορυφαίους νέους συνθέτες της. Ωστόσο, μετά την πτώση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης και τις πολιτικές αναταραχές των δεκαετιών του 1920 και του 1930, τα έργα του Στέφαν παραμελήθηκαν.
Δυστυχώς, η κληρονομιά του δεν μπορεί να εκτιμηθεί πλήρως. Η πλειονότητα των χειρογράφων του και των αποσπασμάτων των έργων που βρίσκονταν σε εξέλιξη καταστράφηκαν κατά τον βομβαρδισμό του Αρχείου της πόλης του Βόρμς από τους Συμμάχους το 1945.
Βιβλιογραφία
Robert Blackburn, «Rudi Stephan: An Unfulfilled Talent;» στο The Musical Times, τόμος 128, αριθ. 1733 (Ιούλ., 1987), σ. 375-378
Juliane Brand. «Stephan, Rudi». Grove Music Online. Oxford Music Online. Oxford University Press.
Christopher Hailey, Κριτική του «Musik für…»: Untersuchungen zum Werk Rudi Stephans του Hartwig Lehr, Music & Letters, τ. 79, αρ. 1 (Φεβ., 1998), σ. 135-137
Gordon Kerry, Σημειώσεις στο CD για το «Music for Orchestra», (Colchester: Chandos Records 2006), CHAN 5040.
Η έκδοση του «Music for Orchestra» από τον εκδοτικό οίκο Schott του 1913 είναι διαθέσιμη για ανάγνωση στον ιστότοπο του IMSLP. (International Music Score Library Project )
